Chuyên đề phong cách ứng xử hồ chí minh

Hồ Chí Minh hỏi Paul Mus “Ông mang cho tôi bức thông điệp của ông Bollaert?”.

PHONG CÁCH ỨNG XỬ HỒ CHÍ MINH

1 Phong cách và phong cách ứng xử

Buýp Phông, nhà văn và triết gia Pháp từ thế kỷ XVIII đã nói về phong cách

bằng một mệnh đề ngắn gọn mà cực kỳ sâu sắc: “Phong cách chính là con người”.

Đó là một quan niệm mang tính triết lý nhiều hơn là một định nghĩa hàn lâm Càng suy ngẫm và càng trải nghiệm cuộc sống, ta càng thấy điều Buýp Phông nói là hoàn toàn đúng đắn

Tính tổng hợp và sức khái quát rất cao của phong cách con người, nhất là con người mang tầm vóc vĩ nhân như Hồ Chí Minh thì để nhận chân phong cách của

Người cần phải tổng hợp được những sự phong phú, đa dạng từ cuộc đời và hoạt

động của Người, làm nên sự nghiệp vĩ đại của bậc vĩ nhân như Hồ Chí Minh thì để

nhận chân phong cách của Người cần phải tổng hợp được những sự phong phú, đa

dạng từ cuộc đời và hoạt động của Người, làm nên sự nghiệp vĩ đại của bậc Đại Trí, Đại Nhân, Đại Dũng với khát vọng tự do, dâng hiến và hy sinh trọn vẹn, toàn vẹn cuộc đời mình cho Dân, cho Nước, cho cả thế giới nhân loại Dân tộc thương yêu và biết ơn Người vô hạn bởi cuộc ra đi tìm đường cứu nước của Người từ

những tháng năm tuổi trẻ ngày 05/6/1911, 108 năm về trước đã mở đầu cho sự

thay đổi số phận của dân tộc Việt Nam sau này

Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Người đọc bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ, khai sinh ra nước Việt

Nam Dân chủ cộng hòa, mở ra thời đại mới - Thời đại Hồ Chí Minh , thời đại rực

rỡ nhất trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Người đã cùng với Đảng do chính Người sáng lập và rèn luyện, lãnh đạo nhân dân ta dựng xây chế độ cộng hòa dân chủ, vừa kháng chiến vừa kiến quốc, trải qua hai cuộc trường chinh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, giữ vững nền độc lập tự do của Tổ quốc, như Người viết trong Di chúc, chúng ta tự hào đánh thắng hai đế quốc to Người là linh hồn của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Người còn là hiện thân của đức hy sinh và lòng dũng cảm, một đời tận tụy phục vụ Tổ

quốc và nhân dân mà Người coi đó là phục tùng một chân lý cao nhất, làm đầy tớ và công bộc trung thành của dân, coi đó là thực hành một lẽ sống cao thượng nhất Người thể hiện ý chí mãnh liệt và nghị lực tranh đấu phi thường của toàn dân tộc,

“dù có phải đốt cháy dãy Trường Sơn cũng quyết dành cho được độc lập”, “thà hy sinh tất cả, quyết không chịu làm nô lệ”, “không có gì quý hơn độc lập tự do” Trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin một cách sáng tạo chứ không giáo điều, biệt phái nên Người kiên định lý tưởng, mục tiêu “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”, thấu hiểu thực tiễn lịch sử dân tộc với những tinh hoa trong truyền thống và bản sắc dân tộc Việt Nam, từ đó mà thấm nhuần bản chất và tinh

thần thời đại để có được những phát kiến lớn về Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ

nghĩa xã hội Việt Nam Đó là tầm cao tư tưởng Hồ Chí Minh

Dân tộc và mọi tầng lớp nhân dân, mọi thế hệ người Việt Nam chịu ơn sâu nghĩa nặng của Người và vô cùng ngưỡng mộ, thương yêu Người với một tình yêu đặc biệt, đặt niềm tin tuyệt đối vào Người bởi Người là một phần không thể tách rời đời sống nhân dân, số phận dân tộc và “Lịch sử nước ta”1 Người là kiểu mẫu về đạo đức và thực hành đạo đức cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, tuyệt đối không màng danh lợi, cả đời ở ngoài vòng danh lợi, đấu tranh đến cùng với chủ nghĩa cá nhân - “giặc nội xâm”, kẻ thù nguy hiểm nhất, nhưng lại hết lòng nâng niu giá trị con người, tôn trọng từng cá nhân, bao dung độ lượng - độ lượng vĩ đại với con người, “phê bình việc chứ không phê bình người”, đem tình thương và niềm

tin để thuyết phục và cảm hóa con người Tư tưởng lớn lao, đạo đức trong sáng, vị

tha, nhân ái, khoan dung đã tạo nên ở Hồ Chí Minh một đời sống giản dị, một lối sống thanh cao, tiết kiệm vì thương dân, tiết kiệm đến mức khắc khổ để nêu gương.

Từ những trải nghiệm của chính mình mà Người nêu cao một triết lý, thực hành

một phương pháp “Gương mẫu là cách lãnh đạo tốt nhất”, “một tấm gương sống

còn giá trị hơn hàng trăm bài diễn văn tuyên truyền” Tư tưởng ấy, đạo đức ấy làm cho Người có một tâm hồn cao thượng, nói như Phạm Văn Đồng, “tâm hồn Hồ Chí Minh lộng gió thời đại” Vậy nên, Hồ Chí Minh là “hình ảnh của dân tộc”, “tinh hoa và khí phách của dân tộc”1

11 Tác phẩm Người viết vào năm 1942 và từ đây, Người lấy tên là Hồ Chí Minh Cuối tác phẩm, Người còn dự báo, năm 1945 Việt Nam độc lập.

Thế giới tôn vinh Người là anh hùng giải phóng dân tộc và nhà văn hóa kiệt xuất Khi Người qua đời, lãnh tụ Cu Ba, đồng chí Phi Đen Catxtô Rugiơ đã đánh giá “Đồng chí Hồ Chí Minh thuộc về một lớp người đặc biệt mà cái chết lại gieo mầm cho sự sống, đời đời bất diệt”

Ở Nhật Bản, vị Đại sư Ônishi, trụ trì ngôi chùa nổi tiếng “Thanh Thủy Tự” tại cố đô Kyoto cho biết, phiên âm theo tiếng Nhật thì Hồ Chí Minh là “Bồ Tát Tri -Dân” Đó thật là đẹp đẽ và cao quý2

Như thế, từ tổng hợp đến khái quát, phong cách là sự kết tinh những gì ưu tú,

điển hình và đặc sắc nhất, trở thành giá trị độc đáo nói lên một diện mạo nhân cách

của một cá nhân, một con người - chủ thể, định vị và định hình một bản ngã - “Cái

Tôi”, không lẫn với “một cái tôi” khác.

Phong cách là một cái riêng, sáng tạo, nó như là cốt cách, bản lĩnh của con người, không tự nhiên có được mà là kết quả của một quá trình rèn luyện, trau dồi trong trường đời hoạt động của chính con người đó Dĩ nhiên, con người với tư cách một cá thể, cá nhân và chủ thể, từ hoàn cảnh và môi trường sống, từ tiếp thụ những tác động và ảnh hưởng của giáo dục, của những mối liên hệ và quan hệ lịch

sử - xã hội đến tự ý thức và tự hoạt động để “ tự biểu hiện”, “tự khẳng định” mình

(chữ dùng của Mác) trong quá trình trưởng thành, ai cũng có những nguồn trữ năng

để tiềm tàng một khả năng trở thành một phong cách Song có phong cách hay

không, có thực sự thành một phong cách hay không , điều đó còn tùy thuộc vào năng lực và bản lĩnh sáng tạo của từng người Phong cách là hình ảnh thực, giá trị

thực của nhân cách, là cái biểu đạt giá trị của nhân cách trong hoạt động Sống

-Sáng tạo của con người giữa các quan hệ xã hội phong phú và đa dạng, nó là chất lượng xã hội của con người trên cơ sở một tiền đề là “tồn tại người” có tính sinh

học, khác căn bản với “tồn tại vật” do bản năng chi phối Dù con người cũng là

một sinh vật nhưng là một sinh vật - xã hội, con người tồn tại và hoạt động có ý

thức chi phối, kiểm soát bản năng Học giả Vũ Khiêu nhận xét rằng, hành vi nhân tính vượt lên thú tính là một hành vi văn hóa

1 1 Phạm Văn Đồng, “Hồ Chủ tịch, hình ảnh của dân tộc” trong sách “Hồ Chí Minh, Tinh hoa và khí phách của dân tộc”, CTQG, H.2009, tr.49.

2 2 Dẫn theo Võ Văn Sung, Suy ngẫm về trường phái ngoại giao Hồ Chí Minh, NXB CTQG, H.2010, tr.69-70.

Phong cách gắn chặt với nhân cách, trong đó đạo đức là cốt lõi Phong cách gần gũi với văn hóa, là dấu hiệu và cũng là thước đo về sự trưởng thành văn hóa của một cá nhân - chủ thể mang nhân cách Nếu “phong cách chính là con người”

như Buýp Phông nói thì phong cách cũng là văn hóa làm người và ở đời của chính

con người đó

Phong cách là kết quả của sự sáng tạo được cá thể hóa Để sáng tạo và phát

triển thông qua văn hóa và tiếp biến văn hóa, con người có thể và cần phải kế thừa, học hỏi và tiếp thu kinh nghiệm từ quá khứ, từ truyền thống dân tộc, từ tinh hoa văn hóa nhân loại nhưng kế thừa, tiếp thu là để sáng tạo ra cái mới, cái riêng của mình chứ không phải bắt chước, sao chép máy móc, không biến mình thành một bản sao của người khác Chỉ có sáng tạo mới làm nên sản phẩm và giá trị văn hóa nên cũng chỉ thông qua sáng tạo mới định hình phong cách của một chủ thể với

bản thể và bản ngã của nó.

Phong cách có nội dung và hình thức của nó Tác phong dù có biểu đạt phong cách nhưng chỉ là hình thức bề ngoài của phong cách mà thôi Nói tới nội dung của

phong cách là nói tới giá trị, tới chất lượng, tới trình độ, những thuộc tính và đặc

điểm làm nên một chỉnh thể phong cách Theo đó, phong cách Hồ Chí Minh là một

tổng hòa các giá trị Tư tưởng - Đạo đức - Phong cách của Người, thể hiện trong Hoạt động, đời sống và lối sống của Người, kết tinh thành Phong cách của Người

như một phong cách văn hóa Văn hóa mang trong nó một hệ giá trị: Chân Thiện

-Mỹ Phong cách Hồ Chí Minh, chung đúc và kết tinh cả tư tưởng, đạo đức, phương

pháp, từ tư duy, nhận thức,ý thức của Người đến hoạt động, nhất là thực hành của

Người, trong thực tiễn, trong đấu tranh cách mạng, trong lãnh đạo, quản lý, trong nội trị và ngoại giao, trong ứng xử với người, với việc, với tổ chức và đoàn thể, bao gồm cả tự ứng xử, tự phê phán, tự điều chỉnh… trong thái độ và hành vi, trong lối sống và nếp sống hàng ngày… Tất cả những phương diện và những cung bậc ấy,

giữa mọi hoàn cảnh, mọi tình huống, Hồ Chí Minh đều tỏ rõ sự hài hòa, tính linh

hoạt, kết hợp nhuần nhụy giữa tầm vóc lãnh tụ với con người đời thường, tạo nên

sự chân thực đến cảm động và có sức hấp dẫn, cảm hóa muôn người.

Người học trò xuất sắc của Hồ Chí Minh, vị Thủ tướng lâu năm lại rất nhiều

năm sống và làm việc bên cạnh Người, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã tỏ rõ sự thấu

hiểu và thấu cảm về Người Ông đã có một nhận xét rất tinh tế về Người từ góc nhìn

phong cách và phong cách ứng xử, từ văn hóa và văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh

“Hồ Chí Minh cao mà không xa, mới mà không lạ, to lớn mà không làm ra vĩ đại, chói sáng mà không làm ai choáng ngợp, mới gặp lần đầu đã cảm thấy thân thiết từ lâu”

Đoạn văn sâu sắc trên đây của Phạm Văn Đồng như một bức chân dung nhân cách Hồ Chí Minh được vẽ bằng ngôn ngữ Nói về tầm vóc của Người, từ hơn bảy thập kỷ trước (1948), trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Phạm Văn Đồng khi viết “Hồ Chủ tịch - Hình ảnh của dân tộc” đã nhấn mạnh: “Hồ Chủ tịch, hình ảnh

của dân tộc Việt Nam, là cái tầm của dân tộc Người hạ mình cho vừatầm mọi

người Việt Nam để nâng đỡ mọi người Việt Nam lên đến tầm của Người”1

Phong cách quả thực là vấn đề của văn hóa, nó phản ánh rõ nét cốt cách, bản

lĩnh của chủ thể sáng tạo, ở đây chúng ta đang nói tới phong cách Hồ Chí Minh.

Những gì thuộc về văn hóa đều kết tinh thành giá trị mà hệ giá trị phổ biến, có tầm phổ quát toàn nhân loại là Chân - Thiện - Mỹ

Những giá trị và những biểu hiện giá trị đó, nhất là văn hóa tinh thần, trở

thành giá trị của con người, con người sở hữu những giá trị đó, được “nội tâm

hóa”, trở thành nhu cầu của con người trong đời sống hàng ngày, thành lối sống và

nếp sống nên có tính tự giác và bền vững Con người đem những giá trị đó vào trong ứng xử với mình, với người, với việc, với mọi mối quan hệ một cách tự nhiên, hồn nhiên, chân thành, không gượng gạo, khiên cưỡng, tức là chân thực chứ không giả tạo Hồ Chí Minh là kiểu mẫu, điển hình cho một phong cách ứng xử, một văn hóa ứng xử như vậy Người luôn nhấn mạnh, sự chân thành, tấm lòng thành thực là tốt nhất để hiểu mình, hiểu người, để cảm thông, chia sẻ Một lời nói thành thật, tự trái tim sẽ đến được với những tấm lòng, những trái tim khác Sự chân thành và lòng khoan dung là sức mạnh để cảm hóa, thuyết phục nhau, để tăng cường sự hiểu biết và sự tin cậy

Trong cả một tập hợp lớn các hình thái biểu hiện của phong cách, từ phong

cách tư duy (nghĩ, nói, viết) đến phong cách làm việc (từ thực hiện nghĩa vụ, bổn

1 1 Phạm Văn Đồng, Hồ Chí Minh - Tinh hoa và khí phách của dân tộc, CTQG, H.2009, tr.49.

phận, trách nhiệm đến hoạt động lãnh đạo, quản lý, điều hành), từ phong cách

sống, lối sống đến phong cách ứng xử… con người luôn luôn ở trong các mối quan

hệ và thường hướng ra bên ngoài để thể hiện sự ứng xử của mình Ứng xử với chính mình là tự ứng xử Tất cả đều đòi hỏi một tấm lòng thành thực Và, trên thực tế, mọi hình thái của phong cách đều quy tụ vào phong cách ứng xử Qua phong

cách ứng xử, con người bộc lộ mình Qua phong cách ứng xử, có thể kiểm chứng

và đánh giá mọi phong cách khác Do đó, phong cách ứng xử là hội tụ và hợp điểm

mọi phong cách Thước đo văn hóa để đo lường phong cách, xét về thực chất và chủ yếu là đánh giá về phong cách ứng xử “Phong cách chính là con người” tìm thấy sự minh chứng, sự xác tín từ chính ứng xử và tự ứng xử của con người đó Con người dùng ngôn từ để nói và viết, để giao cảm với người và với đời, cho nên

“văn là người”, “văn học là nhân học”.

Hồ Chí Minh không chỉ là nhà tư tưởng mà còn là nhà thơ, nhà văn, nhà báo lỗi lạc Người còn là nhà giáo, nhà giáo dục có tầm chiến lược, nhìn xa trông rộng,

“vì lợi ích trăm năm: trồng người”, “học để làm việc, làm cán bộ, làm người, học

để phục vụ Tổ quốc, dân tộc, nhân dân và nhân loại, phụng sự giai cấp, đoàn thể… Muốn đạt mục đích ấy, trước hết phải cần kiệm liêm chính”1 Ở tư tưởng này,

Người thực sự thấy rõ tầm quan trọng của đạo đức, vai trò của đạo đức, đảm bảo

đạo đức cho trí tuệ được phát triển lành mạnh để tạo ra nhân cách.

Đại thi hào Trung Quốc, Quách Mạt Nhược khi đọc “Ngục trung nhật ký” từ nguyên bản chữ Hán của Người đã phải thốt lên, “người làm sao thì thơ làm vậy”,

“Thơ Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh có nhiều bài hay, có những bài rất hay, nếu không chú thích có thể lẫn với thơ Đường, thơ Tống”

Giáo sư Phong Lê, nguyên Viện trưởng Viện Văn học, có một nhận xét sâu

sắc về tác giả và thi phẩm “Nhật ký trong tù”: “Con người Bác là bảo đảm bằng

vàng cho thơ của Bác” Vậy nên, con người làm nên phong cách, làm nên giá trị

của phong cách

Minh Huệ, trong bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” có viết:

… “Vì một lẽ thường tình

1 1 Lời của Hồ Chí Minh ghi trong sổ vàng truyền thống của Trường Đảng cao cấp Nguyễn Ái Quốc, năm 1949.

Bác là Hồ Chí Minh”.

Con người Bác, chính là phong cách của Bác mà ứng xử Hồ Chí Minh là điểm sáng lấp lánh của phong cách Hồ Chí Minh.

2 Phong cách ứng xử Hồ Chí Minh - Những điểm đặc sắc có sức cảm hóa muôn người

Phong cách Hồ Chí Minh, đặc biệt là phong cách ứng xử của Người có rất

nhiều điểm đặc sắc mà chúng ta cần công phu nghiên cứu, phát hiện để dần từng

bước nhận ra chân giá trị của Người, từ tấm gương đó soi vào mình, với tâm niệm

“Yêu Bác lòng ta trong sáng hơn”, nỗ lực phấn đấu, rèn luyện, tự hoàn thiện mình theo hình ảnh phong cách Hồ Chí Minh

Như đã nói, sức hấp dẫn, cảm hóa thuyết phục con người ở Hồ Chí Minh,

trước hết thể hiện ở sự chân thành, tấm lòng thành thực, sự khiêm nhường, vị tha

-nhân ái và khoan dung của Người trong đối xử với con người Giáo sư Đặng Xuân

Kỳ còn nhấn mạnh, với những phẩm chất tốt đẹp, cao quý đó, Hồ Chí Minh không

những thuyết phục mà còn thu phục và chinh phục được muôn người Với một trí tuệ lớn, nhân cách lớn như Hồ Chí Minh thì ngay cả kẻ thù cũng phải kính trọng

và ngưỡng mộ.

Đã từng có một nhận xét của một học giả nước ngoài nói rằng, “Hồ Chí Minh có thể có rất nhiều đối thủ nhưng tuyệt nhiên Người không có kẻ thù” Nhận xét mang tính phát hiện này chỉ có thể hiểu đúng với nghĩa, sức cảm hóa con người của Hồ Chí Minh lớn đến mức có thể làm cho kẻ thù của Người, cũng là của cả dân tộc Việt Nam cũng phải khâm phục, kính trọng Người

Hãy lấy một vài ví dụ, vào tháng 5/1946, Người thăm nước Pháp trong tư cách nguyên thủ quốc gia - Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, thượng khách của chính phủ Pháp Đón Người có đông đảo mọi thành phần, tầng lớp, quan chức chính phủ, trí thức, quân nhân, có cả đại diện cộng đồng người Việt ở Pháp, cả đại biểu cộng sản Pháp Có người hỏi Bác, sao không thấy có phu nhân? Sao độc lập rồi mà chưa lấy vợ ? Người trả lời thật tự nhiên mà ý tứ thì thật sâu sắc:

“Đã độc lập hoàn toàn đâu mà lấy vợ?” (Nam Bộ từ ngày 23/9/1945 đã bắt đầu

kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại)

Trong một cuộc họp báo rất đông người dự, chính kiến, lập trường khác nhau Có người hỏi “Chủ tịch có phải là cộng sản không?” Hồi đó, khái niệm cộng sản thường được hiểu rất sai lệch với nhiều ác cảm Người nhìn tất cả mọi người trong phòng họp Trên bàn có để một lẵng hoa hồng Người điềm nhiên, vui vẻ rút từng bông hoa tặng cho từng người, kể cả nhà báo đặt câu hỏi đó với Người Đến bông hồng cuối cùng, Người cầm lên và nói trước tất cả mọi người: Đúng, tôi là một người cộng sản nhưng là cộng sản như thế này, tức là rất yêu hoa hồng Ngụ ý là cộng sản với chất nhân văn, nhân đạo như hoa hồng là biểu tượng chứ không phải ẩn ý xấu như những xuyên tạc hiện thời Câu trả lời và thái độ ứng xử của Người là minh chứng cho phong cách ứng xử tinh tế của Người

Người cũng nói rõ, nếu bảo rằng mưu cầu độc lập dân tộc và vì một nền hòa bình là cộng sản thì tôi là cộng sản Còn bảo đó không phải là cộng sản thì tôi không phải là cộng sản Thật là thẳng thắn và đầy trí tuệ, lại biểu hiện ra với phong thái ung dung và tự chủ

Có người tò mò nhưng chân thành hỏi Người, Hồ Chí Minh có phải là ông Nguyễn Ái Quốc trước đây không? Người nở nụ cười và hóm hỉnh trả lời: Tôi không biết, ông đi tìm ông Nguyễn Ái Quốc mà hỏi Trong một bữa tiệc chiêu đãi thịnh soạn, giữa đông đủ những người dự tiệc, Người với tay chọn một quả táo đút vào túi áo của mình Không ít người tỏ vẻ ngạc nhiên trước cử chỉ đó của lãnh tụ Hồ Chí Minh Các phóng viên báo chí, nhiếp ảnh bấm máy rất nhanh cố ghi lại hình ảnh ấy Ra khỏi phòng tiệc, trước cửa, thấy rất đông bà con ta đứng chào Người Người bế một cháu bé lên, lấy quả táo đưa cho cháu với tất cả tình cảm âu

yếm Bấy giờ, mọi người mới hiểu ra, Hồ Chí Minh là như vậy - con người của

tình thương và lòng nhân hậu.

Lơcơ Léc và Đắc Giănglicơ là những tướng lĩnh thực dân đã từng đón tiếp và hội kiến với Người ở Vịnh Hạ Long và Vịnh Cam Ranh trong thời khắc mà nền hòa bình mong manh có nguy cơ đổ vỡ, chiến tranh đã cận kề vào thời điểm năm

1946, từ “Hiệp định sơ bộ 6/3” đến “Tạm ước 14/9”

Thái độ, cử chỉ và những đối thoại của Người cho thấy Người luôn làm chủ tình thế, Người phân định rất rõ làn ranh giữa dân tộc Pháp, nhân dân Pháp với những tên thực dân Pháp, và ngay cả với những đối thủ của mình, Người vẫn cố

nhen lên, khêu gợi và thức tỉnh những gì tốt đẹp của nhân tính, của thiên lương, đem cái cao thượng đối lập với cái thấp hèn

Đặc biệt là với đồng bào mình, Người hiểu rõ hơn ai hết tấm lòng của họ, dù

xa xứ vẫn hướng về Tổ quốc Ai cũng muốn được đến chào, đến thăm Người Phòng khách dù rộng mấy cũng thành ra chật hẹp Hồn nhiên, tự nhiên, Người ngồi ngay ở sàn phòng khách để hòa vào đám đông, trò chuyện thân tình như người thân trong gia đình Cử chỉ ấy của Người làm mọi người xúc động Tạm biệt mọi người trước khi về nước, Người ngâm một câu Kiều thay cho lời nhắn nhủ, ký thác một niềm tin

“Gìn vàng giữ ngọc cho hay Cho đành lòng kẻ chân mây cuối trời”

Trong chuyến sang Pháp khi trở về, có nhiều trí thức nổi tiếng đã rời bỏ cuộc sống nhung lụa, cùng Người trở về Tổ quốc, đồng cam cộng khổ cùng nhân dân trong cuộc chiến đấu cho độc lập tự do Trong số đó có kỹ sư chế tạo vũ khí Phạm Quang Lễ mà sau này Người đặt cho một cái tên “Trần Đại Nghĩa” Sự tôn vinh cao quý này dành cho trí thức, nhân tài của Người là sự chung đúc trong đó cả trí tuệ sáng suốt, tầm viễn kiến và cả tấm lòng của Người - tất cả đều bắt nguồn từ sự chân thành, thành thực của Người Đó là đối với mọi người trong tình hữu ái,

Người chan hòa, cởi mở bởi Người tin, có niềm tin nơi con người, nên Người nỗ

lực “làm cho cái tốt nảy nở như hoa mùa xuân”, “làm cho cái xấu, cái ác sẽ mất dần đi”…

Trong lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, ngày 19/12/1946, Người đã truyền

đi một thông điệp tỏ rõ ý chí quyết tâm của toàn dân tộc “Thà hy sinh tất cả, quyết không chịu làm nô lệ”

Nếu như đối xử với đồng sự, đồng chí, với cán bộ chiến sĩ và nhân viên phục vụ, Hồ Chí Minh luôn tỏ rõ sự ân cần, chu đáo, thân thiết, đầy tình nhân ái thì với kẻ thù, Người nêu cao dũng khí, không khoan nhượng trước những vấn đề nguyên tắc, luôn tỉnh táo, sáng suốt làm chủ hoàn cảnh và tình thế, kiên quyết mà vẫn mềm mỏng, bác bỏ thẳng thừng đối phương với những đòi hỏi ngạo mạn của họ nhưng vẫn giữ được phong thái lịch thiệp, cương mà không thô, nhu mà không bị động,

thụ động Cái Tầm, cái Tâm và cái Trí của Người buộc kẻ thù trong đối thoại với Người phải nể phục Người là bậc thầy trong thực hành “Dĩ bất biến ứng vạn biến” Hãy lấy một sự kiện để chứng minh điều nói trên

Đây là một sự kiện tiêu biểu nhất, diễn ra ở Thái Nguyên thời kỳ đầu kháng chiến Ngày 25/4/1947, Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa gửi thông điệp cho Émile Bollaert, Cao ủy Đông Dương đề nghị hai bên ngừng bắn để bàn việc lập lại hòa bình ở Việt Nam Bollaert trả lời trên đài, là sẽ cử một phái viên đến gặp chủ tịch Hồ Chí Minh để chuyển thông điệp của mình

Phái viên ấy là Paul Mus, một cố vấn chính trị của Bollaert 9 giờ tối ngày 12/5/1947 đến gặp chủ tịch Hồ Chí Minh, tại địa điểm tiếp xúc Ông Mus tỏ ra xúc động khi bắt tay chủ tịch Hồ Chí Minh, vẫn thấy Người giản dị, lịch sử như lúc ở Bắc Bộ phủ, Hà Nội, nơi hai người đã gặp nhau lần đầu

Hồ Chí Minh hỏi Paul Mus “Ông mang cho tôi bức thông điệp của ông Bollaert?” Paul Mus xin phép đọc thuộc lòng bản thông điệp không văn bản, nêu

ra bốn điều kiện cho việc ngừng bắn, trong đó, điều thứ tư là “Chính phủ Việt Nam phải trao trả cho phía Pháp tất cả những người nước ngoài (hàm ý người Nhật và người Pháp) Sau khi nghe, Hồ Chí Minh hỏi Paul Mus “Tôi nghe nói ông đã tham gia cuộc kháng chiến chống Hitler của nhân dân Pháp, điều đó có đúng không?”

“Đúng vậy”, ông Mus trả lời Người nói, “Vậy, nếu ở địa vị tôi ông sẽ có thái độ như thế nào với bản thông điệp của ông Bollaert? Ông có thể chấp nhận những điều kiện đó không?” Chủ tịch Hồ Chí Minh nói tiếp: “Tôi nghe nói ông Bollaert cũng tham gia cuộc kháng chiến chống Hitler và có nhiều chiến tích Những điều kiện ông ấy đưa ra để ngừng bắn có nghĩa gì? Có nghĩa là ông ấy đòi hỏi chúng tôi phải đầu hàng vô điều kiện Lại còn điều liên quan đến những người nước ngoài đứng trong hàng ngũ kháng chiến của Việt Nam chống thực dân

Phải là một con người hèn mạt mới chấp nhận điều đó Nếu chúng tôi chấp nhận, chúng tôi sẽ là kẻ hèn nhát Trong Liên hiệp Pháp không có chỗ cho những kẻ hèn nhát”1

1 1 Tỉnh ủy Thái Nguyên, Bác Hồ với Thái Nguyên, Thái Nguyên với Bác Hồ NXB Thời đại, H.2013, tr.29-35.

Trần Công Tâm, ATK Định Hóa - Thái Nguyên, ngày ấy, bây giờ Tạp chí Hồn Việt, 7/2019, tr.17-20.