Sang thu N Văn 9

Tiết 121- Bài 24- Văn bản: Sang thu - Hữu Thỉnh-A.Mục tiêu bài học: Giúp học sinh: -Phân tích đợc những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của thiên nhiên đất trời

Tiết 121- Bài 24- Văn bản: Sang thu

-

Hữu

Thỉnh-A.Mục tiêu bài học:

Giúp học sinh: -Phân tích đợc những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của thiên nhiên đất trời từ cuối hạ sang đầu thu

-Rèn luyện thêm năng lực cảm thụ thơ ca

B Chuẩn bị:

- GV: Nghiên cứu bài, đọc kĩ SGK, SGV, tài liệu tham khảo

Một số hình ảnh về tác giả

Thiết kế giáo án điện tử

- HS: Đọc kĩ văn bản, tìm hiểu chú thích

Soạn bài theo câu hỏi SGK

C Hoạt động dạy-học

- ổn định tổ chức

- Kiểm tra bài cũ:

? Nêu nội dung và nghệ thuật chính của bài thơ “ Viếng lăng Bác”của Viễn Phơng

- Giới thiệu bài mới: Mùa thu đã xuất hiện trong thi ca tự ngàn đời, chúng ta đã

từng biết đến những vần thơ thu nổi tiếng của Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Lu Trọng

L chẳng hạn nh… “ Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao” hay “ Em không nghe rừng … thu- Lá thu rơi xào xạc ” Với Hữu Thỉnh, cũng viết về mùa thu nh… ng không phải là mùa thu đã hiện hữu trên cây cỏ, đất trời, vạn vật nh những nhà thơ trên mà ông muốn

đem đến cho ngời đọc những rung cảm tinh tế trớc sự biến chuyển của thiên nhiên đất trời lúc giao mùa từ hạ sang thu , điều đó đợc thể hiện qua bài thơ “ Sang thu” của

ông

Bài mới:

I.Đọc - hiểu chú thích văn bản

1 Tác giả

? Dựa vào chú thích, em hãy nêu một vài nét

về tác giả Hữu Thỉnh?

GV: Nguyễn Hữu Thỉnh sinh 1942, quê ở

huyện Tam Dơng- Vĩnh Phúc- một vùng trung

du với “ Rừng cọ, đồi chè đồng xanh ngào

HS dựa vào chú thích trả lời

- ông đã từng tham gia cách mạng sau

chuyển sang hoạt động văn học nghệ thuật

- Hữu Thỉnh sáng tác khá nhiều thơ và một số

tác phẩm chính của ông là: Âm vang chiến

hào, Trờng ca biển, Từ chiến hào đến thành

phổ, Th mùa đông…

- Thơ Hữu Thỉnh mangđậm hồn quê Việt

Nam dân dã, mộc mạc tinh tế và giàu rung

cảm

2 Tác phẩm :

? Hãy cho biết bài thơ ra đời trong thời gian

nào? Và đợc in trong tập thơ nào?

GV: Về sự ra đời của bài thơ, đã có lần nhà

thơ Hữu Thỉnh tâm sự rằng: Vào cuối

năm1977 khi chiến tranh vừa chấm dứt, hoà

bình đã lập lại trên đất nớc ta, trong một buổi

chiều ra ngoại thành Hà Nội, đến thăm một

v-ờn ổi, hơng thơm nồng nàn, một chút ngỡ

ngàng, một chút xao xuyến và trong ánh nắng

hoàng hôn vàng sánh, bài Sang thu ra đời

3 H ớng dẫn đọc :

? Theo em, bài thơ cần đọc với giọng nh thế

nào?

GV đọc một lần

- Trong bài thơ có từ “hơng ổi”, chúng ta đã

biết, ổi là một loại cây, chúng thờng ra hoa

vào đầu hạ và đợc thu quả vào cuối hạ đầu

thu

? Em hiểu từ “gió se” trong câu “Phả vào

trong gió se “ nh thế nào?

II Đọc- hiểu văn bản :

1.Cấu trúc văn bản :

? Hãy xác đinh phơng thức biểu đạt chính

- Ra đời năm 1977

- In trong tập Từ chiến hào đến thành phố

-Đọc bài thơ với giọng thong thả, nhẹ nhàng, trầm lắng và thoáng suy t

-HS đọc lần 2 và 3

-Là gió có tính chất hơi khô và lạnh

của văn bản bằng cách chọn phơng án đúng

trong các phơng án sau?

A.Miêu tả

B Biểu cảm

C Tự sự

D Biểu cảm kết hợp miêu tả

? Nội dung biểu cảm của văn bản là gì?

? Nhân vật trữ tình của bài thơ là ai?

? Bài thơ đợc sáng tác theo thể thơ nào?

GV:Cả bài thơ là những cảm xúc của tác giả

khi thiên nhiên đất trời sang thu, từng khổ nối

tiếp nhau vậy nên chúng ta sẽ tìm hiểu lần lợt

từng khổ thơ

2.Nội dung văn bản :

a Khổ thơ thứ nhất

? Hãy đọc khổ thơ?

? Nh chúng ta đã biết bài thơ là sự cảm nhận

của nhà thơ trớc sự biến chuyển của thiên

nhiên, đất trời sang thu Vậy sự biến chuyển

ấy đợc nhà thơ cảm nhận bắt đầu bằng tín

hiệu nào?

? Em có nhận xét gì về tín hiệu này?

GV: Nếu nh trong thơ ca cổ điển mùa thu

th-ờng hiện ra qua các hình ảnh ớc lệ nh lá ngô

đồng rụng, liễu rủ,lá vàng bay trong gió thì

với Hữu Thỉnh ông lại bắt đầu bằng hơng ổi-

một hình ảnh khá mới mẻ với thơ xa nhng lại

vô cùng quen thuộc và gần gũi đối với mỗi

ngời dân Việt Nam, đặc biệt là ngời dân Bắc

Việt mỗi độ thu về

-Phơng thức biểu đạt chính: Biểu cảm

-Nội dung biểu cảm:Những cảm xúc của nhà thơ Hữu Thỉnh trớc

sự biến chuyển của thiên nhiên,

đất trời lúc sang thu

-Nhân vật trữ tình: Tác giả

- Thể thơ: năm chữ

HS đọc

- Tín hiệu “hơng ổi”

-Là tín hiệu quen thuộc và gần gũi

? Từ “ bỗng ”trong câu thơ đầu gợi cảm xúc

của nhà thơ trớc “hơng ổi” nh thế nào?

GV: Rõ ràng nhà thơ không hề có chủ định

miêu tả hay đón nhận cảnh vật mà khi bất ngờ

nhận ra hơng ổi cũng là lúc ông ngỡ ngàng

nhận ra một sự đổi thay

Và theo sự cảm nhận của nhà thơ thì hơng ổi

“ Phả vào trong gió se”, theo em từ “phả” ở

đây diễn tả sự tác động của hơng ổi đến gió se

nh thế nào?

GV: Chắc hẳn ổi đã vào thời kì chín rộ, hơng

ổi phải nhiều nên mới có thể lan toả vào trong

gió mạnh đến nh vậy

Và trong gió se giờ đây có cả hơng thơm mát

lành, ấm áp và đầy quyến rũ của ổi

? Bên cạnh những tín hiệu hơng ổi, có gió se

thì trong cảm nhận của nhà thơ, mùa thu sang

còn đem theo dấu hiệu nào nữa ?

? Từ “ chùng chình” gợi em hình dung ra

s-ơng thu nh thế nào?

? Vậy sơng thu ở đây đợc tác giả diễn tả bằng

biện pháp nghệ thuật gì và nó có tác dụng nh

thế nào?

? Hình ảnh thơ này còn gợi cho em liên tởng

gì?

GV: Sơng thu giống nh một ngời thiếu nữ yêủ

điệu và đúng nh các em đã nói làn sơng trở

nên có hồn hơn, các ngõ thu trở nên lung linh,

thơ mộng và huyền ảo hơn

-Bỗng: Gợi cảm xúc bất ngờ, ngỡ ngàng

-Phả: chỉ hơng ổi lan toả thành luồng, rất gần và khá mạnh mẽ

-Sơng chùng chình qua ngõ

- Sơng thu đang giăng mắc, chuyển động chậm chạp nơi đ-ờng thôn ngõ xóm

-Nghệ thuật nhân hoá Tác giả nhân hoá làn sơng khiến chúng

có hồn hơn, làm cho các ngõ thu trở nên thơ mộng hơn, huyền ảo hơn

-HS tự bộc lộ

Những tín hiệu ban đầu đã tác động đến tri

giác của nhà thơ khiến nhà thơ có cảm giác

“ hình nh thu đã về”

? Vậy từ “hình nh” gợi ra cảm xúc gì của nhà

thơ?

GV: Đây không phải là tiếng reo ca nh của

Xuân Diệu “ Đây mùa thu tới, mùa thu tới-

Với áo mơ phai dệt lá vàng” mà là những cảm

xúc ngỡ ngàng, bâng khuâng xao xuyến của

nhà thơ Hữu Thỉnh Dờng nh ông đang tự hỏi

lòng mình có phải thu đã về

? Nh vậy qua khổ đâù của bài thơ, em cảm

nhận đợc điều gì?

GV: Từ ngọn gió se mang theo hơng ổi đến

cái yểu điệu duyên dáng cuả làn sơng thu tác

giả đã bất ngờ nhận ra sự chuyển mình của

thiên nhiên đất trời bằng tâm hồn nhạy cảm

của một thi sĩ yêu thiên nhiên, yêu mùa thu

đến mức giao hoà với cảnh vật và gắn bó vô

cùng với làng quê thôn dã

b Khổ thơ thứ hai :

? Đọc khổ 2?

? Cảnh sang thu đợc hiện rõ hơn qua những

hình ảnh nào?

? Những từ “dềnh dàng” và “ vội vã” gợi cho

em hình dung ra dòng sông chảy và cánh

chim bay nh thế nào?

? Cùng với các từ “ đợc lúc” “ bắt đầu” , hai

câu thơ gợi cho em hiểu thêm điều gì về trạng

thái, tính chất của dòng sông của cánh chim?

- Gợi cảm xúc ngỡ ngàng bâng khuâng, xao xuyến

- Những cảm xúc bất ngờ ngạc nhiên và thoáng chút bâng khuâng, xao xuyến của nhà thơ trớc những bớc chuyển nhẹ nhàng của thiên nhiên, đất trời lúc giao mùa từ hạ sang thu

- HS đọc

- Dòng sông, cánh chim, đám mây

- Dòng sông chảy hiền hoà, êm dịu, còn cánh chim thì bắt đầu bay nhanh hơn khẩn trơng hơn

- Nếu nh dòng sông trớc đó đã bao ngày cuồn cuộn chảy bởi

?Em còn có nhận xét gì về hai câu thơ này?

GV: Nghệ thuật đối làm nổi bật hình ảnh thơ,

khiến cho bức tranh thiên nhiên đợc mở rộng

hơn về không gian, hài hoà hơn, cân đối từ

mặt đất đến bầu trời và sống động hơn

? Dòng sông, cánh chim ở đây đợc miêu tả

bằng từ ngữ thờng dành cho đối tợng nào?

? Đó là nghệ thuật gì?

? Biện pháp nghệ thuật ấy còn cho em cảm

nhận về dòng sông, cánh chim nh thế nào?

? Đồng thời còn gợi trong em liên tởng nào

khác?

GV: Sự chuyển động của dòng sông, của cánh

chim phải chăng còn là sự chuyển mình của

đất nớc Cả đất nớc ta vừa trải qua chiến tranh

tàn khốc mới vừa đợc hoà bình và giờ đây mới

đợc sống một cuộc sống yên bình, êm ả Nhng

rồi mỗi ngời dân đất Việt cũng lại bắt đầu hối

hả với nhịp sống mới để xây dựng đất nớc

trong niềm vui rộn ràng

Tín hiệu mùa thu còn đợc Hữu Thỉnh cảm

nhận qua hình ảnh đám mây “ vắt nửa mình

sang thu”

?Em hình dung đám mây ở đây nh thế nào?

những cơn ma lũ mùa hạ, thì giờ sang thu mới lại hiền hoà hơn,

th thái hơn Tơng phản với dòng sông là cánh chim bắt đầu vội vã Hơi thu lạnh khiến cho cánh chim bay nhanh hơn, khẩn trơng hơn để di chuyển về phơng Nam tránh rét

- Hai câu thơ có sự đối lập giữa

sự vật là “ sông”và “chim”, giữa hai hình ảnh là “ đợc lúc dềnh dàng” và “ bắt đầu vội vã”

- Dành cho con ngời

- Nghệ thuật nhân hoá

- Nó khiến cho chúng có hồn hơn, gần gũi với con ngời hơn, thân thơng hơn

- HS tự bộc lộ

- Đám mây ấy có một nửa là mây mùa hạ và một nửa là mây

? Em có nhận xét gì về hình ảnh này?

? Em thấy đám mây đợc miêu tả với bút pháp

nghệ thuật nào?

? Bút pháp nhân hoá và đặc biệt với cụm từ

“ vắt nửa mình”, gợi cho em liên tởng gì?

GV: Đám mây nh một ngời thiếu nữ yêu kiều

khoác trên mình một tấm áo voan nhẹ nhàng,

bồng bềnh, một nửa rất yêu mùa thu nhng một

nửa lại luyến tiếc mùa hạ

Hình ảnh đám mậy mùa thu chứng tỏ trí tởng

tợng phong phú và tâm hồn nhạy cảm của tác

giả, ông đã đem đến cho chúng ta một vẻ đẹp

đầy bất ngờ.Và phải chăng hình ảnh này cũng

ẩn chứa những tình cảm của tác giả: ông vô

cùng yêu mùa thu nhng vẫn còn chút lu

luyến với cảnh sắc thiên nhiên mùa hạ

Nếu nh ở khổ một những cảm xúc của nhà

thơ còn mơ hồ, hình nh thì ở khổ hai những

tín hiệu sang thu đã rõ, đã hiện ra với những

đờng nét, trạng thái cụ thể Từ dòng sông đến

cánh chim, đến đám mây đều nhuốm sắc thu,

đều mang một vẻ đẹp êm dịu và quyến rũ

? Qua khổ 2 này em cảm nhận thêm điều gì

về cảm xúc và tình cảm của nhà thơ khi đất

trời sang thu?

c Khổ thơ thứ ba:

? Đọc khổ thơ thứ ba?

? Trong khổ thơ này, có xuất hiện những hình

ảnh nắng, ma, sấm Vậy đây là những dấu

hiệu đặc trng tiêu biểu nhất của mùa nào?

? Vậy bằng cách nào mà nhà thơ đã chuyển

hoá những dấu hiệu ấy thành những câu thơ

mùa thu

- Đám mây mùa thu là hình ảnh sáng tạo và độc đáo của nhà thơ,

có sức gợi cảm lớn

- Bút pháp nhân hoá hơn

HS tự bộc lộ

- Những cảm nhận tinh tế, sâu sắc của nhà thơ về thiên nhiên

đất trời sang thu và một tình yêu thiên nhiên, yêu mùa thu đến mức đắm say của tác giả

-HS đọc

nói về cảnh sang thu?

Đây là những từ ngữ chỉ mức độ và chỉ sự tiếp

diễn của sự vật Những từ ngữ này đã gợi cho

em cảm nhận về nắng, sấm và ma thu nh thế

nào?

? Em có nhận xét gì về những cảm nhận của

tác giả?

? Những từ “bất ngờ”, “hàng cây đứng tuổi”

còn gợi cho em hiểu nhà thơ muốn nói tới

điều gì?

GV: Nh vậy hàng cây đứng tuổi đã trở thành

ẩn dụ mang đậm ý nghĩa triết lí Khi sáng tác

sang thu, Hữu Thỉnh cùng dân tộc vừa trải qua

những năm tháng khốc liệt của chiến tranh

Cuộc chiến ấy nh một mùa hạ oi ả, bức bối

Nhng chính ở đó cả con ngời và đất nớc đã

đ-ợc tôi luyện nên giờ đây đđ-ợc sống trong thanh

bình, yên ả dù cuộc sống có những biến động

bất thờng vẫn cứ vững vàng, cứ bình tĩnh đơng

đầu và vợt qua những khó khăn thử thách để

vơn lên bằng nghị lực, niềm tin, tin vào chính

mình và tin vào cuộc sống

Lời thơ tràn đầy niềm tin tởng về đất nớc, về

nhân dân trong giai đoạn chuyển mình và thực

tế ngày nay đã chứng minh điều đó, niềm tin

của tác giả năm xa càng đợc khẳng định

Có thể nói rằng hai câu thơ cuối bài nh một

- Mùa hạ

- Bằng những từ ngữ: vẫn còn, bao nhiêu, vơi, bớt

- Nắng vẫn còn rực rỡ nhng bớt gay gắt, oi ả, ma cũng vơi dần không còn những trận ma dông

ào ào, xối xả, sấm cũng ít đi, không còn đùng đùng, đoành

đoành nh xé rách bầu trời nữa -Nhà thơ cảm nhận đợc mức độ giảm dần và tiếp diễn của thiên nhiên đây thực sự là những cảm nhận rất đúng và vô cùng tinh tế của tác giả

- Hàng cây đứng tuổi tợng trng cho con ngời đứng tuổi, đã trải nghiệm nhiều, còn sấm là những tác động bất thờng của cuộc sống

và con ngời trớc những tác động của ngoại cảnh không còn bị bất ngờ mà vững vàng hơn

nốt nhấn trong một bản nhạc giàu rung cảm,

hình ảnh hàng cây đứng tuổi chính là cái thần

của bài thơ, thể hiện rất rõ dụng ý của tác giả

? Vậy qua khổ thơ thứ ba n y, em còn cảm à

nhận thêm điều gì?

Nh vậy từ việc bắt đầu nhận ra bớc chuyển

nhẹ nhàng của thiên nhiên, tác giả đã cảm

nhận đợc vạn vật sang thu bằng những đờng

nét cụ thể hơn và đến khổ thơ thứ ba thì sự vật

đã đợc cảm nhận bằng chiều sâu của tâm hồn

với những cảm xúc sâu lắng Bài thơ đã khép

lại nhng vẫn để lại những ngân vang trong

lòng ngời đọc không chỉ bởi cảnh đất trời

sang thu mà cả lòng ngời sang thu đặc biệt là

cả con ngời, cả đất nớc đang chuyển mình

sang một giai đoạn mới

? Qua việc tìm hiểu bài thơ, em hiểu gì về

hồn thơ tác giả?

3.ý nghĩa văn bản.

- Nghệ thuật:

? Những hình thức nghệ thuật chủ yếu của bài

thơ là gì?

A Biểu cảm thông qua miêu tả

B Biện pháp nhân hoá

C Những hình ảnh gợi cảm, giàu liên tởng

và giàu ý nghĩa triết lí

D Cả A, B, C

- Nội dung

? Qua bài thơ, em cảm nhận đợc điều gì về

nội dung của bài thơ?

- Cảm xúc sâu lắng về sự biến

đổi của thiên nhiên đất trời,

đồng thời gửi gắm những nhận xét và suy ngẫm của nhà thơ về con ngời và đất nớc

- Tác giả có một tình yêu thiên nhiên, yêu mùa thu, yêu con

ng-ời, quê hơng đất nớc tha thiết với một hồn thơ vừa bình dị, dân dã vừa giàu chất suy t sâu lắng

- Cả A, B, C

GV: Thiên nhiên thì có những bớc chuyển

nhẹ nhàng nhng cảm xúc và suy ngẫm của

nhà thơ thì lại vô cùng sâu lắng Và nếu

chúng ta so sánh một chút với những vần thơ

thu trớc đó chẳng hạn trong thơ cổ là nỗi

buồn qua hình ảnh “ cần trúc lơ phơ gió hắt

hiu” của Nguyễn Khuyến, là cái ngơ ngác

trong “ con nai ngơ ngác đạp, trên lá vàng

khô” của Lu Trọng L và đến thơ kháng chiến

là cái rộn ràng, cái háo hức của niềm vui

chiến thắng:” Trời thu thay áo mới, trong

biếcnói cời thiết tha” của Nguyễn Đình Thi

Còn với Hữu Thỉnh khi đất nớc đã chuyển

mình thì những vần thơ sang thu cũng trở

nên êm dịu hơn, vẫn có những nét tơi mới

nh-ng đằm thắm hơn, sâu lắnh-ng hơn

Bài thơ là cảm nhận sâu lắng, tinh tế của nhà thơ về thiên nhiên

đất trời lúc giao mùa từ hạ sang thu Đồng thời là những suy ngẫm của nhà thơ về đất nớc, con ngời và cuộc sống

III Luyện tập

1 Đọc diễn cảm bài thơ

2 Những hình ảnh, câu thơ nào trong bài thơ em cho là đặc sắc nhất? Nêu những cảm nhận của em về hình ảnh, câu thơ đó?

IV H ớng dẫn về nhà

1 Học thuộc bài thơ

2 Viết một bài văn ngắn trình bày những cảm nhận của em về bài thơ này

3 Chuẩn bị bài “ Nói với con” theo câu hỏi SGK