Phương pháp phân tích kinh tế y tế

Kinh tế dược, phân tích chi phí hiệu quả, chi phí thỏa dụng. Mô hình ECHO. Các khái niệm về chi phí y tế trực tiếp, chi phí y tế gián tiếp. Chi phí cơ hội. Kinh tế vi mô.Giới thiệu về kinh tế học Sự khan hiếm và chi phí cơ hội 3 câu hỏi cơ bản của kinh tế thị trường và tác động của chính phủ Nguồn lực kinh tế và hàm sản xuấttăng trưởng kinh tế Đường giới hạn khả năng sản xuất Lợi thế tuyệt đối, lợi thế so sánh và thương mại quốc tế Đường cong Lorenz về phân phối thu nhập Một vài chỉ số kinh tế vĩ mô

PGS TS Nguyễn Thị Kim Chúc

PGS 1

PGS 2

1.1 Khái niệm kinh tế học

Economics - science and art of making choice based on

scarity of resources (Paul Samuelson)Kinh tế học là môn khoa học xã hội nghiên cứu sự chọn lựa

của con người trong việc sử dụng những nguồn lực cógiới hạn để sản xuất ra của cải vật chất đáp ứng nhucầu ngày càng cao của con người

1.1 Khái niệm kinh tế học

của kinh tế học

Theo David Begg, kinh tế học trả lời 3 câu hỏi chính

1 Sản xuất cái gì?

2 Sản xuất như thế nào?

3 Sản xuất cho ai?

1.3 Phân loại kinh tế học

❖ Theo đối tượng nghiên cứu:

1.3 Phân loại kinh tế học

Kinh tế học vĩ mô: nghiên cứu nền kinh tế một cách

tổng thể (nền kinh tế quốc gia và kinh tế toàn cầu)

1.3 Phân loại kinh tế học

Kinh tế học vi mô: nghiên cứu các đơn vị cụ thể của

nền kinh tế (người tiêu dùng, người sản xuất, nhà phânphối )

1.3 Phân loại kinh tế học

➢ Kinh tế học thực chứng (positive economics): giải thích

sự hoạt động của nền kinh tế một cách khách quan,khoa học

➢ Kinh tế học chuẩn tắc (normative economics): đưa ra

các chỉ dẫn, khuyến nghị dựa trên những đánh giá theotiêu chuẩn của cá nhân

1.3 Phân loại kinh tế học

➢ Kinh tế học lý luận - nghiên cứu bản chất, nội dung và

quy luật phát triển chung nhất của các quá trình kinhtế

➢ Kinh tế học ứng dụng – nghiên cứu những chức năng

riêng biệt trong quản lý kinh tế, hay nói cách khác,xây dựng những lý thuyết và phương pháp quản lý đểứng dụng trong các ngành kinh tế riêng biệt

1.4 Thị trường

Thị trường là sự biểu hiện phân công lao động xã hội

Thị trường là tổng hợp các quan hệ kinh tế hình thành

trong hoạt động mua và bán

Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm,

dịch vụ hoặc tiền tệ giữa người bán và người mua, từ

đó xác định rõ số lượng và giá cả cần thiết của sảnphẩm, dịch vụ

1.4 Thị trường

Các thành viên tham gia thị trường nhằm mục đích gì?

Điểm chung nhất đối với các thành viên tham gia thị

1.4 Thị trường

Cầu - là số lượng hàng hóa/dịch vụ mà người mua có khả

năng và sẵn sàng mua ở các mức giá khác nhau trog mộtthời gian nhất định (với giả thiết Ceteris Paribus – CP)

1.4 Thị trường

1.4.2.2 Cung (Supply-S):

năng và sẵn sàng bán ở các mức giá khác nhau trongmột thời gian nhất định (với giả thiết Ceteris Paribus –CP)

1.4 Thị trường

E (Price Elasticity of Demand)

1.4 Thị trường

E>1: Cầu phụ thuộc vào

sự thay đổi giáE<1: Cầu ít phụ thuộc vào

sự thay đổi giáE=1: Cầu không thay đổi

PGS 18

2.1.Khái niệm kinh tế y tế

Kinh tế y tế (Health economics) - là việc áp dụng những khái niệm “kinh tế” vào

“y tế”.

Kinh tế y tế là môn học nghiên cứu việc sử dụng nguồn lực y tế trong các cơ sở

cung cấp dịch vụ y tế nhằm thỏa mãn tốt nhất nhu cầu về dịch vụ y tế của cá

2.2.1 Cầu Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu trong thị trường

2.2.2 Cung:

Bác sĩ Hùng mở phòng mạch ở làng A Ông ta đãvay tiền để sử nhà và mua trang thiết bị Mỗi tháng,ông phải trả lãi xuất ngân hàng 150.000 đ, trả côngcho người giúp việc 200.000đ; chi tiền điện, nước 100.000đ Nếu ông đặt giá khám bệnh 2.500đ/ngày

và mỗi ngày trung bình có 10 bệnh nhân, thì ông sẽlời bao nhiêu? (giả sử làm việc 6 ngày/tuần, 4tuần/tháng

Công việc như vậy có đáng làm không? Làm thế nào

để tăng lợi nhuận

2.2.2 Cung:

Bác sĩ Hùng thử nghiệm về giá khám bệnh để xem giá nàophù hợp nhất Kết quả như sau:

1 Nên chọn giá nào?

2 Liệu có cạnh tranh hay không?

PGS 26

• Kinh tế dược – môn khoa học ứng dụng nghiên cứu sosánh tỷ lệ giữa chi phí và hiệu quả của các liệu pháp điều trị

và dự phòng khác nhau nhằm lựa chọn những liệu pháp trịliệu tối ưu

• Kinh tế dược – là ngành khoa học kết hợp giữa y học,dược học, toán học và kinh tế học nhằm hiểu được nhữnghậu quả kinh tế xã hội sâu xa của thuốc và phương phápđiều trị, dự phòng lựa chọn

• Kinh tế dược - là ngành khoa học ứng dụng hiện đại đánhgiá về mặt kinh tế chất lượng điều trị bằng thuốc hoặc khôngbằng thuốc trên cơ sở đánh giá tổng hợp kết quả điều trị vàchi phí điều trị

• Trong những năm 1970s, KTDK bắt đầu có chỗ đứng

trong ngành giảng huấn

• Năm 1978, McGhan, Rowland, và Bootman (ÐH

Minnesota) đă giới thiệu những khái niệm về phân tích

phí tổn-ích lợi, phí tổn-hiệu nghiệm trong báo chuyên khoa American Journal of Hospital 4

• Những năm cuối của 1980s, KTDK đă chính thức ra đời

• Sự ra đời các phương pháp điều trị mới, thuốc mới đắt tiền hơn nhờ sự phát triển của khoa học kĩ thuật

• Sự gia tăng tỷ lệ dân số già

• Sự gia tăng không ngừng số lượng các thuốc generic

• Sự gia tăng không ngừng chi phí điều trị với nguồn vốn hạn chế

Phí tổn ngành y tế sức khỏe mỗi lúc một tăng cao mà nguồn tài chính thì có giới hạn

Tạo nên áp lực làm cho những người quan tâm và giữ nhiệm vụ quản trị ngân sách phải phỏng định chi phí cho dịch vụ bảo vệ sức khỏe

Kinh tế Dược khoa đă biến đổi từ một môn học lý thuyết sang khoa học thực hành

Chi phí cho từng bệnh cụ thể (gánh nặng bệnh tật)

Chi phí điều trị bệnh nhân

Chi phí cho khóa điều trị bằng dược phẩm

Chi phí y tế nói chung

giải đáp nhờ kinh tế dược

❖ Thuốc nào tốt nhất cho nhóm bệnh nhân nào?

❖ Thuốc nào tốt nhất để phát triển sản xuất công nghiệp?

❖ Thuốc nào nên được chọn vào danh mục thuốc thiết yếu?

❖ Thuốc nào nên được chọn vào danh mục thuốc chủ yếu?

❖ Thuốc nào nên được chọn vào danh mục bảo hiểm?

❖ Chi phí của mỗi năm sống chất lượng của bệnh nhân khi sử dụng thuốc là bao nhiêu?

❖ Chất lượng sống của bệnh nhân có được tăng lên khi sử dụng liệu pháp điều trị cụ thể?

❖ Thuốc nào là tối ưu cho những bệnh cụ thể ?

❖ Lợi ích mà bệnh nhân thu được cho mỗi liệu pháp điều trị cụ thể là gi?

Kinh tế dược cho phép đánh giá tính hợp lý trong

sử dụng những can thiệp y tế (thuốc, liệu pháp điều trị…) mới, đắt tiền hơn ở khía cạnh độ an

toàn, hiệu quả và lợi ích kinh tế.

Kinh tế dược cho phép lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu giữa rất nhiều các phương pháp

điều trị

Kinh tế dược cho phép hoạch định chi phí với

hiệu quả mong đợi tối ưu nhất

Chi phí y tế trên thế giới

Chi phí y tế trên thế giới

USA OVER HERE

Chi phí thuốc tại Mỹ

Chi phí y

tế tăng

Nhu cầu CSSK tăng

Thuốc mới đắt tiền

Kỳ vọng

Nguồn lực y

tế Chi phí y tế

✓ Làm thế nào để sử dụng hiệu quả mỗi đơn vị nguồn lực bỏ ra?

✓ Làm thế nào đề lựa chọn liệu pháp điều trị thu được hiệu quả cao nhất với chi phí thấp nhất?

✓ Làm thế nào để tối ưu hóa lựa chọn điều trị?

Lịch sử phát triển

Nghiên cứu COI bắt đầu xuất hiện

Cost-benefit được chấp nhận nhưng cách tính giá cho sức khỏe

bị gạt bỏ

Thay thế cách đánh giá kết quả bằng CEA/CUA

Hợp nhất CBA và CUA (SVQ)

Khái niệm KTYT

Lâm sàng (Clinical) (Humanistic nhân văn

Kinh tế (Economic)

Ngành khoa học ứng dụng đánh giá chất lượng

sử dụng các liệu pháp điều trị (thuốc, dịch vụ

y tế, thiết bị y tế …) dựa trên đánh giá tổng hợp về hiệu quả

KINH TẾ DƯỢC

Kinh tế y tế

Chính sách y tế

Vai trò của chính phủ trong chăm sóc y tế

Vĩ mô

Kinh tế dược

Liệu pháp điều trị

Cấu trúc danh mục thuốc

Bảo hiểm y tế nên được cấu trúc

hóa như thế nào?

Chi phí các dịch vụ y tế cơ bản?

Những chính sách y tế sớm có thu

được những hiệu quả lâu dài?

Những phương thức thanh toán

khác nhau có ảnh hưởng đến chất

lượng chăm sóc sức khỏe, chi phí

và hiệu quả điều trị?

Thuốc nào tốt nhất để phát triển sản xuất công nghiệp?

Lợi ích mà bệnh nhân thu được cho mỗi liệu pháp điều trị cụ thể là gì?

Kinh tế dược và kinh tế y tế

Vai trò

Lựa chọn liệu pháp điều trị tối

ưu cho bệnh nhân

KTD trên thế giới

Số lượng nghiên cứu kinh tế dược được công bố tại Châu Á

Hoang Minh Tuan & cs Pharmacoeconomic research and application in 10 ASIA countries between 2003 and 2013: A systematic review,, ISPOR 6th

KTD trên thế giới

Số lượng nghiên cứu CUA trong ung thư học được công bố

Source: Dan Greenberg et al, When is Cancer Care Cost-Effective? A Systematic Overview of Cost –Utility Analyses in Oncology, Oxford University Press,

Ứng dụng nghiên cứu KTD tại Châu Âu

KTD trên thế giới

2000

CDN

AUS NL

ESP

F

SW

FRG I

UK USA Level of Regulation

TRONG KINH TẾ Y Tế

consequences

Người bệnh

Bên thứ ba chi trả

Cơ quan y tế Xã hội

Quan điểm nghiên cứu – góc nhìn của nghiên cứu, ảnh hưởng

đến cách đánh giá chi phí và hiệu quả của các can thiệp y tế

Quan điểm nghiên cứu

A Người bệnh

B Cơ sở y tế

C Bảo hiểm y tế

D Xã hội

Chi phí

1 Chi phí thuốc

2 Chi phí xét nghiệm

3 Chi phí ăn uống

4 Khấu hao tài sản cố định

Khái niệm

Chi phí - tổng nguồn lực bỏ ra để sản xuất một đơn sảnphẩm/dịch vụ (đối với nhà sản xuất) hoặc để sở hữu/ sử dụngmột sản phẩm/ dịch vụ nào đó (đối với người tiêu dùng)

Loại chi phí

A Chi phí trực tiếp y tế

B Chi phí trực tiếp ngoài y tế

C Chi phí gián tiếp

Chi phí đầu tư/ thường xuyênChi phí cố định/ biến đổi

Chi phí thiết lập/ duy trìChi phí trực tiếp/ gián tiếp

Kết quả điều trị so với chi phí điều trị

Kết quả kinh tế (economic outcome)

Độ an toàn và hiệu quả lâm sàng của quá trình trị liệu

Kết quả lâm sàng (clinical outcome)

Chất lượng sống của người bệnh

Kết quả nhân văn (humanistic outcome)

Giảm huyết áp,

2

QALY

Quality adjusted Life-years

Số năm sống được điều chỉnh bởi

Thời gian Tử vong A Tử vong BKhông điều trị

1 2 3 4 5 6

năm

Source: R Arenas-Guzman, A Tosti, R Hay, E Haneke Blackwell Publishing, Ltd Pharmacoeconomics – an

aid to better decision-making Original article; 19: 34-39

• Cost study

• Clinical study

• Outcome study

“Lợi ích tăng thêm của can thiệp bằng dược phẩm có đáng với chi phí trả thêm của can thiệp đó không?”

Input

Pharmacy product or

Phân tích tối thiểu hóa chi phí (CMA – cost-minimization analysis)

Phân tích chi phí-hiệu quả (CEA - Cost-effectiveness analysis)

Phân tích chi phí – thỏa dụng (CUA - Cost-utility analysis)

Phương pháp chi phí – lợi ích (CBA - Cost-benefit analysis)

COST

• Chi phí

được tính bằng đơn

vị tiền tệ

➢ Phương pháp phân tích kinh tế dược đánh giá hiệu quả

kinh tế các liệu pháp điều trị có hiệu quả ngang nhau.

➢ Sử dụng để lựa chọn liệu pháp điều trị ít tốn kém nhất

giữa các liệu pháp ngang bằng với nhau về hiệu quả.

➢ Phương pháp KTD đơn giản nhất nhưng ít được sử dụng

hơn những phương pháp khác

• Đơn vị tiền tệ

Rx OUTCOMES

• Hiệu quả trực tiếp (số ca cứu sống, mức hạ huyết áp…)

➢ Phương pháp phân tích kinh tế dược đánh giá hiệu quả

kinh tế các liệu pháp điều trị với chỉ số hiệu quả sử dụng là tiêu chí lâm sàng.

➢ Sử dụng để lựa chọn liệu pháp điều trị có chi phí – hiệu

quả cao nhất

➢ Phương pháp KTD thường được sử dụng nhất

Khái niệm

Dominated CEA

CEA Dominant

Cost difference

Effectiveness difference

A

Chi phí trên mỗi đơn vị hiệu quả

Chi phí gia tăng trên mỗi đơn vị hiệu quả gia tăng

Source: R Arenas-Guzman, A Tosti, R Hay, E Haneke Blackwell Publishing, Ltd Pharmacoeconomics – an aid to

Maximum acceptable

ICER (WTP)

ICER < WTP : cost-effective ICER > WTP: not cost-effective

A, B, C là 3 thuốc được cân nhắc trong điều trị loét dạ dày với kết quả điều trị theo bảng sau:

200 70

250 80GI: Gastrointestinal; SFD: Symptom-free day

Hãy cho biết thuốc nào mang lại hiệu quả cao hơn về kinh tế?

•Chỉ số hiệu quả quen thuộc với cán bộ y tế

•Chỉ số hiệu quả dễ dàng được tìm thấy trong nghiên cứu lâm sàng

➢ Phương pháp phân tích kinh tế dược đánh giá hiệu quả

kinh tế các liệu pháp điều trị với chỉ số hiệu quả thường

sử dụng là QALY hoặc DALY

➢ Được xem là phương pháp đặc biệt của CEA

➢ Trong phân tích CUA, chỉ số QALY thường được sử dụng

nhất

Khái niệm

Hạn chế

•Khó xác định chính xác mức thỏa dụng

•Chỉ số hiệu quả không quen thuộc với cơ quan ra quyết định hay nhà cung ứng

Bài tập

đạt được

Mức thỏa dụng

A và B là hai thuốc được cân nhắc trong điều trị Hãy cho biết nên chọn thuốc nào trong điều trị với dữ liệu sau:

Chi phí điều trị (tr $) QALYs

Cho 5 xét nghiệm chẩn đoán A-E được cân nhắc chỉ định cho

500 bệnh nhân với kết quả như sau:

Liệu pháp nào nên được cân nhắc chỉ định cho bệnh nhân xét về tính chi phí hiệu quả nếu WTP/QALY = 20.000$?

Ngưỡng chi trả (Willingness-to-pay threshold)

• Ngưỡng chi trả là giá trị đồng tiền có thể chi trả để có một sựthay đổi sức khỏe

• Khác nhau tùy vào mỗi quốc gia

Ví dụ: ở Anh: WTP = £ 30.000 ; ở Mỹ: WTP = $ 50.000

• Theo WHO, một liệu pháp được xem là có thể chấp nhậnđược nếu chi phí gia tăng trong khoảng (1-3) x GDP percapita

• Đơn vị tiền tệ

Rx OUTCOMES

• Đơn vị tiền tệ

➢ Phương pháp phân tích kinh tế dược đánh giá hiệu quả

kinh tế các liệu pháp điều trị với chỉ số hiệu quả được quy đổi về đơn vị tiền tệ

➢ Có thể sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh tế của liệu

pháp điều trị không cần so sánh với các liệu pháp khác

➢ Là phương pháp ít dùng vì những khó khăn nhất định

trong việc tính chỉ số hiệu quả bằng đơn vị tiền tệ.

Khái niệm

• Lợi ích ròng (Net benefit) hoặc chi phí ròng (Net cost)

Net benefit = Tổng lợi ích – Tổng chi phí

Net cost = Tổng chi phí – Tổng lợi ích

• Tỷ số lợi ích-chi phí (Benefit-to-Cost) hoặc tỷ số chi phí

– lợi ích (Cost – to Benefit)

Benefit-to-Cost = Tổng lợi ích/ Tổng chi phí

Cost – to Benefit = Tổng chi phí / Tổng lợi ích

• Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) là tỷ lệ hoàn vốn cân

bằng giữa giá trị lợi ích và giá trị chi phí hiện tại.

Chỉ số phân tích

• Phân tích một can thiệp độc lập nhằm xác định tổng lợi ích có vượt quá chi phí hay không.

• So sánh những can thiệp khác nhau nhằm xác định can thiệp nào đạt được lợi ích cao nhất.

Ứng dụng

• Có thể xác định lợi ích có vượt quá chi phí hay không, ít mang tính chủ quan hơn CUA và CEA.

• Có thể so sánh nhiều chương trình với kết quả tương đương hoặc không liên quan nhau (thử nghiệm chống đông máu và tiểu đường).

Nhược điểm

• Khó khăn khi quy đổi hiệu quả về giá trị tiền tệ

• Những phương pháp khác nhau có thể gợi ra những ước tính khác nhau.

Ưu điểm

Bài tập: Xác định chi phí-lợi ích (CBA) giữa chương trình can thiệp

Chỉ số lợi ích - chi

phí = Tổng lợi ích /

Tổng chi phí

Phương pháp Input Output Áp dụng

Phân tích tối thiểu

hóa chi phí (CMA)

Tiền QALY So sánh 2 hay nhiều thuốc

có kết quả khác nhau về chủng loại, kết quả quy ra QALY

Phân tích chi phí –

lợi ích (CBA)

Tiền Tiền So sánh 2 hay nhiều thuốc

có kết quả khác nhau về chủng loại, kết quả quy ra tiền

Liệu pháp Chi phí ($) Số ngày không bệnh

Gupta AK Pharmacoeconomic analysis of ciclopirox nail lacquer solution 8% and the new oral antifungal agents used to treat dermatophyte toe onychomycosis in the United States

J Am Acad Dermotol 2000;43:S81-95

• Kinh tế dược là một công cụ ra quyết định

• Kinh tế dược đo lường và so sánh chi phí hiệu quả của

các sản phẩm và dịch vụ dược phẩm

• Kinh tế dược giúp cân bằng mong muốn của nhân viên

y tế và bệnh nhân để cung cấp/nhận được kết quả và

sự chăm sóc tốt nhất, và người chi trả kiểm soát được chi phí

• Chỉ số QALY là chỉ số tổng hợp được các khía cạnh hiệu

quả khác nhau của liệu pháp điều trị và thường được

sử dụng như là chỉ số hiệu quả trong phân tích KTD

95

Đánh giá gánh nặng bệnh tật của một quốc gia/vùng lãnh thổ

Giá trị và cấu trúc chi phí thuốc theo bệnh và theo nhóm tuổi, Canada, 2008

97