thành tựu sử dụng ong ký sinh trên sâu hại lúa

thành tựu sử dụng ong ký sinh trên sâu hại lúa

BÁO CÁO BIỆN PHÁP SINH HỌC BẢO VỆ THỰC VẬT

Nhóm thực hiện:

Nguyễn Thành Duy K55-BVTVB 550183Nguyễn Thái Thắng K55-BVTVB 550218

Hà Thị Bích Lan K55-BVTVB 550201Nguyễn Quốc Khánh K55-BVTVA 550128

A M Ở ĐẦ U

Lúa là một trong những cây lương thực chủ yếu trên thế giới nói chung

và Việt Nam nói riêng.

Trên thế giới, khoảng 65% dân số coi lúa gạo là nguồn thực chính

Hiện nay, ở Việt Nam sản lượng lúa chiếm trên 90% sản lượng các cây

lương thực có hạt và liên quan đến việc làm và thu nhập của khoảng 80% hộ nông dân

Việt Nam có hai vùng trồng lúa chính là:

Đồng bằng Sông Hồng một năm có hai vụ lúa chính: vụ chiêm và vụ

mùa.

Đồng bằng Sông Cửu Long có ba vụ một năm: vụ đông xuân, vụ hè thu

và vụ ba

Do điều kiện thời tiết không thuận

lợi nên việc quản lý và phòng trừ sâu hại lúa gặp nhiều khó khăn

Hiện nay các quốc gia trồng lúa trên

thế giới đều có xu hướng phòng trừ sâu hại trên đồng ruộng bằng biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM)

Thiên địch đóng vai trò quan trọng

đặc biệt là côn trùng

Trong đó không thể kể tới loài ong

ký sinh sâu hại

Các ký sinh có thể tấn công trứng, sâu non,

nhộng hoặc sâu trưởng thành

Ký sinh có thể tìm thấy ký chủ của chúng kể cả

khi ký chủ có mật độ thấp

Trưởng thành cái của loài ký sinh tìm vật chủ

để đẻ trứng, ấu trùng ký sinh không tự tìm vật chủ

Hầu hết các côn trùng ký sinh sâu hại có biến

thái hoàn toàn,

2 Phân loại

2.1 Theo vị trí sống của ký sinh :

Ký sinh trong (nội ký sinh): gồm các loài ký sinh mà quá trình phát triển của chúng xảy ra ở bên trong cơ thể vật chủ

VD :ong đen kén trắng

apanteles,cotesia,

Ký sinh ngoài (ngoại ký sinh): gồm các loài ký sinh mà quá trình phát triển của chúng xảy ra trên bề mặt vật chủ

VD :loài ong Bracon,

2.2 Theo pha phát dục của sâu hại

 Ký sinh trứng: là các ký sinh trưởng thành cái của chúng đẻ trứng vào trong sâu hại

VD : loài Trichogrammatidae, Mymaridae,

 Ký sinh sâu non (Ký sinh ấu trùng): trứng được đẻ lên pha sâu non của vật chủ và ký sinh hoàn thành phát dục khi vật chủ ở pha sâu non.

VD : Ichneumonidae, Braconidae,

 Ký sinh nhộng: trứng được đẻ trên pha trưởng thành của sâu hại ký sinh và hoàn thành phát dục khi sâu hại ở pha trưởng thành

3 Theo số lượng cá thể của một loài ký sinh và số lượng loài ký sinh hoàn thành phát dục trong một cá thể vật chủ

Ký sinh đơn là khi chỉ có một cá thể ký sinh hoàn thành phát dục sinh đơn như: Apandeles cypris, Bracon hispae, Charops bicolor,

Ký sinh tập thể là khi có nhiều loài cá thể ký sinh của cùng một loài hoàn thành phát dục trong một cá thể vật chủ: Ong Goniozus hanoiensis,cotesia ruficrus,

Đa ký sinh là khi có đồng thời nhiều cá thể ký sinh cùng hoàn thành phát dục trong một cá thể vật chủ, nhưng chúng thuộc nhiều loài ký sinh khác nhau

Ký sinh đa phôi là khi sự phát triển thành nhiều cá thể từ một trứng ban đầu: ong copisomopsis coni, copidosoma sp.,

4 Theo mối quan hệ giữa vật chủ và giữa các loài ký sinh với nhau có thể chia làm các loại ký sinh như sau

Ký sinh bậc 1 là ký sinh thỏa mãn đúng và đủ khái niệm về

ký sinh không phân biệt vật chủ của chúng là loài ăn thực

vật,động vật hay loài hoại sinh

Ký sinh bâc 2 là các loài ký sinh trên loài ký sinh bậc 1

Ký sinh bậc 3 là các loài ký sinh trên ký loài ký sinh bậc 2

II ĐẶC ĐIỂM CỦA ONG KÝ SINH

Ong ký sinh thuộc bộ cánh màng, vòi đẻ trứng của chúng rất

dài

Chúng thường đẻ trứng vào sâu non, ấu trùng của các côn

trùng có hại như bướm trắng, bướm ngũ sắc, sâu keo, sâu bông…

Ong ký sinh đã hạn chế sự sinh đẻ của côn trùng; có tác

dụng hơn hẳn các thuốc diệt trùng

Vì thế ong ký sinh là kẻ thù tự nhiên của các côn trùng có hại

Ngoài ong ký sinh còn có chim, chuồn chuồn, bọ ngựa, nấm

ký sinh cũng là thiên địch của sâu hại

Tuy nhiên, chỉ có loại ong ký sinh là hết sức cần thiết với con

người

III VAI TRÒ CỦA ONG KÝ SINH

Nhân nuôi ong ký sinh

 Có người bắt mấy con ấu trùng của ngài và bướm về

nuôi cho lớn, chuẩn bị xem cách côn trùng nở.

 Nhưng người ta thấy làm lạ là từ các ấu trùng nở ra

không phải là ngài mà là ong

Nguyên lý cơ bản của phương pháp này là các loài ong ký

sinh được chọn lọc khi thả ra trên đồng ruộng sẽ tìm và đẻ trứng trên các sâu non của loài sâu tơ Khi trứng nở ra, sâu non của ong ký sinh sẽ tiêu diệt sâu tơ bằng cách ăn hết phần thịt sâu tơ để hoàn thiện vòng đời sống ký sinh của mình là làm nhộng rồi vũ hóa thành ong trưởng thành

Trung tâm nhân nuôi ong ký sinh (Chi cục BVTV Lâm Đồng)

đã SX được hơn 103 ngàn kén ong Ds và 113 ngàn kén ong

Dc để thả phát tán trên đồng ruộng từ 500 kén ong

(Diadegma semiclausum (Ds) và Diadronus collaris (Dc)

nhập nội từ Mailaisia)

Ký sinh thường có các ký chủ cụ thể Ký sinh thường đẻ

trứng của chúng thành từng cụm hoặc từng quả lên thân,

trong hay bên cạnh ký chủ

Khi trứng ký sinh nở và sâu non ký sinh phát triển thì ký chủ

ngừng ăn rồi chết

Các ký sinh có thể tấn công trứng, sâu non, nhộng hoặc sâu

trưởng thành của ký chủ

Một số loài ong ký sinh có ích trên đồng ruộng

1 Ong xanh (Tetrastichus Schoenobii

Ferriere)

Loại ong này có màu lục lam kim loại, sống

trên ruộng cạn và ruộng nước

Chúng ký sinh trên một ổ trứng sâu đục

thân hai chấm và sâu đục thân 5 vạch

Khi tìm được vật chủ, ong xanh đẻ vào mỗi

trứng sâu đục thân một trứng ong

Sau 1-2 ngày sâu non ký sinh nở Khi trứng

ký chủ đã bị ăn hết, ong non chuyển sang ăn

trứng khác

Từ trứng đến ong trưởng thành khoảng

10-12 ngày

2 Ong ký sinh trứng rầy lúa (Gonatocerus spp)

Có hơn 5 loài Gonatocerus ký sinh trứng rầy lúa, cả rầy xanh lẫn rầy nâu Là loài ong nhỏ

có cánh như tay chèo, có lông dài ở mép

Ong trưởng thành có màu vàng đậm đến màu nâu, eo ngắn

Râu con đực có 13 đốt, râu con cái 11 đốt, con cái có thể sinh đẻ mà không cần con đực phối giống

Trứng bị ký sinh trở nên mầu nâu vàng và vàng đỏ, trong khi đó trứng bình thường có màu trắng

Từ trứng đến trưởng thành mất 11 ngày Ong sống 6-7 ngày và ký sinh trung bình mỗi ngày 8 trứng

3 Ong đa phối ký sinh sâu cuốn lá nhỏ (Copidosomopsis conis)

Thuộc họ Encyrtidae, chúng là những loài ong nhỏ, đôi chân giữa to dùng để nhảy

Ong trưởng thành có màu xám đến đen, khó nhìn bằng mắt thường

Loài ong này thường tìm trứng sâu cuốn lá nhỏ ở cả ruộng nước lẫn ruộng khô

Ong đẻ trứng lên trứng ký chủ, phát triển trong cơ thể ký chủ cả sau khi trứng ký chủ nở

Trứng ong phân cắt nhiều lần và 200-300 ong con có thể được sinh ra từ một vài trứng

Ong ký sinh trưởng thành chỉ sống 2-3 ngày

4 Ong ký sinh trứng bọ xít nước (P.lacunatus)

Là loài ong ký sinh trên trứng của bướm đêm và bọ xít

Mắt của ong đen ký sinh có lông ngắn và thân nhẵn

Ong đen ký sinh rất linh hoạt khi tấn công trứng bọ xít mặc dầu con bọ xít bảo vệ trứng của chúng

Ong ký sinh trứng để lại mùi thơm và các ký sinh khác nhận biết được ngay

Ong cái sống trên một tuần hoặc lâu hơn

Trứng ký sinh có màu xám và có những lỗ thoát hình không đều

5 Ong kén nhỏ ký sinh sâu cuốn lá nhỏ

Tên khoa học là Macrocentrus philippinensis, là loài ong có kích thước vừa phải đến lớn, có hoặc không có gân chéo thứ hai

Loài ong này có thân hình gầy, kích thước vừa phải, bụng dài màu da cam hoặc vàng sẫm

Có ở tất cả môi trường trồng lúa, bay trên tán lúa và tìm sâu cuốn lá

Chúng đẻ một trứng vào một con sâu cuốn lá Nó phát triển trong cơ thể sâu cuốn

lá và làm tổ kén màu nâu gần đó

IV ỨNG DỤNG, THÀNH TỰU TRONG VIỆC SỬ DỤNG ONG KÝ SINH TRÊN SÂU HẠI LÚA

1 Ứng dụng

Dựa vào đặc điểm ký sinh của ong ký sinh mà có hướng nhân

nuôi có hiệu quả

Nhân nuôi với số lượng lớn để hạn chế được sự phát triển

của sâu hại, làm sâu hại nằm trong tầm kiểm soát của con người

Phát triển các loài ký sinh chủng địa phương

Dự tính dự báo tình hình sâu hại thường xuyên để thả chúng

vào sinh quần trùng với pha phát dục của sâu hại

Khi thả ong ký sinh cần phải phù hợp với thời tiết: không mưa,

không có gió mạnh

2 Thành tựu

 Trên thế giới

 Ở Philippine tỷ lệ trứng sâu đục thân lúa bướm hai chấm bị ký sinh đạt trên 60%, tỷ lệ trứng đục thân lúa bướm hai chấm bị ký sinh bởi ong Tetrastichus đạt 84%.

 Ở Bangladesh, trứng sâu đục thân lúa bướm hai chấm bị ký sinh do ong Tetrastichus đạt 98%.

 Ở Ấn Độ tập hợp tất cả các ong ký sinh: Tetrastichus, Telenomus và Trichogramma có thể tiêu diệt được 77% trứng đục thân lúa bướm hai chấm.

 Ở Đài Bắc, ong ký sinh Anaagrus spp chiếm 93% ký sinh trứng rầy nâu Tuy nhiên tỉ lệ ký sinh trứng của ong nay đạt không cao khi ở mùa 1 và 2 lần lượt là 11,3 – 29,6%, 3,3 -38,1%

 Ở Nhật Bản, tỉ lệ rầy xám nhỏ Laodelphax striatellus

bị ký sinh đạt tới 44,5 – 66,9%

 Sâu cuốn lá lớn bị chết do bị ký sinh với tỉ lệ khá cao

do Apanteles baoris và Pediobius mitsukurii

 Ở Thái Lan, trung bình có 61% trứng rầy nâu bị ký sinh, chủ yếu là do ong Anagrus spp.

 Ở Trung Quốc, ong Trichogramma confusum, T

japonicum, Telenomus sp là những ký sinh chủ yếu trên sâu cuốn lá lớn chiếm 26,6%

 Bên cạnh đó, các loài: ong kén trắng đơn, ong đa

phôi, ong ngoại ký sinh đóng vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế số lượng sâu hại lúa, chiếm 50 – 60%

 Tại Việt Nam

 Các kết quả nghiên cứu cho thấy

trứng đục thân lúa bướm hai chấm

bị tập hợp ký sinh tấn công ở tất cả các lứa trong năm.

 Tỷ lệ quả trứng sâu đục thân lúa

bướm hai chấm bị ký sinh tăng dần

từ 17,4% ở lứa 1(tháng 3) đến 72,5

ở lứa 6(tháng 10-11).

 Đặc biệt ong Tetrastichus schoenobii

đóng vai trò rất quan trọng trong việc tiêu diệt trứng sâu đục thân lúa bướm hai chấm ở vụ mùa tại phía Bắc.

 Tỷ lệ quả trứng sâu đục thân bị ong Tetrastichus schoenobii tiêu diệt đạt đến hơn 90%.

 Loài ong này có vai trò lớn trong điều hòa số lượng sâu đục thân lúa bướm hai chấm lứa 5 và lứa 6.

 Trên cây bông ở Đồng Nai, tỉ lệ trứng sâu xanh

Helicoverpa armigera bị ong ký sinh mắt đỏ

Trichogramma thường ký sinh khoảng 10 – 35%

 Tại Ninh Thuận, cũng trên cây bông sâu xanh bị ký

sinh khoảng 5 – 60%

 Ở Đắc Lăk, tỉ lệ này khoảng 15 – 29%

V KẾT LUẬN

Trên đây là 5 loài ong ký sinh có ích chủ yếu trên đồng ruộng

Với số lượng loài ong ký sinh trên sâu hại lúa có ích và có

 Làm sinh quần đồng ruộng ổn định, không bị mất cân bằng sinh thái, tránh và hạn chế sử dụng thuốc bảo