PHÁT TRIỂN TÂM VẬN, ĐH Y DƯỢC TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. 1Kể được 4 cơ sở đánh giá sự phát triển và trưởng thành não 2Phân tích được các đặc điểm về vận động và phản xạ nguyên phát và các giác quan của trẻ sơ sinh. 3Trình bày được sự phát triển về vận động, sự kết hợp các động tác, sự phát triển lời nói, quan hệ đối với người xung quanh từ 2th6tuổi. 4Ưng dụng được trên lâm sàng, khi khám bịnh

Sự phát triển tâm

vận

BS NGUYỄN HUY LUÂN

Mục tiêu

1-Kể được 4 cơ sở đánh giá sự phát triển và trưởng thành não

2-Phân tích được các đặc điểm về vận động và

phản xạ nguyên phát và các giác quan của trẻ sơ sinh.

3-Trình bày được sự phát triển về vận động, sự kết hợp các động tác, sự phát triển lời nói, quan hệ đối với người xung quanh từ 2th-6tuổi.

4-Ưùng dụng được trên lâm sàng, khi khám bịnh

Mở đầu

Sự phát triển tâm vận là:

- chỉ số để đánh giá hoạt động não bộ

- chỉ số đánh giá sự trưởng thành chức năng não bộ

- giúp chẩn đoán sớm các bịnh lý, tiên lượng các di chứng não bộ

Sự phát triển tâm vận

So sánh đánh giá

Sự phát triển tâm vận

tình hình vận động Chức năng 2 bán cầu vận động

sự kết hợp động tác cường cơ

lời nói tâm thần

quan hệ trẻ với xung quanh Phản xạ nguyên phát

Đánh giá phát triển tâm thần vận

động

• Phát triển cảm xúc , quan hệ xã hội

• Phát triển thích ứng của các cơ vận động nhỏ (vận động tinh).

• Phát triển của các cơ vận động lớn (vận động thô).

• Phát triển ngôn ngử

– Trẻ sơ sinh thuờng dùng thang điểm Balley,

trẻ lớn dùng trắc nghiệm Denver

Nguyên lí của

sự phát triển vận động

• Trung tâm → ngoại biên

• Đầu → ngón chân

• Thô sơ → tinh tế

• Ngón tay út → ngón tay cái

• Nhu cầu cá nhân/xã hội thúc đẩy sự vận động

2 tháng tuổi

Tư thế nằm ngửa

Sự phát triển chơi đùa điển hình

Trong khi nằm ngửa…

• liếc nhìn đồ chơi di chuyển từ bên này qua bên kia

• cố gắng với lấy cái lúc lắc để trên ngực

• giữ đầu ở đường giữa khi nhìn mặt người khác

Không điển hình

có thể biểu hiện nhiều vận động không tương xứng với ưu thế đầu nghiêng bên, hoặc phản xạ cường cơ cổ không tương đồng

Khó liếc nhìn, có thể chỉ nhìn một phía hoặc nhìn thẳng

Giảm khả năng có được những vận động tứ chi chống trọng lực Khoảng thời gian không hoạt động kéo dài

Tư thế nằm ngửa

Điển hình

Không diển hình

Tư thế nằm nghiêng

Điển hình

Có thể nâng đầu và ngực trong lúc được lật nghiêng, nghiêng đầu hai bên vững

Bắt đầu cân bằng hoạt động cơ gập và duỗi thân

Có khả năng thay đổi từ việc sử dụng chủ yếu cơ gấp qua

cơ duỗi khi tư thế đòi hỏi

Không điển hình

Có lẽ không thể giữ thẳng đầu khi được lật nghiêng

Có thể nhìn rõ hơn lúc nằm nghiêng, vì vậy rất quan trọng để quan sát trẻ ở tất cả tám tư thế

Tư thế nằm nghiêng

Tư thế nằm sấp

Điển hình

Nâng đầu tư thế 45 độ và hơn nữa nhờ cột sống ngực

Hông và đầu gối bắt đầu cử động từ tư thế “sơ sinh” (ưu thế gấp) sang tư thế duỗi, dạng, giúp nâng đầu và thân dễ dàng Cùi chỏ ở dưới vai cho tới 3 tháng tuổi

Không điển hình

Tư thế trông giống trẻ sơ sinh hơn, trẻ nhũ nhi cho thấy duỗi chi khỏe hơn hoặc hông và đầu gối giữ

nguyên tư thế sơ sinh gấp và giạng

Không thể tự nâng đầu, chỉ có thể chi chuyển đầu khi được giúp đỡ

Tư thế nằm sấp

Không điển hình Điển hình

Nâng ngồi dậy

Không điển hình

Điều khiển đầu kém khi ngồi thẳng

Ít hoạt động cơ chi trên và cột sống cổ

Uống cong cột sống ngực và thắt lưng khi ngồi thẳng

Nâng ngồi dậy

Điển hình Không điển hình

Ngồi

Điển hình

Đầu thẳng hàng với tai trực tiếp trên vai

Giữ vững tư thế khi được giúp đỡ

Quay đầu có thể thấy hoặc không lúc 2 tháng tuổi, nhưng sẽ thấy lúc 3 tháng

Không điển hình

Cần giúp đỡ để giữ vững tư thế ngồi

Không thể nâng và giữ đầu ở tư thế ngồi thẳng Chống trọng lực ít hoặc không • hoạt động cánh tay

Tư thế ngồi

Điển hình Không điển hình

Tư thế ngang

Điển hình

Có thể dùng cổ và duỗi thân để giữ vững tư thế

Có thể điều khiển đầu thời gian ngắn, nhưng không thể giữ đầu ở giữa

Không điển hình

Không thể nâng người và giữ đầu được

Tư thế ngang

Điển hình Không điển hình

Duỗi phòng vệ

Không điển hình

Không thể có hoạt động chống trọng lực của đầu và thân

Tư thế duỗi phòng vệ

Điển hình Không điển hình

Tư thế đứng

Không điển hình

Cần đỡ một chút nếu đứng bằng chân

Hoạt động cơ để đứng được – một chút hoặc không gián đoạn

Tư thế đứng

Điển hình Không điển hình

Nhũ nhi 6 tháng tuổi

• Dùng tay để giúp ngồi vững

• Lật từ ngửa sang sấp

• Dùng chân đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể khi được đỡ đứng thẳng

Tư thế nằm ngửa

Liếc mắt 180 độ Giữ đầu thẳng giữa Với lấy và nắm chặt Chuyền đồ chơi từ tay này sang tay kia Dùng tay nghịch chân

Vận động chống trọng lượng Nâng hông

Điển hình Không điển hình

TƯ THẾ NẰM NGHIÊNG

Đầu ở đường giữaCánh tay ở giũaCân bằng trương lực cơHoạt động các cơ

Nghiêng qua lạiGiữ yên tư thế nghiêng

Điển hình Không điển hình

TƯ THẾ NẰM SẤP

Nâng đầu và thânVới lấy đồ chơi gầnDuỗi hông mạnh Nghiêng qua một bên

Điển hình Không điển hình

KÉO NGỒI DẬY

Đầu lên trướcGập đầu ra trước Cân bằng 2 vai Hoạt động của bụng

Điển hình Không điển hình

Điển hình

TƯ THẾ NGỒI

Đầu ở đường giữaCúi trước chủ độngVới lấy và nắm chặtNgồi và với lấy đồ chơi mà không té ngãDuỗi lưng tốt

Không điển hình

TƯ THẾ ĐỨNG

Đứng thẳngVận động tự doDưỗi hông

Chân cử động tự ýĐứng trên mặt phẳng

Điển hình Không điển hình

TƯ THẾ NẰM NGANG

Cử động chống trọng lượngDuỗi chống trọng lượng

Tứ chi vận động linh hoạt

Điển hình Không điển hình

TƯ THẾ DUỖI PHÒNG VỆ

Đầu ở đường giữaCánh tay vung ra trướcNằm thẳng chống trọng lực

Điển hình Không điển hình

CÁC MỐC PHÁT TRIỂN

Ở TRẺ NHŨ NHI ĐẾN 9 THÁNG

• Ngồi và với lấy đồ chơi mà không té ngã

• Lật ngửa và ngồi dậy

• Bò bằng bàn tay và đầu gối với cử động tay chân luân phiên

• Sử dụng 1 tay ưu thế

• Lưng cong lại

• Tay không linh hoạt khi ngồi

• Khó vẽ nguệch ngoạc

• Chỉ dùng 1 bên thân người để di chuyển

• Không thể giữ thẳng lưng

• Chưa thể đứng được

LÚC 12 THÁNG

• Kéo đứng dậy và bám vào đồ đạc lần bước đi

• Đứng một mình và bước vài bước độc lập

• Khó đứng dậy vì chân cứng và ngón chân nhọn

• Chỉ sử dụng cánh tay để kéo đứng dậy

• Ngồi nghiêng một bên

• Cánh tay duỗi cứng và gấp mạnh

• Cần dùng tay để ngồi vững

Chậm phát triển về vận động

• 4 tháng: không giữ được đầu ở tư thế

ngồi

• 9 tháng: không tự ngồi được

• 18 tháng: không tự đi được

• Không nói được đơn âm lúc 16 tháng

• Không nói được cụm từ 2 âm lúc 24

tháng

• Mất bất kỳ khả năng nào về ngôn ngữ hay

giao tiếp ở bất kỳ lứa tuổi nào

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

sơ sinh - có

-fản xạ nguyên fát:

@bú:

7th(t)

@nắm tay 8th(t)

@Moro:

8,5 th(t)

@đứng : 9th (t)

- giãm trương lực trục, tăng trương lực tứ chi

- kém

- 4 chi tư thế khác nhau khi nằm ngữa

- không -ngủõ suốt

-giác quan:

@nghe

@nếm

@ngữi

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

2 tháng nt cường cơ

cổ tăng -nằm sấp giữ đầu trong chốc lát -ngủ 2 chi dưới duổi

vật trước mặt

-cười mĩm khi vui thích

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

3 tháng - mất 1 số

PXNP

@nắm

@bước

@thì 2 Moro

-cường cơ đầu

tốt:nằm sấp- giữ vai đầu thẳng -cường cơ lưng yếu

-đón lấy những gì người ta đưa

-ríu rít những tiếng nói

sơ khởi

- cười ra tiếng

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

6 tháng -Chỉ còn

PX nắm

ở chân

-cột sống khá vững có thể ngồi tựa -cường cơ chi giảm dần

có thể đứng trong chốc lát

nhặt hòn

bi bằng 5 ngón

nt phân biệt

người quen,lạ

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

trườn,bò giỏi

-có thể vịn bàn đứng lên

tự ngồi không cần tựa

nhặt bi bằng 2 ngón tay -đập 2 vật vào nhau tạo ra tiếng động

phát đơn âm

vẩy tay chào, hoan hô tham gia cút bắt

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

12 tháng tập đi

CS co chiều cong thắt lưng

vuông gổ thành

hình tháp nhặt

nhiều hòn bi cho vào tách

-phát 2 âm

-nhắc lại những âm người lớn dạy

- phân biệt lời khen, cấm đoán

15 tháng đi vững

bò lên cầu thang

khối vuông thành hình tháp

tập thể ganh tỵ tò mò

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

18 tháng đi nhanh

chạy

lên cầu thang nếu dắt 1 tay

lật ngữa

1 ly lấy

bi bên trong

nói câu ngắn

biết gọi

đi tiểu tiện

21 tháng tự lên

cầu thang 1 mình

xuống cầu thang

xếo đồ choi theo

1 hàng dài

nói câu dài

đòi ăn,uống

24 tháng lên

xuống cầu thang 1mình

nhảy trên 1chân

đá bóng vẽ hình tròn

nói nhiều học hát câu ngắn

tự mặc quần áo

Sự phát triển tâm vận

giai đoạn vận động cường cơ phối hợp lời nói quan hệ

2-3 tuổi tay chân bớt vụng

về

động tác khéo léo

phát triển lời nói

có thể sống tập thể

Sự phát triển tâm vận