BÀI DỤE THI 1000 NĂM THĂNG LONG HÀ NỘI

Trận Ngọc Hồi - Khương Thượng hay Chiến thắng Kỷ Dậu là tên gọi do các nhà sử học Việt Nam dành cho loạt trận đánh chống ngoạixâm thắng lợi của nước Đại Việt thời Tây Sơn do vua Quang Tr

Câu 1: Di tích thành Cổ Loa gắn với những sự kiện lịch sử nào của dân tộc trong thời kì dựng nước? Có hình ảnh, tư liệu minh họa.

Hồ Chủ Tịch đã có lời dạy: “Dân

ta phải biết sử ta / Cho tường gốctích nước nhà Việt Nam” Kể đếnnhững di tích lịch sử cổ nhất củaViệt Nam từ thời kì dựng nước vàgiữ nước đến nay, không thểkhông nhắc đến Loa Thành Đây

là tòa thành cổ bậc nhất Việt Nam

Nhắc đến Cổ Loa, người ta nghĩngay đến những câu chuyện vànhân vật lịch sử đã được huyềnthoại hóa và ăn sâu vào tiềm thứccủa mỗi người dân Đó là truyền thuyết về An Dương Vương được thần KimQuy bày cho cách xây thành, về chiếc nỏ thần có nẫy làm từ móng rùa thần

và mối tình bi thương Mỵ Châu – Trọng Thủy Đằng sau những câu chuyệnthiên về tâm linh ấy, thế hệ con cháu đi sau dưới cái nhìn khoa học cònkhám phá ra được những giá trị về văn hóa xã hội cũng như quân sự mang ýnghĩa khảo cổ to lớn của Cổ Loa

Khu di tích cổ Loa cách trung Tâm Hà Nội 17 km có diện tích bảo tồngần 500ha được coi là địa chỉ văn hóa đặc biệt của Thủ đô và cả nước CổLoa có hàng loạt di chỉ khảo cổ học đã được phát hiện, phản ánh quá trìnhphát triển liên tục của dân tộc ta từ sơ khai qua các thời kì đồ đồng, đồ đá và

đổ sắt mà đỉnh cao là văn hóa Đông Sơn, vẫn được coi là nền “Văn minhsông Hồng” thời kì tiền sử của dân tộc Việt Nam Cổ Loa từng là kinh đôcủa nhà nước Âu Lạc thời kỳ An Dương Vương (thế kỷ III TCN) và củanước Đại Việt thời Ngô Quyền (thế kỉ X) mà thành Cổ Loa là một chứngtích còn lại cho đến ngày nay Thành Cổ Loa được các nhà khảo cổ học đánhgiá là “Tòa thành cổ nhất, quy mô lớn vào bậc nhất, cấu trúc cũng thuộc loạiđộc đáo nhất trong lịch sử xây dựng thành lũy của người Việt cổ”

Sở dĩ thành được gọi là Cổ Loa là do kiến trúc xây của thành Theotương truyền thành gồm 9 vòng xoáy trôn ốc, nhưng căn cứ trên dấu tíchhiện còn, các nhà khoa học nhận thấy thành có 3 vòng, trong đó vòng thànhnội rất có thể được làm về sau, dưới thời Ngô Quyền Chu vi ngoài 8 km,

vòng giữa 6,5 km, vòng trong 1,6 km, diện tích trung tâm lên tới 2 km².Thành được xây theo phương pháp đào đất đến đâu, khoét hào đến đó, thànhđắp đến đâu, lũy xây đến đó.

Đến khu di tích Loa Thành, du khách cảm nhận được cảnh quan thiênnhiên khoáng đạt của làng quê Việt với hào nước, sông ngòi, gò đống Khuvực Thành nội có nhiều di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật như khu đềnThượng thờ An Dương Vương, Khu Đình Ngự Triều Di Quy, Am Thờ MỵChâu và chùa Bảo Sơn

Đôi rồng đá trước cửa đền An Dương Vương

Đền thờ An Dương vương còn gọi là đền Thượng đứng trên một quảđồi xưa có cung thất của vua Ngay trước đền thờ là một hồ hình bán nguyệt,giữa có cái Giếng Ngọc Truyền thuyết cho rằng đó chính là cái giếng màTrọng Thủy đã tự tự Nước này khi đem rửa ngọc trai (vốn được coi là nướcmắt của Mỵ Châu) thì ngọc trai sáng đẹp lạ thường Màu nước trong GiếngNgọc quan sát từ xa thấy màu hơi đỏ ngầu, nổi bật giữa màu nước hồ trongxanh và cây cối mát mẻ Quanh hồ có rất nhiều ghế đá ngồi nghỉ chân dướicác tán cây lớn để tận hưởng không gian mát mẻ trong lành Ngay cửa đền

có một cặp rồng đá uốn khúc sinh động với nghệ thuật điêu khắc thời Lê.Bên trong cảnh vật im ắng, cây cối vườn phía sau xanh tốt Nhà bia nhỏ vớivòm mái cong cong, ẩn dưới những tán đa Ở đây có ba bia đá cổ khắc năm

1606 Đền thờ An Dương Vương gồm nhiều cửa, đi vào khu vực chính làđiện thờ vua, nằm phía trong hai bên là thờ hoàng hậu và thờ Mẫu

Dinh Ngự Triều Di Quy được xây dựng trên nền điện thiết triều cũ,năm 1907 thời Nguyễn Dáng vóc vững chãi, bề thế, mái đao vút cong Tạiđây có trưng bày nhiều di tích khảo cổ có giá trị quan trọng

Đến Cổ Loa, có một nơi mà du khách không thể bỏ qua đó là Am thờ

Mỵ Châu Đó chỉ là một am nhỏ nằm khiêm tốn dưới gốc đa với vẻ u tịchnhư muốn gợi về câu chuyện tình ngang trái cánh đây hàng ngàn năm Trongcăn phòng trong cùng có tượng bà chúa Mỵ Châu Đây là một hòn đá tựnhiên có hình dáng người cụt đầu cũng áo gấm khăn hoa mà linh hồn oankhuất, gợi lên trong lòng những thương cảm Truyền thuyết kể rằng sau khi

Mỵ Châu hóa thành hòn đá to trôi dạt về bãi Đường Cấm, ở phía Đông thành

Cổ Loa Dân trong thành đem võng ra cáng về đến gốc đa thì đứt võng, hòn

đá rơi xuống, bèn lập am thờ ngay tại chỗ Ngay trước cửa am gắn một bia

đá nhỏ khắc mấy câu thơ:

“Đường ốc quanh quanh tới Cổ Thành

Cây đa thiên cổ dáng còn thanh

Hồng hồng mũ ngọc Người đâu vắng

Lạnh lạnh gươm thần Đá vẫn xanh

Kẻ Việt người Tần khôn vẹn nghĩa

Khối tình chữ hiếu khó toàn danh

Ôi ! Hồn ngọc tỉnh giờ lai láng

Làm khách đang yêu bước chẳng đành”

Từ Am Mỵ Châu đi sâu vào phía trong còn có chùa Bảo Sơn vớinhiều tượng phật hết sức sinh động với các tư thế, vẻ mặt khác nhau

Tượng Phật trong chùa Bảo Sơn

Khu di tích cổ Loa là bằng chứng lịch sử quan trọng cho thấy kĩ thuậtxây thành của người Việt từ buổi sơ khai dựng nước và chiến thuật quân sựtrong việc đánh giặc ngoại xâm giữ nước Có thể thấy khi xây thành, ngườiViệt cổ đã biết lợi dụng tối đa và khéo léo các địa hình tự nhiên Họ tậndụng chiều cao của các đồi, gò, đắp thêm đất cho cao hơn để xây nên haibức tường thành phía ngoài, vì thế hai bức tường thành này có đường nét

uốn lượn theo địa hình chứ không băng theo đường thẳng như bức tườngthành trung tâm.

Người xưa lại xây thành bên cạnh con sông Hoàng để dùng sông nàyvừa làm hào bảo vệ thành vừa là nguồn cung cấp nước cho toàn bộ hệ thốnghào vừa là đường thủy quan trọng Chiếc Đầm Cả rộng lớn nằm ở phía Đôngcũng được tận dụng biến thành bến cảng làm nơi tụ họp cho đến cả hàngtrăm thuyền Chất liệu chủ yếu dùng để xây thành là đất, sau đó là đá vàgốm vỡ Đá được dùng để kè cho chân thành được vững chắc Các đoạnthành ven sông, ven đầm được kè nhiều đá hơn các đoạn khác

Đá kè là loại đá tảng lớn và đá cuội được chở tới từ các miền khác.Xen giữa đám đất đá là những lớp gốm được rải dày mỏng khác nhau, nhiềunhất là ở chân thành và rìa thành để chống sụt lở Các cuộc khai quật khảo

cổ học đã tìm thấy một số lượng gốm khổng lồ gồm ngói ống, ngói bản, đầungói, đinh ngói Ngói có nhiều loại với độ nung khác nhau Ngói được trangtrí nhiều loại hoa văn ở một mặt hay hai mặt Với các bức thành kiên cố, vớihào sâu rộng cùng các ụ, lũy, Cổ Loa là một căn cứ phòng thủ vững chắc đểbảo vệ nhà vua, triều đình và kinh đô Đồng thời là một căn cứ kết hợp hàihòa thủy binh cùng bộ binh Nhờ ba vòng hào thông nhau dễ dàng, thủy binh

có thể phối hợp cùng bộ binh để vận động trên bộ cũng như trên nước khitác chiến

Bên cạnh đó, thành Cổ Loa còn có giá trị to lớn về văn hóa LoaThành là di sản văn hóa, là bằng chứng về sự sáng tạo và trình độ của ngườiViệt lúc bấy giờ Đối với người dân nơi đây, ngày nay Cổ Loa vẫn giữ vaitrò quan trọng trong đời sống tinh thần và sinh hoạt văn hóa Hàng năm, vàongày 6 tháng Giêng âm lịch, cư dân Cổ Loa tổ chức một lễ trang trọng thể để

tưởng nhớ đến những người xưa đã có công xây thành và nhất là để ghi ơn

An Dương Vương Ông Lại Duy Vinh – người được nhân dân tín nhiệm bầu

ra để trông coi đền Thượng cho biết “Nhân dân nơi đây tự hào về mảnh đấtnày, một miền đất thịnh vì đã được hai đời vua đóng đô”

Hướng tới năm 2010 kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, Cổ Loađang từng bước được tôn tạo, tu bổ để xứng đáng với Thủ đô ngàn năm vănhiến

Ai về thăm huyện Đông Anh Ghé xem phong cảnh Loa Thành Thục Vương

Cổ Loa thành ốc khác thường Trải bao năm tháng nẻo đường còn đây.

(Ca dao)

Câu 2: Trận Đống Đa – Thăng Long ngày mồng 5 Tết Kỷ Dậu (30/01/1789)

là một chiến công vĩ đại vào bậc nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta đã kết thúc thắng lợi hoàn toàn cuộc kháng chiến chống quân Thanh xâm lược Hãy nêu diễn biến của trận quyết chiến chiến lược này Có hình ảnh, tư liệu minh họa.

Trận Ngọc Hồi - Khương Thượng (hay Chiến thắng Kỷ Dậu) là

tên gọi do các nhà sử học Việt Nam dành cho loạt trận đánh chống ngoạixâm thắng lợi của nước Đại Việt thời Tây Sơn do vua Quang Trung lãnh đạovào đầu năm Kỷ Dậu 1789, đánh tan hàng vạn quân Mãn Thanh do Tôn SĩNghị chỉ huy - kéo sang do sự cầu viện của vua Chiêu Thống nhà Hậu Lê

Trận Ngọc Hồi - Khương Thượng khẳng định sự tồn tại của nước ĐạiViệt trước hoạ xâm lược, chấm dứt sự tồn tại của nhà Hậu Lê Chiến thắng

này còn đánh dấu việc nhà Tây Sơn chính thức thay nhà Hậu Lê trong việccai quản đất Bắc Hà và trong quan hệ với nhà Thanh.

Nước Đại Việt cuối thế kỷ 18 rất rối ren và phân liệt nhiều hơn sauhơn 200 năm chia cắt Đàng Trong và Đàng Ngoài Vua nhà Hậu Lê chỉ tồntại trên danh nghĩa ở Thăng Long – nơi quyền hành trong tay các chúaTrịnh; còn từ sông Gianh trở vào nam, đất đai do chúa Nguyễn cai quản,cũng lấy danh nghĩa "phù Lê"

Sơ đồ Diễn biến trận Đống Đa

Quang Trung chia quân làm 5 đạo: tiền, hậu, tả, hữu và trung quân.Ông phân quân cũ cho các tướng còn tự mình chỉ huy số quân mới tuyển đểnhững người lính mới yên tâm chiến đấu Các giáo sĩ phương Tây khi nhìnthấy đạo quân Tây Sơn này đã mô tả họ tàn tạ như những bệnh nhân do cuộchành quân gấp gáp (dù họ chưa phải chiến đấu trận nào)

Ngày 30 tháng chạp, Quang Trung cho quân ăn tết trước rồi hạ lệnhtiến quân Ông hẹn với ba quân mồng 7 tháng giêng âm lịch sẽ vào ăn tết ởThăng Long.

Đêm trừ tịch (30 tết), quân Tây Sơn xuất phát Đạo quân do QuangTrung chỉ huy vượt sông Gián Thuỷ đánh đồn Gián Khẩu của quân cầnvương nhà Lê Quân Lê tan vỡ, Hoàng Phùng Tứ bỏ chạy

Quân Quang Trung thần tốc tiến lên bắt gọn đám quân Thanh do thám

và tiêu diệt các đồn bắc sông Nguyệt Quyết và đồn Nhật Tảo (Duy Tiên) Dođạo quân Tây Sơn hành quân nhanh và các đám quân do thám bị bắt, quânThanh từ Hà Hồi tới Thăng Long không biết gì về cử động của quân TâySơn

Quang Trung cho quân vây chặt đồn rồi sai bắc loa kêu gọi quânThanh đầu hàng Quân Thanh bị bất ngờ trước sự áp sát quá nhanh của quânTây Sơn, không kịp kháng cự, đều ra hàng

Ngày 4 tháng giêng, Quang Trung tiến đến đồn Ngọc Hồi Hứa ThếHanh ở đây nghe tin đồn Hà Hồi bị diệt vội báo về Thăng Long Tôn SĩNghị vội điều Thang Hùng Nghiệp mang quân ra tăng viện, lại đặc sai 20 kỵbinh phải thay nhau chạy đi chạy lại báo cáo tình hình

Nhưng khi tiến quân tới Ngọc Hồi, Quang Trung không đánh ngay QuânThanh bị động cũng không dám giao tranh trước nhưng cũng không biết bịđánh khi nào Cả ngày mùng 4, Quang Trung chỉ cho quân hư trương thanhthế để uy hiếp tinh thần quân Thanh và gây sự chú ý của quân Thanh tới đạoquân do ông chỉ huy vào mặt trận Ngọc Hồi để tạo điều kiện cho yếu tố bấtngờ của các đạo quân đô đốc Long và đô đốc Bảo Chính Tôn Sĩ Nghị nghe

báo cáo của kỵ binh cũng bị hút vào đồn Ngọc Hồi mà không nhận ra nguy

cơ từ cánh quân của đô đốc Long Ngày 3 tháng giêng, quân Tây Sơn tiếnđến Hà Hồi cách Thăng Long khoảng 20 km

Khi Quang Trung diễu võ ngoài đồn Ngọc Hồi, đô đốc Long đang trênđường bắc tiến hướng đến Sơn Tây – nơi có đạo quân Vân Quý của Ô ĐạiKinh – thì bất thần rẽ sang làng Nhân Mục nay thuộc xã Nhân Chính vàKhương Đình và nửa đêm bất ngờ tập kích đồn Khương Thượng của SầmNghi Đống

Các đội voi của Tây Sơn đều có đại bác trên lưng nã vào đồn QuânThanh bị đánh bất ngờ trong đêm tối, chết rất nhiều, tan vỡ bỏ chạy SầmNghi Đống thấy không thể giữ được đồn bèn tự sát trên đài chỉ huy ở LoaSơn (Khu vực phố chùa Bộc – Hà Nội hiện nay) Nhà thơ đương thời NgôNgọc Du đã làm bài thơ Loa Sơn điếu cổ có câu:

Thánh Nam thập nhị kình nghê quán

Chiến điệu anh hùng đại võ công

Khu vực Khương Thượng và xung quanh, do xác quân Thanh chếtquá nhiều, sau chất thành 12 gò cao, có đa mọc um tùm gọi là Gò Đống Đa.Trận diệt đồn Khương Thượng cũng còn gọi là trận Đống Đa

Hạ xong đồn Khương Thượng, ngay trong đêm mùng 4, đô đốc Longtiến vào bắn phá đồn Nam Đồng ở phía tây thành Thăng Long Khi Tôn SĩNghị nhận được tin báo việc đồn Khương Thượng thất thủ thì đô đốc Long

đã diệt xong đồn Nam Đồng và tiến vào đánh bản doanh của Nghị ở ThăngLong

Tôn Sĩ Nghị vội vàng tháo chạy Các tài liệu cũ đều mô tả cảnh hỗnloạn của quân Thanh Hoàng Lê nhất thống chí viết:

“Nghị lên ngựa không kịp đóng yên, quân sĩ các doanh nghe tin đều hoảng hốt tan tác bỏ chạy, tranh nhau qua cầu sang sông, xô nhau rơi xuống nước mà chết Lát sau cầu lại đứt, quân lính bị rơi xuống nước, sông Nhị Hà bị tắc không chảy được ”

Đại Nam chính biên liệt truyện viết:

“Tôn Sĩ Nghị đóng trên bãi cát, được tin bại trận vội vàng cưỡi ngựa một mình chạy về bắc Tướng sĩ thấy vậy tranh nhau qua cầu mà chạy, cầu đứt, lăn cả xuống sông, chết đến vài vạn người, làm cho nước sông không chảy được.”

Lê Duy Kỳ được tin Sĩ Nghị đã bỏ chạy, vội dắt gia quyến chạy theo,

ra đến bờ sông thì cầu đã gãy, phải men theo bờ sông phía Nghi Tàm, lấyđược chiếc thuyền đánh cá chèo sang được bên kia sông Hồng Em Duy Kỳ

là Duy Chi được sai giữ cửa ô Yên Hoa (Tức Yên Phụ ngày nay) thấy Duy

Kỳ đã chạy, cũng bỏ chạy lên Tuyên Quang

Sáng mồng 5 tết, khi đô đốc Long tiến vào Thăng Long, Tôn Sĩ Nghị

đã bỏ chạy, Quang Trung hạ lệnh đánh đồn Ngọc Hồi Theo Đại Nam chính biên liệt truyện, đồn này được Sĩ Nghị quan tâm phòng thủ nhất, có phó

tướng Hứa Thế Hanh đích thân ra chỉ huy Đồn có hỏa lực mạnh, xungquanh có địa lôi và chông sắt Để phá hỏa lực địch, Quang Trung làm sẵn 20tấm mộc đỡ đạn có tẩm rơm ướt dàn đi trước

Mờ sáng mùng 5, 100 voi chiến Tây Sơn tiến lên Ngựa quân Thanh

sợ voi lui lại, giẫm lên nhau, lùi về đồn Quân Thanh không dám ra nữa, cốthủ trong đồn bắn ra Quang Trung chia tượng binh làm hai cánh, một cánhvòng qua sau đồn Ngọc Hồi, đóng phía đông đê Yên Duyên để chặn đườngđịch rút; cánh kia dùng mộc tẩm rơm ướt tiến lên hãm đồn Đại bác quânThanh bị vô hiệu lực Quân Tây Sơn tiến vào đồn hỗn chiến Quân Thanhkhông chống nổi chạy tản ra tứ phía, lại giẫm phải địa lôi chính mình đặt từtrước nên bị chết rất nhiều Đồn Ngọc Hồi bị quân Tây Sơn thiêu cháy

Quân Thanh từ đồn Ngọc Hồi chạy tới đê Yên Duyên, trông thấy phụcbinh Tây Sơn chặn đánh, phải chạy theo đường Vịnh Kiều trốn về ThăngLong Nhưng chạy tới nửa đường thì gặp cánh quân đô đốc Bảo đánh tới từlàng Đại Áng Quân Thanh phải chạy lên làng Quỳnh Đô định trốn vào đầmMực Quân đô đốc Bảo tiến vào đầm Mực tiêu diệt toàn bộ quân Thanh cònlại chạy từ Ngọc Hồi về đây

Gò Đống Đa trưa mồng 5 Tết Kỷ Dậu

Như vậy toàn bộ hệ thống đồn do Tôn Sĩ Nghị thiết lập để phòng thủ

ở nam Thăng Long đều bị quân Tây Sơn tiêu diệt Các tướng Hứa Thế Hanh,Trương Triều Long, Thượng Duy Thăng đều tử trận

Cũng theo Thánh vũ ký, đạo quân Vân Nam – Quý châu đóng ở SơnTây được tin các đồn thất thủ, tướng Ô Đại Kinh không giao chiến trận nào

đã bỏ chạy, nhờ tướng người Việt là Hoàng Văn Đồng dẫn đường chạy vềTrung Quốc

Chiều mồng 5 tết, Quang Trung và đô đốc Bảo tiến vào Thăng Longtrong sự chào đón của nhân dân, đô đốc Long ra đón rước vào thành Áo bàocủa Quang Trung sạm màu khói súng

Trên đường tháo chạy, Tôn Sĩ Nghị bị hai cánh quân Tây Sơn của đôđốc Tuyết và đô đốc Lộc chặn đánh ở Hải Dương và Phượng Nhãn, tơi tảchạy về, bỏ lại cả quân ấn, kỳ bài, sắc thư Trần Nguyên Nhiếp là bí thư dưới

quyền Nghị sau này mô tả: Sĩ Nghị cùng Nguyên Nhiếp đi lạc lối, quanh co nhiều chỗ, bị đói khát 7 ngày đêm mới tới ải Nam Quan Quân Thanh kịp

theo Nghị qua bên kia biên giới chỉ có khoảng 50 người

Lê Duy Kỳ vội chạy theo Nghị thoát sang bên kia biên giới Quân TâySơn đuổi theo và rao lên rằng sẽ đuổi qua biên giới đến khi bắt được Nghị vàDuy Kỳ mới thôi Bởi thế dân Trung Quốc ở biên giới dắt nhau chạy làmcho suốt vài chục dặm không có người

Như vậy sớm hơn dự kiến, chỉ trong vòng 6 ngày, quân Tây Sơn đãđánh tan quân Thanh Cánh quân Điền châu gần như bị diệt hoàn toàn, cánhquân Lưỡng Quảng chủ lực bị thương vong nặng và tan rã gần hết, riêngquân Vân Nam – Quý châu không giao chiến mà rút êm về nước Quang

Trung đã hẹn với ba quân mồng 7 vào ăn tết ở Thăng Long nhưng chỉ đếnmồng 5, quân Tây Sơn đã khải hoàn ở kinh thành.

Chiến thắng Đống Đa giữa trưa mồng 5 tết Kỷ Dậu

Ngô Ngọc Du là một nhà thơ đương thời, đã ghi lại không khí tưngbừng của ngày chiến thắng oanh liệt đó của Tây Sơn trong một bài thơ:

Giặc đâu tàn bạo sang điên cuồng

Quân vua một giận oai bốn phương

Thần tốc ruỗi dài xông thẳng tới,

Như trên trời xuống dám ai đương

Một trận rồng lửa giặc tan tành,

Bỏ thành cướp đó trốn cho nhanh

Ba quân đội ngũ chỉnh tề tiến,

Trăm họ chật đường vui tiếp nghênh

Mây tạnh mù tan trời lại sáng

Đầy thành già trẻ mặt như hoa,

Chen vai khoác cánh cùng nhau nói:

"Kinh đô vẫn thuộc núi sông ta"

Quân lính trở về sau trận chiến

Sau cuộc chiến, Quang Trung ra lệnh thu nạp và nuôi dưỡng hàng vạn

tù binh Mãn Thanh Ông sai thu nhặt xương cốt quân Thanh tử trận, chônthành những gò đống, lập đàn cúng tế và sai Vũ Huy Tấn soạn văn tế, biểuthị sự thương xót với những quân, dân Trung Quốc chết xa nhà Bài văn cóđoạn:

Nay ta

Sai thu nhặt xương cốt chôn vùi

Bảo lập đàn bên sông cúng tế

Lòng ta thương chẳng kể người phương Bắc

Xuất của kho mà đắp điếm đống xương khô

Hồn các ngươi không vơ vẩn ở trời nam, hãy lên đường mà quay về nơi hương chí

Nên kính ngưỡng ta đây là chủ, chan chứa lòng thành

Nhưng mong sao đáp lại đạo trời, dạt dào lẽ sống[24]

Chiến thắng Kỷ dậu 1789 là một trong những trận chiến chống ngoạixâm nổi tiếng nhất trong lịch sử Việt Nam và cũng được các nhà nghiên cứu

Việt Nam như Nguyễn Lương Bích và Phạm Ngọc Phụng đánh giá là chiếncông oanh liệt nhất của hoàng đế bách chiến bách thắng Nguyễn Huệ Chiếnthắng này đã chặn đứng ý định xâm chiếm Đại Việt của nhà Thanh dưới thờiCàn Long thịnh trị.

Hành quân thần tốc, hạ chớp nhoáng liên tiếp gần 10 đồn, tiêu diệtquân địch đông hơn (theo sử Việt Nam) từ cường quốc phương bắc Tất cảchỉ diễn ra trong 6 ngày Yếu tố bất ngờ trong chiến thuật của Quang Trungluôn khiến quân Thanh lâm vào thế bị động Bất ngờ chiến lược mà ônggiành được là đánh địch ở không gian và thời gian do mình lựa chọn[26]

Đầu tiên là việc ra quân thần tốc Tôn Sĩ Nghị ban đầu yên tâm với hệthống đồn phòng thủ liên tiếp nương tựa nhau, định cho quân nghỉ ngơi tớimồng 6 ra quân đánh Tây Sơn Nhưng Tây Sơn hành quân quá nhanh tớiTam Điệp ngay từ trước Tết nguyên đán buộc Nghị phải thay đổi kế hoạch

Từ chủ định tấn công, Nghị không kịp điều quân thực hiện ý định đó màphải phòng thủ chờ quân Tây Sơn đến

Trong suốt cuộc hành quân bắc tiến, đạo quân chủ lực do đích thânQuang Trung chỉ huy chính là đạo quân giao chiến nhiều nhất Liên tiếp hạcác đồn Gián Khẩu, Nguyệt Quyết, Nhật Tảo rồi Hà Hồi, tưởng chừng mũichủ công đang đà thắng trận này sẽ sấn ngay tới Ngọc Hồi dù nó kiên cố.Thấy quân Tây Sơn tiến nhanh và đã bị choáng váng vì mất liền mấy đồn từ

Hà Hồi về phía nam nên quân Thanh sẵn sàng nghênh chiến ở Ngọc Hồingoài cửa ngõ Thăng Long Việc Quang Trung hành quân quá nhanh và hạcác đồn tiền tuyến cũng quá mau lẹ khiến quân Thanh ở Ngọc Hồi bị động,không dám chủ động tác chiến Nhưng đó chính là lúc biến ảo nhất trongchiến thuật quân sự của Quang Trung tại lần bắc tiến này

Theo sách của Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng thì mũi tênbay rất nhanh, từng xuyên thủng liên tiếp các rào cản thì bất chợt dừng lạitrước đồn Ngọc Hồi[28] Quang Trung bất ngờ hoãn binh không đánh, chỉ phôtrương thanh thế cho đạo quân của đô đốc Long, tưởng như sẽ đánh thẳngvào đạo quân Vân Quý của Ô Đại Kinh ở Sơn Tây thì lại rẽ bước ngoặtquyết định vào đồn Khương Thượng - sườn tây Thăng Long - chỗ Tôn SĩNghị không ngờ đến Cuộc tập kích của đô đốc Long bất ngờ và mạnh mẽtới mức khi đồn Ngọc Hồi – lá chắn tin tưởng nhất của Nghị - chưa mất,Nghị đã bỏ chạy Việc quân đô đốc Long tung hoành trong kinh thành khiếnđồn Ngọc Hồi dù kiên cố song quân Thanh ở đó cũng giảm nhiều nhuệ khíkhi kinh thành sau lưng đã bị hạ - không còn được che chắn và tiếp viện từđại doanh của chủ soái họ Tôn Mục tiêu trước mắt đạo quân chủ lực củaQuang Trung, chỉ sau 1 hôm, lại không còn là trở ngại lớn như ban đầu nữa.

Đó mới là lúc ông thúc quân đánh chiếm đồn

Như vậy là đạo quân chủ lực tác chiến nhiều nhất lại không phải làđạo quân đâm nhát kiếm quyết định vào quân Thanh để giải phóng ThăngLong Đại doanh tan vỡ, chủ soái Tôn Sĩ Nghị bỏ chạy khiến quân Vân Quýkhông đánh phải tự rút Trường hợp này tương tự như đạo quân Vân Namcủa Mộc Thanh tháo chạy trong khởi nghĩa Lam Sơn, khi đạo quân chủ lựccủa Liễu Thăng đã bị diệt

Những trận kịch chiến ở Khương Thượng (hay Đống Đa) và NgọcHồi là lớn nhất, ác liệt nhất, mang tính quyết định nhất trong toàn bộ chiếndịch bắc tiến đánh quân Thanh của Quang Trung Vì vậy, mặc dù chiến dịchphá quân Thanh còn nhiều trận đánh khác nhưng đời sau vẫn thường gọi trận

chiến này là trận Ngọc Hồi - Đống Đa.