Rèn luyện kỹ năng làm đề nghị luận văn học dạng so sánh , liên hệ cho học sinh lớp 12 trường THPT ngọc lặc nhằm đạt hiệu quả cao trong kỳ thi THPT QG năm 2018

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT NGỌC LẶC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LÀM ĐỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC DẠNG SO SÁNH, LIÊN HỆ CHO HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT NGỌC LẶC NHẰM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NGỌC LẶC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LÀM ĐỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC DẠNG SO SÁNH, LIÊN HỆ CHO HỌC SINH LỚP 12 TRƯỜNG THPT NGỌC LẶC NHẰM ĐẠT HIỆU QUẢ CAO

TRONG KỲ THI THPT QG NĂM 2018

Người thực hiện: Ngô Thị Thanh Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn Đơn vị công tác: Trường THPT Ngọc Lặc SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2018

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài: 1

2 Mục đích nghiên cứu: 3

3 Đối tượng nghiên cứu: 3

4 Phương pháp nghiên cứu: 3

II NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lý luận của đề tài: 3

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

a Thuận lợi: 4

b Khó khăn: 5

c Thống kê số liệu: 5

3 Các giải pháp thực hiện: 6

3.1 Những dạng đề so sánh, liên hệ văn học thường gặp: 6

3.2 Hướng dẫn học sinh cách làm dạng bài nghị luận so sánh văn học 7

3.3 Đề thực nghiệm, minh họa 8

3.4 Một số đề luyện tập tham khảo 16

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ: 19

3.1 Kết luận: 19

3.2 Kiến nghị: 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Nghị quyết trung ương 6 khóa XII tiếp tục khẳng định “giáo dục là quốc sách

hàng đầu, phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh

tế - xã hội” Xác định được nhiệm vụ trọng tâm đó, trong những năm gần đây Bộ

GD&ĐT đã có những đổi mới tích cực về phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá,lồng ghép giáo dục kỹ năng sống vào các môn học, đặc biệt Bộ GD đã thay đổi cấu

trúc đề thi Với môn Ngữ văn đây là một trong trong những môn học quan trọng trong

ban Khoa học xã hội, nhưng để đạt được điểm cao trong các kì thi lại không hề dễdàng Từ những năm 2014 đến 2017 thi THPTQG thời gian làm bài từ 150 phút rútxuống còn 120 phút; năm 2017 từ bài văn nghị luận xã hội 600 chữ xuống đoạn văn

200 chữ, câu 5 điểm vận dụng khả năng đọc hiểu về kiến thức văn học viết bài nghịluận văn học Việc ra đề thi thay đổi 120 phút mục đích là để đánh giá năng lực giảngdạy của giáo viên và kiểm tra việc học tập, vận dụng của học sinh thông qua bài thi Đầu tháng 01/2018 Bộ GD&ĐT đã công bố đề thi minh họa THPTQG là độngthái cần thiết, là cơ sở để nhà trường, tổ bộ môn chủ động kế hoạch ôn tập cho họcsinh làm quen với dạng đề thi này đạt hiệu quả Câu đọc hiểu và nghị luận xã hộigiống như năm trước, riêng nghị luận văn học (5 điểm) có sự tích hợp trong đề thi vớichương trình lớp 11 Ở chương trình lớp 11 học sinh phải học nhiều gồm văn họctrung đại và văn học hiện đại giai đoạn 1930-1945 với nhiều tác giả, tác phẩm tiêubiểu; thể loại phong phú (thơ, truyện ngắn, kịch ) Đề tích hợp cho nên cách hỏi cũngtheo hướng mở và cũng có nhiều dạng đề khảo sát, tổng kết toàn bộ chương trình 12

và 11 nhằm phát huy khả năng sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượnggiáo dục trong nhà trường để có thể hội nhập toàn cầu

Ở đề tài này tôi không bàn sâu về cấu trúc đề thi minh họa 2018 môn Ngữ văn

mà chỉ đưa ra một vài kinh nghiệm, sự quan sát của mình về câu nghị luận văn học (5điểm) trong sự tích hợp với chương trình 11 phần văn học hiện đại

Đề thi theo kiểu tích hợp ở đây là gộp nội dung chương trình 12 và 11 vào mộtyêu cầu câu hỏi của đề Trong định hướng của Bộ GD thì chương trình lớp 12 là chủyếu, chiếm 60% nên trong cấu tạo của câu hỏi này thường là nội dung lớp 12 trước,lớp 11 sau, chiếm khoảng 40% Dạng đề thi này là một dạng đề so sánh nhưng ở mức

độ vừa phải; liên hệ là để bình luận, đánh giá, nhận xét về một vấn đề nào đó Dạng bài

so sánh thường rất dài và khó đòi hỏi học sinh phải nắm vững kiến thức, tư duy lôgic

và khả năng khái quát, tổng hợp vấn đề, có chiến lược hợp lý khi làm bài Nếu họcsinh không nắm rõ cách thức làm bài văn so sánh thì sẽ dễ rơi vào liệt kê, bài viếtkhông có trọng tâm, xa vấn đề Do đó giáo viên cần trang bị cho học sinh kỹ năng vàrèn luyện nhiều đề dạng so sánh, liên hệ để học sinh tự tin hơn khi gặp đề bài dạng nàynghĩa là học sinh chỉ ra được nét tương đồng và khác biệt là đạt yêu cầu 3-4 điểm dễdàng

Vậy ta hiểu so sánh là gì? So sánh là một thao tác lập luận vô cùng quan trọngtrong văn học lẫn đời sống Trong văn học so sánh được hiểu như một kiểu bài nghịluận văn học, một cách thức trình bày Ở đây có ba cách hiểu về so sánh: thứ nhất, sosánh là biện pháp tu từ “tạo hình ảnh cho câu văn” Thứ hai, nó được xem như mộtthao tác lập luận bên cạnh những thao tác lập luận khác đã học trong chương trình lớp

11 Thứ ba, so sánh được xem như một phương pháp, một cách thức trình bày khi viếtbài văn nghị luận Tức là như một kiểu bài nghị luận bên cạnh kiểu bài nghị luận vềmột đoạn trích, tác phẩm thơ hay văn xuôi đã được học trong chương trình Ngữ văn

12(1)[1] Ở đề tài này tôi chú ý ở góc nhìn thứ 3, nghĩa là một kiểu bài nghị luận

Việc giáo viên rèn luyện cho học sinh tư duy so sánh tốt sẽ giúp học sinh có cáinhìn toàn diện, đầy đủ, sắc bén, nhiều mặt về các vấn đề trong văn học Thông thường,lập luận so sánh trong văn học là sự đối chiếu hai hay nhiều tác phẩm, tác giả, hìnhtượng, chi tiết nghệ thuật để thấy được điểm giống và khác nhau; từ đó thấy rõ giá trịcủa các đối tượng được phân tích, đánh giá Để có thể làm tốt dạng đề này học sinhphải có những hiểu biết cơ bản về tác phẩm, tư duy nhạy bén, phát hiện vấn đề mộtcách đầy đủ (đúng và trúng)

Gần đây trong các đề thi tuyển sinh ĐH, CĐ, thi học sinh giỏi câu nghị luận vănhọc cũng thường xuất hiện đề so sánh Vì thế dạy học sinh kỹ năng làm bài so sánh là

vô cùng cần thiết trong việc ôn luyện của các thầy cô giáo để nâng cao chất lượng bàilàm của học sinh Năm nay Bộ GD có sự thay đổi ở câu nghị luận văn học dạng tíchhợp cả chương trình 12 và 11 nên cả thầy và trò đều lo lắng, lúng túng

Là một giáo viên dạy ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi và khối 12 nhiều năm, từthực tiễn giảng dạy ở trường THPT Ngọc Lặc, tôi xin mạnh dạn trao đổi với đồng

nghiệp chuyên đề nhỏ của mình: “Rèn luyện kĩ năng làm đề nghị luận văn học dạng

so sánh, liên hệ cho học sinh lớp 12 trường THPT Ngọc Lặc nhằm đạt hiệu quả cao trong kỳ thi THPTQG năm 2018” giúp học sinh tự tin với những kiến thức, kỹ

năng mà mình có được để làm bài thi đạt kết quả như mong muốn

1 Ghi chú:

- Ở mục 1.1 Lí do chọn đề tài: Đoạn “Ở đây có ba cách hiểu…chương trình Ngữ văn 12” tác giả tham khảo nguyên văn từ TLTK số 1.

- Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn Ngữ văn trong nhà trường Thôngqua đề tài này có thể để các giáo viên trong tổ dùng để thực hành khi ôn luyện học sinhgiỏi, ĐH, CĐ và thi THPTQG hàng năm

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Học sinh lớp 12A3, 12A7 trường THPT Ngọc Lặc năm học 2017-2018

- Các đề so sánh, liên hệ theo đề minh họa thi THPTQG năm 2018

4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong phạm vi đề tài tôi đã sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp tổng hợp, phân tích

- Phương pháp thực nghiệm, điều tra

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận của đề tài:

So sánh là một thao tác quan trọng không chỉ trong văn học mà cả trong cuộcsống hàng ngày So sánh là một phương pháp nhận thức trong đó đặt sự vật này bêncạnh một sự vật khác để đối chiếu nhằm hiểu sự vật một cách toàn diện, rõ nét, sâu sắchơn Ở đề tài này tôi chỉ nghiên cứu khía cạnh so sánh như một kiểu bài nghị luận vănhọc, một cách thức trình bày khi viết văn nghị luận.(2) [2]

Việc rèn kỹ năng so sánh cho học sinh vừa là yêu cầu, vừa là đòi hỏi bắt buộcđối với giáo viên trong dạy học ở môn Ngữ văn Đối với đối tượng học sinh THPT lạicàng cần thiết, đặc biệt học sinh lớp 12 chuẩn bị thi THPTQG Tuy nhiên trongchương trình sách giáo khoa chính khóa so sánh văn học xuất hiện với tư cách như mộtkiểu bài nghị luận văn học độc lập để dạy học sinh thì chưa có Nếu câu nghị luận văn

2 Ghi chú:

- Ở mục II.1 Cở sở lý luận của đề tài: Đoạn “So sánh là một thao tác…viết văn nghị luận” tác giả tham khảo nguyên văn từ TLTK số 2.

học chỉ là một tác phẩm, đoạn trích, nhân vật thì còn đơn giản, học sinh dễ dàng đạtmức 5-6 điểm của tổng bài thi Nhưng nếu gặp câu hỏi về nhóm tác phẩm, nhóm nhânvật thì sẽ khó và phức tạp hơn, đòi hỏi học sinh tư duy tổng hợp so sánh Dạng đềtích hợp, so sánh này chỉ phù hợp với học sinh giỏi, học sinh thi ĐH, CĐ Việc ghi nhớchi tiết, hình ảnh trong tác phẩm để so sánh, nâng cao, liên hệ thực tiễn là quá khó đốivới học sinh trung bình, gần như các em buông xuôi chủ yếu chỉ viết ở chương trình

12 Vì vậy trong quá trình ôn tập giáo viên phải có một phương pháp dạy học thíchhợp cho các em và chủ yếu trang bị kiến thức cơ bản nhất là phần đọc- hiểu để đượccộng điểm Đối với phần nghị luận văn học học sinh phải học hết, học kĩ kiến thức cơbản của các tác phẩm văn 11 (chú ý phần văn học hiện đại) và chương trình lớp 12 Đềthường tích hợp theo yêu cầu từ chương trình 12 trước, sau đó liên hệ tới chương trình

11 Như vậy học sinh phải học kĩ các hình ảnh, chi tiết, nhân vật trong tác phẩm để khigặp dạng đề so sánh, liên hệ thực tiễn học sinh không mất quá nhiều thời gian Ngoài

ra học sinh cần phân chia thời gian hợp lý để làm bài, thông thường nên dành 30 đến

40 phút hoàn thành phần đọc hiểu và câu nghị luận xã hội, còn lại 80 đến 90 phút dànhlàm câu nghị luận văn học để tổng bài thi đạt kết quả cao hơn

Như vậy mục đích cuối cùng của kiểu bài so sánh, liên hệ là yêu cầu học sinhchỉ ra được chỗ giống nhau và khác nhau giữa hai tác phẩm, tác giả, từ đó thấy đượcmặt kế thừa, sáng tạo của từng tác giả, vẻ đẹp riêng từng tác phẩm Thực trạng đề thi

có dạng so sánh, tích hợp ở chương trình 12 và 11 trong năm nay dù đã có định hướng

từ trước nhưng cả thầy và trò trường THPT Ngọc Lặc vẫn còn tỏ ra băn khoăn, lúngtúng khi triển khai bài viết Đứng trước thực trạng trên, bằng kinh nghiệm của bản thân

và sự quan sát tổng kết các đề thi ĐH, CĐ, tốt nghiệp trong những năm gần đây, quanhững năm ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi tôi xin đề xuất một vài kinh nghiệmhướng dẫn học sinh lớp 12 trường THPT Ngọc Lặc có được kỹ năng làm đề nghị luậnvăn học trong kỳ thi THPTQG năm 2018 đạt hiệu quả

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

a Thuận lợi:

- Trong quá trình giảng dạy nhiều giáo viên trường THPT Ngọc Lặc cũng đã lồngghép các đề dạng này trong các tiết kiểm tra học kì, khảo sát đội tuyển học sinh giỏi,thi thử tốt nghiệp

- Học sinh cơ bản đã được học những kiến thức lý luận về thao tác lập luận so sánh ởchương trình 11 và nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích thơ/văn xuôi ở chương trình

12 Học sinh cũng đã có sự vận dụng chúng trong đời sống thực tế, khi làm đề thi

b Khó khăn:

- Về phía học sinh: trường THPT Ngọc Lặc là một huyện miền núi phía Tây tỉnhThanh Hóa với khoảng 80-85% là dân tộc Mường, chủ yếu ở vùng kinh tế đặc biệt khókhăn, đến trường đi học đầy đủ là cả một vấn đề Môn Ngữ văn là một môn học đặcthù, yêu cầu học sinh đọc hiểu, phát huy trí tưởng tượng của học sinh trong khi đầuvào thấp cũng là một thách thức Số lượng học sinh đăng ký thi ĐH, CĐ khối C, Dkhông nhiều vì không có nhiều ngành nghề để học sinh lựa chọn và nhiều em không

có hứng thú học văn Mục đích chủ yếu học sinh chỉ cần thi đậu tốt nghiệp để có thểxin việc ở các công ty may, công ty Sam Sung Hơn nữa thời gian ôn thi gấp rút, họcsinh chưa được học tập rèn luyện nhiều đề dạng này, nhiều em quên chương trình lớp

11, thiếu kỹ năng làm bài rất nhiều

- Ban chuyên môn, tổ chuyên môn chưa tạo được môi trường, điều kiện thuận lợi đểgiáo viên có nhiều tiết dạy ôn thi dạng này trên trường như việc ôn thi học sinh giỏi 1tiết/tuần, ôn thi THPTQG 3 tiết/tuần với một lượng kiến thức khổng lồ cả khối 12 và

11 là điều vô cùng khó khăn đối với cả người dạy lẫn người học

- Một lý do khác nữa là trong phân phối chương trình, sách giáo khoa không có hẳnmột tiết dạy cụ thể nào về dạng nghị luận tích hợp so sánh Trong gần suốt cả năm học,

Bộ GD chưa có một hướng dẫn cụ thể nào, bộ đề hướng dẫn luyện thi THPTQG năm

2018 ở câu nghị luận văn học thì khác hẳn đề thi minh họa cũng là một thách thức

- Về phía giáo viên: chưa có nhiều kinh nghiệm, còn lúng túng khi hướng dẫn học sinh

ôn tập nên cũng ảnh hưởng đến chất lượng bài thi của học sinh

c Thống kê số liệu:

Thực tế trong giảng dạy môn Ngữ văn của tổ chuyên môn và cá nhân khi dạy

ôn thi học sinh giỏi, thi THPTQG tôi đã đưa một số đề thi theo đề minh họa của Bộ

GD yêu cầu học sinh luyện tập và một số câu hỏi điều tra sơ bộ về dạng đề này cho 85học sinh 12A3, 12A7 trường THPT Ngọc Lặc thì thu được một số kết quả sau:

- Câu 1: Bản chất câu nghị luận văn học theo đề thi minh họa THPTQG năm 2018 của

Bộ GD có gì khác năm 2017? Em hiểu khái niệm so sánh trong văn học là như thếnào? Em đã vận dụng được bao nhiêu % kiến thức đã tiếp thu được vào bài làm củamình? Kết quả 35 em hiểu bản chất đề thi minh họa năm 2018 khác phần NLVH dạng

so sánh, liên hệ 12 với 11 và có thể vận dụng kiến thức đã học khi làm bài được Sốcòn lại lúng túng, chưa hiểu rõ để vận dụng kiến thức viết như thế nào cho hợp lí

- Câu 2: Bài tập luyện tập:

Cảm nhận của em về đoạn thơ “Con sóng dưới lòng sâu Hướng về anh một

phương” (Sóng - Xuân Quỳnh) Liên hệ đoạn thơ sau “Mơ khách đường xa, khách đường xa Ai biết tình ai có đậm đà?” (Đây thôn Vĩ Dạ - Hàn Mặc Tử)

Kết quả thu được: 85 học sinh của hai lớp 12A3, 12A7 đó là: 13 học sinh hiểuđược yêu cầu của đề, nắm chắc kiến thức cơ bản, có kỹ năng, vận dụng linh hoạt; 39học sinh vận dụng hiểu biết, kĩ năng làm bài đạt mức 2-2,5 đ; 33 học sinh còn lại lúngtúng, không hiểu vấn đề, không biết cách trình bày bài văn rơi vào học sinh trung bình,yếu Số học sinh này gần như chỉ nói chương trình 12, còn chương trình 11 bỏ qua

Như vậy thông qua kết quả thu được số học sinh hiểu bài, vận dụng kiến thứckhông nhiều, số học sinh đạt điểm khá, giỏi lại càng ít hơn Có nhiều nguyên do: vì các

em tích lũy kiến thức chưa nhiều, chưa có kỹ năng làm đề, phân bố thời gian chưa hợp

lí, các em thật sự cố gắng trong học tập đối với môn Ngữ văn Vì thế giáo viên ngoàidạy cho học sinh kiến thức còn phải dạy cả kĩ năng làm bài, cho học sinh làm quen vớinhiều dạng đề tích hợp so sánh Ngoài ra học sinh phải tự học, tự tìm cho mình nhiềukênh thông tin khác nhau để bổ sung kiến thức cũng như rèn luyện kĩ năng để đạt đượckết quả tốt nhất trong kỳ thi THPTQG năm 2018

3 Các giải pháp thực hiện:

3.1 Những dạng đề so sánh, liên hệ văn học thường gặp:

- So sánh hai đoạn thơ:

Ví dụ: Cảm nhận của em về đoạn thơ “Cuộc đời tuy dài thế…Để ngàn năm còn

vỗ” (Sóng - Xuân Quỳnh) Liên hệ so sánh với đoạn thơ sau “Ta muốn ôm….Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngươi” (Vội vàng - Xuân Diệu)

- So sánh hai chi tiết:

Ví dụ: Cảm nhận của anh/chị về chi tiết “Mị nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha

bổi hổi” mà nhân vật Mị nghe được trong đêm tình mùa xuân (Vợ chồng A Phủ - Tô

Hoài) Liên hệ với chi tiết “tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá” mà Chí Phèo cảm nhận được sau đêm gặp Thị Nở (Chí Phèo - Nam Cao)

- So sánh hai đoạn văn:

Ví dụ: Cảm nhận của anh/chị về hai đoạn văn sau:

“Ngày tết, Mị cũng uống rượu Mị lén lấy hũ rượu uống ừng ực từng bát Rồi

say, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị thì đang sống về ngày trước Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng…(Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài)

“Phải uống thêm chai nữa Và hắn uống Nhưng tức quá, càng uống lại càng tỉnh

ra Tỉnh ra chao ôi buồn! Hơi rượu không sặc sụa, hắn cứ thoang thoảng thấy hơi cháo hành Hắn ôm mặt khóc rưng rức ” (Chí Phèo - Nam Cao)

- So sánh hai nhân vật:

Ví dụ: Cảm nhận của em về người vợ nhặt trong “Vợ nhặt” - Kim Lân Liên hệ với nhân vật Thị Nở trong “Chí Phèo” - Nam Cao

- So sánh cách kết thúc hai tác phẩm:

Ví dụ: Cảm nhận của em về cách kết thúc truyện ngắn “Vợ nhặt” - Kim Lân Liên

hệ với kết thúc truyện ngắn “Chí Phèo” - Nam Cao

- So sánh phong cách tác giả:

Ví dụ: Nguyễn Tuân và Hoàng Phủ Ngọc Tường là hai nhà văn có phong cáchnghệ thuật độc đáo và đặc biệt sở trường về thể tùy bút, bút ký Qua hai đoạn trích

“Người lái đò sông Đà” - Nguyễn Tuân và “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - Hoàng

Phủ Ngọc Tường anh/chị hãy so sánh sự giống nhau và khác nhau trong phong cáchnghệ thuật của nhà văn

- Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học:

Ví dụ: Khi bàn về nhân vật Tràng trong “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân có ý kiến cho rằng “Tràng là một gã trai quê nông nổi, thiếu suy nghĩ nhưng cũng đầy khát

khao và có trách nhiệm với cuộc đời” Bằng hiểu biết của anh/chị về truyện ngắn “Vợ nhặt” hãy làm sáng tỏ ý kiến trên Từ đó liên hệ với nhân vật Chí Phèo trong đoạn kết

thúc truyện ngắn “Chí Phèo” - Nam Cao để nhận xét về số phận người nông dân qua

hai truyện ngắn này

3.2 Hướng dẫn học sinh cách làm dạng bài nghị luận so sánh văn học

So sánh văn học là một thao tác tư duy, được rèn luyện để trở thành một thóiquen trong cảm thụ văn chương được sâu sắc và tinh tế đòi hỏi phải có một phươngpháp, một cách thức trình bày tương ứng Khi làm bài văn nghị luận văn học có nhiềucách triển khai, giải quyết vấn đề Nhưng với dạng đề so sánh văn học thông thường cóhai cách:

a Cách 1: Kiểu bài so sánh nối tiếp:

- Khái quát gọn những nét tương đồng và khác biệt, nét chung và nét riêng của đốitượng so sánh

- Lần lượt khai thác cụ thể từng đối tượng được so sánh, hết đối tượng này chuyểnsang đối tượng khác (chú ý khai thác, phân tích trong sự so sánh)

-b Cách 2: Kiểu bài so sánh song song:

- Khái quát gọn như kiểu bài thứ nhất

- Chia tách đối tượng thành nhiều bình diện, khai thác trong sự đối sánh Lấy cáichung làm nền tảng, làm tiêu chí so sánh; từ những nét giống nhau đó mà chỉ ra, phântích những nét khác biệt của đối tượng so sánh

- Đánh giá, tổng hợp

+ Đây là cách làm khó nhưng hay, thể hiện được khả năng tư duy, năng lực khái quát

và cảm thụ tinh tế, sắc nét của học sinh giỏi, khá Cách làm này sử dụng cho các cấp

độ so sánh lớn như hình tượng nghệ thuật, tác phẩm, phong cách tác giả, thời đại vănhọc được khảo sát trong hai hay nhiều tác giả, tác phẩm…(3) [3].

Ví dụ: Vẻ đẹp người phụ nữ Việt Nam qua các thi phẩm Chí Phèo - Nam Cao,

Vợ nhặt - Kim Lân, Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu

Căn cứ vào thực tế về trình độ, yêu cầu ở trường THPT Ngọc Lặc học sinh chỉ

có thể làm theo cách 1 và cũng là theo định hướng chấm của Bộ GD, giáo viên chúngtôi dạy theo hướng này

3.3 Đề thực nghiệm, minh họa

Để minh họa cho các bước làm bài so sánh, liên hệ ở trên tôi đưa ra hai ví dụ đểminh chứng về việc ôn luyện của mình cho học sinh tại trường THPT Ngọc Lặc vàchất lượng học tập đã được cải thiện

Đề 1: Cảm nhận của anh/chị về hai đoạn thơ sau:

“Cuộc đời tuy dài thế

Đề 2: Cảm nhận của anh/chị về quá trình thức tỉnh của nhân vật Mị trong cảnh đêm

tình mùa xuân (Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài) Từ đó liên hệ với sự thức tỉnh của Chí Phèo trong buổi sáng tỉnh rượu (Chí Phèo - Nam Cao) để nhận xét về cái nhìn nhân

đạo của mỗi nhà văn đối với người lao động nghèo trong xã hội cũ

3.3.1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề

Với bất cứ một đề ra nào, bước tìm hiểu đề vô cùng quan trọng, nó giúp chúng

ta xác định đúng yêu cầu của đề ra Khâu tìm hiểu đề gồm 4 ý:

Thứ nhất là xác định kiểu đề; thứ 2 là tìm hiểu nội dung, ý cơ bản; phạm vi dẫn chứng;các thao tác lập luận sử dụng

Với cách ra đề mới theo hướng mở của Bộ những năm gần đây, đặc biệt là đểthi minh họa tháng 1/2018 thì học sinh phải biết cách nhận thức đề đúng và trúng trọng

3 Ghi chú:

- Ở mục 3.2 Hướng dẫn học sinh cách làm dạng bài nghị luận so sánh văn học: Đoạn “a Cách 1…hai hay nhiều tác giả tác phẩm” tác giả tham khảo nguyên văn từ TLTK số 3.

tâm Phải xác định trúng, nắm bắt chính xác yêu cầu của đề thi thì người viết mới cóthể viết bài đúng hướng, khoanh vùng kiến thức để giải quyết vấn đề một cách hiệuquả

Thông thường để hỏi theo cách như đề 1 là dạng hỏi không có định hướng(không có sẵn luận điểm trong đề mà học sinh tự đi tìm), đề 2 là dạng hỏi có địnhhướng (có luận điểm sẵn trong đề) Nếu ta xác định đúng trọng tâm thì bài viết sẽ bámsát yêu cầu của đề và đạt điểm cao hơn Ngược lại nếu xác định không đúng trọng tâm,yêu cầu đề thì bài viết sẽ lạc đề, mất điểm

+ Sử dụng các thao tác lập luận: phân tích, so sánh, chứng minh, bình luận

3.3.2 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý chi tiết

Bước 1 tìm hiểu đề đã khó, xây dựng được dàn ý chi tiết lại càng khó khăn hơn,nhất là dạng đề mở về thơ Thông thường một bài văn nghị luận bao giờ cũng đảm bảo

bố cục 3 phần:

a Hướng dẫn phần đặt vấn đề (mở bài)

- Mở bài có vị trí đặc biệt quan trọng đối với một bài văn Với dạng đề so sánh, liên hệviệc mở bài đúng là “vạn sự khởi đầu nan” Mở bài là cửa mở, là lời mời, lời giaoduyên đối với người đọc khi tiếp nhận sản phẩm của người viết Người tiếp nhận cóđược ấn tượng, cảm xúc đẹp hay không là do những dòng vào bài ý nhị, khéo léo củangười viết Cha ông ta đã từng nói:

“ Văn hay bất luận ngắn dài Mới đọc đầu bài đã biết văn hay”.

Mở bài hay không chỉ tạo cho người đọc hứng thú, gây chú ý mà còn tạo chongười làm bài có cảm hứng làm tốt ở phần sau hơn

- Mở bài phải nêu được yêu cầu đề cần phải giải quyết, phải có sự dẫn dắt thu hút sựchú ý của người đọc Mở bài nên ngắn gọn, vào bài tự nhiên, mang màu sắc văn học

- Các tiêu chí để mở bài dạng so sánh:

+ dựa trên tiêu chí lịch sử: thời gian ra đời hai tác phẩm

+ dựa trên đề tài: về thiên nhiên, người phụ nữ, người lính…

+ dựa trên nội dung, điểm chung về nhân vật, đoạn thơ…