BÀI GIẢNG PHÂN TÍCH CSKT Cao học

TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH KINH TẾ NỘI DUNG, QUÁ TRÌNH PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH KINH TẾ PHƯƠNG PHÁP VÀ CÔNG CỤ PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH KINH TẾ PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ CHÍNH SÁCH KINH TÊ PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA MỘT SỐ CHÍNH SÁCH KINH TẾ

PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH KINH TẾ, THƯƠNG MẠI

TS VŨ TAM HÒA

Bộ môn Quản lý kinh tế

Khoa Kinh tế-Luật & ĐHTM

1

VÀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH KINH

TẾ

CHU TRÌNH CHÍNH SÁCH KINH TẾ

Các cơ quan QLNN sử dụng bộ máy tổ chức và các công cụ, biện pháp quản lý,

QLNN trong điều kiện kinh tế thị trường đặc thù ở Việt Nam.

+ Kinh tế thị trường chuyển đổi từ

kinh tế kế hoạch hóa tập trung

+ Kinh tế thị trường định hướng

XHCN

+ QLNN về kinh tế trong điều kiện

những lý luận kinh tế mới cần có

chưa đủ, lý luận kinh tế cũ cần thay

đổi nhưng chưa kịp; cơ chế mới cần

có của kinh tế thị trường chưa được

xây dựng hoàn thiện, cơ chế cũ quan

liêu bao cấp chưa được xoá bỏ; vận

hành của nền kinh tế chưa đồng bộ.

Vai trò của QLNN về Kinh

tế trong Kinh

tế thị trường

& Hội nhập quốc tế

Định hướng, điều tiết, kích thích, kiểm soát; Quản lý tài sản công; Tạo khung pháp lý, hạ tầng, các vấn đề về môi trường kinh doanh đảm bảo hội nhập, phát triển nhanh,bền vững

CÔNG CỤ QLNN VỀ KINH TẾ

- Kế hoạch hóa kinh tế quốc dân

(Chiến lược, Quy hoạch, Kế hoạch

Khái

niệm

Chính sách kinh tế là các quy định, công

cụ, biện pháp mà nhà nước sử dụng để tác động đến hoạt động kinh tế nhằm đạt mục tiêu đề ra trong một giai đoạn nhất

định.

Hình thức thể hiện chính sách.

Các văn bản pháp quy (cụ thế hoá

văn bản pháp luật) hay văn bản chính

sách bao gồm: Nghị định, Nghị

quyết, Quyết định (của Thủ tướng

Chính phủ), Thông tư của Bộ/ngành,

liên Bộ/ngành, Quyết định của Bộ

trưởng, cơ quan ngang Bộ, Chỉ thị,

Công văn

Phân loại Chính sách kinh tế

Theo đối tượng tác động:

Chính sách đối với thương nhân, nhà sản xuất, người tiêu dùng và chủ thể kinh

Theo vùng (Tây Bắc, Tây

Nam, Tây Nguyên; Vùng

đồng bằng Sông Hồng,

Sông Cửu Long;…)

Theo nội dung: Chính sách

đất đai, đầu tư, tài chính, tiền

tệ, giá cả, tỷ giá, quản lý ngoại

hối, dich vụ hỗ trợ khác

Theo các yếu tố tác động:

+ Trực tiếp đến hoạt động kinh tế: Chính sách đất đai, Chính sách đối với các yếu tố đầu vào (Chính sách phát triển, cung ứng nguyên phụ liệu, vật tư, kỹ thuật, vốn, lao động) đầu ra của SXKD (thị trường, XTTM, tiêu thụ sản phẩm)

+ Gián tiếp: Chính sách phát triển kết cấu hạ tầng, dân số và lao động, y tế và giáo dục, môi trường,

Vai trò của chính

sách kinh tế.

Định hướng phát triển kinh tế ngành, vùng phù hợp

mục tiêu chiến lược phát triển KT-XH

Điều tiết các nguồn lực, phân bố vốn đầu tư, thúc đẩy chuyển giao công nghệ vào các ngành có lợi thế so sánh, hình thành ngành kinh tế chủ lực, mũi nhọn

Khuyến khích các ngành sản xuất hướng mạnh ra thị

trường xuất khẩu, nâng cao sức cạnh tranh.

- Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện cán cân thương mại, thị trường, duy trì ổn định và tăng trưởng kinh tế vĩ mô.

- Giải quyết việc làm, xoá đói giảm nghèo, đảm bảo

an sinh XH

- Bảo vệ thị trường, sản xuất nội địa và các ngành kinh tế mới, cạnh tranh có điều kiện, thúc đẩy hội nhập theo cam kết đã ký kết

- Đảm bảo an ninh, bảo vệ môi trường

Các nguyên tắc của chính

sách kinh tế.

- Phải phù hợp với quan điểm, đường lối của Đảng, nhà nước

về phát triển kinh tế - xã hội

- Phải phù hợp luật pháp trong nước, quốc tế

- Phải phù hợp với đòi hỏi của quy luật khách quan và thực tiễn (tính khoa học)

- Phải đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ và thống nhất

- Phải minh bạch, nhất quán và

có thể dự đoán

- Phải đảm bảo tính khả thi và hiệu quả

- Chính sách có khởi đầu, kết thúc (vòng đời) theo chu trình khép kín gồm các giai đoạn: Hoạch định và ban hành chính sách; Tổ chức và chỉ đạo thực hiện chính sách; Kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chính sách.

- Mỗi giai đoạn trong chu trình chính sách gồm các nội dung có liên quan với nhau và tương tác qua lại, phụ thuộc lẫn nhau

* Ngày nay, các chuyên gia chính sách quan tâm giai đoạn 3 của chu trình chính sách: Phân tích, đánh giá, điều chinh chính sách

- Xác định vấn đề cần giaỉ quyết bằng chính sách kinh tế

- Cơ quan có thẩm quyền quyết định xây dựng chính sách kinh

tế

- Phân tích vấn đề chính sách, xác định mục tiêu, giải pháp để chọn phương án chính sách kinh tế.

- Soạn thảo dự án chính sách kinh tế

- Trình cấp có thẩm quyền thẩm định

- Cơ quan có th.quyền phê duyệt

và ra quyết định

- Thể chế hoá chính sách và ban hành chính sách kinh tế.

+ Thể chế hoá chính chính sách kinh tế bằng các văn bản pháp quy phù

hợp (như NĐ, thông tư, chỉ thị, thông báo,…) để hướng dẫn thực hiện

chính sách kinh tế.

+ Ban hành văn bản chính sách kinh tế bao gồm cả Quyết định ban hành

và nội dung quy định chính sách, văn bản hướng dẫn thực hiện

+ Văn bản chính sách kinh tế phải được công bố trên các phương tiện

thông tin, truyền thông đại chúng

Tổ chức thực hiện: Hình thành bộ

máy tổ chức và cán bộ thực thi; bồi

dưỡng, tập huấn cán bộ & đối tượng

cá nhân tham gia thực hiện chính sách

Kiểm tra Đánh giá Điều chỉnh

Theo dõi, thu thập thông tin

quá trình thực hiện chính

sách (từ cơ quan thực thi,

cơ quan có thẩm quyền, cơ

quan Pháp luật, tổ chức

giám sát và người dân, từ

đối tượng chính sách và

người đại diện, nguồn khác)

Kiểm tra, phân tích, đánh giá

rõ nguyên nhân

+ Lý do điều chỉnh (do năng lực con người, điều kiện môi trường, thời gian từ khi hoạch định đến thực hiện đều có thể ảnh hưởng, tạo nên những bất hợp lý,… cần điều chỉnh hoặc thay đổi chính sách)

+ Nguyên tắc điều chỉnh: khi cần thiết, ko tuỳ tiện, phải đúng lúc, đúng liều lượng + Các loại điều chỉnh: phương tiện, nguồn lực hoặc mục tiêu, kết hợp cả 2; điều chỉnh 1 hoặc hơn 1 lần; điều chỉnh nhiều lần ko hiệu quả ->dừng, thay CS mới.

Tổng kết, rút bài học kinh nghiệm, khuyến nghị chính sách, lưu trữ hồ sơ Quản lý

2.1 KHÁI NIỆM, NHIỆM VỤ VÀ MỤC TIÊU PHÂN

TÍCH CHÍNH SÁCH.

2.2 QUÁ TRÌNH PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH KINH

TẾ & CÁC NỘI DUNG CHÍNH SÁCH KINH TẾ

2.3 NỘI DUNG PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA

Khái

niệm

Là hành động xem xét, đối chiếu, so sánh, đánh giá mục tiêu, giải pháp và hướng tác động đến các đối tượng nhằm đưa ra kiến nghị phục vụ công tác quản

lý của các chủ thể chính sách kinh tế Là hđộng gắn liền việc ban hành & thực thi chính sách kinh tế

Nhiệm vụ

- Phân tích luận cứ khoa học, thực tiễn của chính sách.

- Phân tích, so sánh mục tiêu và giải pháp, công cụ chính sách

- Phân tích tác động của chính sách đến các đối tượng

- Hình thành dữ liệu thông tin phục vụ công tác QLNN về KT-XH

- Thông tin vấn đề chính sách (phải có

luân cứ và phải đúng)

- Kết quả kỳ vọng của chính sách (ko

được ấn định trước như thực tại, phải

được dự báo)

- Chính sách ưu tiên (được khuyến nghị

dựa vào phán đoán giá trị, độ thoả dụng

của kết quả kỳ vọng)

- Kết quả quan sát được của chính sách

có thể do các yếu tố ngoài chính sách

tạo ra ko thể trình bày hay biết trước một

cách đầy đủ; ko thể dự kiến hoặc nằm

ngoài dự kiến ban đầu

- Thành quả của chính sách thường ko

hoàn chỉnh, bởi hiếm khi vấn đề đã được

giải quyết, mà thường được giải quyết

lại, thậm chí ko được giải quyết Thông

tin này giúp dự báo kết quả kỳ vọng

chính sách.

- Cung cấp thông tin ở tất cả các giai đoạn của chu trình chính sách;

- Góp phần nâng cao chất lượng các quyết định chính sách & quản lý;

- Là công cụ để nâng cao năng lực ban hành

& thực thi chính sách kinh tế và hiệu quả QLNN về KT-XH

Yêu cầu các thành phần thông tin

2.2.2 Phân tích giải pháp chính sách

2.2.1 Phân tích vấn đề chính sách

2.2.3 Phân tích hành động chính sách

2.2.4 Phân tích tác động chính sách

1) Nhận thức vấn đề chính sách.

+ Phân tích cơ sở xác định vấn đề chính

sách kinh tế và bối cảnh (phân tích, đánh

giá bối cảnh trong nước và quốc tế, xác

định vấn đề và các dấu hiệu, triệu

chứng, nguồn gốc và nguyên nhân làm

xuất hiện vấn đề chính sách)

+ Phân tích đặc điểm của vấn đề chính

sách (nhu cầu thực tế của vấn đề chính

sách thường có 3 đặc điểm: mang tính

phổ biến, tính hợp lý và khả năng thông

tin)

+ Sắp xếp vấn đề chính sách để xác

định chính sách ưu tiên (cần tìm hiểu lý

do: do mâu thuẫn gay gắt, do số đông

quan tâm lo lắng hay do nguy cơ sẽ lớn

trong tương lai; vấn đề mới xuất hiện

+ Giải thích các mục tiêu và phân biệt, đánh giá mối quan hệ mục tiêu và phương thức đạt mục tiêu (trong “dây xích” mục tiêu, phương tiện)

+ Chỉ rõ hạn chế chính sách (ko thể đạt được tất cả các mục tiêu, xử lý quan hệ giữa nguồn lực và mục tiêu ko phải lúc nào cũng hoàn hảo->lựa chọn, kiến nghị mục tiêu ưu tiên.

2 bước

1) Xây dựng, lựa chọn chỉ tiêu

đánh giá chính sách.

Cụ thể hoá hay chuyển hoá mục tiêu

thành các chỉ tiêu (định tính, định

lượng; số lượng, chất lượng; có thể

đo hoặc ko đo lường được; có thể

chuyển đổi sang 1 hệ đo lường hoặc

Chính sách đã tồn tại, cần sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện: Những giải pháp chính sách mang tính lý thuyết; Chính sách

do các nhà khoa học, các chuyên gia, nhà hoạt động thực tiễn đề xuất

* Lưu ý: Không có phương án

hoàn hảo, nhưng phương án chính sách phải tập hợp nhiều giải pháp, hành động thống nhất hướng tới mục tiêu tiêu; không cảm tính (cho rằng những gp này hấp dẫn hơn giải pháp khác); tránh chung chung (cần cụ thể)

5 bước

3) Lựa chọn phương thức đánh giá phương

án chính sách.

Lựa chọn mục tiêu trước, giải pháp sau Một số phương pháp phân tích giải pháp chính sách: lợi ích-chi phí, hiệu quả -chi phí, phân tích

đa mục tiêu (Các phương pháp khác nhau ở số lượng mục tiêu, khả năng lượng hoá và tiền tệ hoá Xem thêm phương pháp lượng KT)

4) Đánh giá, lựa chọn phương án chính sách tối ưu

Một số phương pháp đánh giá, so sánh và lựa chọn phương án chính sách tối ưu: Phương pháp kịch bản (chọn kịch bản tốt nhất, nếu ko có thì chọn kịch bản có kết quả tốt nhất trong phần lớn các trường hợp hoặc kịch bản tránh được hậu quả xấu nhất so với kịch bản khác)

Phương pháp cho điểm (chọn phương án có tổng điểm các tiêu chuẩn cao nhất)

Phương pháp khác: tính điểm theo hệ số; lợi ích ròng; đ.giá ảnh hưởng trong tr/hợp tốt nhất, xấu nhất;…Xếp hạng các giải pháp và chọn phương án chính sách tối ưu (trường hợp mục tiêu, giải pháp có thể quy đổi ra tiền tệ, chọn phương án chính sách có lợi ích ròng lớn nhất, trường hợp khác phân tích dự báo ảnh hưởng của chính sách cân nhắc giữa lợi ích tốt nhất và tổn thất nhỏ nhất trong các phương án chính sách.

5 bước

5) Đưa ra lời khuyên về hành động chính sách (kiến nghị chính sách)

Kiến nghị chính sách phải được dựa trên việc đánh giá và lựa chọn phương án chính sách.

Phải tóm tắt ưu, nhược điểm khi vận dụng kiến nghị phương án chính sách đã chọn trong thực tế Chỉ rõ những hành động chính sách phải thực hiện

5 bước

Mục

tiêu

Đánh giá kết quả công tác tổ chức, chỉ đạo thực hiện chính sách để kiến nghị hoàn thiện bộ máy, nguồn lực và hoạt động thực thi chính sách

Nội dung

1) Đánh giá các hình thức cơ cấu (tổ chức quản lý, nhân lực, phương tiện, thời gian, văn bản quản lý, chương trình hành động)

2) Đánh giá công tác chỉ đạo thực hiện (vận hành thông tin, truyền thông, sử dụng công cụ dự án, quản lý nhân sự, phối hợp thực hiện

1) Đánh giá tác động chính sách đến sự phát triển KT-XH, đối tượng chính sách và tính hiệu lực, hiệu quả thực tế của chính sách.

2) Đề xuất, kiến nghị điều chỉnh chính sách và tổng kết, rút bài học kinh nghiệm cho công tác phân tích nói riêng cũng như hoạch định, thực thi chính sách trong chu kỳ chính sách mới

Nội dung cơ bản

của qúa trình phân

tích chính sách kinh

tế gồm:

Tóm lại

- Phân tích, chọn kịch bản chính sách: Kịch bản chính sách là một bản phác hoạ vấn đề chính sách, mục tiêu, những thiết chế chính sách và hành động của từng nhóm xã hội khi chính sách bắt đầu có hiệu lực Phương án tối ưu là kịch bản được lựa chọn để đưa ra quyết định chính sách.

- Phân tích tác động chính sách kinh tế: tích cực (dương), tiêu cực (âm) và lan toả, ngoại biên (cả 2) Phân tích tác động đến các đối tượng khác nhau và đối với sự phát triển chung của KT-XH

- Phân tích phân hoá xã hội do chính sách (nhóm hưởng lợi, nhóm thiệt thòi, nhóm ko chịu ảnh hưởng – vô can)

- Phân tích phản ứng xã hội đối với chính sách: nhóm ủng hộ, nhóm phản đối, nhóm thờ ơ.

- Phân tích tuổi thọ chính sách: dài hạn hay ngắn hạn

- Phân tích nhu cầu sửa đổi, ban hành chính sách mới: Khẳng định sự cần thiết ban hành chính sách mới hay tìm giải pháp khác (thông qua thị trường, tổ chức đoàn thể, …)

2.3.1 Tác động đối với kinh tế (theo mục tiêu CS)

2.3.2 Tác động đối với xã hội

2.3.4 Tác động khác của chính sách kinh

tế 2.3.3 Tác động đối với hội nhập quốc tế

Loại chính sách kinh tế quan trọng (chính sách tài khóa & tiền

tệ, thuế &tín dụng)

ND: Thuế, đầu tư, tiêu dùng (chính sách tài khóa thắt chặt; miễn, giảm, giãn thuế); Tín dụng, lãi suất(Chính sách tiền tệ nới lỏng, linh hoạt); Chính sách khác

Tác động đến tăng trưởng, lạm

phát, …

- Loại chính sách kinh tế (ngoài 2 chính sách trên, còn chính sách thu nhập, nhà ở,

….) và tác động đến an sinh

xã hội, thu nhập, việc làm,

- Cho vay hộ nghèo, đầu tư

và hạ tầng nông thôn, XD nhà

ở (người nghèo, công nhân, SV), hỗ trợ người hưởng lương, thu nhập thấp, dân vùng th.tai, các vđề ngân sách, chương trình cho y tế, giáo dục,…

- Chính sách kinh tế hướng vào phát triển ngành có lợi thế so sánh, ngành trọng điểm, nâng cao sức cạnh tranh, năng lực hội nhập

- Phát triển xuất nhập khẩu và TM nội địa, chuỗi giá trị

- Hội nhập với khu vực, quốc tế về thuế, lưu thông tiên tệ, thanh toán quốc

tế, thương mại, đầu tư

Đối với môi trường

+ Các chính sách quản lý quy hoạch, kiểm soát khai thác tài nguyên; chính sách thuế, phí về môi trường; Ứng phó biến đổi khí hậu…

+ Tác động chính sách (gìn giữ, bảo vệ MT, tài nguyên)

Đối với bảo vệ sản xuất nội địa

+ Chính sách bảo hộ bằng các

hàng rào thuế, phi thuế hợp lệ

+ Tác động chính sách (bảo vệ tốt

hay chưa tốt, có hiệu quả ko)

Đối với an ninh+ Tác động đến an ninh kinh tế, an ninh quốc

gia

+ Chính sách kiểm soát hàng nhập khẩu, xử

lý hoạt động trái luật, tổ chức tội phạm; quản

lý hoạt động liên doanh và SX nội địa ko lành

mạnh.

2.4.1 Xác định mục tiêu công tác phân tích

2.4.2 Huy động và tổ chức nguồn lực phân tích

2.4.3 Lựa chọn phương pháp và công cụ phân tích

2) Ước tính xác suất xuất hiện các kết quả tích cực và bất

lợi đối với kinh tế, xã hội

3) Ước tính lợi ích và chi phí đối với kinh tế, xã hội khi các

kết quả tích cực hoặc bất lợi này xuất hiện

4) Tính toán lợi ích thu được hoặc mất mát liên quan đến

từng kết quả tích cực hoặc bất lợi

5) Chiết khấu theo từng năm sự kiện xảy ra trở về năm hiện

tại để có những giá trị hiện tại ròng

6) Lựa chọn phương án tốt nhất có giá trị ròng lớn nhất (NPV= PVli –PVcp, chọn NPV>0,có giá trị max)