Mẫu mở bài chung cho mọi đề nghị luận văn học

tùy vào yêu cầu của đề đã khiến người đọc không chỉ xúc động cùng trang viết của nhà văn, mà còn khiến họ ghi nhớ mãi tác phẩm này.. Cũng như dù thời gian có trôi qua nhưng những giá trị

1

Ths Trần Thị Phương Biên soạn và tổng hợp

 Dành cho kỳ thi THPT Quốc gia năm 2018

 Có thể áp dụng với cả chương trình lớp 10 - 11 - 12

Là gợi ý giúp các em học sinh có một mở bài hay và

lấy được thiện cảm của người chấm

Là tài liệu cẩm nang của các bạn HSG Văn

Like page:

fb.com/hocvancophuong

để cập nhật thêm nhiều tài

liệu quý!

2

I Mở bài có thể dùng chung cho tất cả các tác phẩm văn học đã học

1 Thời gian vẫn trôi đi và bốn mùa luôn luân chuyển Con người chỉ xuất hiện một lần trong đời và cũng chỉ một lần ra đi mãi mãi vào cõi vĩnh hằng Nhưng những gì

là thơ, là văn, là nghệ thuật đích thực thì vẫn còn mãi mãi với thời gian T ác phẩm

“ABC/XYZ” của nhà văn/ nhà thơ….là một trong số những tác phẩm nghệ thuật như thế Đặc biệt là trích đoạn/nhân vật/ tình huống/….( tùy vào yêu cầu của đề)

đã khiến người đọc không chỉ xúc động cùng trang viết của nhà văn, mà còn khiến

họ ghi nhớ mãi tác phẩm này

VD: “Thời gian vẫn trôi đi và bốn mùa luôn luôn chuyển Con người chỉ xuất hiện một lần trong đời và cũng chỉ một lần ra đi mãi mãi vào cõi vĩnh hằng Nhưng

những gì là thơ, là văn, là nghệ thuật đích thực thì vẫn còn mãi với thời gian

Trước khi chết có lần vua Phổ cầm tay Mô-da mà nói: “Ta tiêu biểu cho trật tự, người tiêu biểu cho cái đẹp Biết đâu hậu thế sẽ quên ta và nhắc nhở đến người”

Có lẽ mãi mãi về sau, chúng ta vẫn gặp lại một “mùa thu vàng” trong tranh

Lêvitan, một mùa thu thôn quê Việt Nam trong thơ Nguyễn Khuyến và một “Mùa xuân chín” trong thơ Hàn Mặc Tử, một mùa xuân tràn đầy sức sống, vui tươi mà không ồn ào, thắm đượm sắc màu mà không sặc sỡ, một mùa xuân duyên dáng rất Việt Nam

(Trích mở bài cho đề phân tích bài thơ “Mùa xuân chín”)

2 “Có ai đó đã ví sáng tạo nghệ thuật như việc thả diều Con diều dù có bay bổng bao nhiêu vẫn phải gắn với mặt đất bằng một sợi dây vững chắc Ý tưởng ấy gợi cho ta nhiều suy nghĩ sâu sắc về mối quan hệ giữa văn học và hiện thực cuộc sống Nhìn vào một số tác phẩm văn học lớn, chúng ta thấy rõ mối quan hệ máu thịt

này.” Và chẳng khó khăn khi ta nhận thấy ngay mối quan hệ đó trong tác phẩm ABC của nhà văn XYZ Ngày nay người đọc vẫn không thể quên được nhân vật/ tình huống/ (tùy yêu cầu của đề)

3 Nghệ thuật là lĩnh vực của cái độc đáo Những tác phẩm nghệ thuật đạt đến

chuẩn mực của cái hay, cái đẹp đẽ sẽ “vượt qua mọi sự băng hoại của thời gian và chỉ mình nó không thừa nhận cái chết” Cũng như dù thời gian có trôi qua nhưng những giá trị của tác phẩm ABC của nhà văn XYZ vẫn vẹn nguyên tỏa sáng Đến với tác phẩm này, chắc hẳn chúng ta không thể quên được (tùy yêu cầu của đề)

VD: Nghệ thuật là lĩnh vực của cái độc đáo Những tác phẩm nghệ thuật đạt đến chuẩn mực của cái hay, cái đẹp đẽ sẽ “vượt qua mọi sự băng hoại của thời gian và chỉ mình nó không thừa nhận cái chết” Cũng như dù thời gian có trôi qua nhưng những giá trị của “Chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh Châu) vẫn vẹn nguyên

và tỏa sáng Đến với tác phẩm này bên cạnh những nhân vật Phùng, Đẩu, lão đàn ông , chúng ta hẳn là không thể quên được nhân vật người đàn bà hàng chài Đây chính là hình tượng tiêu biểu cho quan niệm nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Minh

3

Châu về cách nhìn cuộc sống và con người, để lại nhiều ấn tượng sâu đậm trong lòng độc giả

4 “Thơ khởi phát từ lòng người ta”, chứa đựng biết bao nhiêu rung cảm, trăn trở nơi người cầm bút Một tác phẩm thơ chân chính, muốn vượt lên sức mạnh của

thời gian, của lòng người, ẩn chứa trong đó những tình cảm thật, suy nghĩ thật và phải được viết lên từ mồ hôi và nước mắt của nhà thơ Với XYZ, tác giả đã gửi tới người đọc một thông điệp đầy ý nghĩa về (nhắc lại thông điệp mà đề bài

muốn mình phân tích hoặc rút ra thông điệp từ tác phẩm)

VD : “Thơ khởi phát từ lòng người ta”, chứa đựng biết bao nhiêu rung cảm, trăn trở nơi người cầm bút Một tác phẩm thơ chân chính, muốn vượt lên sức mạnh của thời gian, của lòng người, ẩn chứa trong đó những tình cảm thật, suy nghĩ thật và phải được viết lên từ mồ hôi và nước mắt của nhà thơ Với “Nhàn”, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã gửi tới người đọc những quan niệm, triết lí sâu sắc về con người, thời đại mà cho đến tận ngày nay người ta vẫn phải suy ngẫm

5 Nhà văn Pháp Napoluye từng nhận định: “Khi một tác phẩm nâng cao tinh thần

ta lên, gợi cho ta những tình cảm cao quý và can đảm không cần tìm nguyên tắc nào để đánh giá nó nữa, nó là cuốn sách hay do người nghệ sĩ có thực tài viết ra”

Vâng, một tác phẩm hay luôn biết cách đưa tâm hồn con người tới địa hạt mới – địa hạt của những yêu thương, những sẻ chia và những khát khao Viết XYZ, nhà văn (tên nhà văn) đã thể hiện niềm thương cảm với những con người (đặc điểm của họ trong tác phẩm)

VD : Nhà văn Pháp Napoluye từng nhận định: “Khi một tác phẩm nâng cao tinh

thần ta lên, gợi cho ta những tình cảm cao quý và can đảm không cần tìm nguyên tắc nào để đánh giá nó nữa, nó là cuốn sách hay do người nghệ sĩ có thực tài viết ra” Vâng, một tác phẩm hay luôn biết cách đưa tâm hồn con người tới địa hạt mới

– địa hạt của những yêu thương, những sẻ chia và những khát khao Viết “Vợ

nhặt”, Kim Lân đã thể hiện niềm cảm thương trước số phận của con người cùng khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc của họ khi bị đẩy đến mức đường cùng của cái đói

6 Nhà phê bình văn học Hegel đã từng nói: “Thi ca là thứ nghệ thuật chung của tâm hồn đã trở nên tự do, không bó buộc vào nhận thức giác quan vê vật chất bên ngoài Thay vì thế nó diễn ra riêng tư trong không gian bên trong và thời gian bên trong của tác giả và cảm xúc” Đúng, văn chương đích thực phải là thứ văn chương

“chín đủ cảm xúc” (Xuân Diệu), cũng là thứ văn khi đọc lên mà ta như thấy được

cả thế giới tâm hồn, tình cảm của người cầm bút, nhất định phải là thứ văn mà sau khi gấp lại, người ta vẫn bâng khuâng mãi khôn nguôi Bài thơ XYZ là một kiểu văn như thế XYZ khiến người đọc cứ mãi xúc động bởi ABC (đặc điểm bài thơ)

4

VD : Nhà phê bình văn học Hegel đã từng nói: “Thi ca là thứ nghệ thuật chung của tâm hồn đã trở nên tự do, không bó buộc vào nhận thức giác quan vê vật chất bên ngoài Thay vì thế nó diễn ra riêng tư trong không gian bên trong và thời gian bên trong của tác giả và cảm xúc” Đúng, văn chương đích thực phải là thứ văn chương

“chín đủ cảm xúc” (Xuân Diệu), cũng là thứ văn khi đọc lên mà ta như thấy được

cả thế giới tâm hồn, tình cảm của người cầm bút, nhất định phải là thứ văn mà sau khi gấp lại, người ta vẫn bâng khuâng mãi khôn nguôi Tự Tình II của Hồ Xuân Hương là một kiểu văn như thế Nó khiến ta xúc động nghẹn ngào trước những

tâm sự cay đắng của người phụ nữ Việt Nam thời phong kiến, đồng thời trân trọng

vẻ đẹp và khát vọng sống của họ

II Mở bài cho một dạng tác phẩm văn học

1 Mở bài cho Thơ mới :

Khi được gọi tên cho Phong trào thơ mới, Đỗ Lai Thúy đã gọi đó là một “Cây nấm

lạ trên gia hệ của văn mạch dân tộc” Cái “lạ” của thơ mới, có người biết, có người chưa biết, nhưng cái “lạ” mà thi sĩ ABC mang theo khi bước vào làng thơ, thì hẳn

ai cũng rõ Những vần thơ của ông đã để lại trong lòng người đọc biết bao ấn

tượng sâu sắc Đó là những ấn tượng về XYZ (đặc điểm của thơ ông) Và tới ngày nay, chúng ta vẫn không quên được trong tác phẩm (tùy yêu cầu của đề)

VD : Khi được gọi tên cho Phong trào thơ mới, Đỗ Lai Thúy đã gọi đó là một “Cây nấm lạ trên gia hệ của văn mạch dân tộc” Cái “lạ” của thơ mới, có người biết, có người chưa biết, nhưng cái “lạ” mà Hàn Mặc Tử mang theo khi bước vào làng thơ, thì hẳn ai cũng rõ Những vần thơ điên loạn với ngập tràn ý tượng của hồn, trăng,

và máu đã không thôi ám ảnh những ai yêu thơ Hàn, đọc thơ Hàn Nhưng chẳng ai

có thể tưởng đến giữa một rừng thơ ma quái và kì dị ấy, lại mọc lên một bông hoa trong sáng tinh khôi, còn vương bao hương sắc ở đời Bông hoa ấy Hàn đặt tên

“Đây thôn Vĩ Dạ”, trong nó chứa chở bao cảm xúc và hoài nhớ về một miền quê từng gắn bó biết bao…

2 Mở bài cho văn học viết về chiến tranh

a Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những dư vang dư hình của nó thì vẫn luôn còn đó, sống mãi bên đời Người ta sẽ chẳng thể quên “có cái chết đã hóa thành bất tử” khi gặp ở trang thơ Tố Hữu, càng không thể quên hình ảnh người chiến sĩ “đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” đã in sâu trong thơ Chính Hữu Tự bao giờ, người lính đã trở thành những tượng đài bất tử như thế trong thơ? Đi qua gian khó, bước tới vinh quang, hình ảnh những người lính (hoặc hình ảnh nhân vật ) trong tác phẩm ABC của nhà văn XYZ vẫn còn sống mãi Ngày nay, ta vẫn bùi ngùi xúc động trước vẻ đẹp (tùy yêu cầu của đề)

5

VD : Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những dư vang dư hình của nó thì vẫn luôn còn

đó, sống mãi bên đời Người ta sẽ chẳng thể quên “có cái chết đã hóa thành bất tử” khi gặp ở trang thơ Tố Hữu, càng không thể quên hình ảnh người chiến sĩ “đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” đã in sâu trong thơ Chính Hữu Tự bao giờ, người lính

đã trở thành những tượng đài bất tử như thế trong thơ? Đi qua gian khó, bước tới vinh quang, hình ảnh những người lính Tây Tiến cũng trở thành những hình tượng

“còn mãi”, “sống mãi”, “đẹp mãi” Ta gặp lại họ trong những vần thơ thấm đẫm cảm xúc mà Quang Dũng gửi lại đoàn quân, cùng theo đó là bao nỗi nhớ…

b.Trong bài “Nhận đường”, Nguyễn Đình Thi có viết: “Văn nghệ phụng sự kháng chiến nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một sức sống mới Sắt lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta” Từ chiến trường đầy ác liệt, từ những nỗi đau chiến tranh chất chứa đầy máu và cả sự hy sinh , những áng văn bất

hủ đã được tạo nên Tác phẩm ABC của nhà văn XYZ là một tác phẩm như thế Ta

sẽ mãi còn nhớ về (tùy yêu cầu của đề)

VD :Trong bài “Nhận đường”, Nguyễn Đình Thi có viết: “Văn nghệ phụng sự

kháng chiến nhưng chính kháng chiến đem đến cho văn nghệ một sức sống mới Sắt lửa mặt trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta” Từ chiến trường đầy ác liệt, từ những nỗi đau chiến tranh chất chứa đầy máu và cả sự hy sinh , những áng văn bất hủ đã được tạo nên “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành và “ Những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi đã ra đời trong hoàn cảnh ấy Dẫu hai tác phẩm ấy được viết theo hai phong cách khác nhau nhưng cả hai nhà văn đã gặp nhau ở nơi hội tụ của mọi ánh sáng văn chương chân chính mọi thời, đó là chủ

nghĩa anh hùng cách mạng lớn lao, cao cả, hào hùng Vẻ đẹp ấy được thể hiện rõ nét nhất qua nhân vật Tnú và nhân vật Việt.”

c Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đã góp thêm những trang vàng vào lịch sử dân tộc Đã có rất nhiều văn nghệ sẽ đã có được cảm hứng sáng tác từ đề tài này Chính vì vậy đây cũng là giai đoạn văn học có nhiều thành công góp phần làm rạng rỡ nền văn học nước nhà

”…….” Của nhà văn/ nhà thơ ……… là một trong những đóng góp như vậy

Hình ảnh của những người lính quả cảm, kiên cường, ngày đêm chiến đấu bảo vệ đất nước/ Nhân vật chính trong tác phẩm ( tên) …đã thật sự để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc

3 Mở bài phân tích nhân vật

a Xây dựng một hình tượng nhân vật đã khó, nhưng để nhân vật đó có sức lay

động và chiếm trọn trái tim người đọc còn khó hơn Ấy vậy mà nhà thơ/nhà văn …

đã làm được điều đó Nhân vật “ABC/XYZ” của ông đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc về hình ảnh của một ( tùy đề bài yêu cầu phân tích nhân vật nào thì khái quát nhân vật đó)

6

b Có ai đó đã từng nói rằng « Văn là đời » quả không sai Chuyện văn cũng là

chuyện đời Qua một cảnh ngộ, một tình huống, một nỗi lòng của nhân vật, nhà văn luôn muốn mang đến cho bạn đọc những vấn đề nhân sinh, những suy nghĩ sâu

xa về đời và về người Tác phẩm XYZ là một tác phẩm như thế Dường như mọi tâm tư chiêm nghiệm đã được nhà văn gửi gắm vào nhân vật ABC, một con người (đặc điểm khái quát của nhân vật đó)

Ví dụ :Có ai đó đã từng nói rằng « Văn là đời » quả không sai Chuyện văn cũng là chuyện đời Qua một cảnh ngộ, một tình huống, một nỗi lòng của nhân vật, nhà văn luôn muốn mang đến cho bạn đọc những vấn đề nhân sinh, những suy nghĩ sâu

xa về đời và về người “Vợ nhặt” của Kim Lân là một tác phẩm như thế Tất cả

những gì nhà văn muốn gửi gắm có chăng đều được sáng ngời qua nhân vật Tràng- một gã nông dân nghèo, thô kệch nhưng nhân hậu và luôn giàu khát khao sống

c Trong trái tim mỗi con người luôn có một khoảng dành riêng cho quê hương, tình cảm ấy dạt dào cháy bỏng & có sức sống mãnh liệt, bền bỉ Đặc biệt trong

hoàn cảnh khó khăn, nguy hiểm, tình cảm ấy càng tỏa sáng rạng ngời Với ngòi bút sắc sảo chân thực cùng tâm hồn đồng cảm sâu sắc, nhiều nhà văn VN hiện đại đã khắc họa thành công hình ảnh con ng VN có tình yêu làng quê tha thiết Nhưng có

lẽ thành công hơn cả là nhà văn… Với nhân vật……

d Chúng ta đã gặp không ít những số phận người phụ nữ bi thương trong các tác phẩm văn học Việt Nam, đó là một nàng Vũ Nương oan khuất, một nàng Kiều bi kịch, một Chị Dậu tủi hờn… Nhưng khi tiếp cận với dòng văn học cách mạng, vẫn những người phụ nữ ngày xưa ấy lại trỗi dậy mạnh mẽ đứng dậy làm chủ đời mình Một trong những nhân vật văn học nữ tiêu biêu biểu là nhân vật… của nhà văn/ nhà thơ…

e Trong vô số những nạn nhân của xã hội phong kiến có một tầng lớp mà hết thảy các nhà văn nhân đạo đều đau xót trân trọng và tập chung viết về họ đó là người phụ nữ trong số những tác phẩm viết về đề tài này nổi bật nhất phảI kể đến tác

phẩm…