tư tưởng hồ chí minh (1)

Đó là tư tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giảiphóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; kết hợpsức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm qua, thế giới đã xẩy ra biết bao nhiêu những biến động

to lớn trên rất nhiều phương diện, nhưng công cuộc đổi mới ở Việt Nam vẫngiành được những thành tựu quan trọng, được bạn bè thế giới khâmphục.Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, sự nghiệp đổi mới của nước ta đangđứng trước những thời cơ và thách thức mới, đòi hỏi chúng ta phải tỉnh táo,phán đoán xử lý kịp thời mới giữ vững ổn định chính trị và tiếp tục phát triểnkinh tế

Để đáp ứng và giải quyết được những yêu cầu, nhiệm vụ đó, điều đầutiên và cấp thiết nhất đối với Đảng ta là phải có được một đội ngũ cán bộ vừa

“hồng” vừa” chuyên” từ Trung ương đến cơ sở Bởi vì như Lênin người thàycủa giai cấp vô sản đã từng nói: “Trong lịch sử chưa có giai cấp nào giànhđược quyền thống trị,nếu có đào tạo được trong hàng ngũ của mình nhữnglãnh tụ chính trij, những đại biểu tiên phong có đủ khả năng tổ chức và lãnhđạo phong trào” Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã khẳng định:

Cán bộ là gốc của mọi công việc, công việc thành công hay thất bại cũng

do đội ngũ cán bộ tốt hay kém, có cán bộ tốt việc gì cũng xong Vì thế hơnlúc nào hết, chúng ta phải trở lại nghiên cứu một cách thấu đáo Tư tưởng HồChí Minh về cán bô để vận dụng sáng tạo vào thực tiễn cách mạng hiện nay

Đó cũng là quan điểm chỉ đạo của Đảng ta trong giai đoạn cách mạngmới thời kỳ “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa” Cán bộ là khâu quyết định sựthành bai của cách mạng gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước vàchế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng Chủ tịch Hồ ChíMinh và Đảng ta đã dầy công đào tạo,huấn luyện, xây dựng được đội ngũ cán

bộ tận tụy, kiên cường, hoàn thành xuất nhiệm vụ qua các giai đoạn cáchmạng

Để lãnh đạo thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa Vận dụng

tư tưởng Hồ Chí minh về cán bộ và công tác cán bộ, nâng cao năng lực lãnh đạo là vấn đề mang tính cấp bách, có ý nghĩa rất căn bản và lâu dài Với lý do

đó, nhóm chọn đề tài “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ

và việc vận dụng vào công tác cán bộ trong thời kỳ mới”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh vềcán bộ và công tác cán bộ nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trọn thời kỳmới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích làm rõ những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về cán bộ

và công tác cán bộ

-Làm rõ những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trongthời kỳ mới

3 Phương pháp nghiên cứu

- Dựa trên cơ sở phương pháp khoa học của Chủ nghĩa Mác-Lênin vàcác quan điểm có ý nghĩa phương pháp luận của tư tưởng HCM

- Sử dụng phương pháp lịch sử và lô gích Ngoài ra còn sử dụng cácphương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, so sánh, quy nạp, diễn dịch, cụthể hóa, trừu tượng hóa v.v…

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài là tư tưởng Hồ Chí Minh vềcán bộ; trong đó làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, tầm quantrọng của cán bộ, tiêu chuẩn cán bộ, việc lựa chọn, huấn luyện và sử dụng cán

bộ, chính sách đối với cán bộ; từ đó làm cơ sở luận giải cho việc vận dụng tưtưởng Hồ Chí Minh về cán bộ trong hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ởnước ta hiện nay Bên cạnh đó luận văn cũng nghiên cứu lý luận chung về cán

bộ và tư tưởng cán bộ để làm cơ sở cho việc tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh

về cán bộ

5 Giá trị của đề tài

5.1 Giá trị lý luận

- Góp phần làm sáng tỏ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

- Góp phần vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ để hoàn thiệnpháp luật cán bộ, công chức nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đápứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân

5.2 Giá trị thực tiễn

Có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để nghiên cứu, giảng dạy

về tư tưởng Hồ Chí Minh, về vấn đề hoàn thiện pháp luật cán bộ, công chức ởnước ta hiện nay

6 Bố cục của đề tài

Gồm 2 phần:

Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ VÀ CÔNG TÁC CÁN BỘ

Chương 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ

VÀ CÔNG TÁC CÁN BỘ TRONG CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ CÁN BỘ HIỆN NAY

B PHẦN NỘI DUNG

Chương I

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁN BỘ VÀ CÔNG TÁC CÁN BỘ 1.1 Khái niệm và đặc điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

1.1.1 Tư tưởng và tư tưởng về cán bộ

* Khái niệm tư tưởng:

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, thì đời sống xã hội có hailoại nhu cầu cơ bản là nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần, trong đó lĩnh vựcvật chất quyết định lĩnh vực tinh thần, nhưng lĩnh vực tinh thần có tính độclập tương đối và tác động trở lại lĩnh vực vật chất Lĩnh vực tinh thần của đờisống xã hội được gọi là ý thức xã hội; còn ý thức xã hội bao gồm những quanđiểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng, truyền thống… của cộngđồng xã hội, nó nảy sinh từ chính tồn tại xã hội và phản ánh sự tồn tại xã hộitrong những giai đoạn phát triển nhất định Như thế, tư tưởng chính là bộphận của ý thức xã hội Vậy tư tưởng là gì? Đã có nhiều định nghĩa về tưtưởng:

+ Theo cuốn Từ điển triết học do Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội ấn hànhnăm 1957 thì coi tư tưởng là sự phản ánh của hiện thực trong ý thức, là biểuhiện mối quan hệ của con người đối với thế giới xung quanh;

+ Theo cuốn Từ điển tiếng Việt do Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội ấnhành năm 1994 thì coi tư tưởng là những quan điểm, ý nghĩ phản ánh thế giớivật chất trong nhận thức của con người và thể hiện mặt này hay mặt khác củathế giới khách quan;

+ Theo cuốn Từ điển tiếng Việt do Nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm

Từ điển học ấn hành năm 2002, thì theo nghĩa hẹp, tư tưởng là suy nghĩ hoặc

ý nghĩ; theo nghĩa rộng thì tư tưởng là những quan điểm và ý nghĩ chung củacon người đối với hiện thực khách quan và đối với xã hội

+ Theo cuốn Từ điển triết học do Nhà xuất bản Văn hóa- Thông tin, HàNội ấn hành năm 2002, thì coi tư tưởng là một hình thái phản ánh thế giớixung quanh con người, tổng hợp các quan niệm, khái niệm thành một thể duynhất

Thuật ngữ tư tưởng được bắt nguồn từ tiếng Hy-lạp, idea, có nghĩa làhình thức

Về nguồn gốc: Do là bộ phận của ý thức xã hội, nên tư tưởng cũng đượcxuất phát từ việc con người tiến hành hoạt động sản xuất vật chất để bảo đảmnhu cầu sinh tồn của mình, từ đó và sau đó, xã hội mới thường xuyên diễn racác quá trình sản xuất tinh thần, đúng như Mác viết: "Con người trước hết cầnphải ăn, uống, chỗ ở và mặc đã, rồi mới có thể làm ra chính trị, khoa học,nghệ thuật, tôn giáo,… được" [32, tr.500] ý thức xã hội từ tự phát như tìnhcảm, mong ước,… dưới tác động trực tiếp của các điều kiện ấy, được lưutruyền, cùng với nhận thức tăng lên, con người dần tìm đến quy luật bên trongcủa tồn tại xã hội, nghiên cứu chiều sâu bản chất của các mối quan hệ xã hội,

để đúc kết thành quan điểm, tư tưởng Qua đó, cho thấy tư tưởng là tầm caocủa ý thức xã hội, được hình thành một cách tự giác thông qua những hoạtđộng thực tiễn của con người Vì vậy, tư tưởng là sự phản ánh điều kiện vậtchất xã hội đương thời, nhưng cũng có sự kế thừa; nó xâu chuỗi, phân tích,tổng hợp, khái quát hóa những yếu tố của tâm lý xã hội cùng với kế thừa từnhững quan điểm, tư tưởng có trước

Về bản chất: Tư tưởng chính là biểu hiện khái quát mang tính lý luận củađời sống xã hội hiện thực, trong đó điều kiện sinh hoạt vật chất của con người

là yếu tố quyết định Nó chính là sản phẩm của sự phản ánh hiện thực thôngqua lăng kính của nhà tư tưởng, mà theo Mác, tư tưởng luôn gắn với lợi ích vàtrong xã hội có giai cấp thì tư tưởng bao giờ cũng mang tính giai cấp: "Những

tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởng củagiai cấp thống trị" [31, tr.625]

Về cấu trúc: Do tư tưởng là sự phản ánh khái quát ở trình độ lý luận đốivới hiện thực xã hội, mà hiện thực rất phong phú, đa dạng, nên tư tưởng cũng

có cấu trúc phản ánh nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội

Về thực tế: Tư tưởng có vai trò rất to lớn Do được hình thành một cách

tự giác thông qua các hoạt động thực tiễn, được khái quát hóa mang tầm lýluận nên tư tưởng có thể trở thành vũ khí sắc bén trong đấu tranh chính trị xãhội giữa các giai cấp Theo ăngghen, thực chất của đấu tranh tư tưởng chính

là biểu hiện của cuộc đấu tranh giai cấp: "Tất cả mọi cuộc đấu tranh trong lịch

sử, không kể nó diễn ra trên địa hạt chính trị, tôn giáo, triết học hay trên bất

kỳ một địa hạt tư tưởng nào khác- thực ra chỉ là biểu hiện ít nhiều, rõ rệt củacuộc đấu tranh của các giai cấp trong xã hội" [33, tr.373]

Như vậy, tư tưởng chính là sự phản ánh khái quát, trừu tượng tồn tại xãhội của ý thức, trong đó có biểu hiện các lợi ích nhất định, mà khi được hệthống hóa thành hệ tư tưởng, nó được biểu hiện dưới nhiều hình thái khácnhau như chính trị, tôn giáo, pháp luật, văn hóa,…

Từ những phân tích trên có thể khái quát: Tư tưởng là sự phản ánh hiệnthực khách quan trong ý thức của con người trên cơ sở nghiên cứu, phân tíchkhái quát thành lý luận; nó là sự biểu hiện và phản ánh những lợi ích nhấtđịnh

* Tư tưởng về cán bộ: Về nguyên tắc, như một lẽ tự nhiên, bất kỳ Nhà

nước nào muốn tồn tại và phát triển được phải tạo dựng cho mình một đội ngũnhững con người nhất định trở thành chủ thể tổ chức và thực thi quyền lựcnhà nước nhằm duy trì sự tồn tại của Nhà nước mình Vì thế tất nhiên sẽ hìnhthành tư tưởng lý luận về những con người đó

Với Nhà nước XHCN cũng không nằm ngoài quy luật trên Để bảo đảmcho sự tồn tại và phát triển của mình, Nhà nước cũng cần một đội ngũ nhữngcon người nhất định là lực lượng tổ chức và thực hiện quyền lực của Nhànước mình Đến lượt mình, đội ngũ những con người ấy phải được hình

thành, phát triển trên một nền tảng cơ sở lý luận nhất định; ấy là tư tưởng vềcán bộ.

Như trên đã trình bày, tư tưởng là sự phản ánh một cách khái quát vàtrừu tượng tồn tại xã hội của ý thức con người, thông qua những nghiên cứu,phân tích, tổng hợp của những nhà tư tưởng nhất định Nếu ta gắn khái niệm

tư tưởng với điều kiện xã hội có phân chia giai cấp, ở đó có Nhà nước, mọigiai cấp và các tầng lớp đều hướng tới quyền lực nhà nước, thì thấy điều tấtyếu là các giai cấp tìm cách hình thành tư tưởng của mình về vấn đề Nhànước, trong đó có tư tưởng về những con người là chủ thể nắm giữ, tổ chức vàthực hiện trực tiếp quyền lực nhà nước Với Nhà nước XHCN, thì đó là tưtưởng về cán bộ

Thực tế, tài liệu bàn về cán bộ và công tác cán bộ có khá nhiều Tuynhiên lại chưa có cuốn từ điển hay công trình khoa học pháp lý nào bàn cụ thểkhái niệm tư tưởng về cán bộ Vậy thực chất của tư tưởng về cán bộ là gì?

Ở nước ta, khái niệm cán bộ được hiểu theo nghĩa khá rộng Trên thực tếthì cán bộ được coi là những công chức, viên chức làm việc trong các cơquan, tổ chức của hệ thống chính trị, trong biên chế và hưởng lương từ ngânsách nhà nước Từ đó có thể thấy: "Cán bộ là khái niệm chỉ những người cóchức vụ, vai trò và cương vị nòng cốt trong một tổ chức, có tác động, ảnhhưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy,quản lý, điều hành, góp phần định hướng sự phát triển của tổ chức" [61,tr.18]

Từ thực tiễn đó, trên cơ sở quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin và khoa họcpháp lý có thể khái quát: Tư tưởng về cán bộ là nhận thức lý luận về cán bộ

và công tác cán bộ được hình thành bởi các nhà tư tưởng; được thể hiện thànhcác quan điểm, khái niệm về cán bộ và công tác cán bộ như vị trí,vai trò củacán bộ, tiêu chuẩn cán bộ, việc huấn luyện, đào tạo cán bộ, sử dụng, quản lýcán bộ,…

Tư tưởng về cán bộ là bộ phận của ý thức hệ, nên luôn mang tính giaicấp, nó có vai trò rất quan trọng, là cơ sở chính trị để hình thành trên thực tếnhững tiêu chuẩn, những quy định mang tính luật hóa về cán bộ Tư tưởng vềcán bộ sẽ bị lịch sử bỏ qua nếu không được bổ sung, phát triển một cách kịpthời để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; nhưng sự phát triển đó cũng phải luônmang tính kế thừa

Các khái niệm tư tưởng và tư tưởng về cán bộ đã đề cập, nghiên cứu kểtrên là cơ sở lý luận để xác định khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

* Tư tưởng Hồ Chí Minh:

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một chủ đề rộng, một hệ thống lý luận phongphú và bao quát nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, được hìnhthành từ khá sớm; và có thể nói từ năm 1930, bằng việc tổ chức Hội nghịthành lập Đảng, Hồ Chí Minh đã là một nhà tư tưởng kiên định lập trường chủnghĩa Mác-Lênin Trên thực tế hơn 70 năm qua Đảng Cộng sản và Nhà nước

ta rất coi trọng vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

Vấn đề tư tưởng Hồ Chí Minh đã được Đảng đề cập từ rất sớm và từngbước bổ sung, hoàn thiện Trong diễn văn khai mạc Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ II của Đảng (1951), đồng chí Tôn Đức Thắng đã khẳng định:

"Đường lối chính trị, nề nếp làm việc và đạo đức cách mạng của Đảng ta hiệnnay là đường lối, tác phong, đạo đức của Hồ Chủ tịch" [13, tr.9] Khái niệm tưtưởng Hồ Chí Minh được đề cập chính thức tại lễ kỷ niệm 70 năm ngày sinhcủa Người (19/5/1960), khi ấy đồng chí Trường Chinh viết: "Nhân dịp này,chúng ta hãy ôn lại tiểu sử và sự nghiệp của Hồ Chí Minh, tìm hiểu và học tập

tư tưởng, đạo đức và tác phong của Người để phục vụ Đảng, phục vụ nhândân được tốt hơn" [4, tr.20] Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ Vcủa Đảng (1982) xác định: "Đảng phải đặc biệt coi trọng việc tổ chức học tậpmột cách có hệ thống tư tưởng, đạo đức, tác phong của Chủ tịch Hồ Chí Minh

trong toàn Đảng" [8, tr.61] Còn Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá

độ lên CNXH (1991) xác định: "Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng

Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động" [7, tr.21].Nhưng phải tới Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX (2001), nội dung tưtưởng Hồ Chí Minh mới được chính thức làm rõ:

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc vềnhững vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụngsáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa vàphát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa vănhóa nhân loại Đó là tư tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giảiphóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; kết hợpsức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khốiđại đoàn kết dân tộc; về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thật

sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũtrang nhân dân; về phát triển kinh tế và văn hóa, không ngừng nâng cao đờisống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, cần, kiệm,liêm, chính, chí công vô tư; về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đờisau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa làngười lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân tagiành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta [11, tr.83].” Quan điểm trên của Đảng cho thấy tư tưởng Hồ Chí Minh không đơngiản chỉ là một tập hợp những ý tưởng hay suy nghĩ cụ thể của Hồ Chí Minh

về những sự việc cụ thể trong những hoàn cảnh cụ thể, mà là một hệ thống,quan niệm về con đường cách mạng Việt Nam được hình thành trên cơ sở nềntảng chủ nghĩa Mác-Lênin; đó là "sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩa yêunước, truyền thống văn hóa, nhân nghĩa vào thực tiễn cách mạng Việt Nam

với tinh hoa văn hóa nhân loại, được nâng lên tầm cao mới dưới ánh sáng củachủ nghĩa Mác-Lênin" [23, tr.19].

Tư tưởng Hồ Chí Minh có vị trí hết sức quan trọng đối với tiến trìnhcách mạng Việt Nam, trở thành ngọn cờ chỉ lối thắng lợi của cách mạng ViệtNam trong hơn 70 năm qua và tiếp tục soi sáng sự nghiệp đổi mới ở nước tahiện nay Nó mãi mãi soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giànhthắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

Như vậy tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống những quan điểm sâu sắc,toàn diện về các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, trong đó có vấn đềcán bộ

* Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ:

Trước hết cần khẳng định rằng tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ là bộphận cấu thành hữu cơ của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, nằm trong mốiquan hệ sâu sắc và mật thiết với các vấn đề quan trọng khác thuộc tư tưởng

Hồ Chí Minh, là sự vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin vềcán bộ vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, cùng với việc kế thừa tinh hoatruyền thống dân tộc, tạo thành hệ tư tưởng về cán bộ một cách toàn diện, đặcsắc Hồ Chí Minh

Để hiểu rõ thế nào là tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ, cần thấy rằng HồChí Minh rất coi trọng vai trò của con người, đặc biệt là người cán bộ Ngườitừng nói: "Con người là vốn quý nhất, là lực lượng to lớn nhất" [48, tr.310],

và Người luôn coi "Cán bộ là gốc của mọi công việc" [43, tr.269], "Muônviệc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém" [43, tr.240] Vìvậy nếu có được đội ngũ cán bộ tốt, ngang tầm là điều kiện tiên quyết để đưa

sự nghiệp cách mạng đi tới thắng lợi; từ đó trong hoạt động cách mạng củamình, tư tưởng về cán bộ của Người được hình thành qua các công việc cụ thểcủa thực tiễn, từ việc phát hiện, lựa chọn, đánh giá cán bộ đến việc dùng cán

bộ, từ việc huấn luyện, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đến việc khen thưởng, phê

bình, kỷ luật cán bộ Tất cả những yếu tố đó nằm trong mối liên hệ mật thiết,đúc kết nên sự hoàn chỉnh, phong phú của tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ.Ngay từ việc hiểu người cán bộ một cách cụ thể "Là những người đemchính sách của Đảng, của Chính phủ, giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thihành Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chínhphủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng" [43, tr.269], Hồ Chí Minh đã tạo ramột sự dễ hiểu, gần gũi về người cán bộ, nhưng cũng đồng thời đòi hỏi nhữngnét cơ bản nhất về nhân cách, phẩm chất, năng lực của người cán bộ Tất cả

đã tạo nên một hệ thống lý luận sâu sắc, toàn diện trong tư tưởng của Hồ ChíMinh về cán bộ Từ đó Người đã xây dựng những luận cứ khoa học để chỉ ravai trò của người cán bộ, tiêu chuẩn cán bộ, việc huấn luyện cán bộ cũng nhưcác công việc quan trọng là đánh giá và sử dụng cán bộ Và điều quan trọnghơn là ở chỗ tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ nói riêng cũng như toàn bộ hệthống tư tưởng của Người nói chung không chỉ đơn thuần được hình thànhtrên một bệ phóng duy nhất là lý luận, mà nó được đúc rút từ thực tiễn, đượckiểm nghiệm qua thực tiễn hoạt động của chính Hồ Chí Minh

1.1.3 Đặc điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

Những tư tưởng của Hồ Chí Minh về cán bộ, từ vị trí, vai trò và tầmquan trọng của cán bộ đến tiêu chuẩn cán bộ; từ việc phát hiện, lựa chọn,đánh giá cán bộ đến việc sử dụng cán bộ; từ việc huấn luyện, đào tạo, bồidưỡng cán bộ đến việc đãi ngộ, kiểm soát cán bộ, … đã hợp thành một hệthống tư tưởng hoàn chỉnh, mà cốt lõi nhất là ở việc coi trọng đánh giá đúngvai trò quyết định là "cái gốc của mọi công việc" của cán bộ; từ đó có kếhoạch chiến lược về hình thành đội ngũ cán bộ vừa có đức, vừa có tài, vừahồng, vừa chuyên, xây dựng đội ngũ cán bộ vững mạnh đủ sức đáp ứng đượccác yêu cầu, nhiệm vụ trong từng thời kỳ lịch sử Với Hồ Chí Minh mọi việctrong công tác cán bộ đều cùng nhằm tới hình thành người cán bộ đạt tiêuchuẩn cả đức, cả tài, xây dựng một đội ngũ cán bộ vững mạnh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ mang đặc trưng rất riêng, có thể nói đó

là đặc sắc Hồ Chí Minh với những đặc điểm sau:

Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ là hệ thống những tưtưởng hết sức sâu sắc, toàn diện, đầy đủ về các vấn đề cán bộ và công tác cán

bộ, đồng thời cũng rất cụ thể, thiết thực, dễ hiểu, dễ thực hiện Người đề cậptới mọi vấn đề cán bộ: từ xếp rất đúng, đánh giá rất cao vị trí, vai trò và tầmquan trọng của cán bộ, đến việc đề ra tiêu chuẩn cán bộ một cách toàn diệngồm cả đức, cả tài, cả trình độ tư duy lý luận đến phương pháp và phong cáchlàm việc; đồng thời Người lại đặc biệt coi trọng và đề cao vấn đề sử dụng cán

bộ một cách thiết thực ở tất cả các khâu, từ phát hiện, tuyển chọn cán bộ đếntrọng dụng, cất nhắc cán bộ, từ huấn luyện, đào tạo cán bộ đến kiểm soát cánbộ, Vì vậy mà tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ không chỉ có ý nghĩa vềnhận thức, về lý luận, mà còn có ý nghĩa rất lớn trong chỉ đạo thực tiễn

Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ được xây dựng thành hệthống lý luận toàn diện và đầy đủ trên cơ sở thực tiễn, bám sát thực tiễn; nókhông chỉ dừng lại ở sự phản ánh bề ngoài một cách giản đơn, mà đi sâu vàobản chất bên trong của vấn đề, mang tính khái quát cao, có tính lý luận sâusắc; vì vậy tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ đã vượt qua được những hạn chế

về thời gian, luôn mang tính thời sự

Thứ ba, tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ có tính dự báo cáo Nhờnắm bắt được bản chất và tính quy luật khách quan của vấn đề nên tư tưởngcủa Người không chỉ có ý nghĩa chỉ đạo để giải quyết các công việc về cán bộ

và công tác cán bộ cụ thể đương thời khi Hồ Chí Minh còn sống, mà còn chỉ

ra, thích ứng với xu hướng có tính quy luật của tương lai Những tư tưởng cótính dự báo đó của Hồ Chí Minh không phải là dự báo ngẫu nhiên, mà đượchình thành trên cơ sở những phân tích lý luận và thực tiễn sâu sắc nên luônmang tính khoa học cao Vì thế tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ đã ra đờicách đây nhiều chục năm, nhưng đến nay vẫn luôn là vấn đề mới, vấn đề thời

sự, mang hơi thở của chính cuộc sống hiện đại; đó vẫn là kim chỉ nam, là nềntảng tư tưởng cho công tác cán bộ trong tiến trình xây dựng nhà nước phápquyền ở nước ta hiện nay.

Từ những phân tích trên có thể khái quát: Tư tưởng Hồ Chí Minh vềcán bộ là hệ thống những quan điểm lý luận toàn diện và sâu sắc về cán bộ vàcông tác cán bộ ở nước ta được hình thành trên cơ sở tiếp thu, kế thừa tưtưởng, quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về cán bộ cách mạng cùng vớitruyền thống trọng dụng nhân tài gắn với tiêu chuẩn đạo đức ở Việt Namđược nảy sinh và kiểm nghiệm qua thực tiễn ở Việt Nam; là cơ sở tư tưởngchỉ đạo công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước ta

1.2 nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộnói riêng không phải chỉ là sản phẩm chủ quan trong tư duy lý luận củaNgười, hay chỉ là sự thêu dệt để ngợi ca lãnh tụ; mà nó ra đời do đòi hỏikhách quan, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thực tiễn cách mạng Việt Nam, trởthành điều tất yếu Tư tưởng ấy được hình thành dưới sự tác động và ảnhhưởng của những bối cảnh lịch sử xã hội cụ thể của dân tộc và của thời đại,của các yếu tố quốc tế lúc Hồ Chí Minh đã sống và hoạt động Những điềukiện và những đòi hỏi ấy đã được Hồ Chí Minh nắm bắt một cách chính xác

để qua đó vận dụng vào thực tế cách mạng Việt Nam, và phát triển thành tưduy lý luận khoa học về cán bộ

Như vậy, có thể thấy rằng tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung chính là sựgặp gỡ, thâu tóm có chọn lọc giữa tinh hoa, truyền thống dân tộc với trí tuệthời đại trong những điều kiện cụ thể trên cơ sở tư duy lý luận và thực tiễn HồChí Minh để tạo ra hệ tư tưởng Hồ Chí Minh một cách đặc sắc

1.2.1 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

Là nhà cách mạng luôn gắn liền với hoạt động thực tiễn, mà mục tiêulớn nhất là độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân, Hồ Chí Minh

đã sớm đặt câu hỏi "cách mạng trước hết phải có cái gì?", và Người thấytrước hết phải có một tổ chức cách mạng gồm những con người tiêu biểu làmđầu tầu để dẫn dắt cách mạng đi đến thành công, rồi sau này sẽ là nhữngngười làm việc trong bộ máy nhà nước, trong hệ thống chính trị Những conngười đó chính là đội ngũ cán bộ Vì vậy, vấn đề cán bộ đã hình thành rất sớmtrong tư tưởng Hồ Chí Minh, trở thành bộ phận quan trọng, một trong nhữngvấn đề cốt lõi trong tư tưởng của Người Do đó, có thể khẳng định rằng nguồngốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ cũng chính là các yếu tố chiphối sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung

1.2.1.1 Truyền thống dân tộc, yếu tố quê hương và gia đình

Việt Nam là quốc gia có truyền thống lịch sử lâu đời với nền văn hóasớm phát triển, cũng sớm hình thành Nhà nước và pháp luật Các Nhà nước ởViệt Nam, nhất là từ thời kỳ độc lập tự chủ thế kỷ XI dưới triều Lý trở đi, vấn

đề xây dựng Nhà nước với nền độc lập tự cường ngày càng được chú trọng.Trong điều kiện ấy, các Nhà nước của quốc gia Việt Nam phong kiến rất quantâm tới việc chăm lo xây dựng đội ngũ quan lại của Nhà nước mình Dù độingũ quan lại ấy được tạo dựng, rèn rũa để bảo vệ lợi ích của giai cấp địa chủphong kiến; nhưng do các điều kiện lịch sử cụ thể và truyền thống của dân tộcViệt Nam, đội ngũ quan lại có nhiều yếu tố mang đặc điểm gần dân, thân dân,gắn bó với dân, ít có điểm tách biệt, đối lập với dân, mà thường xuất phát từdân, có nhiều điều kiện sống trong lòng dân, được dân che chở, đùm bọc, ủng

hộ, nhất là những khi vận mệnh dân tộc nước nhà bị đe dọa, lâm nguy Nhữngyếu tố và điều kiện đó làm cho đội ngũ quan lại của các nhà nước phong kiếnViệt Nam bớt đi tính xa dân và quan liêu Trong đội ngũ ấy còn có nhiều tấmgương thanh liêm, trong sáng

Một truyền thống quý báu nữa của dân tộc là sự quý trọng và trọngdụng nhân tài, luôn coi:

Hiền tài là nguyên khí quốc gia Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh và hưng thịnh Nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp kém Vì thế, các bậc thánh nhân chẳng ai không coi trọng việc kén chọn kẻ sĩ, bồi dưỡng nhân tài, vun trồng nguyên khí là công việc cần kíp Bởi vì

kẻ sĩ có quan hệ trọng đại với quốc gia như thế, cho nên được quý trọng không biết nhường nào [2, tr.27].

Đối với dân tộc Việt Nam, truyền thống yêu nước có trong mỗi conngười nói chung, cũng như hiện hữu trong đội ngũ quan lại của các Nhà nướcphong kiến nói riêng, nó được hun đúc để trở thành điều cốt lõi trong bản sắcvăn hóa Việt Nam

Tất cả những yếu tố kể trên trở thành truyền thống dân tộc có ảnhhưởng rất lớn tới tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ Đó là cơ sở ban đầu hìnhthành nên tư duy về một đội ngũ những con người với những tổ chức là lựclượng tiên phong trong đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nướcsau này Đó là tư duy về đội ngũ cán bộ, công chức mới trong tư tưởng HồChí Minh

Đối với Hồ Chí Minh, truyền thống dân tộc, đặc biệt là truyền thốngyêu nước đã trở thành động lực lớn thôi thúc Người đi tìm đường cứu nước, là

cơ sở ban đầu để Người đến với và tiếp thu lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin,vận dụng vào thực tiễn Việt Nam, từ đó hình thành nên tư tưởng về nhữngvấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, trong đó có tư tưởng về cán bộ, nhưchính Người đã thừa nhận: "Lúc đầu chính là chủ nghĩa yêu nước chứ chưaphải chủ nghĩa Cộng sản đã đưa tôi theo Lênin, tin theo quốc tế thứ Ba" [44,tr.171]

Cùng với truyền thống dân tộc, yếu tố quê hương và gia đình cũng cóảnh hưởng lớn đến tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí

Minh về cán bộ nói riêng Nơi Hồ Chí Minh sinh ra là mảnh đất giàu truyềnthống yêu nước, đã đóng góp cho đất nước nhiều con người và lãnh tụ kiệtxuất như Nguyễn Biểu, Đặng Dung, Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu,… Lẽ

dĩ nhiên những bậc tiền bối kiệt xuất muốn phát triển được phong trào, phảichú trọng trước tiên tới vấn đề tổ chức và con người cho phong trào Đặc biệtnhư Phan Bội Châu, đã sớm nghĩ tới nguồn nhân lực lâu bền cho cách mạng,nên đã tuyển chọn và gửi nhiều thanh niên tiên tiến đi học ở nước ngoài quaphong trào Đông du Dù không tán thành con đường và cách đi của Phan BộiChâu, nhưng phương thức tư duy về công tác tổ chức ấy có ảnh hưởng khôngnhỏ tới tư tưởng Hồ Chí Minh về việc gây dựng, đào tạo đội ngũ cán bộ saunày

Còn gia đình, thân tộc Hồ Chí Minh, đặc biệt tư tưởng của người cha

"chủ trương lấy dân làm hậu thuẫn cho mọi cải cách chính trị, xã hội" [23,tr.24], với lòng yêu nước, thương dân sâu sắc, một nhân cách lớn với phẩmchất và nghị lực phi thường; từ đó, "Nguyễn Sinh Sắc đã góp phần xây dựng

tư tưởng, đạo đức, nhân cách Hồ Chí Minh." Cái nôi gia đình và thân tộc mẫumực ấy chính là cơ sở, điểm tựa, là vườn ươm, bệ phóng cho việc hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh sau này Chính từ nền tảng đó, khi gặp trào lưu tưtưởng mới, tiến bộ của thời đại là chủ nghĩa Mác-Lênin đã được Hồ Chí Minhthâu tóm, nâng lên tầm cao mới

1.2.1.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại

Cùng với truyền thống dân tộc, yếu tố quê hương và gia đình, tư tưởng

Hồ Chí Minh về cán bộ còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố thuộc tinh hoa vănhóa nhân loại Hồ Chí Minh đã làm giàu tư tưởng, trí tuệ của mình bằng sựthâu tóm, kế thừa những di sản tư tưởng quý báu của nhân loại Đó là sự kếthừa có chọn lọc, phê phán chứ không phải sự sao chép máy móc; cũng khôngphải sự phủ định sạch trơn, mà luôn là sự đánh giá một cách công bằng, khoahọc Như Người đã từng viết: “Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là sự tu

dưỡng đạo đức cá nhân Tôn giáo Giê-su có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả.Chủ nghĩa Mác có ưu điểm là phương pháp làm việc biện chứng Chủ nghĩaTôn Dật Tiên có ưu điểm là chính sách của nó phù hợp với điều kiện nước ta”[23, tr.51]

1.2.1.3 Trí tuệ thiên tài, nhân cách, phẩm chất Hồ Chí Minh và hoạt động thực tiễn của Người

Tư tưởng là mặt hoạt động thuộc tinh thần, ý thức của con người, docon người sáng tạo ra trên cơ sở những nhân tố khách quan Vì vậy, tư tưởng

Hồ Chí Minh còn phụ thuộc vào những yếu tố chủ quan của con người như trítuệ, phẩm chất, tinh thần, bản lĩnh của người đã sinh ra nó Đồng thời, tưtưởng nảy sinh từ hoạt động thực tiễn, do chính các hoạt động thực tiễn chiphối và quyết định Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng không nằm ngoài sự chi phối

và tác động của quy luật khách quan ấy

Hồ Chí Minh là người đặc biệt thông minh, sắc sảo, ham học hỏi, rấtnhạy bén, có lối tư duy độc lập, óc sáng tạo, với khối kiến thức sâu rộng,phong phú Là người có hoài bão lớn, có tinh thần yêu nước, thương dân, cóđầu óc tổ chức thực tiễn, luôn gắn lý luận với thực tiễn, nói đi đôi với làm; ở

Hồ Chí Minh đồng thời là sự mẫu mực về đạo đức cách mạng với tất cả sựkhiêm tốn, bình dị, hòa mình vào quần chúng, có sức cảm hóa đối với mọingười Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đánh giá: "Người là một bậc đại nhân,đại trí, đại dũng" [19, tr.64], hay như nhà báo người Nga Ô-xip Man-đen-xtam ngay từ đầu thế kỷ XX đã viết: "Từ Nguyễn ái Quốc đã tỏa ra một thứvăn hóa, không phải văn hóa Âu châu, mà có lẽ là một nền văn hóa tương lai"[39, tr.478] Những điều đó đã tạo nên nét phong cách riêng biệt Hồ ChíMinh Qua hoạt động thực tiễn, tiếp nhận, chọn lọc, chuyển hóa và phát triểnnhững tinh hoa của dân tộc và thời đại thành nét đặc sắc trong tư tưởng củamình Cũng vì thế, Hồ Chí Minh hiểu được vị trí, vai trò đặc biệt của conngười nói chung, của người cán bộ nói riêng trong bất cứ hoạt động gì của

cộng đồng, của tổ chức Lý do đó cũng khiến Người hết sức chú trọng vàomảng công tác này, đó là chú ý việc tạo nguồn, đào tạo, huấn luyện, bố trí sửdụng và trọng dụng cán bộ.

1.2.2 Quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về cán

bộ

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ là bộ phận cấu thành quan trọng của tưtưởng Hồ Chí Minh nói chung Nó có quá trình hình thành và phát triển gắnliền với sự hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung

1.2.2.1 Thời kỳ tìm tòi, khảo nghiệm trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Cháy bỏng khát vọng độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhândân, khâm phục các cuộc khởi nghĩa và các phong trào yêu nước do các bậctiền bối lãnh đạo nhưng không nhất trí với phương pháp và các cách đi đó, HồChí Minh đã tìm cách ra nước ngoài với cuộc hành trình qua nhiều quốc giavới nhiều gian nan, thử thách Trên hành trình ấy, Người luôn tìm tòi, miệtmài vừa học vừa làm Trước các vấn đề của cuộc sống, Người "luôn đặt câuhỏi "tại sao?", và cố gắng tìm lời giải đáp từ trong chính thực tiễn cuộc sống"[52, tr.26] Từ đó, Người phân biệt được bạn, thù, cơ sở quan trọng cho tưtưởng Hồ Chí Minh về giáo dục cán bộ sau này

Năm 1919, tại Pháp, Hồ Chí Minh gia nhập Đảng Xã hội Pháp để rènluyện cách hoạt động theo con đường của tổ chức Người thành lập HộiNgười Việt Nam yêu nước nhằm biến cộng đồng người Việt Nam tại Phápthành một lực lượng hữu ích chống lại chế độ thuộc địa của Pháp tại ViệtNam Đồng thời, Người còn liên hệ với các thành viên của các nhóm ngoạikiều khác tại Pa-ri Có thể coi đây là một sự thể nghiệm đầu tiên của Hồ ChíMinh về vấn đề tổ chức con người, để từ đó tạo cơ sở cho việc hình thành tưtưởng về cán bộ sau này của Người Bên cạnh đó, Hồ Chí Minh còn tham gianhiều hoạt động báo chí, văn chương, dự các cuộc mít tinh, tham gia nhiều

hội, mà theo lời Trần Dân Tiên thì qua đó, Hồ Chí Minh "muốn biết nhữngnước ấy tổ chức và cai trị như thế nào Ông Nguyễn bắt đầu tổ chức, hoặcđúng hơn là bắt đầu học tổ chức" [52, tr.29].

Mốc quan trọng đánh dấu quá trình hình thành và phát triển tư tưởng HồChí Minh về cán bộ là từ năm 1920, khi bắt đầu tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lênin Những quan điểm về cán bộ và công tác cán bộ của chủ nghĩa Mác-Lênin có ảnh hưởng lớn tới sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

về cán bộ; đó là những quan điểm về vị trí, vai trò của cán bộ, về tiêu chuẩncán bộ, về huấn luyện, sử dụng, kiểm soát cán bộ,… Thời điểm đó, Hồ ChíMinh cũng trở thành một trong những người tham gia sáng lập Đảng Cộngsản Pháp, và là người Cộng sản Việt Nam đầu tiên, thời điểm được coi là

"Đánh dấu một bước chuyển biến quan trọng, bước nhảy vọt, thay đổi về chấttrong nhận thức, tư tưởng Hồ Chí Minh và lập trường chính trị của Người,trong đó có nhận thức về cán bộ và công tác cán bộ" [52, tr.40] Một trongnhững vấn đề bức xúc mà Hồ Chí Minh nhận thấy lúc ấy đối với cách mạngViệt Nam là cần phải có một bộ phận ưu tú những con người là đầu tầu, nòngcốt thúc đẩy và nắm lấy thời cơ cho cách mạng Việt Nam Đội ngũ ấy sẽ cótrách nhiệm thức tỉnh, tổ chức đoàn kết quần chúng, huấn luyện và đưa họ rađấu tranh giành độc lập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho chính mình Vì thế,công việc đầu tiên là phải lựa chọn và huấn luyện cán bộ Khi còn chưa cóđiều kiện tạo nguồn và đào tạo cán bộ trong nước, Hồ Chí Minh đã tổ chức racác Hội ở nước ngoài để tạo cơ sở ban đầu Người đã tham gia sáng lập HộiLiên hiệp thuộc địa Pháp năm 1921, tiến hành đào tạo một số cán bộ nòng cốtcho phong trào cách mạng các nước thuộc địa, bước đầu truyền bá chủ nghĩaMác-Lênin vào các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam Hồ Chí Minh đềnghị Đảng Cộng sản Pháp cần bổ sung người bản xứ vào các phân bộ thuộcđịa và tổ chức các nghiệp đoàn ở các nước thuộc địa Khi dự Đại hội V Quốc

tế Cộng sản, Người đề xuất tăng cường lựa chọn, đào tạo cán bộ đối với các

nước thuộc địa, và chỉ ra: "Nếu hiện nay nông dân vẫn còn ở trong tình trạngtiêu cực, thì nguyên nhân là vì họ còn thiếu tổ chức, thiếu người lãnh đạo"[39, tr.289].

Công việc đầu tiên của Hồ Chí Minh khi tới Trung Quốc cuối năm 1924

là tìm cách bắt mối liên lạc với tổ chức yêu nước của Phan Bội Châu mangtên Tâm Tâm xã và bắt tay ngay vào việc xây dựng kế hoạch mở lớp cán bộđầu tiên cho cách mạng trong nước tại Quảng Châu Nhờ nỗ lực của Người,trường Huấn luyện chính trị đã được tổ chức, để từ đây đội ngũ cán bộ nòngcốt đầu tiên cho cách mạng Việt Nam đã được hình thành Sau một thời gianhọc tập, các học viên trưởng thành nhanh chóng về chính trị, tư tưởng, đạođức, được đưa về nước để xây dựng cơ sở, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạocách mạng Tới giữa năm 1927, Hồ Chí Minh lựa chọn một số cán bộ gửi đihọc tại Đại học Phương Đông ở Mát-xcơ-va và trường Quân sự Hoàng Phố ởQuảng Châu Đồng thời trên cơ sở Tâm Tâm xã, Hồ Chí Minh sáng lập tổchức Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội vào tháng 6/1925- tổchức tiền thân của Đảng sau này Qua đó, những trí thức cách mạng vừa cóđiều kiện rèn luyện, phấn đấu, vừa góp phần tích cực truyền bá chủ nghĩaMác-Lênin vào Việt Nam Hồ Chí Minh không những chú trọng đào tạo cán

bộ từ đội ngũ thanh niên, mà còn quan tâm đào tạo nguồn cán bộ từ những emthiếu niên nhằm chuẩn bị cho các em trở thành những chiến sĩ cách mạngtương lai Bằng những công việc cụ thể đó, Hồ Chí Minh đã có điều kiện thểnghiệm trên thực tế những nhận thức của mình, kiểm nghiệm lý luận đã tiếpthu trong thực tiễn, qua đó làm hoàn bị hơn lý luận của mình, đồng thời đàotạo cho cách mạng Việt Nam một lớp cán bộ nòng cốt rất quan trọng đầu tiên.Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ đã từng bướcđược hình thành, góp phần rất lớn vào công tác đào tạo cán bộ sau này

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập năm 1930, Hồ Chí Minhcàng giành sự quan tâm nhiều hơn tới vấn đề cán bộ, đặc biệt là công tác đào

tạo cán bộ Người khẩn thiết đề nghị với Quốc tế Cộng sản cần tăng cườngđào tạo cán bộ cho Việt Nam và các nước thuộc địa Người cũng đề xuất biệnpháp xuất bản những cuốn sách nhỏ để cán bộ nghiên cứu, học tập Người chỉđạo trong nước: "Đảng phải đấu tranh không nhân nhượng chống tư tưởng bèphái, và tổ chức học tập có hệ thống chủ nghĩa Mác-Lênin để nâng cao trình

độ văn hóa và lý luận cho các đảng viên Phải giúp đỡ cán bộ không đảngphái nâng cao trình độ…" [41, tr.139]

Đặc biệt, đầu năm 1941, Hồ Chí Minh đã trực tiếp tổ chức lớp học vàhuấn luyện cho hơn 40 cán bộ cách mạng Việt Nam, chương trình và tài liệuhuấn luyện do chính Người tổ chức biên soạn

Tháng 5/1941, Hồ Chí Minh triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương 8của Đảng, đề ra nhiệm vụ bức thiết cho cách mạng Đông Dương là giải phóngdân tộc, đề xuất thành lập Việt Nam độc lập đồng minh hội, là mặt trận thốngnhất đoàn kết rộng rãi toàn dân tộc Ngay sau đó, Người mở lớp huấn luyệnchính trị- quân sự ngắn hạn cho cán bộ tại Cao Bằng và chỉ đạo tổ chức nhiềulớp huấn luyện cán bộ khác, đồng thời trực tiếp giảng dạy hoặc nói chuyệnthời sự cho các học viên tại các lớp này

Cuối năm 1944, Hồ Chí Minh trao đổi với Võ Nguyên Giáp về chuẩn bịchỉ thị thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, mà một trongnhững nhiệm vụ của đội là tập trung huấn luyện cán bộ với phương pháp làchính trị trọng hơn quân sự, tuyên truyền trọng hơn tác chiến Khi về tới TânTrào vào tháng 5/1945, Người chỉ thị khẩn trương thành lập trường đào tạocán bộ mang tên Trường Quân chính kháng Nhật, và căn dặn: "Lúc nào cũngphải chú ý xây dựng chi bộ, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên và các phần tử trungkiên" [35, tr.256]

Toàn bộ những hoạt động tích cực kể trên của Hồ Chí Minh trước Cáchmạng tháng Tám 1945 đã góp phần hết sức quan trọng vào việc xây dựng, rènluyện đội ngũ cán bộ ban đầu cho cách mạng Việt Nam Chính lực lượng ấy

đã trở thành một trong những nhân tố nòng cốt quyết định thắng lợi của cáchmạng tháng Tám 1945 Cũng chính từ quá trình đó, tư tưởng Hồ Chí Minh vềnhững vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam đã được hình thành ngày càng

rõ nét Đây cũng được coi là giai đoạn tìm tòi, khảo sát và thể nghiệm thànhcông bước đầu của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh

về cán bộ nói riêng, tạo tiền đề lý luận và thực tiễn quan trọng cho việc hoànthiện tư tưởng của Người sau này

1.2.2.2 Thời kỳ từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Khi cách mạng tháng Tám thành công, trong điều kiện đã giành đượcchính quyền nhà nước, và phải đấu tranh kiên quyết giữ vững chính quyền,

Hồ Chí Minh còn quan tâm nhiều hơn đến vấn đề cán bộ Người đã có nhiềubài viết và tác phẩm về vấn đề này, như bài "Cán bộ tốt và cán bộ xoàng" trênbáo Sự thật số 77 tháng 6/1947; tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc" vào tháng10/1947; bài viết "Dân vận" trên báo Sự thật số 120, ngày 15/10/1949; bài

"Tự phê bình" trên báo Nhân dân ngày 20/5/1951… Các tác phẩm, bài viết

đó thể hiện một cách sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ trên nhiều vấn

đề, từ huấn luyện, đào tạo đến sử dụng cán bộ, từ đạo đức đến tác phong làmviệc của cán bộ…

Đặc biệt, năm 1949, Người đề nghị thành lập trường đào tạo, bồi dưỡngcán bộ Khi đến thăm trường lần đầu tiên, Người đã ghi lên trang đầu cuốn sổvàng của Trường: "Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng sựđoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại Muốn đạt mục đích thìphải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" [43, tr.684] Những lời vàng đótoát lên tư tưởng rất rõ ràng, đặc sắc của Hồ Chí Minh về cán bộ, đặc biệt làvấn đề phẩm chất đạo đức người cán bộ

Cùng với việc trực tiếp viết nhiều bài báo, tác phẩm về công tác cán bộ,

Hồ Chí Minh còn tới dự, tới thăm và phát biểu tại nhiều lớp, nhiều khóa huấnluyện, đào tạo nhiều loại hình cán bộ và nhiều hội nghị về công tác cán bộ

Những lời phát biểu đó là sự thể hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ mộtcách sâu sắc trên các bình diện và khía cạnh khác nhau, phù hợp với yêu cầuđòi hỏi của từng loại hình đào tạo huấn luyện cán bộ cụ thể.

Giai đoạn kháng chiến kiến quốc, tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ đãhình thành qua tìm tòi, khảo sát và bước đầu thể nghiệm ở giai đoạn trước,đến đây được thực thi trong điều kiện mới là có chính quyền nhà nước trongtay, qua đó được bổ sung, hoàn thiện hơn, góp phần quan trọng vào việc hìnhthành đội ngũ cán bộ, đặc biệt là công tác đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng cán bộtrong kháng chiến kiến quốc, đó không chỉ là đội ngũ cán bộ của Đảng, màcòn là đội ngũ cán bộ của Nhà nước và của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnhđạo của Đảng

Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc (1954), nhiệm vụ cách mạng hai miềnkhác nhau, vấn đề cán bộ và công tác cán bộ được đặt ra cấp bách Với tưcách là người đứng đầu Đảng và Nhà nước, tư tưởng về cán bộ của Hồ ChíMinh lại được thực thi trong điều kiện mới Người tiếp tục có nhiều tác phẩm,bài viết, bài phát biểu đề cập cụ thể và sâu sắc về vấn đề cán bộ và công táccán bộ Tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương 7 khóa II (1955), vấn đề kiệntoàn cơ quan lãnh đạo của Đảng, xây dựng lề lối làm việc, nâng cao ý thức tổchức kỷ luật và đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên được đặt ra nhưmột nhiệm vụ quan trọng Hồ Chí Minh đã viết bài "Người cán bộ cáchmạng" trên báo Nhân dân ngày 03/3/1955 nêu lên tầm quan trọng của việc rènluyện đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của ngườicán bộ Tại Hội nghị, Người cũng nhấn mạnh yêu cầu người cán bộ phảikhông ngừng học tập lý luận, thực hiện phê bình, tự phê bình để nâng caotrình độ, năng lực công tác Đặc biệt, Người đề cao tinh thần tự phê bình củangười cán bộ; bản thân Người cũng làm điều đó tại Hội nghị Ban chấp hànhtrung ương 10 khóa II (1956) khi bàn về cải cách ruộng đất và chấn chỉnh tổchức: "Tôi nhận trách nhiệm trong lúc sóng gió này" [37, tr.334] Người cũng

rất quan tâm tới việc rèn luyện đạo đức của người cán bộ Tháng 12/1958,Người viết bài "Đạo đức cách mạng" trên tạp chí Học tập; trong đó chỉ ra vaitrò của đạo đức cách mạng, nội dung và chuẩn mực của đạo đức cách mạng,phương cách đấu tranh để loại trừ chủ nghĩa cá nhân

Sau Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (1960), Hồ ChíMinh tiếp tục có nhiều chỉ đạo cụ thể đối với công tác cán bộ trên nhiều mặt.Người đề nghị Trung ương mở lớp chỉnh huấn mùa xuân 1961 với mục tiêuchống bảo thủ, hữu khuynh, quan liêu xa rời thực tế, xây dựng tinh thần làmchủ, phục vụ nhân dân, cần kiệm xây dựng đất nước

Ra đi tìm đường cứu nước mang trong mình truyền thống dân tộc, quêhương, lại được tiếp xúc với nhiều luồng tư tưởng lý luận khác nhau, nên tưtưởng Hồ Chí Minh rất rộng và bao quát nhiều vấn đề khác nhau; đó là nhữngquan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng ViệtNam Vì vậy, bên cạnh tư tưởng về cán bộ, tư tưởng Hồ Chí Minh còn đượcthể hiện ở nhiều vấn đề khác, trong đó có tư tưởng về nhà nước, pháp luật, vềxây dựng nhà nước pháp quyền được bảo đảm bằng pháp luật Vì thế, tưtưởng về cán bộ của Hồ Chí Minh không tách rời, mà có mối liên hệ chặt chẽvơi tư tưởng về nhà nước, về pháp luật, nhất là từ khi giành được chính quyềnnhà nước, ý thức được tầm quan trọng của việc thể chế hóa thành pháp luậtNhà nước các đường lối chủ trương của Đảng, nhất là các tiêu chuẩn quychiếu về cán bộ, qua đó mới thực sự biến sức mạnh tư tưởng thành lực lượngvật chất hiện thực; Nên sau cách mạng tháng Tám thành công, dù còn bận đốiphó với cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, và dù tính đặc thù của độingũ cán bộ ở nước ta không chỉ làm việc trong các cơ quan nhà nước, mà gồmnhiều đối tượng khác nhau làm việc trong cả hệ thống chính trị; Hồ Chí Minh

đã trực tiếp ký nhiều sắc lệnh cụ thể hóa vấn đề cán bộ; qua đó chính thức đặtnền móng đầu tiên cho chế định pháp luật về cán bộ, công chức ở nước ta saunày Đó là các Sắc lệnh số 188/SL ngày 29/5/1948 ban hành thang lương công

chức nhà nước, Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 ban hành Quy chế côngchức Việt Nam, Sắc lệnh số 77/SL ngày 22/5/1950 quy định chế độ côngnhân giúp việc Chính phủ trong thời kỳ kháng chiến

1.3 Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ

Từ xưa tới nay, với bất kỳ quốc gia, dân tộc, Nhà nước hay chế độ nào,việc thành công hay thất bại, sự hưng thịnh hay suy vong đều phụ thuộc rấtlớn vào đội ngũ những con người được gọi là quan lại hay cán bộ, viên chứccủa Nhà nước đó Là người biết rộng, hiểu sâu, tiếp xúc với nhiều nền vănminh trên thế giới, lại luôn canh cánh một khát vọng độc lập cho dân tộc, tự

do, hạnh phúc cho nhân dân, Hồ Chí Minh càng thấu hiểu điều đó Chính vìvậy, vấn đề cán bộ chiếm vị trí quan trọng trong tổng thể hệ thống tư tưởng

Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ được thể hiện bao trùm ởnhiều điểm khác nhau, trong mối liên hệ mật thiết với nhau, từ vị trí, vai tròcủa cán bộ đến tiêu chuẩn cán bộ, từ việc phát hiện, lựa chọn đến đánh giácán bộ, từ đào tạo, bồi dưỡng đến việc cất nhắc, sử dụng cán bộ…

1.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của cán

bộ

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin bất cứ giai cấp và chính đảng nào muốngiành và giữ được chính quyền nhà nước thì trước hết phải có được một độingũ những con người làm đầu tầu, nòng cốt Giai cấp vô sản và chính đảngcủa mình cũng vậy, phải đào tạo được đội ngũ cán bộ trung thành, đáp ứngđược nhiệm vụ cách mạng; đó là đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, như Mác đãkhẳng định: "Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụnglực lượng thực tiễn"[30, tr.181], và Lênin chỉ ra: "Trong lịch sử chưa hề cómột giai cấp nào giành được quyền thống trị nếu không đào tạo ra được tronghàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong có đủkhả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào" [27, tr.473]; vì thế, theo Lênin vớibất kỳ đảng cầm quyền nào đều có hai vấn đề hệ trọng là đường lối chính trị

và vấn đề cán bộ, trong đó mấu chốt là vấn đề con người, vấn đề lựa chọn conngười

Kế thừa những quan điểm đó của chủ nghĩa Mác-Lênin, nhận thức rõmột cách sâu sắc vị trí, vai trò của người cán bộ, Hồ Chí Minh đã giành sựquan tâm đặc biệt đến vấn đề này, tìm cách giải quyết một cách linh hoạt vàtoàn diện vấn đề đó phù hợp với điều kiện thực tế của cách mạng Việt Nam

Hồ Chí Minh coi "Cán bộ là cái gốc của mọi công việc"[43, tr.269], và

"Muôn việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém"[43,tr.240] Vì thế theo Người điều kiện tiên quyết để đưa sự nghiệp đi tới thắnglợi là phải có cán bộ tốt Cán bộ chính là cầu nối giữa Đảng, Chính phủ vớinhân dân, làm cho mối liên hệ đó trở nên khăng khít, hiện thực, mà kết quả làđường lối chính sách của Đảng, của Chính phủ được thực thi bởi chính độingũ cán bộ và bởi chính nhân dân Cán bộ là người hiểu chính sách và đemchính sách đó giải thích cho nhân dân để nhân dân hiểu và thi hành Ngược lạicũng chính cán bộ là người lăn lộn cùng nhân dân, hiểu được nhân dân, đemtâm tư ý nguyện của nhân dân phản ánh lại với Đảng và Chính phủ, như HồChí Minh đã chỉ ra: "Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, củaChính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành Đồng thời đem tìnhhình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chínhsách cho đúng"[43, tr.269]

Hồ Chí Minh hiểu rõ muốn tổ chức công việc được tốt thì rất cần cóngười cán bộ có tài, có đức Cán bộ không chỉ là yếu tố quyết định chất lượngcủa chính sách, đường lối, mà còn đóng vai trò hết sức quan trọng trong việcthực thi chính sách đường lối đó, đặc biệt là vai trò gương mẫu, đầu tầu trongthực hiện Qua đó thấy được rằng Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề cán bộ ở một vịtrí có tính chất quyết định: "Khi đã có chính sách đúng, thì sự thành công vàthất bại của chính sách đó là do cách tổ chức công việc, do nơi lựa chọn cán

bộ, do nơi kiểm tra"[43, tr.154]

Nhận thức được vị trí, vai trò của người cán bộ, nên từ rất sớm và trongsuốt cuộc đời hoạt động của mình, Hồ Chí Minh luôn quan tâm chú trọngmảng công tác này Ngay từ tháng 6 năm 1923, trong bức thư gửi các bạncùng hoạt động ở Pháp, Người đã sớm đề cập tới vấn đề cán bộ cho cáchmạng Việt Nam: "Đối với tôi, câu trả lời đã rõ ràng: trở về nước, đi vào quầnchúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấutranh giành tự do độc lập"[39, tr.420]; và 2 tháng sau, trong một tài liệu vềtình hình Đông Dương, Hồ Chí Minh đã nêu chương trình hành động 4 điểm,trong đó có nêu rõ tại điểm 2 và 3: "2 Tập hợp những phần tử dân tộc cáchmạng, 3 Cố gắng đưa những thanh niên người bản xứ đi Mát-xcơ-va"[39,tr.204] Tiếp theo Hồ Chí Minh còn có nhiều báo cáo đề cập vấn đề đào tạođội ngũ cán bộ cho cách mạng Việt Nam Qua đó thấy toát lên một điều là tưtưởng Hồ Chí Minh về cán bộ đã coi cán bộ có vị trí, vai trò hết sức quantrọng mang tính chiến lược của sự nghiệp cách mạng.

Có nhiều điểm cụ thể chứng minh những điều trên là ở chỗ kể từ khi tớiTrung Quốc tiếp cận rất gần để chỉ đạo cách mạng Việt Nam và khi về nướctrực tiếp chỉ đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã trực tiếp lựa chọnnhiều thanh niên ưu tú gửi đi đào tạo nguồn cán bộ ở Đại học phương Đônghoặc ở trường Quân sự Hoàng Phố, hoặc trực tiếp mở lớp huấn luyện cán bộ,hoặc chỉ đạo việc mở lớp huấn luyện cán bộ và trực tiếp làm công tác giảngdạy

Cũng cần phải thấy rằng khi bàn về vai trò, vị trí và tầm quan trọng củavấn đề cán bộ, Hồ Chí Minh luôn đặt cán bộ trong sự tổng hòa các mối quan

hệ đa chiều Khi coi "cán bộ là cái gốc của mọi công việc" Hồ Chí Minh chothấy không có cán bộ thì mọi công việc không thể hoàn thành Nhưng Hồ ChíMinh không chỉ dừng lại ở đó, ở chỗ có hay không có cán bộ để cho côngviệc; mà Người luôn tìm đến điểm gốc của vấn đề, là chất lượng cán bộ để từ

đó mới khẳng định được một điều "muôn việc thành công hoặc thất bại, đều

do cán bộ tốt hoặc kém" Như vậy cán bộ chính là cái dây chuyền trong cỗmáy công nghiệp liên hoàn, có nhiệm vụ vừa tạo đà, vừa kết nối sự vận hànhcủa cỗ máy ấy; để từ đó Hồ Chí Minh đòi hỏi người cán bộ phải là cán bộ tốt,

để từ nguồn "tiền vốn" ấy mới làm ra được lãi; bởi thế nếu có cán bộ tốt thìthành công, tức "có lãi", còn nếu không có cán bộ tốt thì hỏng việc, tức là "lỗvốn"

Khẳng định vị trí, vai trò của người cán bộ, đòi hỏi người cán bộ phải cónhững đức tính tốt, Hồ Chí Minh cũng không cực đoan cho rằng cán bộ chỉ cótính tốt hay toàn tính tốt, mà cán bộ trước hết cũng là con người, có thể có cảtính xấu Nhưng người cán bộ phải biết nhận biết, sửa chữa, loại bỏ tính xấu,phát triển tính tốt của mình; đồng thời Hồ Chí Minh cũng không cho rằng cán

bộ là nhân tố quyết định tất cả, mà "Cách mạng là sự nghiệp của quần chúngnhân dân"[48, tr.197], còn vai trò quyết định của cán bộ là ở chỗ nhận thứcđược để đi trước, làm gương, lãnh đạo

Như vậy có thể thấy rõ rằng Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề cán bộ ở vị tríhết sức quan trọng, có vai trò to lớn đặc biệt trong toàn bộ sự nghiệp cáchmạng Do đó với Hồ Chí Minh, việc xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩmchất và năng lực trình độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ là vấn đề cấp bách củaĐảng và Nhà nước Đó chính là những tiêu chuẩn cơ bản mà người cán bộcần phải có để vừa thể hiện và thực hiện được vị trí, vai trò của mình trong sựnghiệp cách mạng

1.3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiêu chuẩn cán bộ

Tiêu chuẩn cán bộ là vấn đề rất quan trọng trong công tác cán bộ Đó là

cơ sở để tiến hành tổ chức, xem xét, đánh giá, lựa chọn, bố trí sắp xếp và sửdụng cán bộ; đó cũng là cơ sở để bản thân mỗi người cán bộ phấn đấu, tự rènluyện, hoàn thiện mình Chủ nghĩa Mác-Lênin đòi hỏi cán bộ phải là người

"Có nhiều trí tuệ hơn một chút, nhiều sự phân minh trong tư tưởng hơn mộtchút… và kiến thức rộng"[31, tr.389], và yêu cầu người cán bộ "Không nấp

sau một chế độ quan liêu giấy tờ, không ngại thừa nhận những sai lầm củamình bằng cách sửa chữa những sai lầm ấy"[34, tr.35]

Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, Hồ Chí Minh đánh giárất cao vị trí, vai trò của người cán bộ, đồng thời cũng đòi hỏi ở người cán bộphải có những tiêu chuẩn nhất định, phải tự giác rèn luyện mình về mọi mặt,không ngừng nâng cao phẩm chất, năng lực để xứng đáng với vị trí, vai tròcủa mình Đưa ra những tiêu chuẩn đó đối với cán bộ là Hồ Chí Minh xuấtphát từ những yêu cầu khách quan của cách mạng chứ không phải xuất phát

từ ý chí chủ quan của mình Tư tưởng Hồ Chí Minh về những tiêu chuẩn ấymang tính toàn diện và đầy đủ, gồm các tiêu chuẩn về đạo đức, phẩm chấtnăng lực, về trình độ lý luận, về phong cách và phương pháp của người cán

bộ

1.3.2.1 Người cán bộ phải có tư cách đạo đức cách mạng

Làm cách mạng với khát vọng giải phóng dân tộc, điều mà Hồ ChíMinh quan tâm trước hết ở người cán bộ cách mạng là vấn đề đạo đức Ngườicho rằng, đạo đức chính là cái gốc quan trọng hàng đầu của người cách mạng

"Người cách mạng phải có đức, không có đức thì dù tài giỏi mấy cũng khônglãnh đạo được nhân dân"[43, tr.252] Đối với người cán bộ, nếu thiếu hoặcyếu về đạo đức cách mạng thì không thể làm tốt những công việc được giao.Đạo đức là hết sức cần thiết cho tất cả mọi người, và đặc biệt cần thiết chongười cán bộ "Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảngmới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang "[47, tr.283] Người đòihỏi cán bộ phải giữ được đạo đức cách mạng, đó mới là người cán bộ chânchính Chỉ khi có đầy đủ đạo đức cách mạng thì cán bộ mới có đủ điều kiệnlàm cách mạng "Muốn giải phóng dân tộc, giải phóng cho loài người là mộtcông việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không căn bản, tự mình đã hủhóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì"[43, tr.253]

Nội dung đạo đức cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiệnmột cách dễ hiểu, thiết thực nhưng cũng đầy đủ và toàn diện Tiêu chí đạođức người cán bộ cách mạng được Hồ Chí Minh chỉ ra hết sức cụ thể, đó lànhân, nghĩa, trí, dũng, liêm; mỗi người cán bộ phải hội đủ các phẩm chất cần,kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Hồ Chí Minh so sánh bốn đức cần, kiệm,liêm, chính của người cán bộ cách mạng như bốn mùa xuân, hạ, thu, đông củatrời, như bốn phương đông, nam, tây, bắc của đất, mà thiếu một đức đó thìkhông thành người, cũng như thiếu một mùa không thành trời, thiếu mộtphương không thành đất Người đòi hỏi người cán bộ phải giữ bốn đức đó đểkhông trở nên hủ bại, không biến thành sâu mọt của nhân dân, mà phải làcông bộc của nhân dân Người cách mạng bước vào vị thế người cán bộkhông phải để làm quan cách mạng hay cầu mong lợi lộc, mà phải hiểu rằngcán bộ trong các cơ quan từ trung ương đến địa phương đều là công bộc củadân, gánh vác công việc chung cho nhân dân, chứ không phải để đè đầu cưỡi

cổ dân, phải là người lo trước thiên hạ và vui sau thiên hạ

ồ Chí Minh còn chỉ ra rằng đạo đức cách mạng đòi hỏi người cán bộ phảitrung thành với Đảng, trung thành với Tổ quốc, đồng thời đặt mình trong mốiquan hệ với chính mình, với đồng đội, với công việc, với nhân dân, với đoànthể một cách hài hòa

Bên cạnh việc chỉ ra những tiêu chí đạo đức người cán bộ cách mạng,

Hồ Chí Minh còn chỉ ra những căn bệnh mà cán bộ phải phòng tránh, sửachữa Đó là óc địa phương chủ nghĩa, bè phái, quân phiệt, hẹp hòi, chuộnghình thức, lối làm việc bàn giấy, vô kỷ luật, tham lam, lười biếng, kiêu ngạo,lãng phí…

Về con đường hình thành đạo đức người cán bộ, Hồ Chí Minh cho rằngvấn đề là phải tự bản thân mỗi người cán bộ rèn luyện thường xuyên, hàngngày "Đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống Nó do đấu tranh,

rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càngmài càng sáng, vàng càng luyện càng trong"[47, tr.293].

Như vậy, vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh coi là cái nền, cái gốc củangười cán bộ cách mạng Tư tưởng ấy của Hồ Chí Minh trước sau cơ bản lànhất quán, thể hiện ở mấy điểm: Trung với nước, hiếu với dân, người cán bộphải là đầy tớ của nhân dân, dũng cảm hy sinh, không sợ khó khăn, gian khổ,gạt bỏ lợi ích cá nhân để phục tùng lợi ích tập thể, khiêm tốn học hỏi, không

tự cao, tự đại, cần kiệm liêm chính và tinh thần đoàn kết hữu nghị

1.3.2.2 Người cán bộ phải có năng lực tổ chức thực hành

Chú trọng và đánh giá rất cao vai trò của đạo đức đối với người cán bộ,

Hồ Chí Minh cũng đòi hỏi người cán bộ phải thường xuyên nâng cao trình độ,năng lực tổ chức thực hành để hoàn thành các nhiệm vụ được giao Theo HồChí Minh, người cán bộ chỉ có đạo đức trong sáng cùng lòng nhiệt tình hănghái sẵn sàng hy sinh thôi thì chưa đủ, mà còn phải có năng lực, trí tuệ, biếtnhận thức và vận dụng đúng đắn những quy luật của tự nhiên và xã hội vàohoạt động thực tiễn của mình

Năng lực đầu tiên mà Hồ Chí Minh đòi hỏi ở người cán bộ cách mạng lànăng lực lãnh đạo, quản lý, là khả năng tổ chức động viên quần chúng thựchiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Vì cán bộ chính là cầu nối, là người đem chính sách của Đảng, của Chính phủđến với nhân dân, nên đòi hỏi cán bộ phải có năng lực này, nếu không thìkhông xứng đáng là cán bộ cách mạng Và để tuyên truyền thực hiện tốt đượcđường lối của Đảng và Nhà nước trong quần chúng, đòi hỏi cán bộ phải cónăng lực thực hành dân chủ, nghĩa là phải có mối liên hệ mật thiết với quầnchúng, tin ở quần chúng và học hỏi ở chính quần chúng, "Không học hỏi dânthì không lãnh đạo được dân"[44, tr.88]; và phải cần có sự giúp đỡ của dân, vì

"Dân chúng đồng lòng việc gì cũng làm được Dân chúng không ủng hộ, việc

gì làm cũng không nên"[43, tr.293]

Theo Hồ Chí Minh, năng lực tổ chức thực hành của người cán bộ thểhiện ở những điểm là: quyết định vấn đề một cách cho đúng, tổ chức thi hànhcho đúng và tổ chức kiểm soát cho đúng Để quyết định vấn đề một cách chođúng cần phải có năng lực, trí tuệ, nắm được thông tin và xử lý thông tin, đưa

ra phương án để lựa chọn, quyết định

Hồ Chí Minh cho rằng, năng lực tổ chức thực hành còn thể hiện ở chỗphải biết: "Một là liên hợp chính sách chung với sự chỉ đạo riêng Hai là liênhợp người lãnh đạo với quần chúng" [43, tr.288]

* Mối quan hệ giữa đức và tài của người cán bộ trong tư tưởng Hồ ChíMinh: Nhấn mạnh tiêu chuẩn đạo đức, coi đó là gốc của người cán bộ cáchmạng, đồng thời Hồ Chí Minh cũng luôn đề cao tiêu chuẩn tài năng đối vớingười cán bộ, đòi hỏi cán bộ phải là những người “có gan phụ trách, có ganlàm việc.” Phải có trí tuệ, có tài thì cán bộ mới lĩnh hội được đầy đủ chủtrương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, mới có trình

độ và năng lực cần thiết để đảm nhiệm được những trọng trách được giaophó, mới đủ khả năng tổ chức chỉ đạo thực hiện tốt phần việc do mình phụtrách Như vậy, Hồ Chí Minh đòi hỏi người cán bộ phải đồng thời có cả đức

và tài và kết hợp hài hòa giữa hai yếu tố đó; vì người cán bộ có tài mà không

có đức thì không làm được việc gì, mà lại còn có thể góp hại cho đất nước;còn nếu chỉ có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, giống như "ôngBụt không làm hại gì, nhưng cũng không có lợi gì cho loài người"[47, tr.172].Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, người cán bộ phải có cả đức và tài không táchbiệt nhau, mà chi phối, quy định lẫn nhau: Đạo đức là cơ sở của tài năng, nóđịnh hướng lý tưởng, hành động để vươn tới cái cao đẹp của tài năng; nhưngphải có tài mới phát huy được đạo đức, mới làm cho lý tưởng đạo đức nở hoa:

"Đức và tài theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là những thành phần nòng cốt trongcấu trúc nhân cách của người cán bộ Mỗi người cán bộ, theo Người phải làngười có đức, có tài, phải " vừa hồng, vừa chuyên"[53, tr.278]

Quan hệ giữa đức và tài của người cán bộ trong tư tưởng Hồ Chí Minhkhông đơn thuần là quan hệ giữ chính trị và chuyên môn, vì Hồ Chí Minhkhông chính trị hóa đạo đức, cũng không trông vào chuyên môn là tiêu chuẩnduy nhất để đánh giá tài năng; mà thước đo để đánh giá đức và tài là ở động

cơ và hiệu quả công việc, ở thái độ tận tụy, đấu tranh bảo vệ lẽ phải, chân lý,

ở nói đi đôi với làm Đức và tài luôn gắn với những điều kiện, tình hình cụthể, và đòi hỏi mỗi người cán bộ phải không ngừng học tập nâng cao trình độ,năng lực chuyên môn, tự rèn luyện bản thân mình cả về phong cách, lề lối làmviệc, cũng như phong cách, lối sống hàng ngày

1.3.2.3 Người cán bộ phải có trình độ lý luận

Với Hồ Chí Minh: "Lý luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loàingười, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quátrình lịch sử"[46, tr.497] Vì vậy, lý luận là kim chỉ nam cho hoạt động thựctiễn; kém lý luận thì gặp công việc không biết xem xét cho rõ, cân nhắc chođúng, xử trí cho khéo, không thấy rõ điều kiện khách quan, chỉ làm theo suynghĩ chủ quan, nên thường thất bại; vì thế người cán bộ phải học tập, rènluyện để không ngừng nâng cao trình độ lý luận Nhưng cũng phải tránh tìnhtrạng lý luận suông, lý luận không xuất phát, không áp dụng được vào thựctiễn Để nâng cao lý luận, phải thường xuyên tổng kết thực tiễn, mổ xẻ xemxét kỹ càng thực tiễn, để "làm phong phú thêm lý luận bằng những kết luậnmới rút ra từ trong thực tiễn"[46, tr.497]

Theo Hồ Chí Minh, người cán bộ nâng cao lý luận không có nghĩa làthuộc lòng hay mô tả lý luận, mà phải khái quát, tìm ra quy luật của vấn đề,làm phong phú lý luận bằng những kết luận mới rút ra từ trong thực tiễn.Đồng thời cũng đòi hỏi cán bộ tự giác xem học tập lý luận là một nhiệm vụphải hoàn thành

1.3.2.4 Phong cách của người cán bộ

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, phong cách của người cán bộ được thểhiện ở các yêu cầu như tác phong quần chúng, dân chủ, thẳng thắn, tính quyếtđoán và tinh thần trách nhiệm cao, sâu sát, thận trọng, nhất quán giữa lời nói

và việc làm, giữa lý luận và thực tiễn, thường xuyên nghiêm túc phê bình và

tự phê bình…

Hồ Chí Minh đòi hỏi phong cách làm việc của cán bộ phải nêu cao tínhĐảng Mọi hoạt động của cán bộ "Phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết, lêntrước hết Vì lợi ích của Đảng tức là lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc" [43,tr.320]

1.3.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ

Là người nhận thức rất rõ tầm quan trọng của công tác cán bộ, Hồ ChíMinh coi trọng tất cả mọi công đoạn, mọi quá trình của công tác cán bộ Tưtưởng của Người về công tác cán bộ được thể hiện một cách đầy đủ, toàndiện, từ việc phát hiện, lựa chọn cán bộ đến đánh giá, cất nhắc, sử dụng cánbộ; từ huấn luyện, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đến việc kiểm soát, phê bình,khen thưởng cán bộ…

1.3.3.1 Phát hiện, lựa chọn và đánh giá cán bộ

Phát hiện và lựa chọn cán bộ là công đoạn đầu tiên của toàn bộ công táccán bộ Về vấn đề này, Hồ Chí Minh rất tâm huyết với truyền thống tốt đẹpcủa dân tộc là trọng dụng nhân tài, như lời khắc ghi của cha ông ta vào bia đá

ở Văn miếu Quốc tử giám: "Hiền tài là nguyên khí quốc gia"[2, tr.27] Dovậy, Hồ Chí Minh luôn quan tâm tới việc phát hiện, lựa chọn nhân tài, làmnguồn cho hình thành đội ngũ cán bộ Để lựa chọn cán bộ, trước tiên, Ngườiđặt niềm tin vào quần chúng, coi việc phát hiện và lựa chọn nhân tài khôngđược phân biệt người trong Đảng hay ngoài Đảng, mà vấn đề là ở chỗ họ cóphải thật sự là người có tài, vì: "phong trào quần chúng sôi nổi nảy nở rấtnhiều nhân tài ngoài Đảng Chúng ta không được bỏ rơi họ, xa cách họ.Chúng ta phải thật thà đoàn kết với họ, nâng đỡ họ Phải thân thiết với họ, gần

gũi họ, đem tài năng của họ giúp ích vào công cuộc kháng chiến cứu nước"[44, tr.276] Cách lựa chọn cán bộ theo Hồ Chí Minh phải trên cơ sở nhữngtiêu chí về chất lượng, cần xóa bỏ óc hẹp hòi, mở rộng cửa để liên lạc, hợp tácvới những người có đức, có tài năng, cả người ở ngoài Đảng Muốn thế phảixóa bỏ thói khinh người với căn bệnh "kiêu ngạo Cộng sản", cho rằng chỉ cómình mới cách mạng, mới khôn khéo.

Trong lựa chọn cán bộ, Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng tiêu chuẩn phẩmchất đạo đức và năng lực của người được lựa chọn: "Người cán bộ cách mạngphải có đạo đức cách mạng Phải giữ vững đạo đức cách mạng mới là ngườicán bộ cách mạng chân chính" [45, tr.480], và "Sức có mạnh thì mới gánhđược nặng và đi được xa" [47, tr.283] Rất chú trọng tiêu chuẩn trong lựachọn cán bộ, nhưng Hồ Chí Minh không có sự câu nệ ở bằng cấp, mà chủ yếu

là ở thực lực; những cán bộ tuy không có bằng cấp cao, nhưng có thực tài, cóđức vẫn phải là nguồn trong tuyển chọn và bố trí sử dụng cán bộ; còn đối vớinhững người không có tài lại không có đức thì phải kiên quyết loại bỏ

Để lựa chọn cán bộ, Hồ Chí Minh yêu cầu phải sâu sát với thực tiễn, kịpthời phát hiện cán bộ có đức, có tài Người cảnh báo căn bệnh thường gặp ởngười cán bộ là thói quan liêu, nó gây thiệt hại đến tiềm năng con người -vốnquý nhất và lâu dài của cách mạng, đất nước Khi đã mắc căn bệnh đó thìkhông có khả năng phát hiện được những người có khả năng thích hợp vớicông việc cũng như cán bộ không đủ khả năng đảm đương công việc

Khi đã giành được chính quyền nhà nước, Hồ Chí Minh cho rằng vấn đềlựa chọn cán bộ cần phải được công khai hóa, và luật pháp hóa, nhất là đốivới cán bộ làm việc trong các cơ quan nhà nước Các sắc lệnh số 188/SL năm

1948 và 76/SL năm 1950 do Người ký ban hành cho thấy rõ tư tưởng Hồ ChíMinh về vấn đề này; theo đó đòi hỏi việc tạo nguồn công chức hành chínhquốc gia phải qua con đường thi tuyển, với các môn thi về chính trị, về phápluật, về địa lý, về lịch sử, về ngoại ngữ…

Theo Hồ Chí Minh cần phải thường xuyên đánh giá cán bộ Vì đánh giácán bộ đúng thì mới bố trí sử dụng được đúng cán bộ Để đánh giá được cán

bộ, trước hết phải xuất phát từ thực tiễn công tác mà người cán bộ tham gia,phải đánh giá cán bộ cả về phẩm chất đạo đức và năng lực, tài năng: "Xem xétcán bộ không chỉ xem ngoài mặt, chỉ xét một lúc, một việc, mà phải xét kỹ cảtoàn bộ công việc" [43, tr.278] Hồ Chí Minh cũng chỉ ra khi đánh giá cán bộphải hết sức tránh thói tự cao tự đại, ưa nịnh hay lòng yêu ghét chủ quan mà

"đem một cái khuôn khổ nhất định, chật hẹp mà lắp vào tất cả mọi người khácnhư nhau" [43, tr.277], và bản thân người đánh giá cán bộ trước hết phải sửachính mình: "Mình càng ít khuyết điểm thì cách xem xét cán bộ càng đúng"[43, tr.278] Việc đánh giá cán bộ phải trên quan điểm động, quan điểm pháttriển, phải thấy rõ được mối quan hệ khách quan về biến hóa phát triển củamọi vấn đề một cách logic Theo đó người chưa phạm sai lầm không có nghĩasau này sẽ vẫn vậy và ngược lại một người khi trước có sai lầm, không phải vìthế mà họ sai lầm mãi Có nắm được điều đó mới đưa ra được nhận xét, đánhgiá cán bộ một cách chính xác, khách quan

Trước hết, theo Hồ Chí Minh, huấn luyện cán bộ là một khái niệm rộng,

có nội dung vừa giảng dạy, vừa hướng dẫn luyện tập; vì vậy, tư tưởng Hồ ChíMinh về huấn luyện cán bộ là hết sức phong phú: từ mục đích đến yêu cầuhuấn luyện, từ nội dung đến phương pháp huấn luyện, từ chủ thể đến đốitượng huấn luyện…

- Về chủ thể huấn luyện: Hồ Chí Minh cho rằng không phải ai cũng tiếnhành huấn luyện được Trước hết cần xác định đó là một nghề, nên cần phải

có sự thông thạo nghề, đòi hỏi người huấn luyện phải nắm rõ phương pháp,đối tượng, nội dung và tài liệu huấn luyện; đồng thời phải đạt được những tiêuchuẩn cơ bản nhất định:

+ Về tư tưởng phải thông suốt, kiên định, nắm vững những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác-Lênin, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước; + Về đạo đức phải là một tấm gương sáng với những đức tính tốt củangười cán bộ cách mạng;

+ Có lề lối làm việc nghiêm túc, khoa học, biết sắp xếp thời gian chotừng bài học một cách thích hợp với từng loại đối tượng

- Về đối tượng huấn luyện: Hồ Chí Minh đòi hỏi mỗi người học phải tựtrả lời cho được câu hỏi "học để làm gì", phải có tinh thần lấy tự học làm cốt,

và tự động học tập Trong học tập phải chú trọng tu dưỡng đạo đức cáchmạng, coi đó vừa là biện pháp, vừa là mục đích của học tập "Học để tu dưỡngđạo đức cách mạng: có đạo đức cách mạng thì mới hy sinh tận tụy với cáchmạng, mới lãnh đạo được quần chúng, đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn"[44, tr.50]

- Về mục đích: Huấn luyện cán bộ là nhằm tạo ra mẫu người mà xã hội

và thời đại cần; đó là những con người phải biết đặt lợi ích chung của cả nướclên trên lợi ích của cá nhân mình, những con người biết trung với nước, hiếuvới dân, biết yêu thương con người, có nghĩa tình, biết cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư, vừa có đức, vừa có tài, có niềm tin vào lý tưởng Mục đích của

học tập không phải chỉ lấy bằng cấp, mà phải theo đúng nhu cầu, đòi hỏi củathực tiễn: "Các ngành công tác như là người tiêu thụ hàng Ban huấn luyệnnhư là người làm ra hàng Làm ra hàng phải đúng với yêu cầu của người tiêuthụ Nếu người ta cần nhiều xe mà mình làm ra nhiều bình thì hàng ế" [44,tr.48]

- Về yêu cầu của huấn luyện: Do là công việc rất khó, nên đòi hỏi phải

có sự nỗ lực của cả người huấn luyện và người học, để huấn luyện sao có hiệuquả cao và thiết thực: "Mở lớp nào cho ra lớp ấy Lựa chọn người dạy vàngười đến học cho cẩn thận Đừng mở lớp lung tung" [44, tr.52] Đòi hỏi họcphải đi đôi với hành, lý luận phải gắn liền với thực tiễn, vì: "Nghiên cứu màkhông thực hành là nghiên cứu suông Thực hành mà không nghiên cứu thìhay bị mù quáng" [43, tr.417], và: "Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thìthành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luậnsuông" [46, tr.496]

- Về phương pháp huấn luyện: Theo Hồ Chí Minh cần phải kết hợp giữachính quy với không chính quy, giữa học tập trung với tự học Cần phải xácđịnh học tập là công việc suốt đời, học bằng nhiều cách và học ở nhiều nơi:

"Học trong sách báo, học trong công tác, học với anh em, học hỏi quầnchúng" [45, tr.83]

- Về nội dung huấn luyện phải mang tính toàn diện, phong phú:

+ Huấn luyện lý luận chính trị là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài và phải đượctiến hành thường xuyên Huấn luyện lý luận phải liên hệ với thực tế, tránhhuấn luyện lý luận suông; phải chú trọng cả thời sự và văn hóa

+ Huấn luyện chuyên môn nghiệp vụ sao cho mỗi cán bộ phải biết mộtnghề, làm việc gì thì học việc ấy, làm nghề gì phải thạo nghề ấy, và nhất làphải đáp ứng được đúng nhu cầu của xã hội: "Huấn luyện cán bộ là cốt đểcung cấp cán bộ cho các ngành công tác" [44, tr.48]

+ Huấn luyện văn hóa với nội dung là những kiến thức văn hóa thôngthường, nhưng cần phải phong phú, và phải luôn lưu ý: "Theo trình độ vănhóa cao hay thấp mà đặt lớp chứ không theo cấp bậc cao hay thấp" [43,tr.271].

- Về tài liệu huấn luyện: Đây là vấn đề quan trọng, có ảnh hưởng quyếtđịnh tới chất lượng huấn luyện Những tài liệu đó phải được xem xét, lựachọn một cách kỹ càng; phải chú ý tới mức độ phù hợp của tài liệu với trình

độ của đối tượng Phải chú trọng những tài liệu về chủ nghĩa Mác-Lênin làmgốc; ngoài ra còn là các văn bản của Đảng, của Nhà nước, của các đoàn thể;phải đưa vào những tài liệu cần thiết khác: "Đó là những kinh nghiệm donhững người đi học mang đến, kinh nghiệm thành công cũng như kinhnghiệm thất bại Những kinh nghiệm đó đem trao đổi, gom góp lại tức lànhững bài học quý, không phải cứ chờ đồng chí cấp trên đến nói chuyện thìmới là bài, là học" [44, tr.49]

Tài liệu là yếu tố không thể thiếu trong huấn luyện cán bộ Nhưng sửdụng tài liệu đến mức nào còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố như thời gian, đốitượng, địa bàn, … và tài liệu chỉ là một yếu tố, trong quá trình huấn luyệnphải kết hợp tài liệu với các yếu tố khác như tổ chức, phương pháp…

1.3.3.3 Sử dụng cán bộ

Trong mọi công việc, việc thành bại phụ thuộc rất nhiều vào vấn đề cán

bộ, vì vậy, Hồ Chí Minh rất quan tâm tới việc sử dụng cán bộ sao cho có hiệuquả Hồ Chí Minh đưa ra phương châm sử dụng cán bộ là: "Hiểu biết cán bộ.Khéo dùng cán bộ Cất nhắc cán bộ Thương yêu cán bộ Phê bình cán bộ"[43, tr.277]

Trước hết trong sử dụng cán bộ phải hiểu biết đúng cán bộ Đây là căn

cứ quan trọng để sử dụng cán bộ có hiệu quả Và muốn biết cán bộ thì phảibiết mình trước, vì: "Đã không tự biết mình thì khó mà biết người, vì vậymuốn biết đúng sự phải trái của người ta, thì trước hết phải biết đúng sự phải