Các phương tiện thanh toán quốc tế

phương tiện thanh toán quốc tế

C¸c ph ¬ng tiÖn TTQT ¸p dông trong Ngo¹i th ¬ng

(Payment Instrucment)

Bµi 2

Cách thức trả tiền trong các hoạt động mua bán

ngoại th ơng:

HP trả ngay (at sight) MT

Kỳ phiếu

Séc

I Hèi phiÕu th ¬ng m¹i (Bill of Exchange/Commercial Draft)

2 Các nguồn luật điều chỉnh l u thông hối phiếu:

- Luật mang tính chất quốc gia:

+ Luật HP của Anh 1882 BEA (Bill of Exchange Acts) -> áp dụng cho n ớc Anh và các n ớc thuộc địa Anh

+ Luật th ơng mại thống nhất của Mỹ 1962 UCC (Uniform Commercial Code) áp dụng trong phạm vi n

- Luật mang tính chất khu vực: Công ớc Giơnevơ 1930 ULB (Uniform Law for Bill of Exchange)

- Luật mạng tính chất quốc tế: Luật hối phiếu và kỳ phiếu quốc tế do uỷ ban Luật Th ơng mại quốc tế của LHQ Kỳ họp thứ 15 New York, ngày 26/07 đến 6/08/1982, tài liệu số A/CN 9/211 ngày 18/02/1982

Đối với Việt Nam

-Cho đến đầu năm 1999, Việt Nam vẫn ch a xây dựng đ ợc văn bản Pháp lý riêng biệt về Hối phiếu

mà cơ bản vẫn tuân thủ theo Công ớc Giơnevơ

-Đến 24/12/1999 UBTV Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh về th ơng phiếu có hiệu lực 1/7/2000 và vẫn dựa trên nền tảng của Công ớc Giơnevơ

- Cho đến nay, th ơng phiếu vẫn ch a phát huy đ ợc vai trò của trong đời sống kinh tế

3 Khái niệm hối phiếu:

Khái niệm thứ nhất:

Trích từ nguồn luật của n ớc Anh (BEA 1882):

- Là một mệnh lệnh d ới dạng viết của ng ời bán phát ra đòi tiền ng ời mua yêu cầu ng ời mua khi đến

định cho ng ời bán, hoặc theo lệnh của ng ời bán trả

Khái niệm thứ hai: Theo Luật thống nhất về Hối phiếu (Công ớc Giơnevơ 1930)

- Là một mệnh lệnh yêu cầu trả tiền vô điều kiện, do một ng ời ký phát cho ng ời khác, yêu cầu ng ời này: Hoặc khi nhìn thấy Hối phiếu, hoặc tại một ngày cụ thể trong t ơng lai; hoặc tại một ngày có thể xác định trong t ơng lai,

4 Các bên liên quan trong hối phiếu

4.1 Ng ời kí phát HP (Drawer):

- Ng ời kí phát hối phiếu th ờng là ng ời bán

- Là ng ời lập và kí HP ra lệnh cho ng ời b kí ị kí

- Là ng ời lập và kí HP ra lệnh cho ng ời b kí ị kí

phát phải trả một số tiền nhất định cho ng ời

h ởng lợi

- 2 quyÒn lîi cña ng êi ký ph¸t:

+ Ng êi kÝ ph¸t HP ® îc quyÒn kÝ ph¸t HP cho bÊt kú ai.

+ Lµ ng êi h ëng lîi ®Çu tiªn cña hèi phiÕu.

- 2 nghĩa vụ của ng ời ký phát:

+ Cam kết rằng HP đó sẽ đ ợc chấp nhận và

đ ợc trả tiền khi xuất trình

+ Khi hối phiếu bị từ chối trả tiền, ng ời ký phát phải có trách nhiệm hoàn trả số tiền hối phiếu cho ng ời h ởng lợi

(Ng ời kí phát HP phải khác với ng ời chấp nhận

HP - không cùng là một ng ời)

4.2 Ng ời bị ký phát hối phiếu (Drawee) -

ng ời trả tiền hối phiếu:

- Là ng ời nhập khẩu hoặc một ng ời khác đ ợc ng ời trả tiền chỉ định, có thể:

+ là ng ời chấp nhận trả tiền (accepter);

+ ng ời bảo lãnh (avanler);

+ ngân hàng (bank) - nếu là ngân hàng mở L/C

4.3 Ng ời h ởng lợi (benificiary)

- Là ng ời bán và có thể là một ng ời khác do ng ời bán chỉ

định:

+ Có thể là bản thân ng ời ký phát thì phải ghi vào HP “ trả cho tôi ” hoặc “ trả theo lệnh của tôi ”

+ Có thể là một ng ời đích danh đ ợc ghi vào HP

 Thực tiễn ở Việt Nam: “Theo nguyên tắc quản chế ngoại hối:

ng ời h ởng lợi đầu tiên (đ ợc thể hiện trên mặt tr ớc của hối

phiếu) của th ơng nhân xuất khẩu Việt Nam là các NHTM Việt Nam

+ Có thể là ng ời vô danh (ng ời cầm phiếu) thì HP phải để

trống

4.4 Ng ời ký hậu HP (endorser) - ng ời

chuyển nh ợng:

- Là ng ời đ ợc h ởng lợi tờ HP nh ờng quyền sở hữu HP

đó cho ng ời khác bằng cách ký hậu

- Trách nhiệm: ràng buộc trách nhiệm đối với những ng

ời ký hậu tiếp theo và đối với ng ời cầm phiếu

- Ng ời chuyển nh ợng đầu tiên của HP là ng ời ký phát

4.5 Ng ời đ ợc chuyển nh ợng:

- Là ng ời đ ợc ng ời khác chuyển nh ợng HP đó cho mình và lúc này là ng ời h ởng lợi

4.6 Ng ời cầm phiếu (bearer):

- Là ng ời đ ợc h ởng lợi tờ HP đó với điều kiện HP

là loại HP vô danh hoặc ký hậu vô danh (để trống)

Ng ời cầm phiếu có thể trở thành ng ời đ ợc chuyển

nh ợng bằng cách ghi tên mình vào HP

4.7 Ng êi chÊp nhËn tr¶ tiÒn HP (accepter): th«ng

1 - Giao hµng ho¸ (cã thÓ c¶ bé chøng tõ)

5.1 L u th«ng hèi phiÕu tr¶ ngay

2 - Ký ph¸t HP vµ uû th¸c cho ng©n hµng thu tiÒn hé

3 - Ng êi mua tr¶ tiÒn cho ng êi b¸n khi nh×n thÊy HP th«ng qua hÖ thèng ng©n hµng

5.2 L u th«ng HP tr¶ tiÒn sau

5 4 3 2

1 - Giao hàng và bộ chứng từ.

2 - Ký phát HP và thông qua hệ thống ngân hàng yêu cầu ng ời mua ký chấp nhận trả tiền vào HP

3 - Hoàn trả HP đã đ ợc chấp nhận cho ng ời bán để

ng ời bán đòi tiền HP khi HP đến hạn

4 - Đòi tiền tờ HP đã đ ợc ký chấp nhận

5 - Ng ời mua trả tiền giống nh tr ờng hợp a

Thuôoc tµi kho¶n cña Tæng c«ng ty XNK T¹p phÈm Ký ph¸t cho Ng©n hµng ngo¹i th ¬ng ViÖt Nam

Theo L/C sè: më ngµy

6 §Æc ®iÓm cña HP th ¬ng m¹i.

Bill of Exchange

No: 01/XK Hanoi, 10/5/2006 For: USD 100.000

At sight of this FIRST of exchange (Second of the same tenor and date being unpaid) Pay to the oeder of ourselves.

The sum of one hundred thousand US dollars

- HP là một mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện chứ không phải là một yêu cầu trả tiền

- HP là một mệnh lệnh trả tiền trừu t ợng

- Tính l u thông một cách dễ dàng

6 Đặc điểm của HP th ơng mại.

- HP đ ợc quy định chặt chẽ về hình mẫu

7 §iÒu kiÖn ph¶i cã khi t¹o lËp HP

7.1 VÒ mÆt ph¸p lý:

7.2 VÒ h×nh thøc

- HP ph¶i lµ mét v¨n b¶n, mét chøng th

- Ng«n ng÷ cña HP lµ ng«n ng÷ viÕt vµ thèng nhÊt.

- HP ph¶i cã h×nh mÉu riªng do ng©n hµng hoÆc c«ng ty ph¸t hµnh

7.3 Về nội dung

- HP phải có tiêu đề ở trên cùng: Hối Phiếu hoặc một

t t ơng tự: BILL OF EXCHANGE; DRAFT; EXCHANGE ừ tương tự: BILL OF EXCHANGE; DRAFT; EXCHANGE

t t ơng tự: BILL OF EXCHANGE; DRAFT; EXCHANGE ừ tương tự: BILL OF EXCHANGE; DRAFT; EXCHANGE

FOR…

FOR…

- Là một mệnh lệnh đòi tiền trừu t ợng

- S ti n ghi trong HP là m t s ti n ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác ền ghi trong HP là một số tiền được xác ột số tiền nhất ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác ền ghi trong HP là một số tiền được xác được xác c xác

- S ti n ghi trong HP là m t s ti n ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác ền ghi trong HP là một số tiền được xác ột số tiền nhất ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác ền ghi trong HP là một số tiền được xác được xác c xác

nh và ph i ghi b ng s ho c b ng ch ho c

đị kí nh và ph i ghi b ng s ho c b ng ch ho c ải ghi bằng số hoặc bằng chữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác ặc bằng chữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ữ hoặc ặc bằng chữ hoặc

đị kí ải ghi bằng số hoặc bằng chữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác ặc bằng chữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ữ hoặc ặc bằng chữ hoặc

c ghi c b ng ch và b ng s được xác c ghi c b ng ch và b ng s ải ghi bằng số hoặc bằng chữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác

được xác ải ghi bằng số hoặc bằng chữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ữ hoặc ằng số hoặc bằng chữ hoặc ố tiền ghi trong HP là một số tiền được xác

-Địa điểm ký phát (có thể lấy địa chỉ của ng ời lập phiếu)

- Quy định về ngày tháng ký phát

- Quy định thời hạn trả tiền

7.4 Thêi h¹n tr¶ tiÒn.

7.5 §Þa ®iÓm lËp hèi phiÕu.

7.6 Ngµy lËp hèi phiÕu.

7.7 Ng êi ký ph¸t hèi phiÕu ph¶i b»ng tay.

6.8 Tên họ địa chỉ của những ng ời có liên

quan

6 9 Tên ng ời trả tiền hối phiếu đ ợc ghi ở mặt tr

ớc, góc trái cuối cùng của tờ hối phiếu

6.10 Địa điểm trả tiền là địa điểm đ ợc ghi rõ

trong tờ hối phiếu đó

6.11 Tên ng ời đ ợc trả tiền

7 Nh÷ng nghiÖp vô cã liªn quan tíi hèi phiÕu.

7.1 NghiÖp vô chÊp nhËn tr¶ tiÒn hèi phiÕu (acceptance )

Lµ hµnh vi b»ng ng«n ng÷ cña ng êi tr¶ tiÒn hoÆc

người cã nghÜa vô tr¶ tiÒn uû th¸c thÓ hiÖn trªn mÆt i cã nghÜa vô tr¶ tiÒn uû th¸c thÓ hiÖn trªn mÆt

người cã nghÜa vô tr¶ tiÒn uû th¸c thÓ hiÖn trªn mÆt i cã nghÜa vô tr¶ tiÒn uû th¸c thÓ hiÖn trªn mÆt

tr íc cña hèi phiÕu, cam kÕt tr¶ tiÒn cho ng êi h ëng lîi mét c¸ch v« ®iÒu kiÖn

- Ghi ngày ký chấp nhận đối với HP có kỳ hạn.

- Chấp nhận phải vô điều kiện

- Ng ời ký chấp nhận phải có quyền ký hợp đồng kinh tế đối ngoại và ký bằng tay

- LuËt Anh, Mü cho phÐp chÊp nhËn b»ng mét v¨n tõ riªng hoÆc gép nhiÒu hèi phiÕu b»ng mét v¨n tõ riªng.

Về thời hạn chấp nhận:

Có 2 tr ờng hợp:

- Nếu hai bên không qui định gì khác thì ULB qui

định thời hạn chấp nhận là 12 tháng kể từ ngày ký phát hối phiếu (thời hạn hiệu lực của hối phiếu là 12 tháng)

- Nếu hai bên qui định thời hạn cụ thể phải xuất trình hối phiếu để chấp nhận thì hối phiếu phải đ ợc xuất trình để chấp nhận trong thời hạn đó

7.2 Nghiệp vụ ký hậu hối phiếu (endorsement).

- Là hành vi bằng ngôn ngữ của ng ời h ởng lợi hối phiếu thoả thuận ký tên của mình vào mặt sau tờ hối phiếu để chuyển quyền h ởng lợi tờ hối phiếu đó cho

ng ời khác

Cách thức ký hậu hối phiếu:

Theo UBL:

- Ký vào mặt sau

- Ngôn ngữ rõ ràng, đơn giản

- Ký hậu phải vô điều kiện

- Ng ời ký hậu là ng ời có quyền ký các hợp đồng kinh

tế đối ngoại và ký bằng tay

Các loại ký hậu Hối phiếu:

a Ký hậu chuyển quyền:

- Ng ời kí hậu chuyển quyền sở hữu tờ hối phiếu đó cho ng ời đ ợc chuyển nh ợng

- Ký hậu chuyển quyền có 4 loại:

- Ký hậu để trống ( blank endorsement)

+ Ng ời ký hậu chỉ ký tên ở mặt sau tờ hối phiếu

- Ký hậu theo lệnh: ( to order endorsement):

+ Ng ời ký hậu chỉ ghi câu: “trả theo lệnh ông X” và

ký tên

+ Ng ời ký hậu không chỉ định ng ời đ ợc h ởng lợi là ai

+ Ng ời ký hậu chỉ ký tên ở mặt sau và nếu ghi thì ghi chung chung : “ trả cho ”

- Ký hậu hạn chế, đích danh (restrictive endorsement): Là việc ký hậu chỉ rõ ng ời đ ợc h ởng lợi hối phiếu và chỉ trả cho ng ời đó mà thôi.

- Ký hậu miễn truy đòi (without recourse endorsement): Là việc ký hậu mà ng ời ký hậu ghi thêm câu “miễn truy đòi ng ời ký hậu” cùng với 1 trong

3 loại ký hậu nói trên

b Ký hËu uû quyÒn.

c Ký hËu thÕ chÊp

7.3 Nghiệp vụ bảo lãnh hối phiếu:

- Là sự cam kết của ng ời thứ ba sẽ trả tiền cho

ng ời h ởng lợi khi hối phiếu đến hạn trả tiền.

- Luật ULB không qui định rõ ký bảo lãnh vào mặt tr ớc hay mặt sau của tờ hối phiếu

7.4 Kháng nghị:

- Là một thủ tục mà ng ời đ ợc h ởng lợi tờ hối phiếu phải thực hiện khi hối phi u đó ếu đó

bị từ chối chấp nhận hoặc bị từ chối trả tiền, hoặc đã đ ợc chấp nhận mà bị từ chối trả tiền.

8 C¸c lo¹i hèi phiÕu th ¬ng m¹i

8.1 C¨n cø vµo thêi h¹n tr¶ tiÒn hèi phiÕu cã

2 lo¹i:

- Hèi phiÕu tr¶ tiÒn ngay (at sight draft)

- Hèi phiÕu cã kú h¹n (usance draft).

8.2 C¨n cø vµo hèi phiÕu cã kÌm chøng tõ hay

kh«ng:

- Hèi phiÕu tr¬n (Clean Bill of Exchange): Lµ lo¹i hèi phiÕu mµ viÖc tr¶ tiÒn kh«ng kÌm theo chøng tõ hµng ho¸

- Hèi phiÕu kÌm chøng tõ (Documentary Bill of Exchange): Lµ lo¹i hèi phiÕu cã kÌm theo chøng tõ hµng ho¸ Ng êi tr¶ tiÒn ph¶i tr¶ tiÒn hèi phiÕu hoÆc chÊp nhËn gi¶ tiÒn vµo hèi phiÕu råi míi ® îc nh©n chøng tõ hµng ho¸

Hèi phiÕu kÌm chøng tõ cã hai lo¹i:

+ Hèi phiÕu D/A

(Documents against acceptance)

+ Hèi phiÕu D/P

(Documents against payment)

8.3 Căn cứ vào tính chất chuyển nh ợng của

hối phiếu

- Hối phiếu vô danh (nameless draft)

- Hối phiếu đính danh (name draft)

- Hối phiếu theo lệnh (to order draft).

8.4

trong ngo¹i th ¬ng:

- Hèi phiÕu nhê thu (for collection).

- Hèi phiÕu tÝn dông chøng tõ (for L/C).

8.4

- Hèi phiÕu th ¬ng m¹i (Commercial Bill of Exchange).

- Hèi phiÕu ng©n hµng (Banker’s draft).

II Séc (cheque):

1 Khái niệm:

- Séc là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện của

ng ời mua ra lệnh cho ngân hàng nắm tài khoản của mình, yêu cầu ngân hàng trích từ tài khoản đó một số tiền nhất định để trả cho ng ời h ởng lợi ghi trên tờ séc hoặc trả cho ng ời cầm séc

2 Luật điều ch nh l u thông séc: ỉnh lưu thông séc:

3 Những ng ời có liên quan trong séc:

- Ng ời phát hành séc- ng ời chủ tài khoản yêu cầu trích tiền để trả cho ng ời khác

- Ngân hàng trả tiền

- Ng ời h ởng lợi tờ séc

- Ng ời cầm séc- Ng ời đ ợc ng ời khác chuyển nh ợng séc cho mình và lúc này trở thành ng ời h ởng lợi séc

4 Nội dung của séc:

Séc có giá trị thanh toán nh tiền tệ do vậy séc phải tuân thủ những nội dung và hình thức theo luật định:

- Ng ời ký phát séc phải có số d trên tài khoản tiền gửi không kỳ hạn tại ngân hàng - Số tiền phát hành trên tờ séc không đ ợc v ợt quá số d trên tài khoản

- Séc phải làm bằng văn bản, có một hình mẫu

- Tiêu đề séc phải đ ợc ghi trên tờ séc bằng một thứ mực và cùng với ngôn ngữ ký phát séc.

- Trên séc phải ghi rõ địa điểm và ngày tháng lập séc; địa chỉ của ng ời yêu cầu trích tài khoản, số tài khoản phải trích; Ngân hàng trả tiền; tên và địa chỉ ng ời h ởng lợi séc; Chữ ký của ng ời phát hành séc

- Số tiền ghi (cách ghi và cách trả nh trong hối phiếu) Hiện nay có nhiều ngân hàng dùng máy

để in số tiền, ký hiệu tiền vào chỗ để trống

- SÐc mang tÝnh chÊt thêi h¹n, chØ cã gi¸ trÞ thanh to¸n trong thêi h¹n hiÖu lùc cña nã.

- Thêi h¹n hiÖu lùc cña sÐc ® îc ghi râ trªn tê sÐc:

+ 8 ngµy kÓ tõ ngµy ph¸t hµnh sÐc vµ lµ sÐc l u th«ng trong ph¹m vi 1 n íc

+ 20 ngµy l u th«ng trong cïng mét ch©u.

+ 70 ngµy l u th«ng kh«ng cïng ch©u.

1 Phát hành séc thanh toán 2,3 Nhờ thu.

4 Xuất trình séc đòi tiền.

4 Xuất trình séc đòi tiền.

5 Ghi Có tài khoản ng ời XK.

7 Quyết toán séc giữa hai NH.

6 Những điểm khác nhau cơ bản giữa hối

phiếu và séc:

- Hối phiếu là một chứng từ, một công cụ tín dụng, công cụ thanh toán Séc không phải là công cụ tín dụng vì séc không có thời hạn tín dụng

- Hối phiếu có thủ tục chấp nhận- Séc không có

- Với hối phiếu khi lập phiếu không cần có tiền bảo chứng hối phiếu phải đ ợc thanh toán khi

đến hạn Còn séc về nguyên tắc phải có tiền bảo chứng khi phát hành

- Luật Anh Mĩ rất thực dụng trong việc ký phát và l u hành séc Miễn khi nào đến ngày thanh toán séc có tiền trên tài khoản là đ ợc Thanh toán theo luật Tống

7 Các loại séc.

- Séc đích danh: Trên séc ghi rõ tên ng ời h ởng lợi, loại này không chuyển nh ợng đ ợc bằng hình thức ký hậu

- Séc vô danh: Trên séc không ghi rõ tên ng ời h ởng lợi hoặc có ghi thì ghi: Trả cho ng ời cầm “Trả cho người cầm

ởng lợi hoặc có ghi thì ghi: Trả cho ng ời cầm “Trả cho người cầm

séc ; séc có thể chuyển nh ợng bằng cách trao ”; séc có thể chuyển nhượng bằng cách trao

séc ; séc có thể chuyển nh ợng bằng cách trao ”; séc có thể chuyển nhượng bằng cách trao

tay

- Séc theo lệnh (cheque to order ) Trên séc ghi: trả theo lệnh của ông X Loại này có thể “Trả cho người cầm ”; séc có thể chuyển nhượng bằng cách trao

ghi: trả theo lệnh của ông X Loại này có thể “Trả cho người cầm ”; séc có thể chuyển nhượng bằng cách trao

chuyển nh ợng đ ợc theo hình thức ký hậu