Vật lý 10cb trọn bộ

Tiết 3-4Bài 3 CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU I.MỤC TIÊU: 1.Kiến thức: - Viết được biể thức định nghĩa và vẽ được vectơ biễu diễn của vận tốc tức thời ,nêu được ý nghĩa của các đại lượ

Trang 1

Chương I ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM Tiết 1 Bài 1 CHUYỂN ĐỘNG CƠ

I.MỤC TIÊU:

1.Kiến thức:

- Trình bày được các khái niệm : chất điểm, chuyển động cơ và quỹ đạo của nó

- Nêu được những ví dụ cụ thể về:chất điểm,vật làm mốc,mốc thời gian

-Phân biệt được hệ tọa độ và hệ qui chiếu

- Phân biệt được thời điểm với thời gian

2 Kĩ năng:

- Trình bày được cách xác định vị trí của chất điểm trên đường cong và trên một mặt phẳng

- Giải được bài toán về hệ qui chiếu , đổi mốc thời gian

II.CHUẨN BỊ:

1.Giáo viên:

- Xem SGK vật lí 8 để biết học sinh đã được học những gì ở THCS

- Chuẩn bị một số ví dụ thực tế về xác định vị trí của một điểm để cho học sinh thảo luận

III.TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC:

1.Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ

3.Dạy và học bài mới:

Trang 2

TG HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS NỘI DUNG

14’

15’

Hoạt động 1: Tìm hiểu

khái niệm chất điểm, quỹ

đạo của chuyển động và

nhắc lại khái niệm chuyển

động.

Nêu một vài ví dụ về

chuyển động cơ ?

Khi nào một vật được xem

là chuyển động?

Khi nào một vật được xem

là chất điểm? Cho ví dụ?

Yêu cầu HS đọc và trả lời

câu C1

Quỹ đạo của chuyển động

là gì?cho ví dụ?

cách xác định vị trí của

vật trong không gian.

Yêu cầu HS quan sát

h1.15sgk, qua hình đó ta

biết điều gì ?

Cách để xác định vị trí của

vật trong không gian?

Làm thế nào để xác định

vĩ trí của vật nếu biết quỹ

đạo chuyển động?

Yêu cầu HS trả lời câu C2?

Cách xác định vị trí của

một điểm M nào đó trên

bảng ?

Yêu cầu HS lên bảng xác

định hình chiếu của M trên

hệ trục tọa độ?

Yêu cầu HS trả lời câu C3?

chuyển động của ôtô trên đường,của máy bay

Khi vị trí của vật thay đổi so với vật khác theo thời gian

Khi kích thước của nó rất nhỏ so với độ dài đường đi

Trả lời câu C1

Là đường đi do chất điểm tạo ra khi chuyển động HS nêu ví dụ trong thực tế

Cho biết cột cây số cách Phủ Lý 49km

Chọn vật làm mốc

Chọn vật làm mốc và chọn một chiều dương trên đường đó và dùng thước đo khoảng cách từ vật đến mốc

HS trả lời câu C2

Ta chọn hệ tọa độ,từ đó chiếu điểm M cần tìm xuống hai trục toạ độ đã chọn

HS trả lời câu C3

I.CHUYỂN ĐỘNG CƠ CHẤT ĐIỂM.

1.Chuyển động cơ:

Chuyển động cơ của một

vật là sự thay đổi vị trí của

vật đó so với vật khác theo thời gian

2.Chất điểm:

Một vật chuyển động được coi là một chất điểm nếu kích thước của nó rất nhỏ so với độ dài đường đi.Chất điểm có khối lượng là khối lượng của vật

3.Quỹ đạo:

Là đường đi do chất điểm tạo ra khi chuyển động

II.CÁCH XÁC ĐỊNH VỊ TRÍ CỦA VẬT TRONG KHÔNG GIAN:

1.Vật làm mốc và thước đo:

2.Hệ tọa độ:

y M(OH,OI)

I

0 H x

KL: Để xác định vị trí của

một vật ta cần chọn một vật

làm mốc một hệ trục tọa độ

gắn với vật làm mốc đó để xác2

Trang 3

4.Củng cố: 4’

- Đọc phần em có biết sgk

- Dựa vào yếu tố nào để biết vật đang chuyển động hay đứng yên?

- Cách xác định vị trí và thời gian của một chuyển động?

5.Giao nhiệm vụ: 2’

- Học bài, trả lời câu hỏi sgk

- Ôn lại kiến thức về CĐTĐ và cách vẽ đồ thị của PT bậc nhất

- Xem bài mới và trả lời các câu hỏi sau :

+ Tốc độ trung bình có ý nghĩa ntn? Biểu thức ?

+ thế nào là CĐTĐ?

-Nêu được định nghĩa của CĐTĐ.Viết được phương trình chuyển động của CĐTĐ

2 Khám phá tư duy :

-Thu thập thông tin từ đồ thị như:xác định được vị trí và thời điểm xuất phát,vị trí và thời điểm gặp nhau,thời gian chuyển động , từ đồ thị viết lại PTCĐ của CĐTĐ

3 Kĩ năng:

- Vận dụng được công thức tính đường đi và PT chuyển động để giải các bài tập về CĐTĐ

- Vẽ được đồ thị tọa độ thời gian của CĐTĐ

- Nhận biết đựơc một CĐTĐ trong thực tế

Trang 4

Chuẩn bị các câu hỏi ở phần giao nhiệm vụ của bài trước.

2.Kiểm tra bài cũ: 5phút

Trả lời câu hỏi 4 và 6 trang 11sgk

Trang 5

12’

20’

khái niệm CĐTĐ và quãng

Từ công thức tính tốc độ

trung bình ,hãy suy ra công

thức tính quãng đường?

Trong côngthức tính quãng

đường các đại lượng nào tỉ lệ

thuận với nhau?

PTCĐ x(t)

Để mô tả CĐ của một chất

điểm thay đổi theo thời gian

ta có PTCĐ ntn

Xét chuyển động của một

chất điểm như hình 2.3 SGK

Yêu cầu HS thiết lập công

thức xác định vị trí của chất

Tiến hành đổi đơn vị

Nêu cách vẽ như SGK

I.CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU:

1.Tốc độ trung bình:

v tb =t s

Tốc độ trung bình cho biết mức độ nhanh hay chậm của chuyển động và được tính bằng công thức:

2.Chuyển động thẳng đều:

CĐTĐ là CĐ có quỹ đạo là đường thẳng và có tốc độ trung bình như nhau trên mọi quãng đường

3.Quãng đường đi được trong chuyển động thẳng đều:

s = v.t

II PHƯƠNG TRÌNH CHUYỂN ĐỘNG VÀ ĐỒ THỊ TỌA ĐỘ THỜI GIAN CỦA CĐTĐ:

x:tọa độ lúc sau.(m) t:khoảng thời gian (s)

2.Đồ thị tọa độ - thời gian

Trang 6

4.Củng cố: 6’

- Cách nhận biết một CĐTĐ?

-Viết pt và vẽ đồ thị của ptcđtđ?

- Học bài

- Làm BT 9/15 SGK

- Xem bài mới và trả lời các câu hỏi sau :

+ Vận tốc tức thời, cách vẽ một vectơ vận tốc ?

+ So sánh vận tốc tức thời và vận tốc trung bình ?

+ Phân biệt CĐTĐ và CĐBĐĐ ?

+ Ý nghĩa của gia tốc ? công thức tính gia tốc, vậ tốc và quãng đường của CĐTBĐĐ ?+ Vẽ đồ thị vận tốc và từ đồ thị viết lại pt vận tốc của cđ?

+ Trong CĐTBĐĐ dấu của gia tốc phụ thuộc yếu tố nào?

Trang 7

Tiết 3-4

Bài 3 CHUYỂN ĐỘNG THẲNG

BIẾN ĐỔI ĐỀU

I.MỤC TIÊU:

- Viết được biể thức định nghĩa và vẽ được vectơ biễu diễn của vận tốc tức thời ,nêu được ý nghĩa của các đại lượng vật lí trong biểu thức

- Nêu được định nghĩa của chuyển động thẳng biến đổi đều(NDĐ ,CDĐ)

- Viết được phương trình vận tốc của CĐTND và CĐTCD.nêu được ý nghĩa của các đại lượngvật lí trong phương trình đó và trình bày rõ được mối tương quan về dấu và chiều của vận tốc và gia tốc trong chuyển động

-Công thức tính và đặc điểm của gia tốc trong CĐTBĐĐ

- Hiểu được ý nghĩa của gia tốc và xác định dấu của gia tốc trong CĐTBĐĐ

Chuẩn bị các câu hỏi ở phần giao nhiệm vụ của bài trước

Trả lời câu hỏi 2,5 và 7,8 trang 15 sgk

15’ Hoạt động 1: Tìm hiểu

khái niệm vận tốc tức thời

và CĐTBĐĐĐ.

Thả một hòn bi lăn trên

máng nghiêng như hình 3.1

SGK( ta thả xe xuống dốc

cầu).HS quan sát , nhận xét ?

Vận tốc tại mỗi điểm của

hòn bi được xác định ntn?

Nêu ví dụ về vận tốc tức

thời trong thực tế?

Thế nào là vận tốc tức

thời? ý nghĩa?

Hòn bi CĐ nhanh dần

Tốc kế trên xe máy Là vận tốc tại một điểm

I.VẬN TỐC TỨC THỜI CĐTBĐĐ:

1.Độ lớn của vận tốc tức

thời:

Trang 8

Hãy cho ví dụ về vận tốc

trung bình và vận tốc tức thời

Để xác định được chuyển

động tại một điểm ta cần biết

những đặc điểm nào của CĐ?

Đại lượng vectơ có những

đặc điểm nào?

Thông báo đặc điểm của

vectơ vận tốc

Cho biết phương , chiều

của CĐ và độ lớn của vận tốc

Yêu cầu hs biểu diễn v trên

hình ?

câu C2?

Dựa vào vận tốc tức thời ;

cho biết khi nào một chuyển

động được xem là CĐTBĐĐ?

Trong CĐTBĐĐ phương ,

chiều và độ lớn của vận tốc

thay đổi ntn?

Hoạt động 2: Nghiên cứu

khái niệm gia tốc trong

CĐTBĐĐ.

Độ biến thiên vận tốc trong

CĐTBĐĐ có giá trị ntn khi ta

xét trong những khoảng thời

gian như nhau?

t

v ∆

∆ / có giá trị ntn?

Gia tốc là gì ?

Gia tốc trong CĐTBĐĐ có

giá trị ntn? Có hướng hay vô

Nó cho biết tại điểm đó xe chuyển động nhanh hay chậm

t

s v

Lên bảng vẽ biểu diễn

Đọc và trả lời câu C2

Trả lời như SGK

Vectơ vận tốc có Phương , chiều không đổi còn độ lớn thì thay đổi đều theo thời gian

Độ biến thiên vận tốc có giá trị như nhau trong những khoảng thời gian bằng nhau

2.Vectơ vận tốc tức thời:

* ĐN: Vectơ vận tốc tức

thời của một vật tại một điểmlà đại lượng vật lí đặc trưng cho chuyển động về sự nhanhhay chậm và về phương và chiều của chuyển động

CĐTBĐĐ là CĐT có độ lớn của vận tốc tức thời hoặc tăng đều hoặc giảm đều theo thời gian

II CHUYỂN ĐỘNG THẲNG NHANH DẦN ĐỀU:

1.Gia tốc trong CĐTNDĐ: a.Khái niệm gia tốc:

* ĐN: Gia tốc của CĐ là

đại lượng vectơ đặc trưng cho

sự biến thiên nhanh hay

chậm của vận tốc và được

đo bằng thương số giữa độ biến thiên vận tốc v và

Trang 9

Cách xác định phương và

chiều của vectơ gia tốc?

Yêu cầu HS xác định

phương và chiều của ∆v

bằng hình vẽ?

Cho biết đặc điểm của

vectơ gia tốc ?

khái niệm vận tốc , quãng

đường và đồ thị v(t) trong

CĐTBĐĐ.

Vận tốc tại một điểm được

xác định ntn?

Phương trình vận tốc có

dạng như pt nào ta đã học?

Yêu cầu HS nhắc lại cách

vẽ đồ thị của PT này?

-Yêu cầu HS về nhà vẽ

hình 3.5 sgk

Yêu cầu hs đọc và trả lời

câu C3?

Thông báo công thức tính

quãng đường đi

đại lượng có hướng Gia tốc cho biết sự thay đổinhanh hay chậm của vận tốc

Trong CĐTĐ a = 0

a cùng phương ,cùng chiều

∆v nên ta cần xác định phương vàchiều của ∆vLên bảng xác định phương chiều của∆v → v cùng phương cùng chiều vt và vo

Sgk

v v

=1 )

Trả lời C3

Đọc và trả lời câu C4 và

khoảng thời gian vận tốc biếnthiên t

0

t t

v v t

v a

b.Vectơ gia tốc :

Vectơ gia tốc có : +Điểm đặt trên vật +Hướng : cùng phương cùng chiều với vectơ vận tốc +Độ lớn:theo một tỉ xích nào đó

s = v 0 t + ½ at 2

4.Công thức liên hệ giữa gia tốc,vận tốc và quãng đường

Trang 10

Hoạt động 4: Thiết lập

công thức liên hệ giữa vận

tốc , quãng đường và gia tốc

ptcđ

Yêu cầu hs thiết lập công

thức liên hệ giữa vận tốc ,

quãng đường và gia tốc

Cho biết dạng của PTCĐ

Tương tự phần II

Hoạt động 6: Tiến hành thí

nghiệm kiểm chứng lại các

đi được của CĐTNDĐ:

* Chú ý:

+ Đối với CĐTNDĐ

(v>v0 ): vectơ gia tốc luôn luôn cùng chiều (cùng dấu ) với vectơ vận tốc

+ Đối với CĐTCDĐ (v<v 0):

vectơ gia tốc luôn luôn

ngược chiều ( trái dấu ) với

vectơ vận tốc.

+Nếu chọn chiều dương cùngchiều chuyển động nghĩa là

-Thế nào là CĐTBĐĐ? So sánh CĐTBĐĐ với CĐTĐ?

- Cách xác định dấu đối với vectơ vận tốc và vectơ gia tốc?

- Đọc phần em có biết ?

5.Giao nhiệm vụ:1ph

-Học bài , trả lời câu hỏi trong sgk

-Làm BT 12 ,13 ,14 ,15 /22 sgk , tiết sau làm BT

Trang 11

Xem và làm tất cả các bài tập trong SGK.

2.Kiểm tra bài cũ: Câu 3,5,10/23 SGK.(10ph)

TG HOẠT ĐỘNG DẠY HOẠT ĐỘNG HỌC NỘI DUNG

20’ Hoạt động 1: Giải bài

toán liên quan đến

CĐTĐ.

Yêu cầu hs giải câu a

vàb?

Lưu ý hs về cách xác

định vị trí và thời gian của

b/ vẽ đồ thị của 2 CĐ?

x xA xB

Trang 12

Dựa vào đồ thị hãy xác

định x và t?

Khi hai xe gặp nhau thì

đại lượng nào giống nhau?

Yêu cầu hs lên giải pt

tìm x và t?

Hoạt động 2: Bài tập

liên quan đến CĐTBĐĐ.

Để xác định dấu của vận

tốc và gia tốc ta cần xác

định yếu tố nào trong cđ?

Vì sao v > 0 và a < 0 ?

Dựa vào các đại lượng

đề bài cho, hãy cho biết

công thức tính gia tốc và

thời gian của cđ ?

A là điểm gặp nhau của hai xe

Khi hai xe gặp nhau :thì xA = xB

Ta cần chọn chiều dươngcho cđ

0 0,5 tc/ * Dựa vào đồ thị ta có:

A(0,5;30) là điểm gặp nhau của hai xe

Vậy, sau 0,5s hai xe gặp nhau tại vịtrí cách gốc tọa độ 30km

* Dựa vào ptcđ:

Khi xA = xB

60t = 10 + 40t

t = 0,5s và x = 60.0,5 = 10 +40.0,5

x = 30km

BÀI 2 : 15/22 SGK

v0 = 36km/h =10m/s

s = 20m , v = 0a/ a , t =? Với t0 = 0Giải

Chọn chiều dương cùng chiều cđ

của xe : v > 0 , a < 0a/ Gia tốc của xe :

v2 – v02 = 2as

a = - 2,5m/s2.b/ Thời gian từ v0 đến v = 0 là:

v = v0 + at

t = 4s

4.Củng cố: 3ph

- Cách xác định dấu đối với vectơ vận tốc và vectơ gia tốc?

- Các công thức liên quan đến CĐTBĐĐ?

5.Giao nhiệm vụ : 2ph

-Ôn lại bài CĐTBĐĐ

-Chuẩn bị vài hòn sỏi, giấy bìa phẳng có m > m hòn bi

- Xem bài mới trả lời các câu hỏi sau:

+ Vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ ? Vì sao các vật rơi nhanh hay chận khác nhau?

+ Sự rơi của hòn bi trong không khí có được coi là rơi tự do ? vì sao ?

+ Cách xác định phương của sự rơi tự do?

+ Dấu hiệu nhận biết CĐTBĐĐ?

+ CĐ rơi tự do có phải cđtbđđ ? vì sao?

Trang 13

Tiết 6-7

Bài 4 SỰ RƠI TỰ DO

I.MỤC TIÊU:

- Trình bày, nêu ví dụ và phân tích được khái niệm về sự rơi tự do

- Nêu được những đặt điểm của sự rơi tự do

- Tìm được yếu tố ảnh hưởng đến sự rơi tự do

- Chứng minh được rơi tự do là CĐNDĐ

3 Kĩ năng:

- Giải được một số bài tập đơn giản về sự rơi tự do

- Đưa ra được những ý kiến nhận xét về hiện tượng xảy ra trong các thí nghiệm sơ bộ về sự rơi tự do

1.Giáo viên:

-Chuẩn bị những dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong 4 thí nghiệm ở mục I.1 gồm:

+ Một vài hòn sỏi;

+ Một vài tờ giấy phẳng nhỏ,kích thước khoảng 15cm x 15cm;

+ Một vài hòn bi xe đạp(hoặc hòn sỏi nhỏ) và một vài miếng bìa phẳng có trọng lượng lớnhơn trọng lượng các hòn bi

- Chuẩn bị một sợi dây dọi và một vòng kim loại có thể lồng vào sợi dây dọi để làm thí

nghiệm về phương và chiều của chuyển động rơi tự do

- Vẽ lại ảnh hoạt nghiệm trên giấy khổ to theo đúng tỉ lệ và đo trước tỉ lệ xích của hình vẽ h43

2.Học sinh:

ôn bài chuyển động thẳng biến đổi đều

Trả lời câu hỏi 3 và 9 trang 22 sgk

22’

Hoạt động 1: Quan sát

hiện tượng và rút ra nhận

xét từ các thí nghiệm đơn

giản về sự rơi của các vật

trong không khí.

Quan sát sự rơi của các vật

trong tự nhiên ,ta có nhận xét

gì về sự rơi của các vật trong

1.Sự rơi của các vật trong

không khí:

Trang 14

14’

36’

Tiến hành TN3 SGK học

sinh nhận xét kết quả thí

Hoạt động 2: Định nghĩa

về sự rơi tự do.

Yếu tố nào ảnh hưởng tới

sự rơi nhanh hay chậm của

các vật trong không khí(TN3)

?

Nếu loại bỏ không khí thì

sự rơi của các vật khi đó sẽ

như thế nào?

Đọc phần 2a; cho biết kết

quả của thí nghiệm?(h 41)

Nguyên nhân nào làm các

vật rơi nhanh hay chậm ?

Yêu cầu học sinh đọc

phần TN của Galilê

SGK?giải thích?

Kể một mẫu truyện ngắn

về nhà bác học Galile

các đặc điểm của CĐ rơi tự

do.

Yêu cầu hs đọc SGK và

cho biết các đặc điểm của sự

Quan sát

NX : Vật nặng như nhau thờigian rơi khác nhau

MĐTN : vật nào rơi nhanh

ĐK : sỏi nặng hơn tờ giấy vàcả 2 rơi trong không khí

Hòn sỏi rơi trướcTiến hành thí nghiệm; hòn sỏi rơi trước

Sức cản của không khí

Do sức cản không khí nên các vật rơi nhanh hay chậm khác nhau

Đọc TN của Galilê trong SGK

Sự rơi của hòn sỏi,giấy vo tròn nén chặt,hòn bi là sự rơi tự

do vì sự ảnh hưởng của sức cảnkhông đáng kể

TN1: vật nặng rơi nhanh

hơn vật nhẹ

TN2: hai vật có khối

lượng khác nhau, thì gian rơinhư nhau

TN3: Hai vật có khối

lượng bằng nhau nhưng thời gian rơi khác nhau

TN4: Vật nhẹ rơi nhanh

hơn vật nặng

2.Sự rơi của các vật trong chân không(sự rơi tự do)

* Trong trường hợp có thể

bỏ qua ảnh hưởng của các yếu tố khác lên vật rơi,ta

có thể coi sự rơi của vật nhưlà sự rơi tự do

II.NGHIÊN CỨU SỰ RƠI TỰ DO CỦA CÁC VẬT :

1.Những đặc điểm của

chuyển động rơi tự do:(định

luật của sự rơi tự do)

Trang 15

rơi tự do?

Học sinh tìm phương án

nghiên cứu phương và chiều

của chuyển động rơi tự do?

Gợi ý: Dùng dây dọi để

xác định phương thẳng đứng?

Giới thiệu phương pháp

chụp ảnh hoạt nghiệm

Treo hình 4.3 SGK

Học sinh quan sát hình vẽ

từ đó chứng minh tính chất

của chuyển động rơi tự do?

Gợi ý: Yêu cầu hs nhắc lại

dấu hiệu nhận biết CĐTNDĐ

Thiết lập công thức tính

vận tốc và quãng đường đi

của sự rơi tự do?

Giới thiệu về gia tốc rơi tự

do

Sử dụng dây dọi để xác định phương thẳng đứng ,dùng vòng kim loại lồng vào sợi dây.Sau đó, nghiên cứu sự rơi của vòng kim loại

Tiến hành thí nghiệm ,rút ra kết luận

Do vận tốc của chuyển động tăng và hiệu hai quãng đường

đi được trong hai khoảng thời gian liên tiếp bằng nhau là mộthằng số nên đó là CĐTNDĐ

Dựa vào công thức tính vận tốc và đường đicủa CĐTNDĐ để tìm công thức tính vận tốc và quãng đường đi

* Chuyển động rơi tự do là chuyển động có phương thẳng , chiều từ trên xuống dưới

* Chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanhdần đều

* Công thức tính vận tốc:

v = gt

* Công thức tính quãng đường đi : s= ½.gt2

Với g là gia tốc rơi tự do

2.Gia tốc rơi tự do: g

- Tại một nơi nhất định

trên trái đất và ở gần mặt đất ,mọi vật đều rơi tự do

với cùng một gia tốc g.

- Gia tốc rơi tự do ở các nơi khác nhau trên trái đất thì khác nhau.Người ta thường lấy g=9,8m/s2 hoặc g=10m/s2

4.Củng cố: 6’

- Đọc phần em có biết trong SGK

- Vì sao CĐ rơi tự do là CĐTNDĐ?

- Trả lời các câu hỏi 1,7,9 SGK

+ Học bài ,làm bài tập 10,11,12 trang 27 SGK

+ Ôn lại khái niệm vận tốc ,gia tốc

+ Xem bài mới và trả lời các câu hỏi sau:

- Cho biết mối liên hệ giữa cung và góc của đường tròn?

- Cách xác định hướng của gia tốc trong CĐTBĐĐ?

- So sánh vận tốc và gia tốc trong CĐTĐ và CĐ tròn đều

Tiết 8-9

Trang 16

Bài 5 CHUYỂN ĐỘNG TRÒN ĐỀU

I.MỤC TIÊU:

- Phát biểu được định nghĩa của CĐ tròn đều

- Viết được công thức tính độ lớn của vận tốc dài và trình bày được hướng của vectơ vận tốc của CĐTrĐ

- Biết định nghĩa ,công thức và đơn vị của vận tốc góc , chu kì , tần số

- Công thức liên hệ giữa vận tốc dài và vận tốc góc

- Nêu được hướng của gia tốc hướng tâm,biểu thức của gia tốc hướng tâm

- Xác d0ịnh được phương , chiều của gia tốc trong CĐTrĐ

- Chứng minh được các công thức 5.4 ,5.5 , 5.6, 5.7 trong SGK cũng như sự hướng tâm của vectơ gia tốc

3 Kĩ năng:

-Giải được các bài tập về CĐTrĐ Nêu được một số ví dụ trong thực tế về CĐTrĐ

1.Giáo viên:

- Một vài thí nghiệm minh họa CĐTrĐ

- Vẽ hình 5.5 trên giấy to

2.Học sinh:

2.Kiểm tra bài cũ:

Định nghĩa và nêu đặc điểm của sự rơi tự do? (7ph)

7’ Hoạt động 1: Tìm hiểu

CĐTrĐ.

CĐTĐ là gì ?

Tiến hành thí nghiệm minh

họa CĐTr.Thế nào là CĐTr ?

Tốc độ trung bình của

Nhắc lại đn của CĐTĐ

CĐTr là CĐ có quỹ đạo là đường tròn

1.Chuyển động tròn:

Là CĐ có quỹ đạo là một đường tròn

2.Tốc độ trung bình trong

CĐTr:

∆s M’ M

Trang 17

17’

Yêu cầu HSđọc vàtrả lới câu

C1?

Thế nào là CĐTrĐ ?

Nếu thay “tốc độ trung bình”

trong đn trên bằng “vận tốc

trung bình” được hay không?

khái niệm vận tốc dài.

Công thức tính vận tốc tức

thời trong CĐTrĐ ?(tương tự

trong CĐT ).Ý nghĩa của tốc

độ dài?

Trong CĐTrĐ tốc độ dài có

thay đổi không?

câu C2?

Lưu ý HS về đơn vị của các

đại lượng

Đại lượng nào đặc trưng cho

hướng của CĐ tại một điểm?

Cho HS quay một vật sao

cho nó CĐ tròn,sau đó thả ra

M v

Yêu cầu HS quan sát và cho

nhận xét về phương cđ của

vật khi nó bị quăng ra?

Tại các điểm khác nhau

vectơ vận tốc có phương

chiều và độ lớn ntn?

khái niệm tốc độ góc, chu

kỳ và tần số.

Trong CĐTr ngoài độ dài

cung thay đổi theo thời gian ,

ta còn đại lượng nào thay đổi

theo thời gian?

Trả lời câu C1

∆

= với ∆s là độ dài cung tròn mà vật đi được Tốc độ dài cho biết vật quaynhanh hay chậm

Đó là một số không đổi

v = 5,23 m/s

Vectơ vận tốc đặc trưng về hướng và độ lớn củaCđ tại một điểm

Vật CĐ theo phương tiếp tuyến với quỹ đạo tròn mà vật CĐ

Vận tốc có phương chiều thay đổi nhưng độ lớn không đổi

Độ lớn của góc cũng thay đổitheo thời gian

3.Chuyển động tròn đều:

CĐTrĐ là CĐ có quỹ đạo

tròn và có tốc độ trung

bình trên mọi cung tròn là như nhau.

II TỐC ĐỘ DÀI VÀ TỐC ĐỘ GÓC:

1.Tốc độ dài (độ lớn của

vận tốc tức thời trong CĐTrĐ ):

a Tốc độ góc:

Trang 18

Để đặc trưng cho sự thay đổi

về góc quay theo thời gian ta

có đại lượng tốc độ góc

s ∆ ∆α

Tốc độ góc đựơc tính ntn và có ý nghĩa gì?(tương tự tốc độ dài) Yêu cầu HS đọc và trả lời câu C3? Chy kỳ có ý nghĩa ntn? Chu kỳ (thời gian) trong CĐTrĐ là gì? Đơn vị của chu kỳ? Yêu cầu HS đọc và trả lời câu C4? Tần số là gì? (nghịch đảo của chu kỳ) Yêu cầu HS đọc và trả lời câu C5? Độ dài cung và độ lớn của góc quay có mối liên hệ ntn? Yêu cầu HS đọc và trả lời câu C6? Hoạt động 4: Tìm hiểu hướng và độ lớn của vectơ gia tốc. Đại lượng nào đặc trưng cho sự biến thiên của vận tốc ? Cách xác định hướng của gia tốc trong CĐTrĐ?(tương tự đối với cđtbđđ) Cho hs xem hình 5.5 ∆v có hướng ntn? So sánh vectơ vận tốc trong

Tốc độ góc bằng độ biến thiên góc quay chia cho thời gian vật quay Đọc và trả lời câu C3? Đó là sự lặp đi lặp lại theo một thời gian nào đó Là thời gian để vật đi được một vòng Là giây ,phút

Đọc và trả lời câu C4? Trả lời như SGK Đọc và trả lời câu C5? Trả lời như Sgk Đọc và trả lời câu C6? Gia tốc Ta xác định hướng của ∆v Quan sát và trả lời câu hỏi ∆v có phương của bán kính và chiều hướng vào tâm vận tốc trong CTĐ là đại lượng không đổi cả về phương ,chiều và độ lớn ∆s ∆α

ω=∆∆αt *Tốc độ góc của CĐTrĐ là đại lựơng không đổi * Đơn vị: rad/s. b.Chu kỳ (T) của CĐTrĐ : Là thời gian để vật đi được một vòng

T =2ωπ (s) c.Tần số (f) của CĐTrĐ : là số vòng mà vật đi điựơc trong 1 giây f = 1/T (vòng /s,Hz)

d.Công thức liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc : v = r.ω III.GIA TỐC HƯỚNG TÂM: 1.Hướng của gia tốc trong CĐTrĐ: Gia tốc trong CĐTrĐ luôn hướng vào tâm của quỹ đạo nên gọi là gia tốc hướng tâm

Trang 19

CĐTĐ : a = 0CĐTrĐ : a = 0 vì vận tốc có phương và chiều thay đổi.

Vận tốc trong CĐTrĐ có độ lớn không đổi ,nhưng cóphương và chiều luôn luôn thay đổi

2.Độ lớn của gia tốc

- Chuyển động của điểm đầu kim giây và cánh quạt có phải CĐTrĐ?

- Đặc điểm của vectơ vận tốc và gia tốc trong CĐTrĐ?

- Chu kì và tần số ?

- So sánh vận tốc và gia tốc trong CĐTĐ và CĐTrĐ?

-Học bài ,làm bài tập 11,12,13, 14,15/34 SGK

-Ôn lại kiến thức về tính tương đối

-Xem bài mới :

+ Vì sao quỹ đạo và vận tốc có tính tương đối ? ví dụ?

+ Phân biệt hệ qui chiếu đứng yên và hệ quy chiếu CĐ ?

Tiết 10

Trang 20

Bài 6 TÍNH TƯƠNG ĐỐI CỦA CHUYỂN ĐỘNG

CÔNG THỨC CỘNG VẬN TỐC

I.MỤC TIÊU:

- Hiểu được tính tương đối của CĐ

- Phân biệt được hệ quy chiếu đứng yên và HQC CĐ

- Viết được công thức cộng vận tốc cho từng trường hợp cụ thể

2.Khám phá tư duy :

- Hiểu được ý nghĩa của công thức cộg vận tốc

3.Kĩ năng:

- Giải thích được một số hiện tượng liên quan đến tính tương đối của CĐ

- Giải được các bài tập cộng vận tốc cùng phương

1.Giáo viên:

- Chuẩn bị thí nghiệm tính tương đối của CĐ

2.Học sinh:

- Chuẩn bị các câu hỏi ở phần giao nhiệm vụ của bài trước

1.Ổn định lớp: 1ph

2.Kiểm tra bài cũ: câu 7,9,12 SGK (6’)

Trang 21

8’

12’

Hoạt động 1: Tìm hiểu về

tính tương đối của CĐ.

Một người đang đi thẳng ,

tay đang quay tròn con lắc đơn

Yêu cầu HS quan sát và

nhận xét quỹ đạo của CĐ của

con lắc

Quan sát hình 6.1 và trả lời

câu C1

Do đâu có sự khác nhau đó?

Vì sao quỹ đạo có tính tương

đối? Tại sao không dùng vật

làm mốc để giải thích sự khác

nhau đó?

Vận tốc có tính tương đối

hay không ?vì sao? cho ví dụ ?

câu C2?

công thức cộng vận tốc.

Yêu cầu HS quan sát hình

6.2 SGK,cho biết thế nào là

HQC đứng yên và HQC cđ?

Cho ví dụ?

Vận tốc trong các HQC khác

nhau có liên quan với nhau

ntn

Thế nào là vận tốc tuyệt

đối,vận tốc tương đối và vận

tốc kéo theo? cho ví dụ?

Một người đang đi trên

một chiếc xe đang CĐ (người

CĐ cùng chiều với xe) Ta xét

CĐ của người trong các HQC

nào?

Hoạt động 3: Áp dụng

công thức cộng vận tốc

Quan sát và nhận xét:

+ Đối với người quay thì quỹ đạo của con lắc là đường tròn

+ Đối với người quan sát thìquỹ đạo không là đường tròn

người ngồi trên xe thấy quỹ đạo CĐ của đầu van là đườngtròn

Do ta quan sát ở các hqc khac nhau

Vì hình dạng quỹ đạo của

CĐ trong các hệ qui chiếu khác nhau là khác nhau Vật làm mốc không cho biết được quỹ đạo của CĐ

Vận tốc có tính tương đối

Vì vận tốc của CĐ trong các hệ qui chiếu khác nhau là khác nhau

HQC gắn với vật đứng yên gọi là HQC đứng yên và ngược lại

I.TÍNH TƯƠNG ĐỐI CỦA CĐ:

1.Tính tương đối của quỹ

đạo:

- Hình dạng quỹ đạo của

CĐ trong các hệ quy chiếu khác nhau thì khác nhau nên quỹ đạo có tính tương đối

2.Tính tương đối của vận tốc:

-Vận tốc của CĐ trong các hệ quy chiếu khác nhauthì khác nhau nên vậntốc cótính tương đối

II.CÔNG THỨC CỘNG VẬN TỐC:

1.Hệ qui chiếu đứng yên và hệ qui chiếu CĐ:

- HQC gắn với vật đứng yên gọi là HQC đứng yên (ta coi trái đất là đứng yên) và ngược lại

2.Công thức cộng vận tốc:

-Vận tốc tuyệt đối(v13) làvận tốc của vật đối với HQCđứng yên

- Vận tốc tương đối(v12) là vận tốc của vật đối với HQC cđ

-Vận tốc kéo theo(v23) là vận tốc của HQC cđ đối vớiHQC đứng yên

Ta có : v13 =v12 +v2321

Trang 22

4.Củng cố: 5’

- Vì sao nói quỹ đạo và vận tốc của CĐ có tính tương đối?cho ví dụ

- Yêu cầu HS đọc và trả lời câu5,6/38 SGK

- Đọc phần em có biết

-Học bài ,làm bài tập 11,12,13, 14,15/34 SGK

- Tiết sau sữa bài tập

Tiết 11

BÀI TẬP

I.MỤC TIÊU:

Nhớ và vận dụng được các công thức của sự rơi tự do, của CĐTrĐ và công thức cộng vận tốc

Phát hiện cách tìm quãng đường vật đi được trong giây thứ t

3 Kĩ năng:

Biết sử dụng công thức cộng vận tốc vào từng trường hợp cụ thể

Nhận biết các dạng bài tập , kĩ năng tính toán

1.Giáo viên :

Chuẩn bị bài tập liên quan đến các kiến thức trên

2.Học sinh:

Xem và làm tất cả các bài tập trong SGK

1.Ổn định lớp:1’

2.Kiểm tra bài cũ: 5’

Trang 23

Vì sao quỹ đạo và vận tốc của vật có tính tuơng đối ? ví dụ ?

Công thức cộng vận tốc ? cho ví dụ ?

TG HOẠT ĐỘNG DẠY HOẠT ĐỘNG HỌC NỘI DUNG

20’

8’

Hoạt động 1: Giải bài

toán liên quan đến CĐ

Gọi hs lên bảng giải

h = 15m là quãng đường

trong khoảng thời gian

nào?

Dựa vào mlh giữa quãng

đường vật đi được trong

giây thứ t và trong t(s) , để

tìm thời gian vật rơi

Hướng dẫn hs đi đến kết

quả

liên quan đến CĐTrĐ.

Công thức để xác định

vận tốc dài và vận tốc góc

trong CĐTrĐ?

Xác định quãng đường

t = 4s , vA = 330 m/s

g = 9,8 m/s2 , h = ? (m)Là thời gian vật rơi và thời gian âm truyền đến tai ta

2

2 1

gt

h=

Thảo luận tìm cách giải

Là quãng đường vật rơi được trong giây thứ t

Gọi t1 là thời gian vật rơi

t2 là thời gian truyền âm

Ta có : t = t1 + t2 = 4s (1)Mà 2 ( 2 )

2 1

g

h t

s

từ (1)(2) và (3) , ta có :

m h

v

h g

BÀI 2 : 12/27 SGK

)

?(

, / 10

15

2 1

m h s m g

m h

h = ½ gt2 = 5t2

Quãng đường vật rơi trong (t-1)s:

ht -1 = 5(t – 1)2 = 5t2 – 10t -1Mà h – ht-1 = 15

5t2 – 5t2 -10t -1 = 15

t = 2svậy, độ cao tại nơi bắt đầu thả vật là: h = 5.4 = 20m

Trang 24

ntn.Một vòng xe đi được

quãng đường là bao nhiêu?

Gọi hs lên giải

liên quan đến công thức

cộng vận tốc.

Yêu cầu HS tìm công

HQC đứng yên và HQC

cđ ? công thức cộng vận

tốc?

Gọi hs lênb ảng giải

chính là chu vi đường tròn của bánh xe

HQC đứng yên (3) : bờHQCchuyể

động(2):nướcVật (1) : thuyền

23 12

= +

- Nhắc lại các công thức liên quan

-Xem bài mới :

+ Thế nào là phép đo ? có mấy loại phép đo ?

+ Thế nào là sai số hệ thống ? cách tính sai số và cách viết của phép đo?

Tiết 12

Bài 7 SAI SỐ CỦA PHÉP ĐO

I.MỤC TIÊU:

- Phát biểu được thế nào là sai số của phép đo

- Phân biệt được sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống

- Tính sai số của phép đo trực tiếp và phép đo gián tiếp

- Biết cách viết đúng kết quả phép đo với các chữ số có nghĩa

1.Giáo viên:

- Chuẩn bị các dụng cụ đo như thước đo độ dài

2.Học sinh:

Xem bài trước ở nhà

1.Ổn định lớp: 1’

Trang 25

2.Kiểm tra bài cũ: câu 1,2,4,5/37 SGK (5’) 3.Dạy và học bài mới:

Trang 26

8’

6’

Đặt vấn đề vào bài như

SGK

khái niệm về phép đo các

đại lượng vật lí.Hệ đơn vị

SI.

Yêu cầu HS lên thực hiện

phép đo chiềudà icủa quyển

Yêu cầu HS xác định thể

tích của hộp phấn?

Hãy so soánh phép đo

chiều dài và phép đo thể

tích?

Yêu cầu HS đọc sách và

cho biết thế nào là phép đo

trực tiếp và phép đo gián

tiếp? Cho ví dụ

Dựa vào yếu tố nào để

phân biệt phép đo trực tiếp

và phép đo gián tiếp?

Một đại lượng có thể đo

bằng hai phép đo được hay

không ? ví dụ ?

Một hệ đơn vị được thống

nhất áp dụng tại nhiều nước

đó là hệ đơn vị SI

Trong các đại lượng vật lí

đã học ,đại lượng nào có đơn

vị theo hệ SI?

Yêu cầu HS về ghi lại 7

đơn vị cơ bản trong hệ SI

(trang 40 SGK)

khái niệm sai số , giá trị

trung bình của phép đo.

Khi đo nhiều lần cùng

mộtđại lượng vật lí thì ta thu

được các kết quả khác nhau,

nghĩa là có sai số Do đâu

Tiến hành phép đo chiều dài của quyển tập

Dựa vào kết quả thu được trên thước đo đã đươcï qui định

Đo chiều dài, chiều rộng vàchiều cao của hộp phấn từ đótính được thể tích

Trả lời như SGK và cho mộtvài ví dụ

Ta dựa vào dụng cụ đo

Nếu đại lượng đó có dụng cụ

đo thì đó là phép đo trực tiếp ngược lại là phép đo

1.Phép đo các đại lượng vật lí:

* Phép đo một đại lượng vật

lí là phép so sánh nó với đại

lượng cùng loại được qui ước làm đơn vị

* Phép so sánh trực tiếp nhờ

dụng cụ đo gọi là phép đo

trực tiếp.

* Phép xác định một đại lượng vật lí thông qua một công thức liên hệ với các đại

lượng trực tiếp gọi là phép đo

II SAI SỐ PHÉP ĐO:

26

Trang 27

4.Củng cố: 2’

- Yêu cầu HS làm BT 1,2 SGK?

5.Giao nhiệm vụ : 2’

- Làm bài tập 3/44 SGK , học bài

-Xem bài mới ( chuẩn bị cho giờ thực hành)

+ Mục đích và nội dung thực hành

+ Chuẩn bị trước tờ báo cáo theo mẫu trong SGK

+ Trả lời câu hỏi trong tờ báo cáo

Tiết 13-14

Bài 8 thực hành KHẢO SÁT CĐ RƠI TỰ DO

XÁC ĐỊNH GIA TỐC RƠI TỰ DO

I.MỤC TIÊU:

- Khắc sâu kiến thức về cđndđ và sự rơi tự do

- Nhớ lại đặc điểm của sự rơi tự do

- Nắm được tính năng và nguyên tắc hoạt động của đống hồ đo thời gian hiện số sử dụng công tắc đóng ngắt và cổng quang điện

- Chuẩn bị cho mỗi nhóm HS :

+ Đồng hồ đo thời gian hiện số

+ Nam châm điện N có hộp công tắc đóng ngắt điện để giữ và thả vật rơi

+ Cổng quang điện E

+ Trụ hoặc viên bi sử dụng làm vật rơi tự do ,quả dọi

+ Giá đỡ thẳng đứng có vít điều chỉnh thăng bằng

2.Học sinh:

2.Kiểm tra bài cũ: câu 1,2,4,5/37 SGK (7’)

Trang 28

4.Củng cố:

5.Giao nhiệm vụ : 2’

Học từ bài 1 đến bài 6 , tiết sau kiểm tra 1tiết

8’

15’

60’

Hoạt động 1:Nhắc lại kiến

thức về gia tốc rơi tự do và

nhận định về mucï đích thí

nghiệm và cơ sở lí thuyết

để xác định g.

Sự rơi tự do là gì ? Đặc điểm

của sự rơi tự do?công thức

tính gia tốc rơi tự do?

Bài thực hành nhằm mục

đích gì?

Phương pháp để đo gia tốc

rơi tự do?

Hoạt động 2:Tìm hiểu các

dụng cụ đo, cách ráp thí

nghiệm.

Giới thiệu các dụng cụ thí

nghiệm

Thông báo chức năng của

từng dụng cụ và cách sử

dụng

Lưu ý cho HS khi sử dụng

thiết bị này

Lắp ráp TN

Hoạt động 3: HS tiến hành

thí nghiệm, hoàn thành

bài báo cáo.

Quan sát, nhắc nhở hs khi

cần thiết

Trả lời như đã học

Nghiên cứu CĐ rơi tự do và

đo gia tốc rơi tự do

Đo thời gian rơi và khoảng cách giữa hai điểm rơi.Sau đódùng công thức tính quãng đường để xác định gia tốc

Lắng nghe

Quan sát

Tiến hành thí nghiệm,ghi nhận kết quả, hoàn thành bài báo cáo

I.MỤC ĐÍCH:

Nghiên cứu CĐ rơi tự do và

đo gia tốc rơi tự do

II.CƠ SỞ LÍ THUYẾT :

Từ công thức s = ½.at2 , ta xác định khoảng thời gian và quãng đường rơi Từ đó tìm được gia tốc rơi

II.DỤNG CỤ CẦN THIẾT:

SGK

* Chú ý : + Điều chỉnh giá đỡ về trạng thái cân bằng nhờ quả dọi

+ Điều chỉnh giai đo hợp lí

III.LẮP RÁP TN:

VI.TIẾN HÀNH TN:

Trang 29

TIẾT 15

Trường THPT Thuận Hòa (1) ĐỀ KIỂM TRA 1TIẾT

Họ và tên: MÔN: VẬT LÍ 10

Lớp: Ngày:

1/ Chọn câu phát biểu đúng ?

a Giá trị của gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều bao giờ cũng lớn hơn giá trị của giatốc trong chuểyn động chậm dần đều

b Trong chuyển động thẳng biến đổi đều gia tốc luơn cĩ độ lớn khơng đổi

c Chuyển động thẳng nhanh dần đều, gia tốc của chuyển động nào cĩ giá trị lớn hơn thì vận tốc

cĩ giá trị lớn hơn

d Trong chuyển động thẳng biến đổi đều gia tốc luơn tăng đều hoặc giảm đều theo thời gian

2/ Cơng thức nào sau đây là đúng với chuyển động trịn đều?

a ω = rv b v=r/ω c v = r ω d ω=r / v

3/ Trong chuyển động trịn đều, gia tốc hướng tâm đặc trưng cho :

a sự nhanh hay chậm của chuyển động b mức độ tăng nhanh hay chậm của vận

tốc

c sự biến thiên về hướng của vận tốc d mức độ tăng hay giảm của vận tốc

4/ Dựa vào đồ thị sau, cho biết khoảng thời gian nào vật chuyển động thẳng đều?

a khoảng thời gian từ 0giờ đến 2h.

b khơng cĩ lúc nào xe chuyển dộng thẳng đều.

c khoảng thời gian từ 2giờ đến 5giờ.

d khoảng thời gian từ 0giờ đến 5h.

5/ Trong chuyển động cong, phương của vectơ vận tốc tại 1 điểm ?

a khơng đổi theo thời gian

b luơn hướng đến 1 điểm cố định nào đĩ

c vuơng gĩc với phương của tiếp tuyến với quỹ đạo tại điểm đĩ

d trùng với phương của tiếp tuyến với quỹ đạo tại điểm đĩ

6/ Trong chuyển động, yếu tố nào sau đây khơng phụ thuộc vào việc chọn hệ qui chiếu ?

a Trạng thái của vật là chuyển động hay đứng yên

b Khoảng thời gian vật chuyển động

v

0 2 5 t(h)

Trang 30

c Vận tốc của chuyển động

d Quỹ đạo chuyển động của vật

7/ Điều nào sau đây là sai khi nói về chuyển động rơi tự do?

a Trong quá trình rơi, gia tốc của vật không đổi cả về hướng và độ lớn

b Tại những vị trí khác nhau trên bề mặt trái đất, các vật rơi tự do với gia tốc khác nhau

c Gia tốc rơi tự do của một vật phụ thuộc vào khối lượng của vật ấy

d Rơi tự do có phương thẳng đứng có chiều từ trên xuống

8/ Chu kỳ của chuyển động là ?

a thời gian vật chuyển động b số vòng vật đi được trong 1 giây.

c số vòng vật đi được d thời gian vật chuyển động được một vòng

9/ Chọn câu phát biểu sai?

a Quỹ đạo của chuyển động thẳng đều là đường thẳng

b Quãng đường đi được tỉ lệ thuận với thời gian chuyển động

c Tọa độ x tỉ lệ với thời gian chuyển động t

d Vận tốc trong chuyển động thẳng đều có hướng và độ lớn không đổi

10/ Trong chuyển động biến đổi đều, nếu chọn chiều dương cùng chiều chuyển động thì

a Chuyển động chậm dần : v > 0 , a < 0 b Chuyển động chậm dần : v < 0 , a > 0

c Chuyển động nhanh dần : v < 0 , a < 0 dChuyển động nhanh dần : v > 0 , a < 0.

11/ Một bánh xe quay đều 100vòng trong thời gian 2s Tần số quay của bánh xe là ?

a 200 vòng /giây b 100 vòng /giây c 50 vòng /giây d 20 vòng /giây

12/ Hai ôtô chạy cùng chiều, xe thứ nhất chạy với vận tốc 50km/h, xe thứ hai chạy với vận tốc

40km/h.tốc độ của xe thứ nhất so với xe thứ hai là ?

15/ Một đoàn tàu đang chạy với vận tốc 15m/s thì hãm phanh chuyển động chậm dần đều Sau đó đi

thêm được 125m thì dừng hẳn,gai tốc và vận tốc của tàu sau khi hãm phanh được 5s là bao nhiêu ? nếu chọn chiều dương cùng chiều chuyển động

a a = -0,9 m/s2 , v = 10,5 m/s b a = 0,9m/s2 , v = 10,5 m/s

c a = 0,9 m/s2 , v = -10,5 m/s d a = -0,9 m/s2 , v = -10,5 m/s

16/ Một hòn đá rơi xuống một giếng cạn, đến đáy giếng mất 3giây Độ sâu của giếng là bao nhiêu ?

g = 10m/s2 a h = 30m b h = 90m c h = 45m d h = 15m

17/ Hai bến sông A và B cách nhau 15km Một chiếc thuyền đi ngược dòng từ A đến B với vận tốc

11km/h so với nước , biết tốc độ của dòng nước so với bờ luôn ổn định là 6km/h Khi đó độ lớn vận tốc của thuyền so với bờ và thời gian đi từ A đến B của thuyền là ?

a 17km/h , 0,9giờ b 17km/h , 3giờ c 5km/h , 3giờ d 5km/h , 0,9giờ

18/ Một vật chuyển động tròn đều trên một đường tròn bán kính 10m , chuyển động một vòng hết 2s

Tốc độ dài của vật là ?

a v = 3,14m/s b v = 0,314m/s c v = 31,4m/s d v = 314m/s

Trang 31

19/ Một vật nặng rơi từ độ cao 20m xuống mặt đất , thời gian vật rơi là bao nhiêu ? lấy g = 10m/s2.

Bài 9 TỔNG HỢP VÀ PHÂN TÍCH LỰC

Ý nghĩa của phép phân tích và tổng hợp lực

Ôn tập các công thức lượng giác đã học

1.Ổn định lớp: 1phút

2.Kiểm tra bài cũ: tiết trước kiểm tra 1 tiết.

7’ Hoạt động 1: Đưa ra định

nghĩa đầy đủ về lực .Cân

bằng lực

Khi vật chịu tác dụng của

một lực thì vật chuyển động

với vận tốc v,nếu vật chịu tác

dụng của hai lực thì vật sẽ

Vật sẽ chuyển động nhanhhơn khi vật chịu tác dụng củamột lực

Ta cần phải biết hai lựcđó có phương chiều như thếnào ?

Trang 32

chuyển động ntn ?

Cho HS quan sát hình vẽ

vật chịu tác dụng của hai lực

trong các trường hợp khác

nhau.Bài học hôm nay sẽ

giúp chúng ta biết cách tìm

tổng của hai lực

Trước khi tìm hiểu về cách

tìm tổng của hai lực Chúng ta

phải biết lực có tác dụng gì

và phương ,chiều ntn?

Yêu cầu HS nhắc lại định

nghĩa lực đã học ở lớp 6?

Tác dụng lực làm bông bảng

chuyển động và biến dạng

Kết quả của tác dụng lực ntn?

Đại lượng nào đặc trưng cho

sự thay đổi của vận tốc ?

Dựa vào gia tốc hãy định

nghĩa đầy đủ về lực và kết

quả của tác dụng lực?

câu C1?

Thế nào là hai lực cân bằng

Cho HS xem hình của vật

chịu tác dụng của hai lực cân

bằng Tác dụng của hai lực

cân bằng ?(dựa vào gia tốc )

câu C2?

Đơn vị của lực?

khái niệm tổng hợp lực.

Quy tắc hình bình hành

Nếu vật chịu tác dụng của

Tác dụng đẩy , kéo của vậtnày lên vật khác gọi là lực Lực có tác dụng làm biếnđổi chuyển động của vậthoặc làm vật bị biến dạng

Gia tốc

Tay người tác dụngvào dâycung làm nó biến dạng, đồngthời dây cung tác dụngtácdụng vào mũi tên làm mũitên thu gia tốc

Là hai lực có cùng độ lớn ,cùng phương nhưng ngượcchiều

Làm cho vật đứng yênnghĩa là không gây ra gia tốccho vật

Quả cầu chịu tác dụng củatrọng lực và lực kéo của dây

Lực do trái đất và dây treogâyra

là N

I.LỰC CÂN BẰNG LỰC:

* Lực là đại lượng vectơđặc trưng cho tác dụng củavật này lên vật khác mà kếtquả là gây ra gia tốc chovật hoặc làm vật bị biếndạng

* Các lực cân bằng là cáclực khi tác dụng đồng thờivào một vật thì không gây

ra gia tốc cho vật

* Đơn vị của lực là N

II TỔNG HỢP LỰC:

1.Thí nghiệm: SGK

Trang 33

hai lực không cùngphương thì

tổng của các lực đó được xác

định theo qui tắc hình bình

hành có được không? Chúng

ta sẽ nghiên cứu thí nghiệm

sau

Giới thiệu dụngcụthí

nghiệm và ý nghĩa của dụng

cụ

Tiến hành thí nghiệm

Điểm O chịu tác dụng của

những lực nào?biểu diễn các

lực đó lên bảng với cùng tỉ lệ

xích?

F1,F2,F3 là 3 lực ntn? Vì sao?

Nếu thay hai lực F1 và F2

bởi một lực thì lực này phải

có phương , chiều và độ lớn

ntn để vẫn thỏa mãn điều

kiện cân bằng ? hãy vẽ lực

đó?

Nếu nối đầu mút của các

vectơ F1,F2 và F thì ta thu

được hình gì?

Tiến hành thí nghiệm như

trên nhưng thay độ lớn của

các lực tác dụng Yêu cầu HS

quan sát TN và hình vẽ biễu

diễn lực để rút ra nhận xét ?

Kết luận gì về tính chất của

lực ?

Tổng hợp lực là gì?

F1,F2 có chung một điểm O ,

ta gọi là hai lực gì?

Phát biểu qui tắc hbh?

Quan sát thí nghiệm

Điểm O chịu tác dụng của

3 lực do 3 dây treo tác dụng

Đó là 3 lực cân bằng vìđiểm O đứng yên

Lực đó phải có điểm đặttại O, cùng phương ,ngượcchiều và cùng độ lớn với lựcF3

Nối đầu mút của các vectơđó ta thu được hình bìnhhành

Quan sát và nhận xét:

+ Các lực tác dụng lênđiểm O là các lực cân bằngvà ta có thể tổng hợp lựcbằng qui tắc hbh

Lực là đại lượng vectơ tuântheo qui tắc hbh

3.Qui tắc hình bình hành

Nếu hai lực đồng quilàm thành hai cạnh của mộthình bình hành ,thì đường33

Trang 34

Trong trường hợp có nhiều

lực đồng quy thì ta vận dụng

quy tắc này ntn? Cho ví dụ để

HS vận dụng vẽ?

Đó là công thức tổng quát

Nếu F1 cùng phương cùng

chiều F2 , xác định độ lớn của

hợp lực F?

Nếu F1 cùng phương ngược

chiều F2 , xác định độ lớn của

hợp lực F?

Trường hợp hai lực đồng quy

thì độ lớn của hợp lực có gí trị

ntn so với trường hợp trên?

điều kiện cân bằng của một

chất điểm và khái niệm

phân tích lực

Khi nào vật ở trạng thái

đứng yên?

Trong thực tế trên trái đất ,

không có trường hợp nào vật

không chịu tác dụng của lực

Để một chất điểm nằm cân

bằng ta cần có điều kiện gì

đối với các lực tác dụng?

Từ TN trên ta thấy F3 có vai

trò cân bằng với F1 và F2.Nếu

ta bỏ F3 và thay bằng '

1

F và'

2

F Hai lực đó phải

cóphương và chiều ntn?

Vai trò của '

Hướng dẫn HS phân tích

một lực thành hai lực theo hai

phương đã cho

Ta tìm lần lượt hợp lực củahai lực

F = F1 + F2

F = F1 - F2

Hợp lực có giá trị lớn nhấtkhi hai lực cùng phương cùngchiều và nhỏ nhất khi hai lựccùng phương ngược chiều

Hợp lực của hai lực đồngquy có giá trị lớn hơn hợp lựccủa hai lực cùng phương,ngượcchiều như lớn hơn hợplực của hai lực cùng phương,cùng chiều

Khi vật không chịu tácdụng của lực hoặc các lựctác dụng cân bằng nhau

Hợp lực của các lực tácdụng lên nó phải bằngkhông

' 1

F cùng phương, ngượcchiều vớiF1, '

2

F cùng phươngngược chiều với F2

' 1

F và '

2

F cóvaitrò cânbằng với F1 và F2,chúng thaythế cho F3

Là thay thế một lực bằnghai lực có tác dụng giống hệtnhư lực ấy

chéo kẻ từ điểm đồng quybiễu diễn hợp lực củachúng

Trang 35

Ta có thể phân tích theo các

phương nào? Ta có thể phân tích theo vô

số phương khác nhau

đó gọi là lực thành phần

* Chú ý : Ta chỉ phân tích

lực theo hai phương có tácdụng cụ thể

4.Củng cố: 2ph

- Khái niệm về tổng hợp lực và phân tích lực , điều kiện cân bằng của chất điểm?

- Trả lời câu 5,6/58SGK?

- Học bài ,làm bài tập 7,8,9/58 SGK

- Ôn lại các kiến thức về m, lực, cân bằng lực và quán tính đã học

- Xem bài 10 , trả lời các câu hỏi sau:

+ Mục đích, dụng cụ, cách tiến hành và kết quả thí nghiệm của Galilê?

+ Lực có tác dụng duy trì chuyển động hay không? Do đâu vật có thể chuyển động khi lựckhông còn tác dụng ?

+ Làm thế nào để tìm hiểu sự phụ thuộc của gia tốc và m và F tác dụng?

+ Khối lượng là gì? Khối lượng có liên hệ với quán tính ntn?

+ So sánh trọng lực và trọng lượng?

+Phân biệt cặp lực cân bằng và cặp lực trực đối?

+ Đặc điểm của cặp “ lực và phản lực”?

Trang 36

Tiết 17

Bài 10 BA ĐỊNH LUẬT NIU-TƠN

I.MỤC TIÊU:

Phát biểu được định nghĩa quán tính , ĐL I ,ĐL II Niutơn

Định nghĩa khối lượng và nêu được tính chất của khối lượng

Viết được hệ thức của ĐL II , ĐL III Niutơn và công htức tính của trọng lực

Hiểu được mối quan hệ giữa ĐL I và ĐLII Niutơn

2.Kiểm tra bài cũ: Câu 1,2,9 / 58 SGK.(5ph)

29’ Hoạt động 1: Tìm hiểu về

thí nghiệm của Galilê Nội

dung và cách vận dụng ĐLI

Niutơn trong thực tế

Lực là gì ? Kết quả của tác

dụng lực?

Lực có cần thiết để duy trì

chuyển động không?

Tiến hành thí nghiệm : đẩy

một vật nặng và một viên bi

Trả lời ( bài cũ) I.ĐỊNHLUẬT I NIUTƠN

1.Thí nghiệm của Galilê

Trang 37

viên bi Vì sao các vật ngưng

chuyển động ?

Giới thiệu thí nghiệm lịch sử

của Galilê

Yêu cầu HS đọc và cho biết :

+ Dụng cụ thí nghiệm?

+ Máng nghiêng thứ nhất có

tác dụng gì?

+Cách tiến hành TN?

+ Kết quả TN?

+ Tại sao viên bi không lăn

ngược trên máng 2 đến cùng

một độ cao như máng 1?

Nếu mặt phẳng ngang càng

nhẵn viên bi lăn được càng dài

Trên mặt phẳng nằm ngang

nếu không có lực ma sát thì

viên bi chịu tác dụng của

những lực ntn?

Dưới tác dụng của hai lực cân

bằng đó viên bi sẽ CĐ ntn?

Qua TN đó ,ta có thể khẳng

định điều gì?

Thực tế viên bi có chịu tác

dụng của những lực cân bằng

không ?

Khi đứng yên viên bi chịu tác

dụng của những lực nào?

Nhà Bác học Niutơn đã khái

quát thành ĐL I?

Đây là ĐL quán tính đã học

Nêu một vài ví dụ minh họa

cho định luật

Một vật đang chuyển động

thẳng ,nếu các lực tác dụng lên

nó mất đi thì vật sẽ chuyển

động ntn ?

Một vật đang đứng yên ,khi

chịu tác dụng của lực thì vận

tốc của vật có thay đổi tức thời

hay không ?

CĐ đó gọi là CĐ theo quán

tính .quán tính là gì? Vì sao

Do có lực ma sát

Tạo vận tốc đầu như nhau ởchân máng nghiêng nếuđược thả từ cùng một độ caoban đầu

Viên bi sẽ CĐ thẳng đều

Lực không có tác dụng duytrì CĐ

Không ,vì viên bị bị dừnglại

Viên bi cũng chịu tác dụngcủa hai lực cân bằng đó

Trả lời như SGK.vì mọi vậtkhông thể thay đổi vận tốc

Lực không có tác

dụng duy trì CĐ.

2.Định luật I Niutơn:

Nếu một vật khôngchịu tác dụng củq lực nàohoặc chịu tác dụng của cáclực có hợp lực bằng không,thì vật đang đứng yên sẽtiếp tục đứng yên, đangchuyển động sẽ tiếp tụcchuyển động thẳng đều

3.Quán tính:

Là tính chất của mọivật có xu hướng bảo toàn

Trang 38

7’

mọi vật đều có quán tính

Yêu cầu HS nêu một vài ví dụ

về quán tính?Giải thích câu C1

Yêu cầu HS trả lời bài tập

7/65 sgk?

Lực có phải là nguyên nhân

của CĐ?

Hoạt động 2: Tìm hiểu về

nội dung và cách vận dụng

ĐLII Niutơn trong thực tế.

Theo ĐL I trạng thái của vật

phụ thuộc yếu tố nào?

Nếu các lực tác dụng lên vật

không cân bằng thì vật sẽ CĐ

ntn?(Kết quả của tác dụng lực)

Gia tốc của CĐ phụ thuộc vào

yếu tố nào?( Nêu ví dụ để HS

rút ra kết luận về sụ phụ thuộc

này)

Gia tốc phụ thuộc ntn vào lực

tác dụng và khối lượng của

vật?

Tìm phương án để kiểm tra sự

phụ thuộc của a vào F và m?

Gia tốc có phương và chiều

ntn

Ý nghĩa của đơn vị của lực ?

1N = 1 kgm/s2

Hoạt động 3: Tìm hiểu các

khái niệm khối lượng, mức

quán tính, trọng lực và trọng

lượng.

Theo đn : khối lượng là lượng

chất chứa trong vật

Theo ĐL II thì khối lượng

Vật sẽ CĐ có gia tốc

Gia tốc của CĐ phụ thuộcvào độ lớn của lực tác dụngvà khối lượng của vật

Tác dụng một lực như nhauvào hai vật có khối lượngkhác nhau,ta tỉm được mlhgiữa vàm

Tác dụng hai lực khác nhauvào hai vật có cùng khốilượng Đo quãng đuờng tínhđược gia tốc tìm mlh giữa avà F

Vectơ gia tốc cùng hướngvới vectơ F

Vật có khối lượng 1kgchuyển động với gia tốc1m/s2 thì hợp lực tác dụnglên vật là 1N

vận tốc cả về hướng và độlớn

CĐTĐ được gọi là CĐtheo quán tính

II.ĐỊNH LUẬT II NIUTƠN

1.Định luật II Niutơn:

Gia tốc của một vật cùnghướng với lực tác dụng lênvật Độ lớn của gia tốc tỉlệ thuận với độ lớn của lựcvà tỉ lệ nghịch với khốilượng của vật

Trang 39

thay đổi vận tốc hơn ,nếu cùng

chịu lực tác dụng như nhau Vì

sao?(Dựa vào biểu thức của

định luật II )

Khối lượng đặc trưng cho yếu

tố nào?

Ta có thể dùng khối lượng để

so sánh mức quán tính của vật?

Yêu cầu HS đọc và trả lời câu

C3?

Yêu cầu HS đọc sgk cho biết

tính chất của khối lượng ?

Trọng lực là gì ?dựa vào ĐL

II hãy chứng minh công thức

tính trọng lực?(xét các vật ở

gần mặt đất)

Yêu cầu HS trả lới câu C4?

So sánh trọng lực và trọng

Khối lượng đặc trưng chomức quán tính của vật

Khối lượng lớn thì quán tínhlớn và ngược lại

Thảo luận để tìm công thứctính trọng lực

Trả lời câu C4

Khối lượng là đại lượngđặc trưng cho mức quántính của vật Vật có khốilượng càng lớn thì quántính càng lớn

b.Tính chất của khối

lượng

Khối lượng là đại lượngvô hướng ,dương và khôngđổi đối với mỗi vật ; khốilượng có tính chất cộng

c.Trọnglực.Trọng lượng

Là lực của trái đất tácdụng vào các vật ,gây racho chúng gia tốc rơi tự do,

- Nội dung và ý nghĩa của 2 định luật ?

- Yêu cầu HS trả lời câu 8,11/ 65 SGK

- Học bài

- Xem bài 10 , trả lời các câu hỏi sau:

+Phân biệt cặp lực cân bằng và cặp lực trực đối?

+ Đặc điểm của cặp “ lực và phản lực”?

Trang 40

Tiết 18

Bài 10 BA ĐỊNH LUẬT NIU-TƠN (tt)

I.MỤC TIÊU:

Phát biểu được ĐL III Niutơn

Nêu được những đặc điểm của cặp “ lực và phản lực”

Dựa vào ĐL III cho biết cách xác định khối lượng của một vật

Chỉ ra được đặc điểm của cặp lực và phản lực

3 Kĩ năng:

Phân biệt cặp lực này với cặp lực cân bằng

Vận dụng ĐL III để giải các bài tập trong SGK

1.Giáo viên:

Chuẩn bị các ví dụ có thể dùng ĐL III

2.Học sinh:

2.Kiểm tra bài cũ: Câu 1,2,9 / 58 SGK (7ph)

15’ Hoạt động 1: Tìm hiểu sự

tương tác giữa các vật.

Tay ta tác dụng vào bàn một

lực ,bàn có tác dụng vào tay ta

một lực không ?

Ta tìm hiểu về sự tương tác

giữa các vật

Vẽ hình 10.2 lên bảng Phân

tích và yêu cầu HS nhận xét?

Tương tự đối với hình 10.3 ,

có

Bi A tác dụng lực vào bi Bkhi đó bi B cũng tác dụnglực vào bi A

III ĐL III NIUTƠN:

1.Sự tương tác giữa các

vật

A tác dụng vào B mộtlực thì B sẽ tác dụng lại A

B A

Tiêu đề	Động Học Chất Điểm Chuyển Động Cơ
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông
Chuyên ngành	Vật lý
Thể loại	Bài giảng
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	197
Dung lượng	1,86 MB