Bài giảng Giải phẫu học (Tập 1): Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của Bài giảng Giải phẫu học (Tập 1) tiếp tục trình bày các nội dung chính sau: Giải phẫu đầu - mặt - cổ, xương khớp đầu mặt, các động mạch cảnh, động mạch dưới đòn, đám rối thần kinh cổ, cơ quan thị giác, cơ quan tiền đình - ốc tai,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

PHAN III : DAU - MAT - C6

MUC TIEU BAI GIANG

A MUC TIEU L"\;7 THUYE/T

1 Xdc dinh dung vi tri cac xuong Tau mat

2 MO to cac chi tiel giai phdu quan trong cua cac xuong do

3 Xdc dinh duoc vi tri cac xoang dau mat, chdc nang, tdc dung da cac xoang do

4 MO to cau tao va giai thich hoat clOng cua khdp thdi duang ham

5 Ve nen so (mat trong), chti 3'7 den cac 16 có than kinh so di qua

B MUC TIEU THIJC TAP

1 Chi duqc tren hOp so vi tri cac )(Long dal.' mat

2 Chi duoc tren xuong mot s6 chi tiat giai phdu quan trong cua cac xuong clau mat

3 CM troll phim X quang cac xuong va xoang xuang so

4 Chi dung cac 10 chinh dia nen so va cac thanh phan di qua titng 16 do

5 Xac dinh mot s6 m6c xuang tren dau Ira so

Cdc xuong a aau mat chia lam hai phan :

— Khoti =mg so, tao thanh hOp so nao

— Kh6i xuong mat, tao thanh so mat

HOp so nao duoc chia thanh Om so va nen so Cdc xuang ti6p khdp nhau bed nIning &Ong khdp bat dOng khdp thdi dozing ham clued) So ngu'Oi khdc so Ong vat là so nao phdt trign

nhieu han so mat tre so sinh, kheii xuong mat nhO han so vdi hOp so, có cac thop (fonticuli

238

chUa dinh vao nhau

Tren phim X quang xdang dau mat cUa tre so sinh, to thay nhieu Wang (xuang ham diidi, xuang tran, xdong cham) chtia dinh lam met; chu'a c6 cdc xoang; cdc xacmg a Om so nam xa nhau, nhat lad cdc th6p Nhu'ng cang ve sau, cdc xuang cang dinh lien nhau :

— Luc 1 — 2 tuOi : cdc manh xacing dinh lam met

— Luc 2 — 3 tuOi : mat cdc th6p va tao thanh cdc &ging khdp

— Luc 1 — 4 tuOi : )(tat hien cdc xoang (xoang tran, xoang xoang ham tren)

Sit phdt tridn cua hop so chia lam ba giai doan :

* Giai doan dau (7 nam dau) : phdt trign chu yefu là phan sau

* Giai doan hai (7 tuOi tai day thi) : phdt trign hoi chain

* Giai doan ba (15 - 22 tucii) : phut trig'n manh a phan track

O tuoi gia : xtrung mOng di, nhe han, va mg dung khdp bat Tang

So dan Ong to han so dan ba (10%) So dan ba nhan hon va tram clang han so dan Ong

W phuzing dien nhan chUng hoc c6 nhieu chi so do vg so nao \Ta so mat, du'a vao cdc mac xu'o'ng

Hinh 14.1: Iniang ddu mat (nhin ben)

XLJcJng tran

XdOng builm Xuring thai &king )(tieing MCI%

Miring gO ma

Xu'o'ng ham tren

Xiang tran

6 mai XL/Ong le

Nam trade hOp so, phAn ldn tao thanh tran va tran o mat Xuang trail gem: trai

phan mai va phan (3 mat Xadng tram tiep khdp vdi xu'dng dinh bed be dinh (margo parietalis)

va vai xuang go ma bdi mom go ma (process us zygomaticus)

1 TRAI TRAN (squama frontalis)

1.1 MAT NGOAI (facies externa) (H.14.3) Tren duOng giGa, phia du'di co dien tren g6e mid (glabella) CI hai ben &king giaa eó u tran (tuber frontale), cung may (arcus superciliaris) va

240

cdch vdi phan trade bed ding thdi dining (linea temporalis)

1.2 MAT TRONG (facies interna) (H.14.4)

chinh gala cd ranh xoang doc tren (sulcus sinus sagittalis superioris) di tit giiia bd dinh

va tan ding phia Judi bdi 16 tit (faramen cecum) L6 tit nam giCia mao tran (crista frontalis) va

mao ga )(dung sang; doi khi di qua 16 tit c6 mot tinh mach Mao tram la ch6 dinh cda phan trade liem dai nao O hal ben dung gliita mat trong trai tran 13i lOm sau do thOy tram cila nao

de len Mat nay c6 nhang ranh cda d6ng mach mang nao giga di qua

Hinh 14.3: Xitang tran (mdt ngocii)

2 PHAN MCI (pars nasalis) (H.14.5)

Phan nay nh6 va chu vi khong d6u, nho xu6ng phia dudi d trong yang phia trade khuy6t

sang Trong phan nay cd bd mui (margo nasalis) tong va khdp vdi cdc 'along mil ding vdi mom tram xdung ham tren Gai mill (spina nasalis) nam a giiia va di thang xu6ng vdch mui, giita cdc xuzing milli d tradc va manh thang citing xu'ang sang a sau CI hal ben gal mui la mat c6 ranh tao thanh trail 6

3 PHAN O MAT (pars orbitalis) (H.14.5)

Là phan xu'ung ming nam ngang, a giita cd khuy6t sang (incisura ethmoidalis) Mat 6 mat

Ranh sang sau

Hinh 14.4 Xuang tran (mat trong) (facies orbitalis) cua phan nay nlidn va 16m, gidi han phia trade bdi 136 trail 6 mat, phia trade

ngoai bdi mot ba g6 ghe khdp vdi xuang go ma; phia sau ngoai khdp vdi canh ldn xuung budm; phia sau mOng, khdp vdi b6 trudc canh nhO =mg budm BO trong &la no tan ding 6' du'Ong khdp tran le va tran sang Phia sau cua bar tren 6 mat va phia trong &la mom go ma c6 ha' tuy6n le

(fossa glandulae lacrimalis) Phia tilt& trong co horn rang roc (fovea trochlearis) la ch8 barn cOa

co cheo tren Phia trong gin khuy6t sang c6 ranh sang fru& va ranh sang sau, hai ranh nay

hop vdi xu'ung sang tao thanh 18 sang truck (foramen ethmoideale anterius) c6 &Ong mach va than kinh sang tru'dc di qua va 18 sang sau (foramen ethmoideale posterius) co Ong mach va

than kinh sang sau di qua

Mat trong phan 6 mat lien quan vdi nao thi hai 16i va c6 nhieu chi) 16i lam do nhiing vet

an cua cac h6i &la thay trap in len

Gai mai

Horn ping roc

Moto mat

Khuyet sang

MOt thai du'o'ng

Hinh 14.5 Xuang tran (mat 6 mat)

242

4 XOANG TRAN (sinus frontalis)

dau trong cua cung may duc ring trong )(dung co hai xoang trail dam sat nhau ngan each nhau bai mot vach )(dung ming

WONG SANG (os ethmoidale) (H.14.6)

Nam phan trudc an so, nho xu6ng phia dudi tii khuygt sang xuang tram Long sang tham gia tao thanh 6 mai va 6 mat Xoang g6m c6 ba phan :

1 MANH SANG (lamina cribrosa) (H.14.7)

Manh sang la mot manh xu'ung nam ngang, a Oita c6 mao ga (crista galli) day, hinh tam giac la nth bam cua li0rn dai nao 136 trade ciia mao ga ngan tao thanh canh mao ga (ala cristae galli) khdp vai )(doing trail

Gina mao ga vdi xtiang trail co 18 tit ngan each C3 hai ben mao ga là manh sang c6 nhigu

18 va cac ranh do than kinh khdu giac di qua

2 MANH THANG DING (lamina perpendicularis) (H.14.7)

Manh thong clang la mot manh xuang clang thong g6c vdi manh sang de tao thanh mot phan cua vach mai Phia tren clang cua manh thong not tigp vdi mao ga

3 ME DAO SANG (labyrinthus ethmoidalis) (H.14.8)

Treo la lung phia du'ai hai ben manh sang Me dao sang Om nhigu phong khi, khong dgu

nhau goi la cac xoang sang (cellulae ethmoidales)

Xoang sang duo chia lam ba nh6m : trade, giaa va sau Cac xoang sang &Plc lot bdi niem mac lien tuc vai niem mac 6 mai Ben ngoai me dao sang c6 mot manh )(dung ming hinh ta

giac goi là manh 6 mat (lamina orbitalis) Manh nay tao thanh phan ldn thanh trong 6 mat

Mat tren dm me dao sang c6 hai ranh khi hdp ding xlidng trail tao ra 6ng sang trade va sau co mach va than kinh sang truck va sang sau di qua Mat trong me dao sang tao nen thanh ngoai

6 mai va c6 hai manh xuong tong goi 1a xuang xoan mai tren (concha nasalis superior), xadng xoan mai gala (concha nasalis media) Doi khi co )(Long xoan mai teen ding (concha nasalis suprema) dam phia tren )(dung xoan mui teen Cac xuang xoan mai dugs phu niem mac Giaa

cac )(Yang xoan mai, mat trong me dao sang tao thanh cac ngach mai trong hing la cac ngach

mai tren va gala (meatus nasi superior et medius) Phia trade ngach mui giaa la pheu sang (infundibulum ethmoidale), mot dating hep thong gala xoang trail vdi me dao sang Mat traffic

me dao sang co vai ban xoang sang va cac ban xoang do duo trot thanh mot xoang nguyen ven nhti mat trade me dao sang tigp khap vai xdung 10 Ira mom trail )(acing ham tren Tii phan nay

co mot manh khong cl6u tan goi la mom mac (processus uncinatus) nho xu6ng phia dudi va

phia sau de khdp vdi mom sang caa xucrng xoan mui clued tao thanh mot phdn nhO cua thanh trong ctia xoang ham tren Mat sau me dao sang tie-p khclp with xu'ang bu'am

Mao ga

L6 sang Manh sang

- Me dao sang Xacing xoan mai tren

Along xoan mai giela

Manh thing

Hinh 14.6 Sa d6 Wang sang

Ranh (6ng) sang twac

Ranh (6ng) sang sau

Mao ga L6 sang

Duel xu'ong xoan mdi giaa Hinh 14.7 : Xizang sang nhin tren

Ngoki ra a thanh ngoai ngach mid giia c6 mot loi tron lien quan vai mot hay nhieu xoang lon

goi la bot sang (build ethmoidalis) Phia trade duai bot sang (glita bot sang va mom m6c) c6 mot khe hep hinh ban nguyest goi la khe ban nguyet (hiatus semilunaris) din den pheu sang

Mao ga

Minh thing

Hinh 14.8 : Xizang sang (nhin ben)

244

During thai du'ong tren

Duong thai daong dual

Ranh dOng mach

mang nao giUa

Goo chgm

Ranh xoang xich ma

- Goo chum Goc badm

Goc tran

WONG DINH

(os parietale)

hai ben dinh so, hinh hai vuong, c6 hai mat, bon bac, b6n goc

Hinh 14.9: Xitong dinh (mat ngoai)

'Ranh xoang doc fir&

Hinh 14.10: Xitong dinh (mat trong)

1 MAT NGOAI (facies externa) (H.14.9.)

Cong thanh butiu goi la u dinh (tuber parietale) Co hai du' ng cong:

- Diking thai &tang teen (linea temporalis superior) c6 can thai dozing barn

- Diking thai dikrng dttdi (linea temporalis inferior) co ca thai duong bam

2 MAT TRONG (facies interim) (H.14.10.)

Lien quan vdi nao, c6 nhi6u ranh d6 cac nganh do, ng mach mang nao giaa di qua di gan

bar doc giaa co nhi6u h6 nh6 d6 cac hat mang nao narn va a ngay bd doc giaa co ranh xoang

tinh mach doc teen (sulcus sinus sagittalis superioris) O phia sau clued gan g6c chdm co ranh xoang tinh mach xich-ma (sulcus sinus sigmoidei)

3 CAC BO

Co b6n bd:

- Bar doc giaa (margo sagittalis) a tren Bar day co khia rang am va ti6p khdp 'yeti xoang ben canh O canh bar c6 18 dinh (foramen parietale)

- Bd trai (margo squamosus) a dtkii, tigp khdp vdi phan trai xiking thai

- Bti tran (margo frontalis) a trade, ti6p khdp vdi xuong tran

- Bd chdm (margo occipitalis) tip khdp vdi xu'ang chdm

4 CAC GOC

G6m b6n goc:

- Goc trail (angulus frontalis) la g6c vuong a trade va teen xuang dinh

- G6c bu'eim (angulus sphenoidadis) la g6c nhon a talkie va durdi )(acing dinh

- G6c chdm (angulus occipitalis) la g6c to a sau teen xu'o'ng dinh

- Goc chum (angulus mastoideus) la goc to a sau dirai xuong dinh

XLIONG THAI [WONG (os temporale) (H.14.11.)

Là xu'ung dOi: mot phan a ben \Tom so, mot phan 6 an so G6m ba phan: phan trai, phan

da va phan nhi

1 PHAN TRAI (pars squamosa)

La mot phan thanh ben cfra h(ip so Ti6p khdp a tren vdi xiking dinh, a tru'ac vdi xtrang bu'am va a sau vdi xu'o'ng chdm Phan trai g6m hai mat va hai bd:

1.1 MAT THAI DU-ONG (facies temporalis)

- Phan tren hai 16i va trim, c6 diking cong de mac va ca thai diking barn vao Ngoai ra

co ranh d6ng mach thai dikrng giaa (sulcus a temporalis mediae)

- Phan dutri ngang dinh vao phan da

246

Mom boc

Bei dinh Phan trai

CO khop H6 ham Khuye't Binh

Co tai ngoai Phan nhi Mom chum

Mom tram

Hinh 14.11: Xiiong thcii du'ung (nhin ngodi)

- Giita hai phan da va trai la mom go ma (processus zygomaticus), h6 ham (fossa mandibularis) va cu khdp (tuberculum articulare) va ngay phia sau cu khdp có mat khop (facies articularis) dg tigp khop vdi xu'ong ham du'di tao thanh khdp thdi clticrng ham &Ai

1.2 MAT NAO (facies cerebralis)

Nam phia trong va lien quan vdi nao CO nhigu ranh d6ng mach mang nao gala

1.3 BO DINH (margo parietalis) o tren vet ties-p khop vai xitung dinh

1.4 BO BLIC1M (margo sphenoidalis) day, hinh rang cata, phia trong khdp vdi bar sau cua canh lan )(acing Wain Phia sau phan trai CO khuygt dinh (incisura parietalis) not vdi nen cua

phan da xtfcing thdi clucrng

2 PHAN DA (pars petrosa) (H.14.12.)

Hinh thdp khong deu, nen khdp vdi phan trai va phan nhi tao thanh vdch ngoai so nao

va mom chum (processus mctstoideus) MOrn nay có nhe hinh chum cau ma dinh o phia trok dad

Mat ngoai so co mot diking n6i gala phan da va phan trai xuang thai du'cing goi la khe dd trai

(fissura petrosquamosa) C1 phia sau trong mom chum co khuygt chum (incisura mastoidea) de car hai than barn va co ranh d6ng mach chain (sulcus a occipitalis) C3 tren có 10 chum (foramen mastoideum) d6 tinh mach di qua €$ mat trong so co ranh xoang xich-ma (sulcus sinus sigmoidei) dg xoang tinh mach ben nam

Phan dd nam ngang inking vao trung tam an so G6m hai bo tren va sau (con bet that ba

là bd tru'eic khong r6 rang), va ba mat: trade, sau va

Ranh dOng mach

H6 tinh mach cant,

Ranh xoang

da tren 1.3 cham Ranh xoang xich-ma

Hinh 14.12: XUang thdi ddang (nhin trong)

2.1 BO TREN PHAN DA (margo superior partis petrosae) (H.14.12.) là ranh xoang tinh mach dd tren (sulcus sinus petrosi superioris) di tit dinh xtiong da tdi xoang tinh mach xich-ma

NO la ch6 dinh cila 16u tie'u nao

2.2 BO SAU PHAN DA (margo posterior partis petrosae) (H.14.12.) di tif dinh )(acing dd tdi khuyel tinh mach canh (incisura jugularis) có ranh xoang tinh mach dd dudi (sulcus sinus petrosi inferior) Ehuyel canh la bar sau 16 tinh mach canh (foramen jugularis) L6 tinh mach canh daac chia lam hai phan bai mom trong tinh mach canh (processus intrajugularis) Phan

136 sau dinh vdi xtiong cham goi la b6 cham (margo occipitalis)

2.3 MAT TRU'OC PHAN DA (facies anterior partis petrosae) (H.14.12.)

Nhm phia trong so, mat trade phan da duoc ngan each vdi mat sau phan dd bai 136 tren phan dd Mat nay hinh bau due va nghieng ye phia trade va g6m cdc thanh phan sau:

- Tran horn nhi (tegmen tympani): ch8 nay xuong rat mong

- L6i cung (eminentia arcuata) la ch6 16i twang ang vdi vi tri 6ng ban khuyen trade

to thay 16i cung r6 nhat a xu'ong tre em

- Vgt an day than kinh sinh ba (impressio trigemini) nam gAn phia dinh xuong dd., chiia hach day than kinh the ba

- Hai ranh than kinh da lan va da nho (sulcus n petrosi majoris et minoris) chay tiep theo hai 18 nh.6 daac day bai manh =mg m6ng, hai 16 do la:

* L6 lan a phia trong la 18 o'ng day than kinh dd kin (hiatus canalis n petrosi majoris)

* L6 be horn a phia sau ngoai la 16 than kinh dd be (hiatus canalis n petrosi minoris)

248

2.4 MAT SAU PHAN DA (facies posterior partis petrosae) (H.14.12.)

G6m co:

- L6 6ng tai trong (porus acusticus internus) thOng vao 6ng tai trong O day 6ng c6 hai mao bat cheo hinh chi( thap chia lam b6n khu:

* Khu tren ngoai c6 than kinh mat di qua

* Con ba khu khac c6 cac nganh da than kinh ti6n dinh - 6c tai di qua

di ben ngoai 16 6ng tai trong c6 mot 16 hep goi la 16 ngoai c6ng tin dinh (apertura externa aqueductus vestibuli) Ta 16 do co 6ng clan tai tien dinh tai trong Ong d6 goi la ang tier' dinh (aqueductus vestibuli) L6 ngoai c6ng tie'n dinh nam trong h6 dui cung

- Co ranh xoang tinh mach da teen (sulcus petrosi superioris) nam ar bar tren phan da da

to tren

2.5 MAT DWI PHAN DA (facies inferior partis petrosae)

+ khu ngoai c6:

• Mom tram (processus stytoideus)

• Sau mom tram co 18 tram chum (foramen stymastoideurn) cid day than kinh mat chui ra + Mom boc (processus vaginalis) bao boc mom tram

+ Cl khe giaa co h6 tinh mach canh (fossa jugularis)

+ L6 6c tai thong vdi ngoai dich cua tai trong qua c6ng 6c tai

+ L6 dOng mach canh thong with 6ng dOng mach canh (cattails caroticus) 6 trong xurong da

3 PHAN NH! (pars tympanica) (H.14.11.)

Hinh tCi gide, phia tren lom Phia tro6c va di 6i phang tao nen thanh truck dm sting tai ngoai (meatus acusticus externus), mot phan thanh sau ngan cach vdi mom chOm bai khe nhi chum (fissura tympanomastoidea) Di qua khe c6 mot nhanh tai ctia than kinh lang thang 'axing ngoOi 16n c6 khe nhi trai (fissura tympanosquamosa) va khe dd nhi (fissura petrotympanica) nam giaa trail ham nhi va phan nhi xoong thai &long Qua khe dO co nhanh mang nhi tro6c cua Ong mach ham, day thong nhi va day chang tro6c cua Wong btia

Phan nhi c6 hai mat, b6n bO:

- Mat trudc cloth: lien quan vdi tuygn mang tai

- Mat sau teen: tao thanh 6ng tai ngoai va horn nhi Mat nay c6 ranh a phia trong la ranh mang nhi (sulcus tyrnpanicus) de mang nhi gan vao do

- BO ngoai: tao thanh phan 16n 6ng tai ngoai

- BO tren c6 khe da

- BO do6i keo dai thanh bao mom tram (vagina processus styloidei)

- BO trong: ngan, nam ngang phia dual va phia ngoai 16 6ng tai ngoai

Ranh giao thoa thi giac Ong thi giac —

Mom yen truoc

Bo trai Mom yen sau

anh ngoai mom than budm

WONG BUOM (os sphenoidale)

Hinh con bikm, nam gitia nen so Phia tru'ac tiep khap \raj xdong trap , xtfung sang Phia sau tie-p kh6p v6i xu'ung cham Hai ben tie-p kh6p v6i 'Wong thai &wing Xu'ung bum gom c6: than Warn, canh bu'am va mom than bu'am (H.14.13.)

1 THAN MAIM (corpus) (H.14.13.)

Hinh hOp vuong, gom sau mat:

1.1 MAT TREN THAN BU'OM Tit truldc ra sau c6 ba phan, moi phan lien quan yeti mot tang so

- Phia trade co mao holm (crista sphenoidalis) de tigp kh6p v6i mao ga xtiung sang va

\Teri manh sang Cj sau co ranh giao thoa thi giac (sulcus chiasmatis) Hai dau ranh co to thi

giac de dOng mach Mat va than kinh thi gide di qua

- Cl giiia la h6 tuye'n yen (fossa hypophysialis) c6 tuye'n yen nhm

Hinh 14.13: Xdong bu'am (nhin tren)

Hinh 14.14: Xdang bu'am (nhin tru'Oc)

250

Sau h6 tuyen yen la yen bu'dm (sella turcica), d bon goc có bon mom là:

* Hai mom yen Worn gitla (processus clinoideus medius) CO khi co khi khong

Hai mom yen bib:5m sau (process us clinoideus posterior)

- Phia sau mat tren than bu'dm tiep khdp vdi mom nen xitang chgm

1.2 MAT Midi THAN BIIOM la yam 6 mui, d gifia CO m6 xiiang Wain (rostrum sphenoidale)

1.3 MAT TRU'OC THAN RUOM CO mho bu'dm de tiep khdp vdi manh thang xitong sang va tao thanh mO xu'o'ng Warn O hai ben có 18 xoang budm (apertura sinus sphenoidalis) (H.14.14)

1.4 MAT SAU THAN BIAM tiep khdp vdi xu'ung cham

1.5 MAT BEN THAN BU'OM lien tiep yeti canh nhO xikmg Warn a trudc va vdi canh ldn d

sau Gifia hai canh co khe 6 mat tren (fissura orbitalis superior)., Di qua khe nay có than kinh van nhan, than kinh rang roc Ira than kinh van nhan ngoai 0 ch8 canh lan dinh vdi than bu'dm co ranh tong hinh chic S goi la ranh dting mach canh (sulcus caroticus)

2 CANH LdN XIANG BIIOM (ala major) (H.14.14)

G6m co b6n bd, hai mat:

2.1 BON BO Bo- trail (margo frontalis), bd dinh (margo partietalis), bd go ma (margo zygomaticus), bd trai (margo squamosus)

2.2 BON MAT

• Mat nao (facies cerebralis) lien quan vdi nao va có ba 10:

L8 trOn (foramen rotund um) co than kinh ham tren di qua

L8 bau due (foramen ovale) có than kinh ham ditdi di qua

LO gai (foramen spinosum) co d6ng mach mang nao gilla di qua

Mat thai ding (facies temporalis)

• Mat ham tren (facies maxillaris)

• Mat 6 mat (facies orbitalis)

3 CANH NHO XIIdNG BIIOM (ala minor)

G6m co Ong thi giac (canalis opticus) (16 than kinh thi giac va &Ong mach mat di qua, mom yen bu'dm (processus clinoideus anterior) va khe tren 6 mat (H.14.14)

4 MOM CHAN BTJOM (processus pterygoideus)

La hai manh xadng hinh chit nhat, a than va canh ldn xu'ung Warn di xu6ng, bao g6m manh ngoai mom chan bitdm (lamina lateralis processus pterygoidei) va manh trong mom than loadm

(lamina medialis processus pterygoidei) Gina hai manh la h6 chan birdm (fossa pterygoidea) ci

phia tren mat trong có h6 thuyen (fossa scaphoidea) cid co tang man hau bam vao (H.14.14)

XU'ONG CHAM

(os occipitale)

6 sau dudi hOp so, met phan o \Tom so Ira met phan 6 nen so Cl gifla xuong la 16 16n xuong

chum (foramen magnum) L6 hinh bau duc thong long hOp so vdi ang sang va c6 hanh nao, Ong mach &it sang di qua

Lay 16 16n xuong chdm lam mac to chia xuong cham ra bOn phan:

— Phan nen (pars basilaris)

— Trai chdm (squama occipitalis)

— Hai phan ben (pars lateralis)

Xoong chdm c6 hai mat: ngoai so va trong so va hai bO: be( lam-da ye, bet chum

1 MAT NGOAI SO (H.14.15)

1.1 PHAN NEN (pars basilaris) hinh vuOng, ti6p khdp vdi than xuong badm 1/3 sau c6

cu hau (tuberculum pharygeum) Phia trudc c6 h6 hau chda tuy6n hanh nhan hau Khi bi viem tuyan nay c6 the lam lap 16 mai sau gdy nen MI6 th6

1.2 PHAN BEN (pars lateralis) o hai ben 16 16n xuong chdm; c6 hai 16i cau )(dung chdm

(condylus occipitalis) tiap khdp vdi clot sang c6 this nhat Cf sau 1oi cau c6 ang 16i cau (canalis

condylaris) na'm trong h6 16i call (fossa condylaris) vao trudc 16i cau co ang than kinh ha nhiet (canalis hypoglossi) cid than kinh ha nhiet di qua

1.3 TRAI CHANT (squama occipitalis): a giita trai chdm la 1.1 chdm ngoai (protuberantia occipitalis externa) Cl dudi u chdm ngoai la mao chdm ngoai (crista occipitalis externa) hai ben mao chdm ngoai co ba dodng gay: doOng gay teen cang (linea nuchae suprema), &Ong gay • teen

• (lineanuchae superior) va dulOng gay du-di (linea nuchae inferior) cid cac coo gay barn vao

2 MAT TRONG SO (H.14.16)

trudc 16 16n xuong chdm co ranh de hanh nao va eau nao nam vao sau 16 co u chdm trong (protuberantia occipitalis interna) Di tit u ch'arri trong xuong clued la mao cha'm trong

(crista occipitalis interna) Di di u cha'm trong len tren la ranh xoang tinh mach doc teen

(sulcus sinus sagittalis superioris)

Di W u chdm trong ra ngang hai ben la ranh xoang tinh mach ngang (sulcus sinus transversi)

3 Bei LAM-BA (margo lambdoideus)

Tiep khdp vdi xuong dinh, not tiep khdp goi la th6p chum (fonticulus mastoideus)

4 Bei CHUM (margo mastoideus)

Ti6p khdp vdi xuong thai (Wong, Phia trudc 136 nay c6 mom tinh mach canh (processus

jugularis) Ngoai ra o bet nay con có khuygt tinh mach canh (incisura jugularis)

252

Ong thin kink ha thiit

CO hair Rhin nen

cha'm ngoai

Du'ang gay ken

Mao chin? ngoai

EVO'ng gay duel L6 ldn

Ho 161 cau Ong loi cau L6i cau chain

anti xoang xich-ma L6 Ion xtiOng chi

anh xoang doc ken

- Ranh xoang ngang

Mao chim trong Hinh 14.15: Xdong chdm (nhin ngodi)

Hinh 14.16: Xuang chant (nhin trong)

Mom tran Mao sang Mat mui Mao xoan

Gal mai trtfac

Ong rang c(19

KHOI XLJONG MAT

Kheii xu'ang mat (ossa faciei) gom hai xtiong ham tren, hai xtiong khau cai, hai xtiong go

ma, hai )(acing xoan mui dried, hai xtiong 10, hai xtiong mui, xuong la mia, xtiong ham chiai va xuong mong

WONG HAM TREN

(maxilla)

La xtio'ng chinh a mat, ti6p khdp vti xtiong khac c16 tao thanh 6 mat, 6 mai, \Tom

mi6ng Xu'ong ham teen g'Om mot than va 136n mom (H.14.17)

Khuy‘t 16

Mom tran Mat 6' mat Mao 16 trade

Ranh duel 6 mat

Mom gO ma

L6 huy6t rang

CO ham

Khuygt 177Cil L6 dual o mat Gai mui trade Ho' nanh

Hinh 14.17: Xdong ham tren (nhin ngoeci)

Ranh 10

Xoang ham Ranh ktriu cal Ian

Mom khiu cal

Hinh 14.18: Xdong ham tren (nhin trong)

254

1 THAN XIANG HAM THEN (corpus maxillae)

G6m c6 b6n mat:

- Mat 6 mat (facies orbitalis): mat nay c6 6ng clued 6 mat (canalis infraorbitalis) d6 than kinh dudi 6 mat (do than kinh ham tren d6i ten) di qua C1 phia tren, mat nay phang va c6 ranh dual 6 mat (sulcus infraorbitalis) Ranh nay thong yeti 6ng dudi 6 mat

- Mat trade (facies anterior): c6 16 dudi 6 mat (foramen infraobitale), 16 nay la phan tan ding ctia 6ng dudi 6 mat, a d6 than kinh dudi 6 mat chui ra ngoai Ngang vdi milt rang nanh c6 h6 nanh (fossa canina), a giiia la khuy6t mai (incisura nasalis), dudi khuy6t mid la gai mui trudc (spina nasalis anterior)

- Mat dudi thai &tang (facies infratemporalis): a sau 16i, goi la cu ham (tuber maxillae) lam tam c6 4-5 16 de than kinh huyet rang sau di qua, d6 la 16 huy0t rang (foramina alveolaria), a phia dudi mat nay c6 cac 6ng huy0t rang (canales alveolares)

- Mat mui (facies nasalis): c6 ranh 10 (sulcus lacrimalis) di tit mat xu6ng mui Phia trudc

va gan ngang vdi gain ranh 10 c6 mao xoan (crista conchalis) Phia sau ranh 10 c6 16 xoang ham tren (hiatus maxillaris) thong vdi xoang ham tren (sinus maxillaris) Mat nay c6 mot din )(dung g6 gh6 d6 ti6p vdi xuang khau cai, a giita g6 gh0 la mot ranh chay tit tren xu6ng goi la ranh khau cai ldn (sulcus palatinus major) (H.14.18.)

- Xoang ham tren: Than )(tong ham tren, dude due r6ng thanh xoang ham tren

2 MOM THAN

Mom train (processus frontalis) cna 'along ham tren chay thong len de tietp khdp vdi xuang tram Phia sau ngoai mom trail co mao 10 trudc (crista lacrimalis anterior), phia tren c6 khuy6t

10 (incisura lacrimalis) Cf mat trong mom trail c6 mao sang (crista ethmoidalis)

3 MOM KHAU CAI

Mom khau cai (processus palatinus) cua xvong ham tren (H.14.18.) a phia dudi mat mai MOm nay ti6p vii mom khau cai ben d6i din de tao thanh vom mieng Phia trade mom khau cai c6 6ng rang cita (canalis incisivus) de Ong mach khau cai trade va than kinh bu'dm khau cai di qua Mom khau cai chia mat mui ra hai phan: phan a tren la nen mod, phan 6 dudi la vbm miOng Phia tren, sau gai mai là mao mai (crista nasalis)

4 MOM HUYET RANG

Mom huyet rang (processus alveolaris) c6 nhiing huy0t rang (alveoli dentales) x6p thanh hinh cung goi la cung huyet rang (arc us alveolaris) Phia trudc mom khau cai c6 16 rang cu'a

(foramen incisivum)

5 MOM GO MA (processus zygomaticus)

Hinh thap, ngan each mat trudc va mat dudi thai duang Phia tren c6 mot mat g6 gh0 khdp vii )(acing go ma Cac mat trade, sau lien tut vii cac mat trade, clued cua h6 thai &fang

Wm 6 mat

Mao sang Manh thang

Mao xoan

Mom ngang

Mom thap

Hinh 14.19: Xlicmg khdu cai (mat mai)

Khuy6t btlam Mit, cal Mdm Worn

Ranh klau cal lon

Mat ham Mom 6 mat

Mom Chap

Khuy6t budrn

,,, / „/ „ 7 , -

khan cai Mom buOm

XU'ONG KHAU CAI

(os palatinum)

G6m hai xu'o'ng phai, trai M8i xtrang có hai manh, hinh chit L (H.14.21.)

1 MANN THANG (lamina per pendicularis)

Hinh 14.20: Xuang khdu cai (mat ham)

256

Khuyat &film khiu cdi

2 MANN NGANG (lamina horizontalis)

Hinh hcii vuong, g6m hai mat:

- mot mai (facies nasalis): i tren, nhdn, IA nen

- Mat khdu ccii (facies palatina): IA phan sau cUa vbm mi0g

XliCiNG GO MA

(os zygomaticum) (H.14.22.)

Hinh 14.22: Xitcmg go ma

1 MAT NGOAI (facies lateralis) co vai co barn da mat bam vao

2 MAT THAI DISCING (facies temporalis) lien quan vdi h6 thai &fang

3 MAT O MAT (facies orbitalis) là thanh ngoai &la 6 malt

O ca ba mat c6 cac 18:

* 1,76 go ma thai diking (foramen zygomaticotemporale)

LS go ma 6' mat (foramen zygomaticoorbitale)

go ma mat (foramen zygomaticofaciale)

4 MOM THAI DISCiNG (processus temporalis) tiep khdp vdi )(dung thai

5 MOM TRAN (processus frontalis) tie-p khdp vdi xoang

XUONG XOAN MUI DUO

(concha nasalis inferior)

La mot )(dung ma ba tren dinh vao thanh ngoai O mai Xdo'ng xoan mai du'di hap vdi

thanh ngoai 6 mai tao thanh ngach mai ditch (meatus nasi inferior) Mat ngoai )(acing xoan mai du'di 16m, dal dien vdi thanh ngoai 6 mai va bi treo la Bing Uri mom ham (processus maxillaris) Mat trong )(acing xoan du'ai 16i, c6 nhieu h6 chila cac tuy6n va nhi6u ranh chila

mach mau Ba tren xurang xoan mai clued khdp phia sau vdi mao xoan wring khdu cai va phia tru'dc vdi mao xoan )(acing ham, cif& ding ba tren xuang xoan mai dadi di len tao thanh mom

le (processus lacrimalis) de khdp vdi )(dung le va tao thanh mot phan vach cila Ong 1e mid Cf

phia sau, mOm ham On vao 16 xoang ham tren de dirge c6 dinh chat vao thanh 6 Mai Tit mom ham nay c6 mot 161 d phia tren va sau khdp vdi mom m6c xu'ang sang goi la mOm sang

(processus ethmoidalis) (H.14.23.)

Hinh 14.23: Xuong xoan mai duOi

258

Mat 6 mat &roc phan chia bed mao 10 sau (crista lacrimalis posterior) thanh hai mat:

- Mat trade nhO va lOm sau hop cimg yeti xtfong ham teen thanh ranh10(sulcus lacrimalis)

- Mat sau nha-n tao thanh met phan thanh trong 6 mat T4n ding dm mao 10 sau la m6c

- Bar tren khdp veti )(Yong trail

- Bar &Ai IA thAnh trtf6c ranh le mai

- Bar sau Ichap vai manh 6 mat xtro'ng sang

- trade IchOp vdi mom trap xdong hAm tren

(os nasale)

LA xtfong doi, nhO NIA dai, g6m hai mat, bon 136 (H.14.24):

- Mat tradc: lom tit tren xu6ng

Hinh 14.24: Xztang mai

Xuong tran Xuong mai Manh thang miring sang

Ong chan "budrn Ranh than kinh •

mai-khgu cal

0 0 Cr 0 0'0

Xuong buOm Mom boc

Xuong khgu cai

Xuong ham tren

A NHIN BEN

Canh Along

la mia

Mom boc Mom chan buom

B NHIN TRUbC SAU

Xubng &lam

- Mat min (mat sau): có ranh doc goi la ranh sang (sulcus ethmoidalis) cho nhanh mai ngoai dia than kinh sang trate di qua

- Bb tren: khdp vdi nth trong phan mai xuung

- Bar (lath: gan vdi sun mid ngoai

- Bd ngodi: khdp vdi mom trail xudng ham teen

- Bar trong: hai xudng mai khdp vdi nhau a dudng

- B i tren day va a hai ben di hai canh xuang là mia (ala vomeris), a gida la mot ranh

dg tiep xdc yeti mO budm

- Bd dudi tiep khdp vdi hai mom khau cai )(dung ham va phan ngang xadng khau cai

Hinh 14.25: Xuong la mia

260

Heim Judi Iddi

La xacrng ldn nhat va khde nhat cua kh6i )(acing mat, có the rang ham dudi va khdp vdi

ho ham xtking thai &lung Gdm có than ham nam ngang giong hinh mong ngtia, d m8i dau có nganh ham di len tren gan thang dung

1 THAN XIANG HAM DIRII (corpus mandibulae) a teen dadng gala, gdm hai mat :

— Mitt ngoai (Mat trade) (H.14.26)

* C1 gitia la ldi cam (protuberantia mentalis)

* Hai ben có dating cited (linea obliqua)

* Tren dudng cited On rang ham thd hai có 16 cam (foramen mentale) dg mach mau va

than kinh cam di qua

Hinh 14.26 : )(dung ham ditai (mat trong)

Hinh 14.27: Xizang ham chiai (mejt ngodi)

— Mit trong (mat sau) (H.14.27)

* CI gala c6 b6n ma-u con : hai tren, hai dulfri goi la gai cam (spina mentalis) Gai tren co5 cU

cam hidi bam, gai dudi c6 car cam mOng barn

* Hai ben c6 du ng ham mOng (linea mylohyoidea)

* Cl tren du'dng ham mOng c6 horn dutri hidi (fovea sublingualis)

* Cl durdi duting ham mong gan rang ham this hai c6 horn du ii ham (fovea submandibularis)

* Btt tren : c6 nhi6u huyet rang (alveoli dentales), cac huyet rang tao thanh cung huyet rang (arcus alveolari)

* Btt dadi : c6 h6 car hai than (fossa digastrica) va ch8 nganh ham lien tigp vdi than ham

c6 mOt ranh nhO de dOng mach mat di qua

2 NGANH HAM (ramus mandibulae)

Di chgch tit cladi len va hcti ra sau, tao thanh g6c ham (angulus mandibulae), ch8 bar dtidi

va bir sau nganh ham gap nhau Gom hai mat :

— Mit ngoai : c6 nhigu gd de cho car can bam (H.14.26)

— Mat trong : u gala c6 18 ham dtidi (foramen mandibulae) va thong vdi 6ng ham dUdi

(canalis mandilulae) de mach va than kinh rang di.tdi di qua L8 ham chic:cc the lap bo'i mOt manh xacing hinh tam giac goi la lath xuking ham dati (lingula mandibulae) D6 la mOt m6c de

ling dung gay to trong vi6c nhei rang Co mOt ranh di tit lddi ham cludi xueing goi la ranh ham

mOng (sulcus mylohyoideus) de mach va than kinh ham mong di qua Ci sau va du'di ranh co car

than balm trong barn (H.14.27)

— Bar trtidc : lom

— Bii sau : day va

— Bt1 fret' : CO khuygt ham dui% (incisura mandibulae) de mach mau va than kinh can di qua

Phia trade khuygt ham la mom vet (processus coronoideus) Cl sau khuygt ham la mom 16i cau (processus condylaris) g6m co chom ham chidi (caput mandibulae) va co ham Judi (collum mandibulae)

— Bat dtidi nganh ham lien tigp vdi bd cludi than ham

Xti ONG MONG (os hyoideum)

Hinh mong nola, a yang co va nam pith tren thanh quan (H.14.28)

5 5

IN tr/pleIen, s.01111%%%Mtil ,,,,, 41.•

— BO tren va 136 &raj khong c6 gi dac biet

— Dau lien fief") vali cac

2 SUNG LON (cornu majus) Htfang ngang ra ngoai va sau

3 SeNG NHe (cornu minus) Htidng len tren, ra ngoai va hoi ra truac

Hinh 14.28: Xuong mong (nhin track)

TONG QUAT VE SO

So dtioc xem nhtf mot klyn lap phuong g6m sau mat

MAT TREN

— Hinh 'Au duc goi la Om so (calvaria) g6m xucing tran, hal xtfong dinh va phan gian

dinh cua xtfong chdm

— Dim cao nhgt tren mat phang cuing doc gifia goi la dinh (Mu (vertex)

— Gith han ngoai cila mat teen la cac durdng tiled duong, dating nay di qua y dinh Mat tren

so nhdn lang ph6 bai mang 'Wong so (pericranium); hai ben c6 cung go ma (arcus zygomaticus)

Mat nay c6 nhi6u khap :

* Hai mil:mg tran ngan cach nhau bai khop tram (sutura frontalis) Thy rod tre em, doi

khi con thgy r6 a ngaii len

* Khdp doc (sutura sagittalis) nam giaa hai 'along dinh thuOc loai khdp rang clia

* Khap vanh (sutura coronalis) nam giila xtiong tran va hai xuccng dinh thu6c loai khdp

rang afa

* KhOp lamda (sutura lambdoidea) nam giiia 2 xuong dinh va xdong chdm thuOc loai khdp

rang ctia

MAT TRUOC (11.14.2)

— Phia teen là tran (frons), phia dutri là kh6i xacmg mat, tao nen cac 6 mat, 6 mai va 6 mi0g

— Phan trail 16i va phan biet vdi h6 thai &tong bang dating thai du'ong

— O mat (orbita) nam gia'a )(dung so va cac xacing mat nha xdong mai, mom tran 'along ham tren, mat truck )(acing hAm teen, xu'ong go ma va- xdong tran

— mai (cavum nasi) d giiia, hinh le, phia tren là bar dutti xurong mai, hai ben là hai khuygt mai ciia )(dung ham tren, phia dutti hai khuyeft mai n6i vdi nhau, gai mai till& d chinh gifia PI-11a trong 6 mai là mil:mg la mit, manh thing xtiong sang or chinh giiia, con or hai ben có xdong xoan mai giCia va dutri Hai xu'ong mai khdp vdi nhau theo clang khdp phang va khdp vdi mOm tran xdong ham tren Gidi han teen cila mat tilt& xu'ong ham tren là bor dutri 6 mat, hai ben la mom go ma Btt dotdi cua xuiang ham tren là mOm huyOt rang chtita cac rang cila miong ham tren

— Phia dutri kh6i xticfng mat IA than xu'ung ham dutri có 16i cam 136 tren là phan huyOt rang )(dung ham dtteri gitri han vdi kh6i xutang mat thanh 6 mi'eng

G6m h6 thai &tong va 6ng tai ngoai

Ho thai deicing hinh ban nguyiet, là noi barn cila co thai clu'ong, gidi han tren NIA sau là

dating thai throng, phia tniac IA xuting tran, xactng go ma, hai ben là cung go ma 116 nay tao nen bed nam xu'fing : )(acing go ma., mil:mg tram, canh ldn )(acing blidm, micing thai throng va xtrong dinh Co sau dating khdp

— Khdp vanh (sutura coronalis) thuOc loai khdp rang coca

— Khdp butim go ma (sutura sphenozygomatica)

— Kherp butrm tram (sutura sphenofrontalis)

— Khdp btkim dinh (sutura sphenoparietalis)

— Khdp butrm trai (sutura sphenosquamosa)

264

— Khdp trai (sutura squamosa) thuOc loaf khdp vay

Ong tai ngoai (meatus acusticus externus)

La mot 6ng ngan nam trong vi ng ben so di td mat ngoai xudng thai duung tdi horn nhi : tao nen bdi phan nhi va phan trai )(Long thai diiang

Phia sau (ing tai ngoai la mom chilm ciia )(dung thai &lung

2 PHAN SO MAT

Nam phia dudi va phia trong cung go ma va duc the phu ben ngoai bdi nganh len xudng

ham dadi Phia tren lien bac vdi h6 (lath thai duong (fossa infratemporalis) Phia sau thong vdi h6 ham dudi (fossa mandibularis)

MAT DUtii

'(N6n so ngoai - basis cranii externa)

Mat dudi an so duoc chia lam ba Wang : trudc, gifia va -sau, bdi hai dating thing ngang tuang Wong Hai during thing ngang nay di qua hau hgt cac 18 dia nen so

— During thing ngang trtidc : di ngang qua hai khuy6t ham Khi lay xtiong ham (Tali

ra, &Ong nay di qua 18 bau duc, 16 rich

— Ding thing ngang sau : di ngang qua hai mom chum During nay qua khe nhi chOm

(fissura tympanomastoidea), 18 tram chum, bd sau 16 tinh mach canh, 6ng than kinh ha thiet

\TA 16 ldn xtking chdm

1 VUNG TRIJOC co mem huyet rang, di ham manh ngang miong khau cai, gai mai sau (spina

nasalis posterior), 18 rang dia (foramen incisivum), eing khau cai ldn (canalis palatinus major),

16 mui sau (choanae), h6 chin budm (fossa pterygoidea), h6 thuy8n (fossa scaphoidea)

2 VUNG GIfiA co eing tai ngoai (pha'n xitung), 16 gai (foramen spinosum), eing &sing mach

canh (canalis caroticus), voi tai (phan )(dung), h6 ham

3 VUNG SAU co 16 ldn )(acing cham, 6ng 16i cau (canalis condylaris)

NEN SQ TRONG

(basis cranii interna)

N6n so mat trong chia lam ba h6 (11.14.29)

— 116 so trade (fossa cranii anterior)

— H6 so gifia (fossa cranii media)

— H6 so sau (fossa cranii posterior)

Gidi han Oita h6 so trudc va h6 so gifira la ranh giao thoa thi giac va bar sau canh nhO xudng budm

Khe 6 mat tree n Ong thi giac L6 trOn L6 bau duc L6 gai L6 rach Ranh than kinh cid L6 tai trong L6 tTnh mach canh L6 chtim

Ong than kinh ha thVet L6 Ian miring chim Ranh xoang ngang

Gieti han giaa h6 so giaa va h6 so sau la ba teen xuting da va mot phan sau than Wang Wain

1 HO SO TRIMIC

* 6 Oita g6m : Mao tram, 16 tit, mao ga, ranh giao thoa thi giac hai dau la 16 thi giac

* a hai ben g6m : Manh sang, 16 sang va phan 6 mat dm )(acing tram

2 HO SO GHTA

* 6 gift : I-16 tuy6n yen, xung quanh có b6n mom yen bulfim

Hinh 14.29 : Nen so (mot trong)

* ben : Khe 6 mat tren de cho than kinh van nhan, than kinh rang roc, than kinh van

nhan ngoai di qua LO trbn có day than kinh ham teen, 16 bau duc có day than kinh ham du'ai,

va nhanh mat cila than kinh sinh ba, 16 gai có clang mach mang nao giaa di qua, con 16 rach có Ong mach canh trong lutit qua

3 HO SO SAU

* ghla : L6 Mn xu'o'ng cham, mao chain trong, u cham trong

266

* o ben : Ranh xoang tinh mach ngang, 16 ting tai trong c6 than kinh tin dinh 6c tai,

than kinh mat, than kinh trung gian di qua; 6ng than kinh ha thiet c6 day than kinh ha thiet

di qua L6 tinh mach canh c6 than kinh thiet hau, than kinh lang thang, than kinh phy va tinh mach canh trong di qua

Bac diem so ciia ngu'di Viet Nam truang thanh c6 dung tich so 1334,67 ml d phai nam va 1282,5 ml d phai na (ngudi Au trung binh 1450 ml d nam va 1300 ml d nCt), chi s6 dau trung binh c ngudi Viet Nam la 81,6 thu6c ranh gidi giaa dau trung binh va dau nan

Chi s6 mat trung binh d ngu'di Viet Nam la 79,2 tic thu6c loai rung

Bac diem cila so thai nhi Viet Nam 6 thang tu6i co cac kith thu'dc nhu sau : Dai so t6i da 61,65 mm, ngang so tea da 52,79 mm, chu vi so 185,9 mm, cao so 50,55 mm

KHOP THAI DUNG - HAM Weil

Khdp thai during - ham dudi (articulatio temporomandibularis) là mot khdp dung duy nhat

a xtiOng dau mat D6 la mot khdp lurdng 16i cau

1 MAT

Go'm dien khdp d xudng thai during, dien khdp d xudng ham du'di va dia khdp (H.14.30)

H6 ha dUdi

Bao khdp L6 tai ngoai

Co xudng ham du'di

Mom g6 ma

CO khdp Dia khdp Bao khdp Ch6m Airing ham du'di

CO than budm ngoai

Hinh 14.30 : Thiet de) ddng doc qua khdp thai du'orng ham du'di

1.1 DIEN KHOP XLIONG THAI DIJC$NG G6m c6 hai phan :

1.1.1 Dien khdp (facies articularis) cua h6 ham du'di (fossa mandibularis) thu6c phan trai

(pars squamosa) xudng thai during Dien khdp chi chiem naa trudc ciia h6 ham

1.1.2 Cu khdp (tuberculum articulare) lien tiep vdi dien khdp cua h6 ham H6 ham lOm

nam a phia sau, con cu khdp 16i, do do dien khdp xudng thai during lem d phia sau va 16i a phia tnidc

1.2 DIEN KHOP XTRING HAM DJJOI la chOm xudng ham dudi (caput mandibulae) thu6c mom 16i cau (processus condylaris) xudng ham dUdi

Day chAng tram ham duei

1.3 DiA KHOP (discus articularis) Vi dien khoftp xdong thai &tong khong thich Ling yeti

(lien khclp )(dung ham citidi nen phai có cta khdp them vao gifia hai dien kh6p Dia khdp la met tam xct — sun có hinh met cai clia ban duc vdi truc ldn nhm ngang, hai mat teen va dutti deli lem de thich ging with dien khdp thai &tong va dien kh(tp xdong ham &Mi

2 PHISONG Tit' N N61 MOP

Hinh 14.31 : Day chang ben ngodi czia khdp thai duang ham duei

Hinh 14.32 : Day chang buem - ham duOi va tram - ham dadi

268

G6m bao khdp va cac day chang

2.1 BAO KHOP (capsula articularis) dinh a chu vi cac dien khdp trif a phia sau du'di thi bam xueing tan gan c6 16i cau C1 mat sau, cac soi bao khdp dinh vao chu vi cua dia khdp chia khoang khdp lam hai, khoang thai &firing - dia khdp va khoang dia khdp - ham dddi (H.14.30) lam cho mOi khdp thai diking ham du'di lai dtioc chia ra thanh 2 khdp : khdp thai &tong dia khdp va khdp dia khdp - ham du'di

2.2 DAY CHANG G6m có :

2.2.1 Day chkng ben ngoai (lig laterale) (H.14.31) la phan day len a mat ngoai bao

khdp, rat chac Phia tren rat Ong barn vao bay dudi mom go ma ciia 'Wong thai duccng r6i di check xueing &red va ra sau de barn vao chOm va c6 xoong ham dudi

2.2.2 Day chAng btidm - ham chidi (lig sphenomandibulare) barn tit gai xu'ong badm

(spina ossis sphenoidalis) tdi krdi )(acing ham dtidi (lingula mandibulare)

2.2.3 Day chang tram - ham &AA (lig stylomandibulare) barn tit dau mom tram ctia

)(acing thai du'ong Uri goc ham du'di (H.14.32)

3 BAO HOAT DICH lat a mat trong bao khdp VI mOi khdp có hai khoang khdp nen ding có hai bao hoat dich

4 MACH VA THAN KINH

1.1 MACH Khdp thai duang - ham dui du'oc cap huygt bed cac nhanh cua cac dOng mach thai diking giiia, mang nao giiia, mang nhi tilt& va hau len

1.2 BACH HUYET cua khdp dO vao cac hach bach huyel a tuy6n mang tai

1.3 THAN KINH chi ph6i khdp la day than kinh can va day than kinh tai - thai

Hinh 14.33: Co- the dOng tcic cua khdp thai ditang - ham du'ai

—.13dang lien xdang ham dual la a tit the nge.sim mieng

Ditemg cheim claim cua xiong ham du'ai lad tit the ha mieng

5 DONG TAC

Khdp thai diking — ham &Ali thac hien Ong tac nhai kha phong phci va pink tap, nhang c6 the phan tich thanh ba load Ong tac ca ban sau day (H.14.33)

5.1 DONG TAC HA VA NANG HAM DWI Do kel qua cua hai Ong tac :

— Deng tac tinh tign cua chum ham dadi ra track hoOc ra sau xay ra a khdp thai du'o'ng khdp

— Deng tac quay quanh truc ngang cua hai chum ham clued xay ra a khdp dia khdp — ham dadi

5.2 BONG TAC MIA HAM SANG BEN Deng tac nay daa ham dadi lech sang phai hoc sang trai, clacic thac hien khi met khdp lam try con khdp ben kia tinh tie'n ra tilt& xay ra a

khdp thai du'ong — dia khdp

5.3 DONG TAC DUA HAM RA TRIJOC HOAC RA SAU : Hai khdp thai clao'ng — ham dadi d6ng thii tinh tie'n ra tradc hoac ra sau Deng tac nay xay rad khdp thai doing — dia khdp cua m6i ben

Khi ha mieng qua to (lie ngdp chdng han) chum )(acing ham dutti thay vi nam dadi cu khdp )(acing thai du'ung (lie ha mieng vita phai) lai nam ra tradc cu khdp nen bi can lai khong ngam mieng dacrc nilia gay ra trot khdp thai dciang — ham (lath

CAU H6I TRAC NGHWM

Chon cau tra 16i ding nhdt

149 Cac xaang sau day deu la )(acing chan (g6m 2 xu'cing) NGOAI TRU xactng :

c) Khdu cai

150 Mao ga thuec )(acing :

a) Thai deicing d) Dinh

b) Badm e) Tdt ca deu sai

c) Chdm

151 Dutrng khdp vanh nam giita xciccng tram, ii phia tilt& va a phia sau la )(tong :

b) Chdm e) Tdt ca deu sai

c) Thai &fang

270

152 San h6 so gliaa du'oc tao chii y6u hai :

a) Xing bu'Om d) Xdong cham

b) Xu'o'ng la mia e) Xdong Binh

c) Xing thai duOng

153 Nhiing xdong nao sau day KHONG gop phan tao nen cac thanh dia h6 thai ddong :

a) Go ma d) Canh kin xdong budm

c) Cham

154 Xu'ong nao sau day KHONG gop phan tao nen cac thanh ciia 6 mat :

155 Mat trong (mat nao) ctia phan trai xdong thai throng ce cac ranh cho :

a) Than kinh V2 d) Deng mach mang nao giga

b) Than kinh V3 e) Deng mach nao trade

c) DM nao giaa

156 L6 canh nam giCia phan da xdong thai diking va Wong :

c) Tram

157 An than kinh sinh ba nam a :

a) Mat trdac phan da xtking thai ddong

b) Than xu'ong bu'dm

c) Canh hin xdong Wain

d) Phan nen xurong cham

e) Mat sau phan da xdong thai dicing

158 Than kinh nao KHONG di qua khe 6 mat tren :

a) Than kinh van nhan

b) Than kinh rung roc

c) Than kinh van nhan ngoai

d) Than kinh mat

e) Than kinh ham teen

159 Nhfing thanh phan sau dOu di qua 16 tinh mach canh, NGOAI TRU : a) Than kinh X d) Xoang ngang

b) Than kinh IX e) Tinh mach canh trong

c) Than kinh XI

Dung hinh ye sau cle tra loci cac cau tii 160 den 168)

160 I-16 so giiia la phan nen so gieri han :

162 Deng mach mat chui qua 16 nao 1 nen so :

164 Than kinh nao KHONG di qua so (2) :

a) Than kinh thi gide d) Than kinh rung roc

b) Than kinh van nhan e) Than kinh van nhan ngoai

c) Than kinh mat

a) Ranh xoang xich ma d) Ranh xoang chdm

b) Ranh xoang ngang e) Ranh Ong mach mang nao sau

c) Ranh xoang doc (VA

167 Than kinh mat (VII) di qua 16 (hay 6ng) dive danh s6 :

b) (9)

c)

e) (4) (8)

168 Than kinh sinh ba (V) di qua 16 (hay 6ng) duvc danh s6 :

c) (4)

15 co VA MAC au MAT C6

MUC TIEU BAI GIANG

A MUC TIEU LY THUYET

1 Kg ddoc ten cac co bam da mat, (lac tinh chung va dOng tac cua tiing co

2 M6 to duct nguyen Cy va barn tan cac cac nhai, chdc nang va than kinh chi ph6i cac co do

3 Kg ten cac lap co \Tiling co trdac ben

4 Mo to cac mac co

5 Ve ddoc thigt d6 cat ngang d6t song co VI

B MUC TIEU THTJC TAP

1 CM ddoc tren xac, cac phdong tien thdc tap khac mot s6 car barn da dign hinh va cac co nhai

2 Chi tren xac cac co, mac co u vimg c6 trade ben

3 Xac dinh ddoc tram ma khi quail tren xac

co ElAu MAT co

1 CAC CO D (musculi capitis)

1.1 CO MAT Ve plied thai hoc, cac co mat con goi la co barn da mat xual phat tit cung mang thd hai : cac to bao nguyen thily di chuygn v6 vdng ma sau nay se tra thanh miOng,

6 mat Sc; di chuygn nay xay ra a mat phang n6ng so vai cac c'au true tao lath cung mang this nha't ()along ham &rod, cac car nhai), keo then cac nhanh than kinh cua cung mang tha hai la than kinh mat v6 phia trudc, dgn cac co mat ngay (lath da HO oar mat cung di chuygn ra sau (viing cham, sau tai), xiging dudi (vOng c6), len tren (mat, tram va hai ben dau) LO trinh phat

274

Cd tai thfac

Cd tai trot.) Bung tran

(cd chdm tran)

Cd tai sau

Bung chain (cd chgm tran)

trik duoc chi r6 bed cac nhanh cila than kinh mat W phat tridn chting loai, qua trinh Wong

tut ding xay ra a cac dOng vat c6 vu cap dap va dong vat c6 xu'ong song cap thdp Ski pluic tap c6a cac cd mat la met dac trung cua loci ngtkii : dO la phircing lien de din dat tinh cam va

&Mg ma cac 16 tai nhien cua viing dau mat Cac co mat c6 ba dac tinh chung sau day :

- Co nguyen ziy a xuong, mac hoc day chang va barn tan a da (vi vay con goi la co barn

da mat)

- Vein ddng bai than kinh mat

- Barn quanh cac 16 tkr nhien

Dg de mo ta, cac co mat duoc chia lam nhieu nhOm

1.1.1 Cd tren so (m.epicranius) Gem :

* Cd chdm train (m.occipitofrontalis) (H.15.1)

Nguyen ziy : Co hai phan : bung tran (venter frontalis) : mac tren so (galea aponeurotica) ngang mitt dung khap vanh; bung chdm (venter occipitalis) : 2/3 ngoai ddOng gay tren, mom chum Barn tan : Da vOng chum, da vOng trail va mac tren so

Ddng tac : keo da dau ra tru'ac va ra sau, nhitang may (di6n to sit ngac nhien)

* Cd thai dtidng dinh (m.temporoparietalis)

Nguyen ziy : mac thai doong (fascia temporalis) tren va trade tai

Barn tan : BO ngoai cua mac tren so

DOng tac : Lam tang da dau, keo da vOng thai du'ong ra sau

Hinh 15.1: Ca chdm tran vet cac ca tai

1.1.2 Cd tai (H.15.1) Cac co tai trade, tren va sau (m.auricularis ant., sup et post.)

Nguyen ety : Cd tai trust : Mac thai &Ong va mac tren so

Cd tai tren : Mac thai duong va mac tren so

CC/ tai sau : MOm chum

Barn tan : Cd tai trade : Phan trade mat trong goy nhi luan

Ca tai tren : Phan tren mat trong loa tai

Ca tai sau : Phan dried mat trong loa tai

DOng tac : Keo tai ra tradc, ra sau va len teen Thadng the ca nay rat kern phat trign va

khong c6 chile 'fang d ngadi

1.1.3 Cd mat (H.15.2)

* Cd \Tong mat (m.orbicularis oculi)

Nguyen uy : Co ba phan : phan 6 mat (pars orbitalis) : bii trong 6 mat : phan mi mat (pars palpebralis) : day chang mi mat trong (lig palpebrale mediale); phan lie (pars lacrimalis) : xuangl:e' Barn kin : Phan 6 mat : uon quanh mi tren r8i yang xu6ng dual u6n quanh mi dci6ri, dgn

day chang mi mat trong; phan mi mat : lien kgt lai d goc ngoai dia mat, Oa thanh dating gifia

mi mat ngoai; phan le : gan vao phan trong cua mi mat tren va dadi

DOng tac : Là ca yang ciia mat (phan mi khong di6u khign tai Y) lam nham mat

* Col cau may (m.corrugator supercilii)

Nguyen uy : Phan trong cua cung may (arcus superciliaris)

Barn tan : Da Wang Cfng phan gifta cung may

DOng tac : Keo may xu6ng do% va vao trong lam cau may, la ca chu ygu din to sit dau clan

- canh mai Phan ngang cd mai Co' nang g6c mieng Phan canh cd mai va

cd ha vach mai

Cd mut DOng mach mat

Cd ha mai du'di

Cd cam

Hinh 15.2: Ccic ca mat

276

* Cd ha may (m.depressor supercilii)

Nguyen ziy : Phan mai xtiong trail (pars nasalis)

Barn tan : Da Wang ling dau trong cung may

DOng tcic : Keo may xu6ng

1.1.4 Cd miii (H.15.2)

* Cd manh khanh (m procerus)

Nguyen ziy : Can the phu phan dudi xlictng mui va phan tren sun mai ngoai

Barn tan : Da tren va glaa hai da.'u trong long may

DOng tcic : Keo goc trong cua long may xuting, tdo nen ngp nhan ngang tren sting mai

Cu din to sit kieu ngdo

• Cd mui (m.nasalis) G6m phan ngang va phan canh

— Phan ngang (pars transversa)

Nguyen iiy teen va ngoai h6 rang dia xarng ham tren

Barn tan : Can tren cdc sun mai

DOng hie : Keo canh mui v6 phia vach mai, lam khep 16 mai

— Phan canh (pars alaris)

Nguyen ziy : B6 khuye't mai xdong ham teen va sun canh mui lan

Barn tan : Da gan 136 18 mai

DOng tcic : Mt7 rOng 16 mai

* Cd ha vach mui (m.depressor septi)

Nguyen ziy : H6 rang ciia cua xucrng ham teen

Barn tan : Vach mai Ira phan sau vach

DOng tac : Lam hep 16 mai, keo vach mai xu6ng

1.1.5 Cd ming (H.15.2)

* Cd nang moi teen canh mai (m.levator labii superioris alaeque nasi)

Nguyen iiy : Phan tren mom trail xtking ham tren

Barn tan : Sun canh mai ion, da miii va moi tren, hoagn vdi ca nang mai tren

DOng tac : Keo moi tren len va lam net

* Cd nang moi teen (m levator labii superioris)

Nguyen ziy : : Co hai phan, phan duOi 6 mat : 136 dhoti nen 6 mat va a phia tren 16 dudi 6 mit; phan go ma : mat ngoai xuzing go ma

Barn tan : Phan chkii 6 mat : cdc co 0 phan ngoai moi tren; phan go ma : da cua ranh mai mai (sulcus nasolabialis) va moi tren

DOng tdc : Phan &led 6 mat : keo goc ming len teen; phan go ma : keo moi tren ra ngoai

va len tren