Sang thu- Ngữ văn 9

Về kiến thức - Phân tích đợc những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu.. Cảm xúc trớc mùa xuân của thiên nhiên, đất nớc và khát vọ

Ngày soạn: 07/03/2010

Ngời soạn: Lê Thị Bích Ngọc

Giáo viên hớng dẫn: Phạm Thị Thảo

Tiết 122: Văn bản

Sang thu

(Hữu Thỉnh)

I Mục tiêu bài học

- Sau bài học, học sinh cần đạt đợc:

1.

Về kiến thức

- Phân tích đợc những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến

đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu Cùng những suy t về tuổi đời của con ngời từng trải Đó là tâm hồn của một con ngời yêu cuộc sống

- Tích hợp với một số bài thơ hay về mùa thu

2.

Về kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng cảm thụ, phân tích hình ảnh thơ và ý nghĩa của bài thơ

3.

Về thái độ

- Giáo dục học sinh tình yêu quê hơng đất nớc, tâm hồn nhạy cảm trớc cái đẹp

II Chuẩn bị bài học

1.

Giáo viên

- Chuẩn bị kế hoạch bài học

2.

Học sinh

- Đọc trớc văn bản

- Soạn bài theo câu hỏi trong sách giáo khoa

III Tổ chức các hoạt động dạy học

1.

ổn định tổ chức

- Lớp trởng báo cáo sĩ số

2.

Kiểm tra bài cũ

- Nêu giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của nhà

thơ Thanh Hải

(Cảm xúc trớc mùa xuân của thiên nhiên, đất nớc và khát vọng đẹp đẽ của nhà tơ muốn đợc dâng hiến cho cuộc đời trong bài thơ)

3.

Bài mới

a Hoạt động giới thiệu bài mới

Mùa thu là một đề tài muôn thuở trong thi ca từ trớc tới nay Ta đã từng nghe nói đến c hùm thơ thu của Nguyễn Khuyến, tiếng thu của Lu Trọng L.

Đây mùa thu tới của Xuân Diệu Và đặc biệt có một thi phẩm về mùa thu rất hay

và đặc sắc.Đó là bài thơ sang thu của nhà thơ Hữu Thỉnh Để hiểu rõ hơn về cảm xúc tinh tế của tác giả, chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu bài học hôm nay

Hoạt động của cô và trò Nội dung chính

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1 Tác giả:

GV Gọi HS đọc phần chú thích

GV: Sau khi nghe bạn đọc, em hãy trình bày vài

nét tiêu biểu về nhà thơ Hữu Thỉnh?

(Nguyễn Hữu Thỉnh sinh năm 1942 )

GV bổ sung: Thơ Nguyễn Hữu Thỉnh ấm áp tình

ngời và giàu sức gợi cảm Ông viết nhiều viết hay

về những con ngời, cuộc sống nông thôn, về mùa

thu Nhiều vần thơ thu của ông mang cảm xúc bâng

khuâng, vấn vơng trớc đất trời trong trẻo đang biến

chuyển nhẹ nhàng

- Tác giả: Tên là Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh năm 1942

ở Vĩnh Phúc, là chiến sỹ và

là nhà thơ

- ông viết nhiều,viết hay

về con ngời ,cuộc sống nông thôn

Chuyển ý

- GV: Qua tìm hiểu trong phần chú thích Em hãy

cho cô biết tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào?

Xuất xứ của tác phẩm?

2 Tác phẩm

- Tác phẩm đợc sáng tác 1977

- In trong tập thơ “Từ chiến hào đến thành phố” (Tác phẩm đợc sáng tác 1977 in lần đầu trên báo

văn nghệ Sau đợc in nhiều lần trong các tập thơ

khác nhau Bài thơ đợc rút ra từ tập “Từ chiến hào

đến thành phố” NXB Văn học HN năm 91

* GV: Đọc mẫu 1 lần

GV: Hớng dẫn cách đọc, giọng nhẹ, nhịp chậm,

khoan thai, trầm lắng, thoáng suy t,phù hợp với thể

thơ 5 chữ

- Gọi 2 HS đọc lại - nhận xét

- GV nhận xét cách đọc

* GV: Giải thích từ khó (gọi học sinh đọc phần

chú thích)

* GV: Qua nghe cô và bạn đọc em hãy cho cô

biết bài thơ đợc sáng tác theo thể thơ nào?

(Thể thơ 5 chữ)

* GV: Vậy bài thơ đợc chia làm mấy phần?

( chia bố cục là không sai nhng B i n y chúng ta sẽài này chúng ta sẽ ài này chúng ta sẽ

- Thể thơ ngũ ngôn

- Bố cục: tìm hiểu theo từng khổ thơ

tìm hiểu theo mạch cảm xúc của nhà thơ.Vì vậy chúng

ta sẽ đI tìm hiểu theo từng khổ thơ một)

GV: Phơng thức biểu đạt của tác phẩm là gì?

(Miêu tả và biểu cảm)

GV: Chuyển ý: Nh vậy cô trò chúng ta vừa đi

tìm hiểu khái quát của bài thơ Để hiểu rõ hơn về

thi phẩm chúng ta sang phần tiếp theo  ghi bảng

- Phơng thức biểu đạt: Miêu tả và biểu cảm

II Tìm hiểu văn bản

1 Khổ thơ I

GV: Gọi 1 HS đọc lại khổ thơ 1

GV: Qua nghe bạn đọc em hãy cho biết con ngời

cảm nhận làng quê sang thu bắt đầu từ những dấu

hiệu nào? (Hơng ổi, gió se, sơng)

- Nhà thơ chợt nhận ra tín hiệu của mùa thu về ( )

GV: Em hãy tìm ra những câu thơ miêu tả dấu

hiệu đó?

(Bỗng nhận ra hơng ổi

Phả vào trong gió se

Sơng chùng chình qua ngõ )

GV: Em có nhận xét gì với từ bỗng đ“ ” ợc đặt ở

đầu bài thơ? Điều đó có ý nghĩa gì?

(Diễn tả sự ngạc nhiên bất ngờ trớc sự thay đổi

của thời tiết)

GV: Chủ thể chữ tình cảm nhận mùa thu từ h “

-ơng ổi , điều đó có ý nghĩa gì?”

(Thu đợc cảm nhận từ nơi làng quê có sự vật gần

gũi, gắn bó với làng quê phảI chăng tác giả đang

nhớ lại tuổi thơ của mình)

- Mùa thu đợc cảm nhận

từ làng quê (gần gũi)

GV: Mùa thu đợc tác giả cảm nhận Bằng Cơ

quan giác quan nào?

+ Hơng ổi(Khứu giác)

+ Gió se (xúc giác

+ Sơng (thị giác)

 NT rất tinh tế

GV: Em cảm nhận nh thế nào về 2 câu thơ:

Bỗng nhận ra gió se?

“

(gió: Hơi lạnh; phả: Toả  Mùi hơng ổi toả vào

trong gió se lãnh làm thức dậy cả không gian vờn

ngõ)

GV: Em hình dung nh thế nào qua câu thơ: S “

-ơng chùng chình qua ngõ ?Trong câu thơ này có từ”

 Nhà thơ có cảm nhận rất tinh tế, nhạy cảm không gian chớm thu với hơng ổi và gió se lạnh

gì cần chú ý?

(Sơng nh cố ý chậm lại, muốn dừng lại nơi ngõ

xóm.Từ “chùng chình”)

GV: ở khổ thơ này tác giả đã sử dụng biện pháp

nghệ thuật gì?

(Tác giả đã nhân hoá làn sơng: Nó yểu điệu,

duyên dáng nh một thiếu nữ)

GV: Tại sao tác giả lại viết hình nh“ thu đã về ?”

(Còn có chút gì cha rõ ràng và nghi hoặc trong

cảm nhận Gợi lên sự liên tởng Vì đó là cảm nhận

nhẹ nhàng thoáng qua Diễn tả sự ngỡ ngàng ngạc

nhiên của tác giả)

GV: Qua đó, em cảm nhận nh thế nào về tâm

hồn nhà thơ?

(Nhạy cảm, tinh tế, yêu thiên nhiên, yêu trời thu,

yêu cuộc sống làng quê)

GV: Chuyển Khổ thơ nói lên những cảm nhận

ban đầu của nhà thơ về cảnh sang thu bằng các giác

quan rất tinh tế Vậy không gian đất trời chuyển

sang thu đợc tác giả cảm nhận ra sao chúng ta

chuyển sang tìm hiểu phần tiếp theo

b/ Khổ II

GV: Gọi HS đọc đoạn 2

GV: Nghe bạn đọc, em hãy cho cô biết đất trời

sang thu đợc cảm nhận từ những biểu hiện không

gian gì?(Sông, cánh chim, đám mây)

GV: Em hãy chỉ ra những câu thơ nói lên điều đó?

(Sông đợc lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu)

GV: Câu thơ Sông đ“ ợc lúc dềnh dàng gợi lên”

cảnh tợng nh thế nào?

(Mặt nớc sông không cuộn chảy mà lặng lẽ,

phẳng lặng) Dòng sông thiết tha mềm mại hiền hoà

trôi một cách nhàn hạ,thanh thản thời tiết bắt đầu

sang thu dờng nh đã bớt những cơn ma gợi lên vẻ

đẹp êm dịu của bức tranh thiên nhiên

GV: Em hiểu nh thế nào về câu thơ chim bắt“

đầu vội vã ? Cánh chim này báo hiệu điều gì?”

(Sang thu, thời tiết se lạnh, chim bay vội vã bay

về tổ khi hoàng hôn buông xuống cũng có thể hiểu

đây là cánh chim bay về ph ơng nam tránh rét Báo

hiệu hết mùa hạ và thu đã sang)

GV: Em có cảm nhận gì về câu thơ

“Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu”

(Gợi hình ảnh đám mây mùa hạ còn sót lại trên

bầu trời trong xanh) làn mây mỏng, nhẹ kéo dài 

một vẻ đẹp của bầu trời khi sang thu) cảm giác giao

mùa diễn tả thật tinh tế, gợi cảm.ở từ “vắt”: cảm

nhận đám mây nh những dải lụa mềm mại…

GV: Em có nhận xét gì về nghệ thuật ở khổ thơ

này?

(Hình ảnh đợc tạo bằng cảm nhận tinh tế, kết hợp

tới tởng tợng bay bổng và phép nhân hoá khơI gợi

trí tởng tợng của ngời đọc)

GV: Em cảm nhận về bức tranh thu đang hiện ra

nh thế nào?

(Thực tế không hiện lên hữu hình để mắt có thể

nhìn thấy đợc Hình ảnh đám mây chỉ là sự liên

t-ởng, cảm nhận không gian, thời gian chuyển mùa

đầy hồn thơ)

- Cảm giác giao mùa thật thú vị về không gian, Mùa thu tràn ra, hoà vào cảnh vật xung quanh cả

đất trời nh chuyển mình thay áo mới

GV: Qua khổ thơ này em có cảm nhận tâm hồn

của Hữu Thỉnh nh thế nào?

(Tâm hồn thơ giàu xúc cảm, thiết tha về quê hơng

đất nớc)

GV chốt: Vậy là qua khổ thơ thứ 2 chúng ta đã

cảm nhận đợc bớc chuyển mình nhẹ nhàng mà rõ

rệt, vô hình mà hữu hình qua hồn thơ giàu cảm xúc

và tinh tế của nhà thơ Chúng ta tiếp tục tìm hiểu

những nét chấm phá trong bức tranh thu của nhà

c/ Khổ thơ cuối

- GV: Gọi 1 HS đọc khổ thơ cuối

- GV: Thiên nhiên sang thu còn đợc hiện ra bằng

những hình ảnh nào? Qua những câu thơ nào?

(Nắng, ma, hàng cây)

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn ma

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi

GV: em hãy cho cô biết ý nghĩa tả thực của

những câu thơ này là gì?

(Vẫn còn nắng, vẫn còn ma và sấm nhng ma và

sấm đã vơi dần và bớt bất ngờ Hàng cây nhìn già đi

so với trớc)

GV: Em hiểu cái nắng của thời điểm giao mùa

này là nh thế nào?

(Đây là Nắng cuối hạ vẫn còn nhng đã nhạt dần,

giảm về cờng độ.Nắng đã yếu bởi có sự xuất hiện

của gó se )

GV: Cảnh vật thiên nhiên diễn ra có hợp với

quy luật thiên nhiên không? (Hợp với quy luật của

thiên nhiên hết mùa hạ chuyển sang mùa thu)

GV: Em hãy chỉ ra ý nghĩa ẩn dụ trong đoạn thơ

này? (Đặc biệt trong câu cuối bài)

(Những con ngơì từng trải đã vợt qua khó khăn,

những thăng trầm của cuộc đời thì trở nên vũng

vàng, bình tĩnh trớc những biến động thay đổi của

ngoạ cảnh, của cuộc đời)

- Hình ảnh ẩn dụ  con ngời đã từng trải thì vững vàng bĩnh tĩnh hơn trớc những bất thờng của ngoại cảnh, cuộc đời

GV: Qua đó em hiểu gì về tâm hồn của nhà thơ

trớc cảnh trời sang thu?

(Thể hiện sự chấp nhận, bĩnh tĩnh sống một cách

tự tin)

- Nhà thơ muốn gửi gắm suy t của mình trớc biến

động của ngoại cảnh, của cuộc đời

GV chốt: Nh vậy chúng ta vừa tìm hiểu đợc

những cảm nhận tinh tế đầy sâu lắng, suy t của nhà

thơ trớc cảnh giao mùa cùng những suy t của nhà

thơ muốn gửi gắm tới ngờ đọc: Khi con ngời từng

trải chúng ta sang phần cuối

GV: Em hãy nêu những điểm đặc sắc về nghệ

thuậtđợc tác giả sử ụng trong bài thơ?

(Thể thơ 5 chữ, nhịp thơ chậm, âm điệu nhẹ

nhàng

Hình ảnh giàu giá trị tả thực, gợi cảm sâu sắc,

liên tởng bất ngờ thú vị

Hình ảnh chọn lọc mang nét đặc trng của sự

giao mùa

Nhiều từ có giá trj gợi cảm, gợi tả sâu sắc)

III/ Tổng kết

1/Nghệ thuật

2 Nội dung

GV: Em hãy nêu giá trị, nội dung của bài thơ ?

(Cuối hạ sang đầu thu có biến chuyển nhẹ nhàng

mà rõ rệt: Sự biến chuyển này đợc nhà thơ gợi lên

bằng cảm nhận tinh tế, lòng yêu thiên nhiên, quê

hơng đất nớc tha thiết của thơ)

Gv:em hãy nêu những nét chính trong phần ghi

nhớ?

- Ghi nhớ (SGK)

GV:1/Em hãy kể tên một số bài thơ thu mà em

biết?

2/Đọc một trong nhng bài thơ đó?

IV Luyện tập

D Củng cố, dặn dò

1.

Củng cố

- Khái quát nét chính của bài thơ

2.

Dặn dò

- Học thuộc bài thơ, Nội dung + nghệ thuật

- Làm bài tập vào vở

- Soạn bài “Nói với con”