skkn tạo và sử dụng các đoạn phim plash trong dạy học sinh cấp THCS

- Giúp giáo viên biết cách tạo và sử dụng các đoạn phim, flash trong dạyhọc để nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học ở môn sinh học lớp 6, 8 ở trườngTHCS.- Gây hứng thú học tập ở học sinh,

I Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Thế giới hôm nay đang bước vào kỉ nguyên mới nhờ sự tiến bộ nhanhchóng của việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào tất cả các lĩnh vực.Cho đến nay phải nói rằng không nghi ngờ về vai trò to lớn và những tác dụng

kỳ diệu của CNTT trong đời sống Việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng đãđem lại nhiều kết quả đáng kể và những chuyển biến lớn trong dạy học CNTTgóp phần hiện đại hóa phương tiện, thiết bị dạy học, và đổi mới phương phápdạy học

Hiện nay các trường phổ thông điều trang bị phòng máy, phòng đa năng,nối mạng Internet và Tin học được giảng dạy chính thức Một số trường còntrang bị thêm thiết bị ghi âm, chụp hình, quay phim, máy quét hình (Scanner),

và một số thiết bị khác, tạo cơ sở hạ tầng CNTT cho giáo viên sử dụng vào quátrình dạy học của mình

Ngành giáo dục đang tiến hành đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổthông Do đó, cần nghiên cứu tìm tòi những phương pháp và phương tiện dạyhọc để góp phần nâng cao chất lượng dạy học Một trong những hướng nghiêncứu về phương pháp và phương tiện dạy học đó là: ứng dụng công nghệ thôngtin thiết kế và sử dụng các đoạn phim, mô hình động (Flash) trong dạy học Với mục đích góp phần nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tintrong dạy học nói chung và dạy học môn Sinh học nói riêng, tôi đã nghiên cứu

quy trình “Tạo và sử dụng các đoạn phim, flash trong dạy học môn Sinh học

lớp 6, 8 cấp THCS”.

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:

Trong dạy học sinh học, có những thí nghiệm hoặc những quá trình khôngthể thực hiện trực tiếp cho học sinh quan sát được Ví dụ, khi trình bày hoạtđộng nuốt thức ăn qua thực quản nếu trình bày bằng cách diễn giải học sinh rấtkhó để hình dung nhưng nếu giáo viên sử dụng đoạn phim về hoạt động nuốtthức ăn qua thực quản thì học sinh dễ dàng khắc sâu kiến thức Vì vậy, tôi xâydựng đề tài này với mục đích:

- Giúp giáo viên biết cách tạo và sử dụng các đoạn phim, flash trong dạyhọc để nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học ở môn sinh học lớp 6, 8 ở trườngTHCS.

- Gây hứng thú học tập ở học sinh, kích thích khả năng tư duy, phân tíchcác đoạn phim, mô hình để tìm ra kiến thức

3 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh 2 khối 6, 8 trường THCS Chu Văn An

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

- Thời gian nghiên cứu: Đề tài được nghiên cứu qua các năm học

2014-2015, 2015-2016, 2016-2017

- Không gian nghiên cứu: Đề tài này được thực hiện dựa trên quá trình vậndụng dạy học thực tiễn ở 2 khối 6, 8 thuộc trường THCS Chu Văn An

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Khảo sát các tiết dạy của giáo viên có sử dụng và không sử dụng phim,flash trong quá trình dạy và khả năng tiếp thu kiến thức của các em học sinh ởtrong quá trình học tập bộ môn sinh học lớp 6 và 8

- Thống kê kết quả khảo sát được để tìm ra điểm khác nhau giữa các tiết có

sử dụng phim, flash và các tiết không sử dụng phim, flash

- Phân tích, so sánh, giải thích sự khác nhau và chứng minh tại sao có sựkhác nhau đó

II Phần nội dung

1 Cơ sở lí luận.

Phim thực chất là nhiều ảnh đặt lên một màn hình nhằm tạo ra ảo giác vềchuyển động Flash là tên gọi tắt của từ Macromedia Flash do hãng Macromediaphát triển Flash được biết là 1 công cụ phát triển nhiều ứng dụng thiết kế, phầnmềm mô phỏng nhờ khả năng xử lí nhiều âm thanh, hình ảnh cùng lúc, có thểtạo ra các tương tác và hoạt cảnh thú vị trong đoạn video

Flash có thể dùng để chế tạo các thí nghiệm mô phỏng cho các môn lý, hóa,minh họa cho các bài giảng sinh, sử, địa Đặc biệt có thể tạo ra các bài tập thí

nghiệm, ô chữ, các bài tập dạng kéo thả, điền từ, nhanh tay, nhanh mắt… rènluyện được rất nhiều kỹ năng cho học sinh.

Trước kia, khi dạy học cho học sinh, giáo viên sử dụng tranh ảnh sẵn có ởtrường để giảng dạy thông qua thông tin trên kênh hình để truyền đạt kiến thứccho học sinh hoặc dạy lý thuyết xuông làm cho học sinh khó tiếp thu nội dungbài, hậu quả các em tiếp nhận kiến thức rời rạc, chắp vá từ đó làm cho các em tò

mò, tự tìm kiếm thông tin theo hướng lệch lạc

Để việc dạy học cho học sinh mang lại hiệu quả cao, người giáo viên cầnphải giải quyết vấn đề thật rõ ràng, không úp mở để học sinh khỏi phải thắcmắc,tránh tiếp thu những luồng thông tin sai lệch…Vì vậy theo tôi sử dụngcông nghệ thông tin để trình chiếu những hình ảnh động hay đoạn video-clipbao gồm các quá trình dài ở những kiến thức hoặc các bài mang tính chất trừutượng, khó hiểu, học sinh không hình dung được, giúp cho việc ghi nhớ nộidung bài dễ dàng, khắc sâu và mở rộng hơn, phát huy khả năng trực quan tìmtòi, xâu chuỗi kiến thức qua những hình ảnh, đoạn video-clip của giáo viên.Công nghệ thông tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các phươngpháp và hình thức dạy học Những ngân hàng dữ liệu khổng lồ và đa dạng đượckết nối với nhau và với người sử dụng qua mạng internet … có thể được khaithác để tạo nên những điều kiện cực kì thuận lợi và nhiều khi không thể thiếu đểhọc sinh được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực vàsáng tạo

2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu.

Như ta đã biết sách giáo khoa mới chương trình bậc THCS hiện đang sửdụng tại các trường gồm chủ yếu các kênh thông tin để truyền tải kiến thức chohọc sinh như: Kênh chữ, kênh hình, thí nghiệm thực hành Được trình bày vớimàu sắc hấp dẫn, thu hút sự chú ý tìm tòi của học sinh Nhưng bên cạnh đó vẫncòn một số điểm hạn chế của sách giáo khoa trong việc mô tả các hiện tượng,quá trình sinh học chưa thực sự trực quan

Để truyền tải kiến thức một cách đầy đủ cho học sinh đòi hỏi người giáoviên phải biết sử dụng các đoạn phim, flash nhằm mô tả các hiện tượng, quátrình sinh học một cách trực quan hơn.

Ưu điểm nổi bật của phương pháp lồng ghép các đoạn phim, flash vào bài giảng là:

- Môi trường đa phương tiện kết hợp những hình ảnh video, falsh được trình bày theo kịch bản vạch sẵn nhằm đạt hiệu quả tối đa thông qua quá trình dạy học giúp học sinh tiếp thu kiến thức

- Các đoạn phim, flash có thể mô phỏng nhiều quá trình, hiện tượng sinhhọc mà không thể xảy ra trong điều kiện nhà trường

- Những đoạn phim dài và đa dạng được cắt ghép, kết nối với nhau thể hiệntrực quan nội dung kiến thức bài học tạo nên những điều kiện cực kì thuận lợi vànhiều khi không thể thiếu để học sinh học tập, phát huy được tính tích cực vàsáng tạo của học sinh

- Đối với những thí nghiệm và những quá trình sinh học không thể mô tảbằng các đoạn phim, hình ảnh thì giáo viên có thể tự thiết kế các mô hình động(flash) để giúp học sinh dễ tiếp thu, hiểu bài một cách sâu sắc hơn, đồng thờinâng cao hứng thú học tập môn học, nâng cao niềm tin của học sinh vào khoahọc

Tuy nhiên:

- Khả năng sử dụng máy tính và mạng Internet của một số giáo viên trong

tổ còn hạn chế, cộng với tâm lí ngại soạn giảng bài giảng điện tử, nên các tiếtdạy sử dụng máy chiếu còn hạn chế

- Đa số giáo viên không có sự chuẩn bị đồ dùng dạy học, lên lớp “dạychay” với những thí nghiệm mô phỏng bằng lời nói, với những tranh vẽ trongSGK, những hiện tượng thông qua lời kể của giáo viên

- Nhiều giáo viên không có điều kiện tìm hiểu thông tin, yếu kỹ năng sửdụng máy tính cũng như các ứng dụng hỗ trợ trên Internet…nhất là giáo viên lớntuổi

Vì vậy, tôi thiết nghĩ cần phải có phương pháp sử dụng các đoạn phim,flash để miêu tả các hiện tượng, quá trình sinh học trong giảng dạy môn Sinhhọc Vì một số quá trình, hiện tượng sinh học không thể quan sát tại lớp Nếu

mô tả bằng các kênh hình thì học sinh rất khó để hiểu được các quá trình, hiệntượng sinh học phức tạp Do đó, nội dung chủ yếu của giải pháp này là một sốkinh nghiệm của bản thân tôi đã rút ra trong quá trình giảng dạy trực tiếp mônSinh học tại trường THCS Chu Văn An

Công tác giảng dạy môn sinh học được thực hiện trên 2 khối lớp tạo điềukiện cho việc triển khai, khẳng định kết quả của giải pháp thêm chính xác

Trong năm học 2014-2015, 2015-2016, 2016-2017, tôi đã áp dụng giảipháp này vào giảng dạy môn Sinh học ở 2 khối 6 và 8 mang lại nhiều hiệu ứngtích cực Chất lượng bài kiểm tra của học sinh được nâng cao, học sinh rất hàohứng khi được học với phương pháp này

- Với kinh nghiệm này sẽ giúp tháo gỡ một số khó khăn, bất cập khi phải

mô tả các quá trình, các hiện tượng sinh học mà không thể biểu diễn trực tiếptrong tiết dạy trên lớp

- Giới thiệu giải pháp đến các môn học khác, khẳng định hiệu quả củaphương pháp lồng ghép các đoạn phim, flash trong dạy học, đưa phương phápnày áp dụng rộng rãi trong khối THCS.

- Hướng dẫn cho HS một cách học, cách tiếp cận tri thức mới trực quanhơn, phát huy năng lực bản thân, học tập suốt đời

- Giúp thực hiện chủ trương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vàdạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo; đón đầu định hướng đổi mới giáo dục

3 Nội dung và hình thức của giải pháp.

a, Mục tiêu của giải pháp, biện pháp

- Giúp giáo viên biết cách tạo và sử dụng các đoạn phim, flash trong dạyhọc để nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học môn sinh học ở trường THCS

- Nhằm tìm ra những phương pháp khác nhau để khai thác tính chủ động,sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập và rèn luyện kỹ năng

- Rèn luyện và phát triển kỹ năng cho học sinh:

Nhận biết -> Suy nghĩ -> So sánh -> Kết luận.

Chú ý : Việc sử dụng hình ảnh động, video-clip để làm tư liệu trong giảng dạy cần phải đảm bảo nguyên tắc sau:

+ Hình ảnh, video-clip phải phù hợp, đúng kiến thức trọng tâm

+ Không nên quá dài, chất lượng hình ảnh, âm thanh phải rõ ràng

+ Không nên sử dụng video-clip không rõ nguồn gốc, nhạy cảm

+ Liên kết với các file nội dung và video-clip, flash phải phù hợp vớinhau

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp.

giảng dạy sinh học là cần thiết Trong đề tài này tôi xin giới thiệu phần mềmMacromedia Flash

Với phần mềm Macromedia Flash chúng ta có thể thiết kế các quá trình,

cơ chế, thí nghiệm hoặc tất cả các yếu tố động để dạy học môn Sinh học chohọc sinh ở trường THCS

Bước 3: Bấm chọn "I accept the terms in the license agreement" và

bấm Next để sang bước 4.

Bước 4: Đánh dấu chọn "Create Shortcut on Desktop" để đặt biểu tượng

của chương trình trên desktop sau khi cài xong

-Bấm Next để sang bước 5.

Bước 5: Tại bước này có thể chọn hoặc bỏ chọn việc có cài thêm Flash Player hay không, nếu trước đó trên máy chưa được cài đặt Flash player thì

không nên bỏ chọn

Tiếp tục bấm Next để sang bước 6.

Bước 6: Bấm nút Install để tiến hành cài đặt

Bước 7: Chờ cho chương trình cài đặt xong các file cần thiết.

Bước 8: Sau khi hoàn tất, chương trình sẽ hiện lên bảng thông báo như sau:

+ Nhấn chuột vào Insert -> New symbol (Ctrl+F8)

 Trên thẻ Name đặt tên cho Bitmap

Bước 4: Sau khi tạo đủ các Bitmap thì nhấn chuột vào Scene để trở về giao

diện chính của vùng làm việc

Bước 5: Tạo các Layer Đưa chuột vào 1 Layer bất kì, nhấn chuột phải rồi

chọn Insert Layer hoặc đưa chuột vào biểu tượng tạo Layer mới

Bước 6: Đặt tên cho Layer Kích đúp vào Layer, chọn tên cho Layer (tên

phù hợp với đối tượng hình ảnh xuất ra) -> Enter

Bước 7: Tạo đoạn Frame tương ứng thời gian xuất ra: Nhấn chuột vào

Frame tương ứng với thời gian dự định xuất hình ảnh đó ra (cứ 12 Frame tươngứng với 1 giây), rồi nhấn F5

Bước 8: Làm việc trên mỗi Layer

+ Nhấn chuột vào vị trí đầu tiên của đoạn Frame (ví dụ Frame 1)

+ Kích chuột vào Window -> Library (Ctrl+L) để lấy thư viện Bitmap: Đưachuột vào tên của Bitmap muốn đưa ra, gắp ra và thả vào vùng làm việc ở vị trímong muốn trên Layer tương ứng

+ Nhấn chuột phải vào đoạn Frame cần làm việc (ví dụ Frame 1) -> CreatMotion Tween để tạo ra sự gắn kết liên tục trong các chuyển động nhỏ của hìnhảnh rồi nhấn chuột vào Frame nào mà bạn muốn (ví dụ Frame 30)-> F6-> dùngchuột di chuyển đối tượng tuỳ ý Khi đó chúng ta sẽ có một chuyển động của đốitượng đó

Bước 9: Xử lý hình ảnh Đưa chuột vào vị trí đầu của đoạn Frame, chọn vị

trí và thuộc tính ban đầu cho hình ảnh trong hộp Properties, nhấn chuột vào vị trícuối cùng của đoạn Frame chọn vị trí và thuộc tính kế tiếp cho hình ảnh tronghộp Properties

Với tất cả các Bitmap khác, việc xử lí hình ảnh thực hiện tương tự Với cácLayer khác nhau, chọn các đoạn Frame thích hợp với thời gian hiển thị hình ảnhtương ứng

Bước 10: Tạo nút điều khiển bằng cách sử dụng nút nhấn có sẵn trong thư

viện

Bước 11: Kiểm tra lại đoạn phim bằng cách nhấn tổ hợp Ctrl+ Enter.

Bước 12: Tạo một File hoàn chỉnh File -> Export -> Export Movie ->

trong ô File name đặt tên xong nhấn nút save

+ Thể hiện kịch bản

+ Xử lí tư liệu

Ví dụ minh họa: Thí nghiệm mô phỏng dùng phần mềm Flash trong

chương trình sinh học 6 “Thí nghiệm xác định chất khí thải ra trong quá trình

lá cây chế tạo tinh bột” Bài 21: Quang hợp

Bước 1: Xây dựng kịch bản

Xác định mục tiêu thí nghiệm:

Về kiến thức : Qua thí nghiệm học sinh phải xác định được chất khí mà lácây thải ra trong quá trình chế tạo tinh bột

Xây dựng hoạt cảnh và thể hiện kịch bản

- Sưu tầm tư liệu bằng cách sử dụng công cụ tìm kiếm google để tìm kiếmhình ảnh

- Dùng phân mềm Macromedia Flash 8 để thiết kế, mô phỏng theo kịch bản

- Đóng gói tập tin để chèn vào phần mềm trình chiếu

Các bước xây dựng hoạt cảnh cho thí nghiệm trên:

- Cảnh 1 (bắt đầu): Ống nghiệm đổ đầy nước, cành Rong Đuôi Chó được

bỏ vào ống nghiệm, sau đó bỏ ống nghiệm vào cốc nước

- Cảnh 2: Cốc nước có chứa ống nghiệm và cành Rong Đuôi Chó (giống

cảnh 1) xuất hiện

- Cảnh 3: Bóng tối xuất hiện bao trùm cốc thứ nhất, cốc thứ 2 được chiếu

sáng

- Cảnh 4: Đồng hồ xuất hiện chạy khoảng thời gian 6 giờ, ống nghiệm thứ

2 sủi bọt khí, mức nước hạ xuống

- Cảnh 5: Lấy ống nghiệm trong cốc thứ 2 ra, lấy que đóm đưa vào miệng ống

nghiệm que đóm bùng cháy

Bước 2: Xử lý dữ liệu:

- Sử dụng phần mềm PowerPoint để trình chiếu sản phẩm đã thiết kế

- Sử dụng phần mềm Flash để trình chiếu các cảnh theo trình tự thí nghiệm

b.1.2 Thiết kế các đoạn phim

b.1.2.1 Cách tìm kiếm và tải hình, phim trên internet

- Tìm kiếm hình ảnh:

+ Sử dụng công cụ google (google.com.vn) để tìm kiếm ảnh mà bạn

muốn tìm

+ Sử dụng địa chỉ web để tìm kiếm http://tulieu.violet.vn/

- Tìm kiếm và download phim:

+ Để tìm kiếm phim quý thầy (cô) truy cập vào những trang web sau:http://www.youtube.com/ ( để tìm kiếm được nhiều đoạn phim, quý thầy

cô nên nhập từ tìm kiếm bằng tiếng Anh)

http://clip.vn/

+ Cách download phim: Quý thầy cô sử dụng các phần mềm download

sau: (Internet Download Manager hoặc YouTube Downloader)

b.1.2.2 Cách thiết kế lại các đoạn phim tương ứng với nội dung kiến thức bài học:

b.1.2.2.1 Tải và cài đặt phần mềm Windows movie make:

- Tải phần mềm tại địa chỉ:

http://windows.microsoft.com/vi-vn/windows/get-movie-maker-downloadLưu ý: Chọn phiên bản phù hợp với hệ điều hành của máy tính

- Quá trình cài đặt sẽ tiến hành trực tuyến nên yêu cầu máy tính phải kếtnối mạng Internet Các bước cài đặt được hướng dẫn bằng tiếng Việt (việc càiđặt rất dễ thực hiện)

b.1.2.2.2 Cách sử dụng phần mềm Windows movie make để tạo các đoạn phim:

Sử dụng phần mềm Windows movie make để cắt, ghép các đoạn phim lạivới nhau để mô tả theo đúng nội dung kiến thức cần truyền đạt

Bước 2: Đưa phim, hình ảnh vào để tiến hành biên tập

Bước 3: Sử dụng menu chỉnh sửa để tiến hành cắt, ghép các đoạn phim,

hình ảnh lại với nhau để tạo thành đoạn phim mong muốn

Bước 4: Lưu các đoạn phim (Xuất phim) với định dạng avi hoặc mp4 để dễ

dàng chèn vào powerpoint

b.2 Giải pháp cụ thể.

b.2.1 Sử dụng các đoạn phim, flash trong khâu kiểm tra kiến thức học

sinh (kiểm tra bài cũ)

Việc kiểm tra kiến thức học sinh của giáo viên được tiến hành đầu tiết dạy.Khi kiểm tra, giáo viên cần hạn chế việc bắt buộc học sinh thuộc lòng nội dungbài học một cách máy móc mà cần tăng cường kiểm tra kiến thức thông qua việcphân tích, giải thích, rút ra kết luận Hoặc có thể sử dụng các đoạn phim, flash

để học sinh trình bày kiến thức đã học theo các nội dung đã thể hiện Như vậy đểtrả lời được câu hỏi của giáo viên, trong quá trình học bài mới, học sinh phảiphân tích các lĩnh vực, đồng thời suy nghĩ và phải tập trung quan sát, chú ý nghethầy cô giảng bài nên hiệu quả của quá trình dạy và học được nâng cao

VD 1: Khi kiểm tra bài cũ ( bài 17: Tim và mạch máu – Sinh học 8) GV

yêu cầu học sinh quan sát đoạn phim sau để nêu cấu tạo ngoài của tim.

b.2.2 Sử dụng các đoạn phim, flash trong khâu giảng bài mới

Việc hình thành các khái niệm, giải thích các thí nghiệm và hoàn thành

các lệnh trong bài là một trong những nhiệm vụ chính của quá trình dạy học.Nhiệm vụ này không thể hoàn thành trọn vẹn nếu không có sự hỗ trợ của cácphương tiện thiết bị dạy học và quan trọng nhất là kênh hình trong sách giáokhoa và các đoạn phim, flash Khi các em quan sát các đoạn phim, flash môphỏng các quá trình sinh học các em sẽ dễ dàng nắm được nội dung kiến thứcbài học

VD 1: Quan sát đoạn phim em hãy cho biết cấu tạo trong của tim có bộ phận nào giúp máu vận chuyển theo 1 chiều (Sinh học 8)

VD 2: Khi dạy bài “Vận chuyển máu trong hệ mạch – Sinh học 8” Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát đoạn flash mô tả sự vận chuyển máu trong hệ tuần hoàn

Yêu cầu học sinh viết sơ đồ vòng tuần hoàn máu trong cơ thể người b.2.3 Sử dụng các đoạn phim, flash để mô phỏng các thí nghiệm:

Việc thiết kế các đoạn phim, flash là một công cụ quan trọng để mô phỏngcác thí nghiệm một cách trực quan nhất Học sinh phân tích hình ảnh để phântích, so sánh rút ra kết luận

VD 1: Khi giảng dạy bài “Phần lớn nước vào cây đi đâu – Sinh học 6” Giáo viên thiết kế flash mô phỏng thí nghiệm mô tả quá trình thoát hơi nước qua lá

Giáo viên yêu cầu học sinh nêu kết luận về sự thoát hơi nước của cây.