chuyên đề âm nhạc

A / ĐẶT VẤN ĐỀ Chương trình dạy bộ môn Nghệ Thuật phân môn Âm Nhạc ở cấp Tiểu Học gồm có 3 phần: * Học hát *Nhạc lý – Tập đọc nhạc *Kể chuyện âm nhạc Trong đó phần Tập Đọc Nhạc TĐN l

chuyên đề âm nhạc

LỜI MỞ ĐẦU Mục đích giáo dục hiện nay của chúng ta là đào tạo những con người phát triển tồn diện, những con người cĩ đủ năng lực cần thiết, đáp ứng yêu cầu của xã hội.Việc giáo dục một con người tồn diện

khơng chỉ giáo dục cho họ cĩ đạo đức tốt, cĩ trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiến thức khoa học và xã hội: biết giữ sức khoẻ, biết lao động, sẵn sàng lao động mà cịn biết thưởng thức cái đẹp và biết làm đẹp cho cuộc sống nĩi chung và cuộc sống của mình nĩi riêng.Vì vậy, cĩ thể nĩi rằng giáo dục thẩm mỹ cho con người là khơng thể thiếu được

Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất là giáo dục thơng qua các mơn học nghệ thuật.Trong đĩ Âm nhạc

cĩ vị trí rất quan trọng Cĩ nhà thơ đã từng nĩi rằng:

“Cuộc đời nếu thiếu lời ca

Khác gì thảo mộc lìa xa mặt trời”.

Nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục học đã khẳng định vị trí và vai trị của âm nhạc trong đời sống xã hội, đặc biệt là đối với việc nâng cao nhận thức, phát triển nhân cách con người Nghệ thuật âm nhạc ngồi khả năng đem lại niềm vui, sự sảng khối và nguồn nghị lực cho con người trong cuộc sống, cịn giúp con người vươn tới một nhân cách tồn vẹn hơn

Trong những năm gần đây, nắm bắt tình hình thực tế những địi hỏi của sự phát triển xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dục nghệ thuật trong nhà trường và coi đây là mơn học bắt buộc trong bậc Tiểu Học Âm nhạc tuy khơng đào tạo các em thành những ca

sĩ, nhạc sĩ nhưng thơng qua mơn học này đã hình thành cho các em

những kiến thức ban đầu về cái đẹp thẩm mỹ qua lời ca, tiếng hát và đặc biệt là giúp các em hiểu rõ hơn về truyền thống của dân tộc và của các nước trên thế giới, giúp các em phát triển tồn diện hơn mà vui tươi, sinh động, tinh thần thoải mái khi học

Âm nhạc ở bậc tiểu học (TH) có nhiều đặc điểm khác với âm nhạc

ở trường chuyên môn Chính vì vậy một câu hỏi được đặt ra là: người giáo viên phải có những phương pháp, biện pháp dạy học đổi mới như thế nào mà vẫn kết hợp được phương pháp dạy học truyền thống? làm thế nào để ứng dụng những phương tiện tối ưu trong việc giảng dạy để phù hợp với lứa tuổi, kích thích sự sáng tạo dựa vào năng lực của mỗi

cá nhân? Và làm sao để đạt được kết quả tốt nhất trong giảng dạy?

A / ĐẶT VẤN ĐỀ

Chương trình dạy bộ môn Nghệ Thuật( phân môn Âm Nhạc) ở cấp Tiểu Học gồm có 3 phần:

* Học hát

*Nhạc lý – Tập đọc nhạc

*Kể chuyện âm nhạc

Trong đó phần Tập Đọc Nhạc (TĐN) là khó nhất vì cung cấp cho các

em những kiến thức cơ bản không làm các em nhàm chán

Mục đích của Tập Đọc Nhạc:

Giúp cho học sinh (HS) phát triển tai nghe, làm quen và biết phân biệt các âm thanh với độ cao – thấp, dài – ngắn, nhanh – chậm

Tập thể hiện những âm thanh đã được “ký hiệu ” và các ký hiệu đó,

tức là tập đọc đúng độ cao và độ dài của chúng

Việc dạy TĐN nhằm hỗ trợ cho HS ca hát đúng và chuẩn xác

Ở các lớp 1, 2 và 3 các em được học Âm nhạc trong môn nghệ thuật Chương trình âm nhạc ở những lớp này là học các bài hát và nghe kể chuyện âm nhạc nhưng việc học hát là chủ yếu, kết hợp với các hoạt động phụ hoạ, thông qua học hát các em được rèn luyện về tai nghe, trí nhớ, phát triển nhạc cảm và làm quen với việc thể hiện chính xác cao

độ, trường độ của âm thanh trên cơ sở giai điệu bài hát Cuối lớp 3 các

em mới bắt đầu được làm quen tiếp cận với các ký hiệu đọc và ghi chép nhạc.Sang lớp 4 và lớp 5 ngoài việc học các bài hát, các em còn được học các kiến thức ban đầu về âm nhạc, được làm quen với các nốt nhạc, đọc được bài TĐN, biết ghép lời ca

Như vậy, lên lớp 4 việc học âm nhạc của học sinh Tiểu học đã

chuyển sang một giai đoạn mới Tôi là giáo viên được đào tạo và được phân công trực tiếp giảng dạy bộ môn, tôi thấy đại đa số các em rất

thích bộ môn này Các em cũng có khả năng học phần tập đọc nhạc ,học

như thế nào ? Tôi đưa ra đề tài “ Giúp học sinh học tốt Tập đọc nhạc”

(TĐN) hoặc ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài học giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt tốt, đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất để giúp các em nắm bắt nhanh kiến thức bài học

Trong thực tại, việc đưa ra một phương pháp giảng dạy thích hợp cho phân môn Âm nhạc ở Tiểu học đang còn rất nhiều vấn đề phải bàn Những năm trước đây việc giảng dạy bộ môn này được giao cho giáo viên đứng lớp giảng dạy vì không có giáo viên chuyên môn Bên cạnh

đó là sự thiếu hụt các phương tiện dạy học, đặc biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp giảng dạy đơn giản, chủ yếu là dạy hát và dạy đọc nhạc truyền miệng nên kết quả đạt được là chưa cao, ít gây hứng thú cho HS trong học tập, hoặc có nhiều HS không có năng khiếu cảm thấy

bị áp lực khi học môn âm nhạc Từ thực tế đó, tôi đưa ra đề tài: “Để giúp cho Học Sinh khối 4, 5 học tốt phần Tập Đọc Nhạc” Nhằm giúp

cho tiết dạy sinh động và đạt hiệu quả cao hơn

B/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Ngôn ngữ của âm nhạc chính là âm thanh, là giai điệu, tiết tấu Vì vậy mục đích chính của việc học Tập Đọc Nhạc là giúp cho học sinh hiểu

được “ký hiệu ngôn ngữ” ấy, thông qua việc hiểu và nhớ được tên nốt,

hình nốt và một số kí hiệu đơn giản

I Sơ lược nội dung TĐN ở Tiểu Học :

Ở bậc Tiểu Học, học sinh sẽ được làm quen với khuông nhạc, khóa Son và tên của 7 nốt nhạc: Đô – Rê – Mi – Pha – Son – La – Si trên khuông nhạc

Đô Rê Mi Pha Son La Si

Cùng với một số hình nốt đơn giản như: Nốt trắng chấm dôi, nốt trắng, nốt đen chấm dôi, nốt đen, nốt móc đơn, dấu lặng đen

Nốt trắng chấm dôi Nốt trắng Nốt đen chấm

dôi

Nốt đen Nốt móc đơn Dấu lặng đen

Căn cứ vào trình độ nhận biết, âm vực giọng hát và khả năng ghi nhớ của học sinh Tiểu Học Các bài Tập Đọc Nhạc trong chương trình chủ yếu được viết ở nhịp 2 , 3 , 4 Nội dung các bài TĐN không quá dài và cao độ chủ yếu xoay quanh trong một quãng 8 với các nốt: Đồ, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si, Đố

Đồ Rê Mi Pha Son La Si Đố

II Phương Pháp Dạy Của Giáo Viên:

Đọc nhạc là một quá trình nhận thức và thực hành Ở giai đoạn đầu, học sinh phải đồng thời thực hiện một hệ thống kĩ năng bao gồm:

Nhận dạng tên nốt nhạc, hình nốt nhạc được viết trên khuông nhạc Xác định được tiết tấu, nhịp, phách

Đọc đúng cao độ giữa các nốt nhạc ghi trên khuông nhạc

Thể hiện đúng trường độ của các nốt ( độ ngân dài, ngắn, nghỉ,

nhanh,

chậm, …)

Nhận biết và giải hiểu đúng các kí hiệu được ghi trên bản nhạc…

1 Dạy Đọc Cao Độ

Tách riêng phần luyện cao độ để tập đọc là một biện pháp cần được áp dụng trong việc dạy TĐN

Cách đọc này chủ yếu giúp cho học sinh đọc đúng cao độ nối tiếp giữa các âm trong một giọng nhất định Khi đọc cao độ không phụ thuộc vào tiết tấu, nhịp điệu, hình nốt ghi trên khuông nhạc Độ ngân dài của mỗi âm (tên nốt nhạc) tùy thuộc vào người dạy và người đọc, miễn sao độ cao của âm thanh vang lên phải đúng

Các bước luyện tập cao độ:

Bước 1: Xác định tên nốt có trong bài TĐN

Bước 2: Đàn cho giai điệu cho HS nghe 2 lần để giữ các âm ổn định Bước 3: Tiến hành luyện đọc cao độ của bài TĐN liền bậc đi lên,

đi xuống 3 lần

Bước 4: Kiểm tra nhóm hoặc cá nhân

Mỗi bước luyện đọc cao độ đều phải cho học sinh tập nhiều lần, GV đàn cho các em nghe cao độ và sửa sai khi HS đọc chưa đúng Trong lúc luyện đọc thang âm cần cho các em đọc theo hướng đi lên, đi xuống và luyện tập một cách chậm rãi, rõ ràng, chính xác

Lúc tập cao độ theo giai điệu bài TĐN, GV nên đàn cho HS nghe nhiều lần, sau đó yêu cầu HS đọc đúng cao độ và tên nốt

2 Dạy thể hiện trường độ và tiết tấu

Trường độ bao gồm hệ thống các kí hiệu hình nốt và dấu lặng để ghi chép độ dài ngắn, nhanh chậm, chỗ ngừng nghỉ của âm thanh và được liên kết chặt chẽ tạo thành tiết tấu trong âm nhạc

Dạy thực hành trường độ và tiết tấu là dạy cách thể hiện mối tương quan đó qua kí hiệu

Tiết tấu của các bài hát có mỗi dạng, mỗi kiểu khác nhau và có

nhiều cách dạy thể hiện trường độ, tiết tấu

Dạy thực hành gõ phách và tập với các hình nốt: Trắng, đen, đơn, dấu lặng đen, dấu lặng đơn

Tập đọc (gõ) tiết tấu bằng các âm tượng thanh (ví dụ: Đọc các tiết tấu bằng tiếng trống, hình nốt đen đọc là Tùng, hình nốt móc đơn đọc là Rinh…)

Tập đọc (gõ) tiết tấu bằng âm tiết tấu (Âm tiết tấu là tiếng gọi tắt của các hình nốt và dấu lặng để đọc tiết tấu cho dễ Ví dụ: Âm tiết tấu của hình nốt trắng đọc là Trắng, hình nốt đen dọc là Đen, dấu lặng đen đọc

là Lặng…)

Tập đọc tiết tấu kết hợp với các câu đồng dao, câu thơ…

Từ tập đọc đến thực hành về trường độ thông qua những âm hình tiết tấu có mối quan hệ chặt chẽ để tiến tới bài TĐN trong một chỉnh thể bao gồm cả cao độ và trường độ tạo nên những giai điệu là hai công việc tạm thời tách riêng khi mới tập đọc nhạc

3 Đọc nhạc có kết hợp lời ca

Thông thường các bài TĐN đều có lời ca đi kèm, GV nên tập cho HS hát khi đã đọc thành thạo Có nhiều cách hướng dẫn HS ghép lời ca cho một bài TĐN:

Cho cả lớp nghe lại giai điệu và hát nhẩm lời ca theo giai điệu

HS hát lời ca cả bài 2 lần

GV kiểm tra theo tổ, nhóm…

Yêu cầu HS đọc bài TĐN hai lần, lần đầu tiên đọc nhạc, lần thứ 2 hát lời ca

Có thể cho nửa lớp đọc nhạc, nửa lớp hát lời ca (GV mở nhạc đệm cho

HS hát hoặc GV có thể dùng đàn)…

4 Các bước dạy tập đọc nhạc

Có nhiều phương pháp và cách thức tiến hành dạy cho HS tập đọc nhạc Sau dây là một trong các cách thức cơ bản tiến hành dạy HS thực hiện bài tập đọc nhạc theo trình tự như sau:

Bước 1: Giáo viên giới thiệu bài

Bước 2: Cho HS xác định tên nốt, hình nốt, âm hình tiết tấu chung Bước 3: Tập đọc cao độ theo thang âm của bài TĐN

Bước 4: Luyện tập tiết tấu: GV hướng dẫn HS đọc hình nốt và kết hợp

vỗ tay theo tiết tấu

Bước 5:GV cho HS đọc tên nốt và hình nốt trên bài TĐN cùng một lúc, sau đó chỉ đọc tên nốt trong bài kết hợp vỗ tay theo tiết tấu

Bước 6: Giáo viên đàn cả bài TĐN cho HS nghe qua một lần, sau đó tiến hành đàn và tập từng câu ngắn cho HS cho đến khi hoàn thành cả bài

Bước 7: Đọc ghép cao độ với lời ca

Bước 8: Kiểm tra từng tổ, nhóm, cá nhân

Giáo viên chú ý rèn cho HS có ý thức và kĩ năng đọc đúng tên nốt, đúng cao độ, trường đô Biết cách thể hiện các âm hình tiết tấu thông qua kí hiệu hình nốt

Chú ý khuyến khích động viên những cá nhân đọc tốt, chuẩn xác Cho HS đọc nhạc ghép với lời ca thường tiến hành khi HS đã đọc tương đối tốt về giai điệu và tiết tấu

Để tránh nhàm chán, khi dạy TĐN nên kết hợp với trò chơi xen kẽ như trò chơi đoán và tìm tên nốt Trò chơi thi đua đặt tên bài hát cho

hay, vận động nhanh chậm theo tiết tấu âm nhạc, theo cao độ lên xuống của các nốt nhạc…

* Những điểm cần lưu ý

Việc dạy học sinh học TĐN bao giờ cũng đi kèm với việc giải thích về các ký hiệu dùng để ghi chép âm nhạc (lý thuyết âm nhạc) Tuy nhiên GV chỉ trình bày như là sự mô tả hiện tượng để HS nhận biết mà thôi, không nên phát biểu thành qui tắc, định nghĩa Vì như vậy sẽ làm cho HS cảm thấy mơ hồ và cảm thấy nặng nề với bài học…

Giáo viên có thể tìm tòi những cách thức, hình tượng để HS liên

tưởng, ghi nhớ khắc sâu những kí hiệu đó trong trí nhớ

Nói chung nội dung của TĐN cũng mang một ý nghĩa giáo dục sâu sắc, góp phần nâng cao chất lượng cảm thụ âm nhạc và khả năng quan sát cho HS

III - Rút ra bài học kinh nghiệm

Xã hội ngày càng phát triển, đòi hỏi trình độ của mỗi người cũng phải được nâng cao về mọi mặt Do đó tôi nghĩ mình cần phải cố gắng nhiều hơn nữa để giảng dạy ngày một tốt hơn Vì những cơ sở đó, tôi rút

ra một vài kinh nghiệm nhỏ sau:

· Đối với giáo viên

-Tăng cường dự giờ, học hỏi đồng nghiệp

-Lắng nghe những ý kiến chỉ đạo của ban giám hiệu để rút ra phương pháp dạy tốt nhất

- Trong các giờ học nên có những sáng tạo để giờ học thêm hấp dẫn

- Sử dụng giáo cụ trực quan triệt để

- Chuẩn bị bài chu đáo trước khi lên lớp

- Thường xuyên đọc và nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến môn học

· Đối với học sinh

- Yêu thích môn học, trong lớp chăm chú nghe giảng

- Biết nhận xét ưu khuyết điểm của bạn trong giờ học

- Chuẩn bị đầy đủ sách và nhạc cụ gõ

IV - Phương hướng tới

Trên cơ sở từ thực tiễn giảng dạy Âm nhạc trong trường Tiểu học nói chung và cho phần TĐN nói riêng Xuất phát từ thực trạng khả năng nhận thức tiếp thu những kiến thức đặc thù của bộ môn, tôi đã lựa

chọn và đưa vào thực tế những phương pháp giảng dạy của mình trên cơ

sở bám sát chương trình hướng dẫn của Bộ giáo dục - Đào tạo Qua quan sát thực tế nhận thấy các em yêu thích bộ môn hơn, hào hứng học tập hơn Đặc biệt là kết quả học tập cũng như chất lượng của công tác phong trào văn nghệ đã cho thấy, các em mạnh dạn hơn, tự tin hơn trong khi thực hiện

Khả năng nhận thức của con người nói chung, của học sinh Tiểu Học nói riêng là rất lớn và sẵn có Điều cơ bản là người giáo viên giảng dạy phải nắm được đối tượng, tìm hiểu cụ thể những sở thích của các

em để tìm ra phương pháp giáo dục, giảng dạy thích hợp nhất giúp các

em tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và tạo sự say mê trong việc vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống

Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của tôi trong quá trình dạy môn Âm nhạc, phần tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Tôi thấy mình cần phải học hỏi nhiều hơn nữa để đem đến cho các em những giờ học

Âm nhạc thật thú vị và hiệu quả

Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Công đoàn và các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi thực hiện đề tài này

** **

Tiết 22

 ÔN TẬP BÀI HÁT: BÀI BÀN TAY MẸ

 TẬP ĐỌC NHẠC :TĐN SỐ 6

I Mục tiêu:

- HS hát đúng giai điệu, thể hiện được một vài động tác múa minh họa cho bài hát

- HS đọc thang âm : Đô – Rê – Mi – Son và âm hình tiết tấu có nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn

- Đọc đúng bài TĐN số 6

II Chuẩn bị:

Giáo viên:

- Bảng phụ bài TĐN SỐ 6

- Nhạc cụ quen dùng : đàn, bộ gõ

- Học sinh:

- SGK Âm nhạc vở ghi chép nhac

- Một vài nhạc cụ gõ (thanh phách, song loan, mõ, trống con)

III/ Các Hoạt Động dạy và học

1.Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài củ :

- Ở tiết học trước các em đã được học bài

hát gì nĩi về mẹ ?

-GV gọi 4-5 em lên hát lại bài hát kết hợp

với vận động

- GV Theo dõi ,nhận xét và sửa sai ( nếu

cĩ)

- GV ghi điểm

3 Bài mới

Để bài hát được hay hơn hơm nay cơ sẽ

ơn lại cho các em bài hát bàn tay mẹ , và

học TĐN số 6

Gv tổ chưc cho học sinh hát ơn bài hát

theo tổ nhĩm cá nhân

Gv hướng dẫn hs phụ họa theo bài hát

Kết hợp với đàn

- HS thực hiện

- HS trả lời bài Bàn tay mẹ

4 -5 em lên hát

HS chú ý

Hs lắng nghe

Hs hát ơn theo hướng dẫn của

GV

* Tậïp đọc nhạc : TĐN SỐ 6

- GV cho học sinh theo dõi, nhận xét

bài TĐN :

- Bài TĐN được viết ở nhịp mấy? Có

mấy khuông nhạc? Mấy ô nhịp?

- Cao độ có mấy tên nốt? Kể tên?

- Trường độ có mấy hình nốt? Kể

tên?

-So sánh từng ô nhịp của 2 câu và đưa

ra âm hình tiết tấu chung?

Luyện tập cao độ :

Đồ Rê

Mi Son

- GV hướng dẫn HS đọc cao độ liền bậc

đi lên và đi xuống

 Luyện tập tiết tấu :

Đơn đơn đen / Đơn đơn đen /

Đơn đơn đơn đơn / Trắng

* Dạy đọc âm hình và tiết tấu bài

Hs phụ Họa theo bài hát

- HS trả lời nhịp 2 ,cĩ 2 khuơng nhạc ,và 8 ơ nhịp

cĩ 4 tên nốt ,Đồ RêMi -Son

- Cĩ 3 hình nốt Đơn, Đen, Trắng

- HS noi khác nhau ở ơ nhịp

4 và ơ nhịp 8 về cao độ( Đồ-

rê)

Hs đọc cao độ đi lên đi xuống

3 lần

- Hs luyện tiết tấu

HS đọc nhạc theo hướng dẫn