. Hãy cho biết các trung tâm cao áp hình thành gió mùa mùa hạ ở Việt Nam, hướng gió di chuyển và tính chất của các khối khí xuất phát từ các trung tâm này xâm nhập vào nưóc ta. Hướng dẫn: Cao áp Bắc Ấn Độ Dương: Đầu mùa hạ, khối khí nóng ẩm từ vịnh Bengan xâm nhập trực tiếp vào nước ta theo hướng tây nam. Sau khi vượt núi (Trường Sơn, các dãy núi chạy dọc theo biên giới Việt Lào ờ nam Tây Bắc) tràn xuống vùng đồng bằng gây ra thời tiết khô nóng (gió phơn tây nam). Cao áp cận chí tuyến Nam bán cầu: Giữa và cuối mùa hạ, khối khí này sau khi vượt qua vùng biển xích đạo trở nên nóng ẩm, chuyển hướng tây nam, xâm nhập vào nước ta. Khối khí này có tầng ẩm rất dày tạo nên dòng thăng lên trên đường hội tụ nội chí tuyến, gây mưa cho các vùng đón giỏ Nam Bộ và Tây Nguyên. Ra phía bắc, khối khí này bị hút vào áp thấp Bắc Bộ theo hướng đông nam.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ KHÍ HẬU VIỆT NAM
Câu1 Giải thích tại sao nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa.
+ Các khối khí di chuyển qua biển (trong đó có Biển Đông) vào nước ta
+ Lượng mưa lớn, trung bình năm từ 1.500 - 2.000mm; ở những sườn núi đón gió biển và cáckhối núi cao, lượng mưa trung bình năm có thể lên đến 3.500 - 4.000mm
+ Độ ẩm không khí cao, trên 80%, cân bằng ẩm luôn luôn dương
Câu 2 Hãy cho biết các trung tâm cao áp hình thành gió mùa mùa hạ ở Việt Nam, hướng gió
di chuyển và tính chất của các khối khí xuất phát từ các trung tâm này xâm nhập vào nưóc ta.
Hướng dẫn:
- Cao áp Bắc Ấn Độ Dương: Đầu mùa hạ, khối khí nóng ẩm từ vịnh Bengan xâm nhập trực tiếpvào nước ta theo hướng tây nam Sau khi vượt núi (Trường Sơn, các dãy núi chạy dọc theo biêngiới Việt - Lào ờ nam Tây Bắc) tràn xuống vùng đồng bằng gây ra thời tiết khô nóng (gió phơntây nam)
- Cao áp cận chí tuyến Nam bán cầu: Giữa và cuối mùa hạ, khối khí này sau khi vượt qua vùngbiển xích đạo trở nên nóng ẩm, chuyển hướng tây nam, xâm nhập vào nước ta Khối khí này cótầng ẩm rất dày tạo nên dòng thăng lên trên đường hội tụ nội chí tuyến, gây mưa cho các vùngđón giỏ Nam Bộ và Tây Nguyên Ra phía bắc, khối khí này bị hút vào áp thấp Bắc Bộ theohướng đông nam
3 Trình bày hoạt động của gió mùa ở nước ta và hệ quả của nó đối vói sự phân chia mùa khác nhau giữa các khu vực.
Huớng dẫn:
Việt Nam có hai mùa gió chính: Gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ
- Gió mùa mùa đông:
+ Thời gian: tháng XI – IV
+ Phạm vi: Phía bắc dãy Bạch Mã
Trang 2+ Hướng đông bắc, thường gọi là gió mùa Đông Bắc
+ Trong thời gian này, từ Đà Nẵng trở vào, tín phong nửa cầu Bắc cũng thổi theo hướng đôngbắc, hình thành một mùa khô, nắng nóng
- Gió mùa mùa hạ: cỏ hai luồng gió cùng hướng tây nam thổi vào nước ta
+ Đầu hạ: khối khí nhiệt đới từ Ấn Dộ Dương di chuyển theo hướng tây nam xâm nhập trực tiếp
và gây mưa lớn cho đồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên Vượt dãy Trường Sơn, khối khí bị biếntính trở nên nóng khô (gió phơn, còn gọi là gió Lào) tràn xuống vùng đồng bằng ven biển Trung
Bộ và phần nam của khu vực Tây Bắc Đôi khi do lực hút của áp thấp Bắc Bộ làm xuất hiện gióTây khô nóng tại đồng bằng Bắc Bộ, khiến cho nhiệt độ lên tới 35- 40°c và độ ẩm xuống dưới50%
- Giữa đến cuối hạ (Từ tháng VI đến tháng IX): gió mùa Tây Nam (xuất phát từ áp cao cận chítuyến nửa cầu Nam) hoạt động Vượt qua biển vùng xích đạo, khối khí này trở nên nóng ẩmthường gây mưa lớn và kéo dài cho các vùng đón gió ở Nam Bộ và Tây Nguyên Hoạt động củagió mùa Tây Nam cùng với dải hội tụ nhiệt đới là nguyên nhân chủ yếu gây mưa vào mùa hạcho cả hai miền Nam, Bắc và mưa vào tháng IX cho Trung Bộ Do áp thấp Bắc Bộ, khối khí này
di chuyển theo hướng đông nam vào Bắc Bộ, tạo nên gió mùa Đông Nam vào mùa hạ ở miềnBắc
- Sự luân phiên các khối khí hoạt động theo mùa khác nhau cả về hướng và về tính chất đã tạonên sự phân mùa khí hậu
+ ở miền Bắc: có mùa đông lạnh khô, ít mưa và mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều
+ miền Nam: có hai mùa khô, mưa ẩm rõ rệt
+ Ở vùng đồng bằng ven biển miền Trung: có hai mùa mưa, khô, nhưng mùa mưa lệch về thuđông
4 Phân tích đặc điểm khí hậu nước ta.
Trang 3- Lượng mưa, độ ẩm lớn.
+ Các khối khí di chuyển qua biển (trong đó có Biển Đông) vào nước ta
+ Lượng mưa lớn, trung bình năm từ 1.500 - 2.000mm; ở những sườn núi đón gió biển và cáckhối núi cao, lượng mưa trung bình năm có thể lên đến 3.500 - 4.000mm
+ Độ ẩm không khí cao, trên 80%, cân bằng ẩm luôn luôn dương
a) Trình bày hoạt động của gió mùa mùa đông ở nước ta
- Thời gian hoạt động: Từ tháng XI đến tháng IV năm sau
- Hướng gió: Đông Bắc
- Nguồn gốc: Khối khí lạnh từ phương Bắc (từ cao áp Xibia)
-Tác động: Gây ra mùa đông lạnh, ít mưa ở miền Bắc nước ta
b) Tại sao miền khí hậu phía Nam nước ta không có mùa đông và ít biến động?
- Không có mùa đông do không chịu tác dộng của gió mùa Dông Bắc
-It biến động: về mùa đông, miền khí hậu phía Nam chịu sự thống trị của khối khí Tín phongBắc bán cầu Đây là khối khí khô, nóng và rất ổn định
8 Phân tích tác động của khối khí nhiệt đới Bắc Ấn Độ Dương đến khí hậu nước ta
Hướng dẫn:
- Thời gian: Đầu mùa hạ (tháng V, VI và đầu tháng VII)
- Hướng: Tây Nam
- Nguồn gốc: Từ Bắc Ấn Độ Dương
- Tính chất: Nhiệt ẩm
- Hoạt động và tác động:
Trang 4+ Xâm nhập trực tiếp và gây mưa lớn cho đồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên.
+ Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi chạy dọc biên giới Việt - Lào, tràn xuống vùngđồng bằng ven biến Trung Bộ và phần nam của khu vực Tây Bắc, trở nên khô nóng (gọi là gióTây hay gió Lào)
9 Dựa vào Atlát Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích tác động của gió mùa Tây Nam đến khí hậu nước ta
Hướng dẫn:
- Thời gian: Giữa và cuối mùa hạ (tháng VII, VIII - X)
- Hướng: Tây nam Ra phía Bắc, gió này bị hút vào áp thấp Bắc Bộ, thoi hướng đông nam
- Nguồn gốc: Từ cao áp chí tuyến bán cầu Nam
- Tính chất: Khi vượt qua vùng biển xích đạo, trở nên nóng ẩm với tầng ẩm rất dày
- Hoạt động và tác động:
+ Gây mưa cho cả nước, nhất là thường gây mưa lớn và kéo dài cho các vùng đón gió ở Nam Bộ
và Tây Nguyên Gió mùa Tây Nam cùng với dải hội tụ nhiệt đới là nguyên nhân chủ yếu gâymưa vào mùa hạ cho cả hai miền Nam, Bắc và mưa vào tháng IX cho Trung Bộ
+ Nam Bộ là nơi đón gió trước và gió rút muộn hơn phía Bắc, nên thời gian mưa thường kéo dài,nhiều nơi sang tháng XI mới kết thúc mùa mưa
10 Dựa vào Atlát Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích tác động của Tín phong bán cầu Bắc đến khí hậu nước ta.
Hướng dan:
- Thời gian: Là loại gió thường xuyên trên Trái Đất, thổi quanh năm ở nước ta
- Hướng: Đông Bắc
- Nguồn gốc: Từ cao áp chí tuyến Tây Thái Bình Dương (là cao áp chí tuyến bán cầu Bắc)
- Tính chất: Khô nóng, ổn định, độ ẩm tương đối thấp
+ Mùa xuân: Gió Đông Bắc ngừng hoạt động, gió tây nam chưa mạnh lên, Tín phong bán cầuBắc thổi ở rìa tây nam của cao áp chí tuyến Tây Thái Bình Dương vào nước ta theo hướng đôngnam Gió này gây ra thời tiết "nồm", độ ấm lớn, sương mù nhiêu, thời tiết ấm, không mưa
11 Dựa vào Atlát Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích tác động của dải hội tụ nhiệt đói đến khí hậu nước ta.
Hướng dẫn:
Trang 5- Dải hội tụ nhiệt đới ở nước ta được hình thành vào mùa hạ, giữa gió mùa mùa hạ và Tín phongbán cầu Bắc.
- Đầu mùa hạ: Gió tây nam TBg gặp Tín phong bán cầu Bắc tạo nên dải hội tụ nhiệt đới, chạytheo hướng kinh tuyến Do gió tây nam mạnh hơn đẩy Tín phong bán câu Bắc ra ngoài xa, nêndải hội tụ chủ yếu chạy dọc theo Philippin, đoạn cuối áp sát vào miền Nam nước ta
- Dải hội tụ nhiệt đới vào thời kì này là nguyên nhân gây mưa đầu mùa ở các miền đất nước ta,mưa lớn cho Tây Nguyên và đồng bằng Nam Bộ, mưa Tiểu mãn (vào tiết Tiểu mãn đầu thángVI) ở Trung Bộ nước ta
- Giữa và cuối mùa hạ: Gió mùa Tây Nam gặp Tín phong bán cầu Bắc tạo nên dải hội tụ nhiệtđới, chạy theo hướng vĩ tuyến, vắt ngang qua nước ta, gây mưa lớn
- Dải hội tụ này vắt ngang qua Bắc Bộ vào tháng VIII, theo chuyển động biểu kiến của Mặt Trờilùi dần vào Trung Bộ và Nam Bộ vào tháng IX, X, sau đó lùi xuống vĩ độ trung bình ở xích đạo.Dải hội tụ gây mưa lớn, áp thấp, bão; nên tháng đỉnh mưa và áp thấp, bão cũng lùi dần từ bắcvào nam theo sự lùi dần của dải hội tụ nhiệt đới
12 Trình bày hoạt động của gió mùa mùa hạ ỏ nước ta Tại sao ở Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long thường có mùa mưa đến sớm và kéo dài hơn ỏ miền Bắc?
Hướng dẫn:
a)Trình bày hoạt động của gió mùa mùa hạ:
- Vào đầu mùa hạ: Khối khí nhiệt đới ẩm Bắc Ấn Độ Dương di chuyển theo hướng tây nam xâmnhập vào nước ta
+ Xâm nhập trực tiếp gây mưa lớn cho đồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên
+ Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi chạy dọc biên giới Viêt - Lào, tràn xuống vùngđồng bằng ven biển Trung Bộ và phần nam của khu vực Tây Bắc, đôi khi cả đồng bằng sôngHồng khối khí này trở nên khô nóng (gió Tây hay gió Lào)
- Vào giữa và cuối mùa hạ: Gió mùa Tây Nam (Tín phong bán cầu Nam) hoạt động mạnh lên.+ Khi vượt qua vùng biển xích đạo, khối khí này trở nên nóng ẩm hơn, thường gây mưa lớn vàkéo dài cho các vùng đón gió ở Nam Bộ và Tây Nguyên Hoạt động của gió mùa Tây Nam cùngvới dải hội tụ nhiệt đới là nguyên nhân chủ yếu gây mưa vào mùa hạ cho cả hai miền Nam, Bắc
và mưa vào tháng IX cho Trung Bộ
+ Do áp thấp Bắc Bộ, khối khí này di chuyển theo hướng đông nam vào Bắc Bộ
b) Tại sao ở Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long thường có mùa mưa đến sớm và kéo dài hơn
ở miền Bắc?
- Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long đón gió mùa Tây Nam sớm hơn, đồng thời vào đầu mùa
hạ đã có mưa do gió tây nam từ vịnh Tây Bengan thổi đến
- Thời gian ngưng hẳn hoạt động của gió mùa Tây Nam ở Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Longmuộn hơn ở phía Bắc và miền Trung
13 Khí hậu Việt Nam chịu tác động chủ yếu của các khối khí nào? Tại sao ở miền Bắc nước ta
có một mùa đông lạnh, ít mưa và mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều; miền Nam có hai mùa mưa và khô rất rõ rệt; còn ở miền Trung lại có mưa lệch về thu đông; giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Trung Bộ có sự đối lập về mùa mưa và mùa khô?
Hướng dẫn:
a) Các khối khí tác động đến khí hậu Việt Nam:
Trang 6- Khối khí Xibia tác động chủ yếu đến miền Bắc nước ta trong mùa đông (từ tháng XI đến thángIV) theo hướng đông bắc, tạo nên gió mùa Đông Bắc.
- Khối khí Bắc Ấn Độ Dương nóng ẩm tác động đến khí hậu nước ta vào đầu mùa hạ theo hướngtây nam
- Khối khí chí tuyến bán-cầu Nam sau khi vượt qua vùng biển xích đạo vào nước ta vào giữa vàcuối mùa hạ theo hướng tây nam, tạo nên gió mùa Tây Nam
- Khối khí chí tuyến bán cầu Bắc tác động vào nước ta quanh năm, xen kẽ với các khối khí kháctrong mùa đông và mùa hạ; hoạt động độc lập vào khoảng tháng IV, khi chuyển từ mùa đôngsang mùa hạ
b) Tại sao ở miền Bắc nước ta có một mùa đông lạnh, ít mưa và mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều; miền Nam có hai mùa mưa và khô rất rõ rệt; còn ở miền Trung lại có mưa lệch về thu đông; giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Trung Bộ có sự đối lập về mùa mưa và mùa khô?
- Ớ miền Bắc nước ta có một mùa đông lạnh, ít mưa (tháng XI - IV) và mùa hạ nóng ẩm, mưanhiều (V - X) là vì:
+ Mùa đông: Chịu tác động của gió mùa Đông Bắc, lạnh và nửa sau mùa đông có mưa phùn.+ Mùa hạ: Chịu tác động của gió tây nam và gió mùa Tây Nam nóng âm
- Miền Nam có hai mùa mưa và khô rất rõ rệt
+ Mùa khô (XI - IV): chịu tác động của Tín phong bán cầu Bắc (nóng, khô, ổn định)
+ Mùa mưa (V - X): chịu tác động của gió tây nam (TBg) vào đầu mùa và gió mùa Tây Nam vàogiữa và cuối mùa, gây mưa lớn cho Nam Bộ và Tây Nguyên
- Miền Trung: Mưa lệch về thu đông (IX -1), do đầu mùa hạ chịu tác động của phơn tây nam khônóng, đến tháng IX mới vào mùa mưa; mùa đông chịu tác động của gió mùa Đông Bắc gặp bứcchắn địa hình gây mưa
- Giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Trung Bộ có sự đối lập về mùa mưa và mùakhô: Do tác động của hoàn lưu và bức chắn địa hình
+ Mùa đông: Gió đông bắc gây mưa ở ven biển, sau khi vượt dãy Trường Sơn lên Tây Nguyêngây nên hiện tượng phơn
+ Mùa hạ: Gió tây nam gây mưa lớn cho lay Nguyên, sau khi vượt dãy Trường Sơn gây phơn ởcác đồng bằng ven biển
14 Giải thích tại sao có sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước ta.
Hướng dẫn:
- Sự phân hóa mưa trong mùa đông ở nước ta chủ yếu do tác động của gió mùa Đông Bắc và Tínphong bán cầu Bắc gây ra
- Gió mùa Đông Bắc:
+ Nửa đầu mùa đông (tháng XI - I), gió mùa Đông Bắc từ cao áp phương Bắc thổi qua lục địaTrung Hoa rộng lớn vào nước ta, gây ra thời tiết hanh khô ở phía Bắc Từ Nghệ An trở vào ThừaThiên Huế, do gặp bức chắn địa hình Trường Sơn, nên gây mưa
+ Nửa sau mùa đông (tháng II - IV), gió mùa Đông Bắc thổi lệch qua biển, vào nước ta gây mưaphùn ở vùng ven biển và các đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ; những nơi xa biển hầu nhưkhông có mưa
- Tín phong nửa cầu Bắc (Tm):
+ Thổi từ cao áp Tây Thái Bình Dương từ chí tuyến về xích đạo
Trang 7+ Ở phía Bắc: Thổi xen kẽ với gió mùa Đông Bắc, mạnh lên khi gió mùa Đông Bắc ngừng thổi,gây ra thời tiết ấm áp và không mưa.
+ Ở phía Nam: Tín phong nửa cầu Bắc thống trị, gây ra thời tiết khô nóng do khối khí này khô,nóng, ổn định và độ ẩm tương đối thấp Ven biển Trung Bộ, gió này gặp địa hình núi chắn giógây mưa
15 Giải thích tại sao có sự phân hóa mưa trong mùa hạ ở nước ta.
Hướng dẫn:
- Sự phân hóa mưa trong mùa hạ ở nước ta chủ yếu do tác động của gió mùa mùa hạ và dải hội
tụ nhiệt đới gây ra
- Đầu mùa hạ, gió tây nam xuất phát từ vịnh Tây Bengan xâm nhập trực tiếp và gây mưa lớn chođồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi chạy dọc biêngiới Việt - Lào, tràn xuống vùng đồng bằng ven biển Trung Bộ và phần nam của khu vực TâyBắc, đôi khicar đồng bằng sông Hồng, gây ra hiện tượng phơn khô nóng
- Giữa và cuối mùa hạ, gió mùa Tây Nam (Tín phong Nam bán cầu) hoạt, động mạnh lên Khivượt qua vùng biển xích đạo, khối khí này trở nên nóng ẩm hơn, thường gây mưa lớn và kéo dàicho các vùng đón gió ở Nam Bộ và Tây Nguyên
- Dải hội tụ nhiệt đới đầu mùa hạ được hình thành giữa Tín phong bán câu Bắc và gió tây namTBg, chạy theo hướng kinh tuyến, gây mưa đâu mùa cho cả nước, mưa lớn cho Tây Nguyên vàđồng bằng Nam Bộ và mưa Tiếu mãn cho miền Trung
Vào giữa và cuối mùa hạ, dải hội tụ nhiệt đới được hình thành giữa Tín phong bán cầu Bắc vàgió mùa Tây Nam vắt ngang qua lãnh thổ nước ta và lùi dần về phía xích đạo, gây mưa cho cảnước
16 Dựa vào Atlát Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích đặc điểm phân hóa mưa nước ta.
- Phân hóa theo mùa:
+ Phân hóa thành hai mùa mưa và khô sâu sắc nhất là ở Tây Nguyên, Nam Bộ
+ Chế độ mưa cũng có sự phân hóa: Bắc Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ mưa vào từ tháng V đếntháng X; duyên hải miền Trung mưa chủ yếu vào thu đông (từ tháng IX đến tháng I)
+ Tháng mưa cực đại cũng có sự khác nhau giữa các khu vực: Miền Bắc mưa lớn nhất vào thángVIII; miền Trung, tháng X và XI; miền Nam, tháng IX
17 Giải thích tại sao có sự phân mùa khác nhau giữa miền Bắc và Nam; giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Trung Bộ.
Hướng dẫn:
a) Sự phân mùa khác nhau giữa miền Bắc và Nam:
- Miền Bắc có sự phân chia thành mùa đông lạnh, ít mưa (tháng XI - IV) và mùa hạ nóng ẩm,mưa nhiều (tháng V - X)
Trang 8- Nguyên nhân:
+ Mùa khô trùng với mùa gió Đông Bắc, mùa mưa trung với mùa gió tây nam
+ Trong mùa gió Đông Bắc hoạt động, thời kì nửa sau có mưa phùn
+ Trong mùa gió tây nam, đầu mùa có mưa dông nhiệt do dải hội tụ chạy theo hướng kinh tuyếngây ra; giữa và cuối mùa có mưa lớn do gió mùa Tây Nam cùng dải hội tụ nhiệt đới theo hướng
vĩ tuyến gây ra
- Miền Nam có hai mùa: mùa khô (tháng XI - IV) và mùa mưa (tháng V - X) rõ rệt
+ Mùa khô: Sự thống trị của khối khí Tín phong bán cầu Bắc gây ra thời tiết khô nóng, tạo ramùa khô sâu sắc
+ Mùa mưa: Đầu mùa, gió tây nam TBg xâm nhập trực tiếp gây mưa lớn cho đồng bằng Nam
Bộ và Tây Nguyên; giữa và cuối mùa, gió mùa Tây Nam cùng dải hội tụ nhiệt đới gây mưa lớn
và kéo dài cho Nam Bộ và Tây Nguyên
b) Sự phân mùa khác nhau giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Trung Bộ.
- Mùa mưa ở Tây Nguyên kéo dải từ tháng V - X, chủ yếu là do gió tây nam TBg, gió mùa TâyNam cùng dải hội tụ nhiệt đới gây ra Mùa khô kéo dài từ tháng XI - IV, do chịu tác động củaTín phong bán cầu Bắc
- Mùa mưa ở Trung Trung Bộ từ tháng VIII đến tháng I, do tác động của gió đông bắc gặp địahình chắn gió, áp thấp và bão, dải hội tụ nhiệt đới Mùa khô từ tháng II đến tháng VIII, do đầumùa trùng với mùa khô cả nước, với sự tác động của gió mùa đông bắc; cuối mùa khô (tháng V -VIII) chịu tác động của gió Tây khô nóng
18 Nguyên nhân nào làm cho chế độ nhiệt của nước ta có sự thay đối từ bắc vào nam?
Hưởng dẫn:
- Do vĩ độ địa lí, càng vào Nam càng gần xích đạo, nhận được lượng bức xạ lớn hơn
- Do tác động của gió mùa Đông Bắc, nên nhiệt độ vào tháng I ở phía Bắc hạ rất thấp so với phíaNam Như vậy, gió mùa Đông Bắc là nguyên nhân chủ yếu gây nên sự tăng nhiệt độ từ Bắc vàoNam
19 Tại sao nhiệt độ trung bình năm tăng dần từ bắc vào nam, còn biên độ nhiệt lại tăng dần từ nam ra bắc?
Hướng dẫn:
- Nhiệt độ trung bình tăng dần từ bắc vào nam:
+ Càng vào nam, càng gần xích đạo hơn
+ Miền Bắc chịu tác động của gió mùa Đông Bắc; trong phạm vi này, càng vê phía nam, giómùa Đông Bắc càng suy yếu đi Miền Nam không chịu tác động của gió mùa Đông Bắc
- Biên độ nhiệt tăng dần từ nam ra bắc:
+ về mùa hạ, nhiệt độ trung bình trên cả nước gần như tương đương nhau, do đều chịu tác độngcủa gió mùa mùa hạ nóng ẩm; chỉ có cao hơn một ít ở duyên hải miền Trung, nam Tây Bắc vàđồng bằng Bắc Bộ do hiện, tượng phơn Về mùa đông, nền nhiệt ở phía bắc hạ thấp do ảnhhưởng của gió mùa Đông Bắc, đặc biệt ở Đông Bắc và đồng bằng Bắc Bộ Do vậy, chênh lệchnhiệt độ giữa hai mùa tăng dần từ nam ra bắc
+ Mặt khác, càng về phía bắc, hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh càng gần nhau; càng về phía nam,càng gần xích đạo, hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh xa nhau Từ đó, nhiệt độ giữa hai mùa cũng
có sự khác nhau từ nam ra bắc
Trang 920 Tại sao cùng là gió theo hưóng tây nam gặp dãy Trường Sơn, nhưng tây nam xuất phát từ khối khí nhiệt đói ẩm từ Bắc Ân Độ Dương gây hiện tượng phơn khô nóng, còn gió mùa Tây Nam (Tín phong bán cầu Nam) lại gây mưa lớn cho cả hai sườn núi?
Hướng dẫn:
- Khối khí từ cao áp chí tuyến bán cầu Nam sau khi vượt qua vùng biển xích đạo rộng lớn, đã bịbiến tính, thổi vào nước ta theo hướng tây nam (gió mùa Tây Nam) có tầng ẩm rất dày, vượt quacác địa hình cao chắn gió và gây mưa cả ở hai phía của sườn núi
- Khối khí nhiệt đới nóng ẩm Bắc Ẩn Độ Dương thổi vào nước ta theo hướng tây nam, có tầng
ẩm mỏng hơn, nên chỉ gây mưa lớn ở sườn đón gió; sau khi vượt qua đỉnh núi cao, không còn
ẩm nữa, trở nên khô và nhiệt độ tăng lên khi xuống thấp, gây nên thời tiết khô nóng ở sườnkhuất gió
21 Tại sao đều là Tín phong, nhưng Tín phong bán cầu Nam gây mưa lởn cho cả nước, còn Tín phong bán cầu Bắc lại tạo ra mùa khô ỏ miền khí hậu phía Nam sâu sắc?
22 Tại sao mặc dù ở gần xích đạo, nhưng nhiệt độ trung bình về mùa hạ của Nam Bộ vẫn thấp hơn nền nhiệt độ vào mùa hạ ỏ Bắc Trung Bộ, Đồng bằng Bắc Bộ và nam Tây Bắc?
23 Dựa vào bảng sô liệu, hãy so sánh nhận xét về lượng mưa, cân bằng ẩm của ba địa điểm và
giải thích tại sao trong ba địa điểm Hà Nội, Huế, TP Hồ Chí Minh, cân băng ẩm cao nhất ở Huế, tiếp đên là Hà Nội và thấp nhất là ở TP Hồ Chí Minh?
LƯỢNG MƯA, KHẢ NĂNG BÓC HƠI VÀ CÂN BẰNG ẨM CỦA MỘT SỎ ĐỊA ĐIỂM
Địa điểm Lượng mưa(mm) Lượng bốc hơi(mm) Cân băng ẩm(mm)
Trang 10vào thu đông (từ tháng VIII - I) Vào thời kì mưa nhiều này, lượng bốc hơi nhỏ, nên cân bằng ẩm
ở Huế rất cao
- TP Hồ Chí Minh có lượng mưa cao hơn Hà Nội do trực tiếp đón nhận gió mùa tây nam mangmưa, hoạt động của hội tụ nội chí tuyến mạnh hơn, nhưng nhiệt độ cao nên bốc hơi nước mạnhhơn, vì thế có cân bằng ẩm tương đương Hà Nội
- Hà Nội
24 Giải thích tại sao ngày nóng nhất trong năm ở TP Hồ Chí Minh và đồng bằng Nam Bộ nói chung từ tháng IV, ngày nắng nhất ở Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ là trung tuần tháng VII
Hướng dẫn:
- Nhiệt độ trung bình tháng cao nhất liên quan trực tiếp đến thời gian Mặt Trời lên thiên đỉnh
- TP Hồ Chí Minh có 2 ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh là: 18/4 và 25/8 (chênh nhau 128 ngày).Tháng IV chưa có mưa, trong khi tháng VIII đã là mùa mưa
- Hà Nội có hai ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh là 26/5 và 18/7 (chênh nhau 53 ngày) Tháng V bắtđầu vào mùa mưa, trong khi tháng VII có hoạt động của gió phơn tây nam khô nóng; đồng thờingày 22/6 Mặt Trời lên thiên đỉnh ở chí tuyến Bắc, cách Hà Nội không xa lắm
25 Tại sao nói nguyên nhân gây mưa hầu hết ở các khu vực ở nước ta là gió mùa mùa hạ và dải hội tụ nội chí tuyến?
26 Giải thích tại sao khu vực Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ có mùa mưa thường đến muộn
so vói các khu vực khác.
Hường đẫn:
- Mùa mưa ở Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ thường từ tháng IX đến tháng I (trong khi cảnước là từ tháng V đến tháng X); mùa khô ở khu vực này từ tháng lí đến tháng VIII Mưa chủyếu do địa hình chắn gió vào mùa đông và do frông
- Mùa mưa ở khu vực này đến muộn do sự tác động của gió Tây khô nóng khi vượt Trường Sơnvào đầu mùa hạ và tác động của ữông lạnh vào mùa thu và đông
27 Chứng minh rằng chế độ mưa của nước ta phụ thuộc rất lớn vào hoàn lưu khí quyển và địahình đón gió hay khuất gió
Hướng dẫn:
- Lượng mưa hằng năm ở nước ta rất lớn chủ yếu do tác động của gió mùa mùa hạ rất ẩm
- Những nơi mưa nhiều nhất (vùng núi cao chắn gió, vùng ven biển nằm dưới chân núi); nhữngnơi mưa ít (nơi khuất gió); nơi mưa trung bình (hai đồng bằng miền Bắc, miền Nam và đồngbằng Trung Bộ từ Quảng Ngãi đến Phú Yên)
- Mưa theo mùa (tương ứng với hai mùa gió); miền Trung lệch về thu đông do gió tây khô nóngvào đầu mùa hạ và tác động của frông lạnh vào thu đông
- Tháng mưa cực đại: Ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ do chủ yếu là dải hội tụnhiệt đới; còn ở Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ (X - XI) có thêm mưa địa hình và mưaFrông
Trang 11- Mùa khô ở miền Nam sâu sắc hơn ở miền Bắc và miền Trung (tính theo số tháng khô và thángkhô nhất: Bắc Bộ là XII - I, Nam Bộ là I - II - III, Trung Bộ là II, III, IV).
28 Những nhân tố chủ yếu nào gây ra sự phân hóa khí hậu nước ta?
29 Phân tích ảnh hướng của cấu trúc địa hình đến chế độ nhiệt của nước ta.
Hướng dẫn:
- Cấu trúc của địa hình Việt Nam đa dạng:
+ Địa hình già trẻ lại
+ Có tính phân bậc
+ Thấp dần từ tây bắc xuống đông nam
+ Hai hướng núi chính: tây bắc - đông nam và hướng vòng cung
Trang 12- Gió mùa Đông Bắc vào mùa đông có tính chất chất lạnh khô thổi từ tháng XI đến tháng IVnăm sau gây ncn mùa khô cho miền Bắc, vào nửa sau mùa đông do lệch qua biển nên gây mưaphùn Khi thổi vào miền Trung, gió mùa Đông Băc gặp sườn núi đón gió gây mưa cho duyên hảimiền Trung
31 So sánh thời tiết, khí hậu tháng IV và tháng IX trong năm.
Hướng dẫn:
a) Giống nhau:
- Tháng IV và tháng IX là hai tháng chuyển tiếp giữa hai mùa gió
- Thời tiết có sự thay đổi đột ngột và diễn biến thất thường nhất trong năm
b) Khác nhau:
- Tháng IV là tháng chuyển tiếp giữa hai mùa gió, đặc trưng bởi sự phát huy ưu thế tuyệt đổi củaTín phong Bắc bán cầu về phía Nam, ảnh hưởng cả miền Bắc và miền Nam, thời tiết bắc đầutăng ấm trừ khu vực Tây Bắc Gió mùa Dông bẳc đã suy yếu ở Bắc bộ và hầu như không còntiến xa về quá vĩ tuyến 18 - 17°B Gió mùa Tây Nam phát triển, ảnh hưởng rõ rệt nhất ở khu vựcTây Bắc và Bắc Trung Bộ có tần suất lấn át gió mùa Đông Bắc; kiểu thời tiết ấm áp chiếm ưuthế ở những khu vực ảnh hưởng nhiều của gió mùa Đông Bắc Prông ôn đới (Fp) xuất hiện rất ít.Tuy nhiên, trường hợp những năm mùa đông kết thúc chậm hoạt mùa hè đến sớm thì thời tiếttháng IV có thể thiên về kiểu lạnh hoặc kiểu nóng
- Tháng IX được xem như là tháng kết thúc của gió mùa mùa hạ Gió mùa Tây Nam đã rút luiảnh hưởng trên phần lớn lãnh thố, riêng khu vực Tây bắc vẫn còn nhưng tần suất chưa tới 20%
và bộ phận lãnh thô phía năm vẫn còn duy trì ưu thê Gió mùa Đông Bắc bắt đầu phát huy ưu thếtrên bộ phận lãnh thô phía Băc Giỏ Tín phong Bắc bán cầu cũng bắt đầu tranh chấp với gió mùaTây Nam trên bicn Hoạt động của dải hội tụ nội chí tuyến, ữông Fp và hoạt động của bão làmcho thời tiết biến động hết sức thất thường
32 Giải thích tại sao vào mùa khô ở nước ta, các tháng đầu mùa và cuối mùa, nhất là tháng cuối mùa có lượng mưa lớn hơn hẳn các tháng còn lại.
Hướng dẫn:
- Vì lúc này có sự tranh chấp giữa các khối khí khô (gió Đông Bắc, Tín phong bán cầu Bắc) vớicác khối khí nóng ẩm (gió TBg, gió mùa Tây Nam)
- Đầu mùa khô, khi gió Dông Bắc bắt đầu mạnh lên thì vẫn còn hoạt động của gió mùa Tây nam
- Cuối mùa khô, khi gió Đông Bắc suy yếu thì hoạt động của gió tây nam bắt đầu mạnh lên
33 Dựa vào bảng số liệu sau, nhận xét và giải thích sự thay đổi nhiệt độ từ nam ra bắc.
