Bài giảng ngữ văn 6 ẩn dụ

=> Dùng những từ chỉ hoạt động trạng thái của người để chỉ trạng thái của các sự vật làm cho cây cối trong thiên nhiên trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ tình cảm của

Tiết 95: ẨN DỤ

GIÁO VIÊN: BÙI THỊ THU HÀ TRƯỜNG THCS THƯỢNG TRƯNG – VĨNH TƯỜNG

KIỂM TRA BÀI CŨ:

- Thế nào là nhân hóa?

- Xác định phép nhân hóa trong bài thơ sau:

=> Dùng những từ chỉ hoạt động trạng thái của người để chỉ trạng thái của các sự vật làm cho cây cối trong thiên nhiên trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ tình cảm của con người.

Trả lời:

- Nhân hoá là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, … bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người; làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật, … trở nên gần gũi với con người, biểu thị những suy nghĩ tình cảm của con người.

TIẾT 95:

Đọc khổ thơ sau:

Anh đội viên nhìn Bác

Càng nhìn lại càng thương

Người Cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm

Câu hỏi :

Trong khổ thơ trên, cụm từ Người Cha được

dùng để chỉ ai? Vì sao có thể ví như vậy?

Trả lời :

Cụm từ Người Cha dùng để chỉ Bác Hồ

Có thể ví như vậy là vì Bác Hồ và

Người Cha có những phẩm chất giống

nhau (tuổi tác, tình yêu thương, sự chăm

sóc chu đáo, quan tâm lo lắng ) ->

.

- Cách nói “Người Cha mái tóc bạc” có gì giống và khác

phép so sánh: “Bác Hồ như Người Cha”?

Trả lời:

*Giống nhau:

- Đều ví Bác Hồ như Người Cha

- Đều tạo cho câu nói có tính hình tượng, tính biểu cảm cao hơn so với cách nói bình thường

(Bác Hồ mái tóc bạc)

Trả lời:

Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.

Câu hỏi : Ẩn dụ có tác dụng như thế nào?

2 Ghi nhớ: ( SGK/68)

Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên

sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

II Các kiểu ẩn dụ:

1 Ví dụ:

Câu hỏi thảo luận:

Các từ in đậm dưới đây được dùng để chỉ những

hiện tượng sự vật nào? Vì sao có thể ví như vậy?

“Về thăm nhà Bác làng Sen,

Có hàng râm bụt thắp lên lửa hồng”

(Nguyễn Đức Mậu)

Cách dùng từ trong cụm từ in đậm dưới đây có gì đặc biệt

so với cách nói thông thường?

“ Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng”

(Nguyễn Tuân)

- Lửa hồng: chỉ “màu đỏ” của hoa dâm bụt -> vì hai sự vật ấy có hình thức tương đồng.

- Thắp: Chỉ sự nở hoa

-> vì chúng giống nhau ở cách thức thực hiện.

- Nắng giòn tan: chỉ nắng “to, rực rỡ”

-> vì dựa vào sự chuyển đổi cảm giác

Từ những ví dụ đã phân tích, hãy nêu lên một số kiểu tương đồng giữa các sự vật, hiện tượng thường được

Dựa vào các kiểu tương đồng, ta có mấy kiểu ẩn dụ thường gặp?

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.

d) Ngày ngày Mặt Trời đi qua trên lăng

Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ.

a) Ăn quả nhớ kẻ trồng cây:

-> Câu tục ngữ này khuyên chúng ta khi được hưởng thụ thành quả, phải nhớ đến

công lao người đã gây dựng thành quả đó

Ăn quả có nét tương đồng về cách

thức với “sự hưởng thụ thành quả lao

động”, còn kẻ trồng cây có nét tương

đồng về phẩm chất với “người lao động, người gây dựng (tạo ra thành quả)”

b) Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng

chất với “cái xấu, cái lạc hậu”.

chất với “cái tốt, cái tiến bộ”.

của môi trường sống, khuyên chúng ta phải chọn môi trường sống tốt đẹp

c) Thuyền về có nhớ bến chăng?

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

- Thuyền: ”chỉ người đi xa”,

chỉ người con trai

- Bến: “chỉ người ở lại”, chỉ

người con gái

-> Đây là những tương đồng về

phẩm chất

-> Nói về tình cảm thủy chung,

gắn bó trong tình yêu đôi lứa

d) Ngày ngày Mặt Trời đi qua trên lăng Thấy một Mặt Trời trong lăng rất đỏ

sáng, là nguồn chiếu sáng chủ yếu cho Trái Đất.

dùng để chỉ Bác Hồ vì Bác Hồ soi sáng, dẫn đường chỉ lối cho dân tộc ta thoát khỏi cuộc sống nôlệ tối tăm, đi tới

tương lai độc lập, tự do, hạnh phúc.

- “Mặt Trời” – Bác Hồ: có nét tương đồng về phẩm chất.

3 Tìm những ẩn dụ chuyển đổi cảm giác trong các câu văn, câu thơ dưới đây và nêu lên tác dụng của những

ẩn dụ ấy trong việc miêu tả sự vật, hiện tượng:

a) Buổi sáng, mọi người đổ ra đường Ai cũng muốn ngẩng lên cho thấy mùi hồi chín chảy

ngẩng lên cho thấy mùi hồi chín chảy qua mặt.

b) “Cha lại dắt con đi trên cát mịn

Ánh nắng chảy đầy vai”.

a) Buổi sáng, mọi người đổ ra đường Ai cũng

muốn ngẩng lên cho thấy mùi hồi chín chảy qua mặt.

- Thấy mùi (hồi chín) – chảy:

Từ khứu giác (mũi) -> cảm nhận bằng thị giác (mắt nhìn) -> cảm nhận bằng xúc giác (trên

b) “Cha lại dắt con đi trên cát mịn

Ánh nắng chảy đầy vai”.

- (Thấy) ánh nắng – chảy:

Từ thị giác (mắt) -> cảm nhận bằng xúc giác

- Thường thì ta nhận biết ánh nắng qua thị giác cho nên mới thấy ánh nắng vàng tươi hoặc ánh nắng vàng nhạt, …

- Còn ánh nắng trong câu thơ “Ánh nắng chảy đầy vai” lại được hình dung thành dòng, thành giọt, nhờ vậy mà sinh động, gợi cảm.

4/ Chính tả (nghe viết):

Tuy nhiên, thầy vẫn đủ can đảm dạy chúng tôi cho

đến hết buổi Sau tiết viết tập đến bài Lịch sử, rồi

những trò nhỏ cất tiếng đọc đồng thanh như hát Ba Be

kính lên, và nâng cuốn sách vỡ lòng bằng hai tay, cụ đánh vần từng chữ theo bọn trẻ Cả cụ cũng chăm chú, giọng cụ run run vì xúc động; nghe cụ đọc thật kì cục, đến nỗi tất cả chúng tôi muốn cười và cũng muốn

khóc… Ôi! Tôi sẽ nhớ mãi buổi học cuối cùng này!

2 Có 4 kiểu ẩn dụ:

- Ẩn dụ hình thức; - Ẩn dụ cách thức;

- Ẩn dụ phẩm chất; - Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác;

3 Ẩn dụ: “Uống nước, nhớ nguồn”;

“Tre già, măng mọc”, …

???

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:

- Nhớ khái niệm ẩn dụ

- Làm các bài tập còn lại.

- Viết một đoạn văn miêu tả có sử dụng phép ẩn

dụ Chỉ ra phép ẩn dụ trong đoạn văn em vừa viết và tác dụng của nó?

- Đọc và soạn bài: “Hoán dụ”

- Tự học bài: Luyện nói về văn miêu tả

- Đọc hiểu bài Lượm, Mưa.