Bài giảng môn tư tưởng hồ chí minh (1)

Đại hội IX Đảng ta khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thốngquan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản cách mạng Việt Nam; làkết quả của sự vận dụng và phát triển sáng

Chương mở đầu

ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA

HỌC TẬP MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

1 Khái niệm tư tưởng và tư tưởng Hồ Chí Minh

a Khái niệm tư tưởng

- Theo nghĩa phổ thông, tư tưởng là suy nghĩ, ý nghĩ

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống những quan điểm, quan niệm,luận điểm được xây dựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan và phươngpháp luận) nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dântộc, được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo hoạt độngthực tiễn, cải tạo hiện thực

- Nhà tư tưởng, theo Lênin: Một người xứng đáng là nhà tư tưởng khi nàobiết giải quyết trước người khác tất cả những vấn đề chính trị- sách lược, các vấn

đề về tổ chức, về những yếu tố vật chất của phong trào không phải một cách tựphát

b Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

Đại hội VII Đảng ta khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của

sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta vàtrong thực tế, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành một tài sản tinh thần quý báucủa Đảng và của dân tộc”

Đại hội IX Đảng ta khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thốngquan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản cách mạng Việt Nam; làkết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điềukiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp củadân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóngdân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liềnvới chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sứcmạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết toàn dân; về quyền làm chủ của nhân

dân, xây dựng nhà nước thật sự của dân, do dân vì dân; về quốc phòng toàn dân,xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; về phát triển kinh tế và văn hóa, khôngngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cáchmạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cáchmạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, cán bộ, đảng viênvừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân…

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân tagiành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta”

=> Dựa trên định nghĩa trên các nhà khoa học đưa ra định nghĩa sau: Tư

tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn

đề cơ bản của quá trình cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhândân đến cách mạng XHCN; là kết quả sự vận dụng sáng tạo và phát triển CNMLNvào điều kiện cụ thể của nước ta; đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệthời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người

Ở định nghĩa này, Đảng ta bước đầu làm rõ:

+ Về cấu trúc, của tư tưởng Hồ Chí Minh đó là: hệ thống các quan điểm lýluận, phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam

+ Về nguồn gốc, của tư tưởng Hồ Chí Minh đó là: chủ nghĩa Mác- Lênin,giá trị văn hóa dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại

+ Về nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm: những vấn đề cóliên quan trực tiếp đến cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhândân tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa

+ Về Mục tiêu của tư tưởng Hồ Chí Minh là: giải phóng giai cấp, giảiphóng dân tộc, giải phóng con người

+ Về giá trị, ý nghĩa, sức hấp dẫn, sức sống lâu bền của tư tưởng Hồ ChíMinh: Soi đường thắng lợi cho cách mạng Việt Nam; tài sản tinh thần to lớn củaĐảng và dân tộc

=> Như vậy dù định nghĩa theo cách nào, tư tưởng Hồ Chí Minh đều đượcnhìn nhận với tư cách là một hệ thống lý luận Hiện nay, tồn tại hai phương thứctiếp cận hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh được nhận diện như là một hệ thống tri thức

tổng hợp, bao gồm tư tưởng triết học; tư tưởng kinh tế; tư tưởng chính trị; tư tưởngquân sự; tư tưởng văn hóa, đạo đức và nhân văn.

Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm về cách mạng

Việt Nam, bao gồm: Tư tưởng về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc;

về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; về Đảng cộng sản ViệtNam; về đại đoàn kết dân tộc; về dân chủ, Nhà nước của dân, do dân, vì dân; về vănhóa, đạo đức v.v…

2 Đối tượng và nhiệm vụ của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh

a Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống quan điểm,quan niệm, lý luận về cách mạng Việt Nam trong dòng chảy của thời đại mới màcốt lõi là tư tưởng độc lập, tự do của dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội; về mốiquan hệ biện chứng trong sự tác động qua lại của tư tưởng độc lập, tự do, dân chủ,chủ nghĩa xã hội với tư tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóngcon người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, về các quan điểm cơbản trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

b Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Cơ sở (khách quan và chủ quan) hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh nhằmkhẳng định sự ra đời của tư tưởng Hồ Chí Minh là một tất yếu để giải đáp các vấn

đề lịch sử dân tộc đặt ra

- Các giai đoạn hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

- Nội dung, bản chất cách mạng, khoa học, đặc điểm của các quan điểmtrong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

- Vai trò nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động của tư tưởng Hồ ChíMinh đối với cách mạng Việt Nam

- Quá trình quán triệt, vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh qua cácgiai đoạn cách mạng của Đảng và Nhà nước ta

- Các giá trị tư tưởng lý luận của Hồ Chí Minh đối với kho tàng tư tưởng, lýluận cách mạng thế giới của thời đại

3 Mối quan hệ với môn học những nguyên l‎ý cơ bản của chủ nghĩa ý cơ bản của chủ nghĩa Lênin và môn học Đường l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam

Mác Mối quan hệ của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh với môn học nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin

- Mối quan hệ của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh với môn học Đường lốicách mạng của Đảng

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở phương pháp l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-uận.

- Bảo đảm sự thống nhất nguyên tắc tính Đảng và tính khoa học

- Quan điểm thực tiễn và nguyên tắc lý luận gắn liền với thực tiễn

- Quan điểm lịch sử cụ thể

- Quan điểm toàn diện và hệ thống

- Quan điểm kế thừa và phát triển

- Kết hợp nghiên cứu các tác phẩm với thực tiễn chỉ đạo cách mạng của HồChí Minh

III Ý NGHĨA CỦA VIỆC HỌC TẬP MÔN HỌC ĐỐI VỚI SINH VIÊN

- Nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp công tác

- Bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cách mạng và rèn luyện bản lĩnh chính trị

Chương I

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Cơ sở khách quan

a Bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

- Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

+ Xã hội Việt Nam trước khi Pháp xâm lược là xã hội phong kiến độc lập,nền nông nghiệp lạc hậu, trì trệ

+ Khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (1858) và hiệp định Patơnốt(1884) được ký kết, xã hội Việt Nam bước sang giai đoạn mới và trở thành xãhội thuộc địa nửa phong kiến

+ Đầu thế kỷ XX, bối cảnh xã hội Việt Nam đặt dân tộc chống cả Triềulẫn Tây Các cuộc khởi nghĩa của nông dân và các phong trào yêu nước ở thời kỳnày dù dưới ngọn cờ nào cũng đều thất bại hoặc bị dìm trong bể máu Xã hộiViệt Nam khủng hoảng về đường lối cứu nước

- Bối cảnh thời đại, quốc tế.

+ Chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn chủ nghĩađộc quyền

+ Từ cuộc đấu tranh sôi nổi của công nhân các nước tư bản cuối thế kỷXIX và nhất là “sự thức tỉnh châu Á” đầu thế kỷ XX đã dẫn đến cao trào mới củacách mạng thế giới với đỉnh cao là Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

+ Sự ra đời quốc tế cộng sản (3/1919)

b Những tiền đề tư tưởng – lý luận

- Giá trị truyền thống dân tộc Việt Nam.

+ Chủ nghĩa yêu nước và ý chí bất khuất đấu tranh để dựng nước và giữnước đã hình thành cho dân tộc Việt Nam các giá trị truyền thống phong phú,bền vững Đó là ý thức về chủ quyền quốc gia dân tộc, tự lực, tự cường, yêu

nước…tạo động lực mạnh mẽ của đất nước.

+ Tinh thần nhân nghĩa và truyền thống đoàn kết, tương thân, tương áitrong khó khăn, hoạn nạn

+ Truyền thống lạc quan yêu đời, niềm tin vào chính mình, tin vào sự tấtthắng của chân lý và chính nghĩa dù phải vượt qua muôn ngàn khó khăn, giankhổ

+ Truyền thống cần cù, dũng cảm, thông minh, sáng tạo, ham học hỏi, mởrộng cửa đón nhận tinh hoa văn hoá bên ngoài làm giàu cho văn hoá ViệtNam Chính nhờ tiếp thu truyền thống của dân tộc mà Hồ Chí Minh đã tìmthấy con đường đi cho dân tộc “Lúc đầu chính là chủ nghĩa yêu nước chứchưa phải là chủ nghĩa cộng sản đã giúp tôi tin theo Lênin và đi theo Quốc tếIII.”

- Tinh hoa văn hóa nhân loại

+ Văn hoá phương Đông: Người đã tiếp thu tư tưởng của Nho giáo, Phậtgiáo, và tư tưởng tiến bộ khác của văn hoá phương Đông

Nho giáo Người biết chắt lọc lấy những gì tinh túy nhất trong các học

thuyết triết học, hoặc trong tư tưởng như Lão Tử, Mặc Tử, Quản Tử… Ngườitiếp thu những mặt tích cực của nho giáo Đó là các triết lý hành động, tư tưởngnhập thế, hành đạo, giúp đời, đó là ước vọng về một xã hội bình trị, hòa mục,hòa đồng, là triết lý nhân sinh; tu dưỡng tính; đề cao văn hóa lễ giáo, tạo ratruyền thống hiếu học Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng phê phán Nho giáo có tưtưởng tiêu cực như bảo vệ chế độ phong kiến, phân chia đẳng cấp – quân tử vàtiểu nhân, trọng nam khinh nữ, chỉ đề cao nghề đọc sách Hồ Chí Minh đã chịuảnh hưởng của Nho giáo rất nhiều dựa trên nền tảng chủ nghĩa yêu nước ViệtNam

Phật giáo Hồ Chí Minh tiếp thu và chịu ảnh hưởng sâu sắc các tư tưởng vị

tha, từ bi bác ái, cứu khổ cứu nạn, thương người như thể thương thân…; là nếpsống có đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo làm việc thiện; là tinh thần bìnhđẳng, dân chủ, chống phân biệt đẳng cấp; là việc đề cao lao động, chống lườibiếng; là chủ trương sống không xa lánh việc đời mà gắn bó với dân, với nước,tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh của nhân dân chống kẻ thù dân tộc…

Tư tưởng dân chủ tiến bộ như chủ nghĩa tam dân của Tôn Trung Sơn

+ Văn hoá phương Tây:

Khi học ở Huế, những tư tưởng tiến bộ của cách mạng Pháp về “tự do,bình đẳng, bác ái” đã ảnh hưởng mạnh đến Hồ Chí Minh và là một trong nhữngyếu tố tác động tới hướng đi tìm đường cứu nước của Người Ba mươi năm sống

và hoạt động trong môi trường văn hóa phương Tây, Hồ Chí Minh đã có điềukiện để tìm hiểu, nghiên cứu và trực tiếp trải nghiệm qua các hoạt động chính trị,văn hóa, xã hội ở đây Người đã trực tiếp tìm hiểu tư tưởng dân chủ của các nhàkhai sáng (Vonte, rutxô, mongtécxkiơ…) qua các tác phẩm của họ Người đã tớiPháp, Mỹ, Anh và trực tiếp khảo sát mọi mặt tại những nơi khởi nguồn của bacuộc cách mạng tư sản điển hình trên thế giới Tư tưởng cách mạng tiến bộ củacác cuộc cách mạng này đã tác động mạnh mẽ tới Hồ Chí Minh Đó là những tưtưởng cơ bản của chủ nghĩa dân tộc và nhân văn trong cách mạng tư sản Mỹ vàPháp với quyền dân tộc, quyền con người và tư tưởng dân chủ mà nội dung của

nó là Tự do – Bình đẳng – Bác ái Đây là những điểm mới về tư tưởng trong tinhhoa văn hóa phương Tây đã tác động mạnh mẽ tới suy nghĩ – hành động và tưtưởng của Hồ Chí Minh

Thiên chúa giáo là tôn giáo lớn của phương Tây, Hồ Chí Minh quan niệmTôn giáo là văn hoá Điểm tích cực nhất của Thiên chúa giáo là lòng nhân ái HồChí Minh tiếp thu có chọn lọc tư tưởng văn hoá Đông - Tây để phục vụ cho cáchmạng Việt Nam Người dẫn lời của Lênin: “Chỉ có những người cách mạng chânchính mới thu hái được những hiểu biết quý báu của các đời trước để lại.”

- Chủ nghĩa Mác- Lênin.

Vai trò của chủ nghĩa Mác-Lênin thể hiện:

+ Quyết định bản chất thế giới quan khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh.+ Quyết định phương pháp hành động biện chứng của Hồ Chí Minh

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác-Lênin ở Việt Nam, là tư tưởngViệt Nam thời Hiện đại

Sự vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin ở Hồ Chí Minh nổi lênmột số điểm đáng chú ý:

Một là, khi ra đi tìm đường cứu nước Nguyễn Ái Quốc đã có một vốn học

vấn chắc chắn, một năng lực trí tuệ sắc sảo, Người đã phân tích, tổng kết các

phong trào yêu nước Việt Nam chống Pháp cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX;Người tự hoàn thiện vốn văn hoá, vốn chính trị, vốn sống thực tiễn phong phúnhờ đó Bác đã tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lênin như một lẽ tự nhiên “tất yếu kháchquan và hợp với quy luật” Chủ nghĩa Mác-Lênin là bộ phận văn hoá đặc sắcnhất của nhân loại: tinh tuý nhất, cách mạng nhất, triệt để nhất và khoa học nhất

Hai là, Nguyễn Ái Quốc đến với CNMLN là tìm con đường giải phóng

cho dân tộc Người hồi tưởng lần đầu tiếp xúc với chủ nghĩa Lênin, “khi ấy ngồimột mình trong phòng mà tôi nói to lên như đang đứng trước đông đảo quầnchúng: hỡi đồng bào bị đoạ đầy đau khổ, đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây làcon đường giải phóng cho chúng ta.”

Ba là, Người vận dụng CNMLN theo phương pháp mác-xít và theo

tinh thần phương Đông, không sách vở, không kinh viện, không tìm kết luận

có sẵn mà tự tìm ra giải pháp riêng, cụ thể cho cách mạng Việt Nam Chủnghĩa Mác-Lênin là cơ sở chủ yếu nhất hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Nhân tố chủ quan

- Hồ Chí Minh có tư duy độc lập, tự chủ và sáng tạo, có óc phê phán tinhtường và sáng suốt trong việc nghiên cứu, tìm hiểu các cuộc cách mạng lớn trênthế giới

- Hồ Chí Minh có bản lĩnh kiên định, luôn tin vào nhân dân; khiêm tốn,bình dị, ham học hỏi; nhạy bén với cái mới, có phương pháp biện chứng, có đầu

óc thực tiễn (chính người đã khám phá ra cách mạng thuộc địa trong thời đạimới)

- Người không ngừng học tập nhằm chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức nhân loại,

là tâm hồn của một nhà yêu nước chân chính, một chiến sĩ cộng sản nhiệt thànhcách mạng, một trái tim yêu nước thương dân, sẵn sàng chịu đựng hi sinh vì độclập tự do của Tổ quốc, hạnh phúc của đồng bào

III QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Thời kỳ trước năm 1911: Hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cứu nước.

- Tiếp thu truyền thống của gia đình, quê hương, đất nước

Hồ Chí Minh sinh ngày 19/5/1890 tại làng Hoàng Trù (còn gọi là làng

Trùa), thuộc xã Chung Cự, tổng Lâm Thịnh, nay là xã Kim Liên, huyện NamĐàn, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình Nho học, có nề nếp gia phong mẫu mực,giữ đạo hiếu và có truyền thống hiếu học, yêu thương đùm bọc…, Cụ NguyễnSinh Sắc có tư tưởng yêu nước, thương dân, cuộc đời cụ Phó bảng có ảnh hưởngsâu sắc đến việc hình thành nhân cách và tư tưởng Hồ Chí Minh sau này.

Quê hương Nghệ tĩnh, huyện Nam Đàn, làng Kim Liên có truyền thốngcách mạng đậm nét, giàu truyền thống yêu nước, chống ngoại xâm Quê hươngcủa Người có nhiều anh hùng nổi tiếng như Mai Thúc Loan, Nguyễn Biểu, ĐặngDung, Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu…, đã thấm máu của các anh hùng liệt

sĩ chống Pháp như Vương Thúc Mậu, Nguyễn Sinh Quyến… Bản thân anh trai,chị gái của Bác cũng tham gia chiến đấu dũng cảm Từ thủa thiếu thời, NguyễnTất Thành đã tận mắt chứng kiến cuộc sống nghèo khổ, bị áp bức bóc lột đếncùng cực của đồng bào mình ngay trên quê hương Khi vào Huế, Anh lại tận mắtnhìn thấy tội ác của thực dân Pháp và thái độ ươn hèn của bọn phong kiến Namtriều

- Những bài học thành, bại rút ra từ các cuộc đấu tranh chống Pháp

- Nung nấu ý chí yêu nước và quyết tâm ra đi tìm con đường cứu nước

=> Như vậy, quê hương, gia đình, truyền thống dân tộc… đã chuẩn bị choAnh nhiều điều Quê hương đất nước cũng đặt niềm tin lớn ở Anh trên bướcđường tìm đến trào lưu mới của thời đại

2 Thời kỳ 1911 – 1920: Tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc

- Tới Pháp và các nước châu Âu, nơi sản sinh những tư tưởng tự do, bìnhđẳng, bác ái Kiên trì chịu đựng gian khổ, ra sức học tập và khảo sát thực tiễn.Tham gia vào các tổ chức chính trị, xã hội tiến bộ

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nướcvới ý định xem các nước làm cách mạng thế nào, để rồi trở về giúp đồng bàomình thực hiện của cách mạng giải phóng dân tộc

Tháng 7 năm 1911 Người đến cảng Mác xây, Lơ Havơrơ ở Pháp; quaxem xét, Người thấy nhiều phụ nữ còn sống trong cảnh nghèo khổ, Hồ Chí Minhnói với bạn “ tại sao người Pháp không “khai hoá” đồng bào của họ trước khi đi

“khai hoá” chúng ta”

Giữa tháng 12 năm 1912, Hồ Chí Minh tới Mỹ, Người dành một thời gian

để lao động kiếm sống, thời gian còn lại dành cho việc học tập, nghiên cứu cáchmạng tư sản Mỹ Năm 1919 Hồ Chí Minh ra nhập đảng xã hội Pháp, tham giahoạt động cùng phong trào công nhân Pháp, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ củagiai cấp công nhân và nhân dân lãnh đạo Pháp đối với cuộc đấu tranh yêu nướccủa dân tộc Việt Nam

Sau chiến tranh (1914-1918), các nước đồng minh thắng trận họp hội nghịVécxây tại Pari (18/6/1919) Nhiều đại biểu đại diện cho các dân tộc thuộc địađến Pari, trình bày nguyện vọng cho dân tộc mình, Hồ Chí Minh lúc đó với têngọi Nguyễn ái Quốc thay mặt cho các dân tộc Việt Nam gửi đến hội nghị vàchính phủ Pháp một bản yêu sách 8 điểm Nội dung của bản yêu sách này là yêucầu các nước thắng trận thực hiện những cải cách mà họ đã từng hứa trong chiếntranh Nghĩa là đòi chính phủ Pháp thừa nhận quyền tự do dân chủ và bình đẳngcho người Việt Nam Bản yêu sách đó không được hội nghị quan tâm đến Từthực tế này, Người rút ra kết luận quan trọng: Những lời tuyên bố “dân tộc tựquyết” của bọn đế quốc chỉ là trò bịp bợp; các dân tộc bị áp bức muốn được độclập tự do thực sự phải trông cậy trước hết vào lực lượng của bản thân mình, phải

tự mình giải phóng cho mình

- Bác tìm hiểu các cuộc cách mạng trên thế giới

Trên con đường bôn ba khắp năm châu bốn biển, Hồ Chí Minh đã tìm tòixem xét tình hình nghiên cứu lý luận và kinh nghiệm của các cuộc cách mạngđiển hình trên thế giới như cách mạng Mỹ năm 1776 và cách mạng Pháp 1789

Hồ Chí Minh đã học tập được nhiều bài học quý về lực lượng cách mạng, về tổchức, về tinh thần, ý chí cách mạng và đặc biệt là bài học về con đường cáchmạng Người vạch rõ: “ Cách mệnh Pháp cũng như cách mạng Mỹ thì dânchúng mới được hạnh phúc” Người còn rút ra một chân lý: “ Chủ nghĩa tư bản,chủ nghĩa đế quốc, thực dân là cội nguồn của mọi đau khổ của giai cấp côngnhân và nhân dân lao động ở chính quốc cũng như các thuộc địa”

Trong những ngày đang hoạt động sôi nổi (ở Pháp) lựa chọn con đườngcách mạng của Hồ Chí Minh, thì cuộc cách mạng tháng Mười Nga năm 1917bùng nổ và thắng lợi, làm chấn động toàn cầu Sự kiện lịch sử vĩ đại này mở đầucho thời kỳ cách mạng xã hội chủ nghĩa trên phạm vi toàn thế giới Khẩu hiệuđấu tranh vang dội của Lênin “Vô sản các dân tộc bị áp bức, tất cả các nước

đoàn kết lại” đã mở ra con đường, ánh sáng mới cho cách mạng giải phóng dântộc ở các nướ thuộc địa và phụ thuộc Tại Pháp, Hồ Chí Minh đã hướng đến conđường cách mạng tháng Mười, và chú tâm tìm hiểu tư tưởng đường lối củacuộc cách mạng đó.

- Bác đến với chủ nghĩa Mác – Lênin và tán thành tham gia đệ tam quốc tế.Tháng 7/1920 bản sơ thảo lần thứ nhất đề cương về vấn đề dân tộc và vấn

để thuộc địa của V.I.Lênin đến với Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh đã tìm thấy ởluận cương những lời giải đáp đầy thuyết phục, cái cần thiết nhất cho Người vàcho cả đồng bào bị đoạ đầy đau khổ của Người là: Con đường tự giải phóng, conđường giành độc lập cho Tổ quốc, tự do cho đồng bào

Sau này, khi nói về cảm tưởng đọc luận cương của Lênin, Người viết: Luậncương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ tin tưởng biết bao!Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng tối mà tôi nói tolên như đang nói trước quần chúng đông đảo: Hỡi đồng bào bị đoạ đày đau khổđây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta”

=> Như vậy, trải qua cuộc hành trình đầy gian khổ, qua nhiều đại dương vàlục địa, bằng trí tuệ sáng suốt và hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh

đã đi đến một sự lựa chọn đúng đắn con đường cứu nước, giải phóng dân tộctheo con đường cách mạng của Lênin Người nói: “Muốn cứu nước và giảiphóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” Từđây, Hồ Chí Minh đã dứt khoát đi theo con đường này

Tại đại hội Đảng xã hội Pháp họp ở Tua ( Tours) năm 1920 Hồ Chí Minhđứng về phía đa số của đại hội bỏ phiếu tán thành việc gia nhập Quốc tế cộngsản và thành lập Đảng cộng sản Pháp Sự kiện Hồ Chí Minh đã cùng những đạibiểu ưu tú của giai cấp công nhân Pháp sáng lập ra Đảng cộng sản Pháp đã đánhdấu bước ngoặt quyết định trong đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh,bước ngoặt từ: Chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa cộng sản; từ một chiến sĩgiải phóng dân tộc chưa có khuynh hướng rõ ràng thành một chiến sĩ giải phóngdân tộc theo chủ nghĩa cộng sản

3 Thời kỳ 1921 – 1930: Hình thành tư tưởng cơ bản về cách mạng Việt Nam

- Hồ Chí Minh tiếp tục hoạt động, tìm hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin, kết hợpnghiên cứu lý luận với xây dựng lý luận

Từ năm 1921 đến tháng 6.1923 Hồ Chí Minh hoạt động tại Pháp Tại đây,Người đã cùng với một số nhà hoạt động cách mạng thuộc địa của Pháp như:Angiêri, Marốc, Tuynidi thành lập Hội liên hiệp thuộc địa (10.1921) Hội đãcho xuất bản tờ báo Le Paria ( Người cùng khổ) do Hồ Chí Minh làm chủ nhiệmkiêm chủ bút Đồng thời, Người làm trưởng tiểu ban nghiên cứu vấn đề ĐôngDương trong ban nghiên cứu thuộc địa của Đảng cộng sản Pháp, viết bài đăngtrên báo: Người cùng khổ, Nhân đạo (L’humanité) , Đời sống công nhân(Lavieourière) Đặc biệt Người viết tác phẩm: Bản án chế độ thực dân Pháp xuấtbản lần đầu tiên ở Pari năm 1925.

Từ tháng 6.1923 đến cuối năm 1924, Hồ Chí Minh nghiên cứu và hoạtđộng tại Liên Xô Tại Liên Xô Người đã dự Hội nghị quốc tế nhân dân(10.1923); dự Đại hội lần thứ V quốc tế cộng sản (1924) Người đã viết nhiều bàiđăng trên báo của Liên Xô, của Quốc tế chính sách Đây là dịp Hồ Chí Minh đisâu nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm của cách mạng Nga, xây dựng lý luận vềcách mạng giải phóng dân tộc

Tháng 12.1924, Hồ Chí Minh về Quảng Châu ( Trung Quốc) để trực tiếpchuẩn bị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam Tại đây, Người đã phối hợp với cácnhà cách mạng Trung Quốc, Triều Tiên, ấn Độ, Thái Lan, Inđôxia sáng lập

“Hội liên hiệp các dân tộc bị áp bức ở á Đông”, do ông Liêu Trọng Khải (TQ)làm hội trưởng và người làm bí thư

Giữa năm 1925 Người sáng lập ra Hội Việt Nam cách mạng thanh niên,trong đó nhóm trung kiên là cộng sản đoàn, đồng thời sáng lập ra cơ quan tuyêntruyền của hội là tờ báo thanh niên, hội đã chọn nhiều thanh niên ưu tú, tổ chứcnhiều lớp huấn luyện, đào tạo cán bộ cốt cán cho cách mạng, chuẩn bị các điềukiện thành lập một chính Đảng của giai cấp công nhân

Tác phẩm “ Đường cách mệnh” (XB năm 1927) là tập hợp các bài giảngcủa Hồ Chí Minh tại các lớp huấn luyện chính trị đầu năm 1925 đến tháng4.1927 Trong khoảng thời gian này có 200 học viên đã qua các lớp này Cùngvới “Bản án chế độ thực dân Pháp”, “Đường cách mệnh” là văn kiện có tínhchất cương lĩnh của phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Namnhững năm 20, vạch ra những hình thức và phương pháp tổ chức lực lượng cáchmạng, góp phần quan trọng vào việc chuẩn bị thành lập một chính đảng vô sản ởViệt Nam

- Hình thành hệ thống các quan điểm về cách mạng Việt Nam

Tháng 2/1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất và thành lậpĐảng cộng sản Việt Nam Người trực tiếp thảo văn kiện “Chánh cương vắn tắt,sách lược vắn tắt của Đảng” Ngày 3/2/1930, Hồ Chí Minh trở thành nhà tưtưởng theo đúng nghĩa Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam đượchình thành cơ bản Có thể tóm tắt nội dung chính của những quan điểm lớn, độcđáo, sáng tạo của Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam như sau:

+ Bản chất của chủ nghĩa thực dân là “ăn cướp” và “giết người”

+ Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải đi theo con đườngcách mạng vô sản

+ Cách mạng thuộc địa và cách mạng vô sản ở chính quốc có quan hệkhăng khít với nhau, nhưng không phụ thuộc vào nhau

+ Cách mạng thuộc địa trước hết là một cuộc “dân tộc cách mạng”, đánhđuổi đế quốc xâm lược, giành lại độc lập, tự do

+ Giải phóng dân tộc là việc chung của cả dân chúng; phải tập hợp lựclượng dân tộc thành một sức mạnh to lớn chống đế quốc và tay sai

+ Phải đoàn kết và liên minh với các lực lượng cách mạng quốc tế

+ Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân chứ không phải việccủa một vài người Vì vậy, cần phải tập hợp, giác ngộ và từng bước tổ chức quầnchúng đấu tranh từ thấp đến cao

+ Cách mạng trước hết phải có Đảng lãnh đạo, Đảng phải theo chủ nghĩaMác- Lênin

4 Thời kỳ 1930 – 1945: Vượt qua thử thách, kiên trì giữ vững l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ập trường cách mạng

- Giữ vững lập trường quan điểm trước khuynh hướng “tả khuynh” củaQuốc tế cộng sản

- Theo sát tình hình để chỉ đạo cách mạng trong nước

Năm 1938, đồng chí Nguyễn ái Quốc từ Liên Xô về Trung Quốc trực tiếp chỉ đạo cách mạng Đông Dương.

+ Về mục tiêu, khẩu hiệu đấu tranh, Người khẳng định: “lúc này, Đảng

không nên đưa ra những đòi hỏi quá cao… chỉ nên đòi các quyền dân chủ, tự do

tổ chức, tự do hội họp, tự do báo chí và tự do ngôn luận, đòi ân xá toàn thể chínhtrị phạm”

+ Về mặt trận: “ra sức tổ chức mặt trận dân tộc dân chủ rộng rãi Mặt trận

ấy không chỉ có người Đông Dương mà bao gồm cả người Pháp tiến bộ …

+ Về Đảng: “Đảng không thể đòi hỏi mặt trận thừa nhận quyền lãnh đạo của mình mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành nhất, hoạt động nhất và chân

thật nhất Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày, khi quần chúng thừa nhậnchính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng thì Đảng mới giành đượcđịa vị lãnh đạo”

+ Về mối quan hệ quốc tế: “Mặt trận dân chủ Đông Dương phải có liên hệ

chặt chẽ với Mặt trận nhân dân Pháp vì Mặt trận này cũng đấu tranh cho cácquyền tự do dân chủ và có thể giúp rất nhiều cho ta”

Những tư tưởng chỉ đạo của Nguyễn ái Quốc cùng với những chủ trươngmới của Đảng có ý nghĩa quyết định đưa phong trào cách mạng phát triển mạnh

mẽ trong hầu hết mọi tầng lớp nhân dân trên các miền đất nước, ở mọi lĩnh vựccủa đời sống xã hội

- Xây dựng và hoàn thiện chiến lược cách mạng giải phóng dân tộc, xáclập tư tưởng độc lập, tự do dẫn tới thắng lợi của Cách mạng tháng tám

Hội nghị 8 diễn ra từ ngày 10 đến ngày 19/5/1941 tại Pắc Pó, Hà Quảng, Cao Bằng do đồng chí Nguyễn ái Quốc chủ trì Tham gia Hội nghị có các đồng

chí: Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, cùng với một số đại biểucác xứ uỷ Trung Kỳ, Bắc Kỳ và một số đại biểu hoạt động ở nước ngoài

Hội nghị đã phân tích tình hình chiến tranh thế giới và dự đoán lần này,

cuộc chiến sẽ làm cho các nước đế quốc bị suy yếu, Liên Xô nhất định thắng vàphong trào cách mạng thế giới phát triển nhanh chóng, cách mạng nhiều nước sẽthành công và một loạt các nước xã hội chủ nghĩa sẽ ra đời

Hội nghị nêu rõ ở nước ta mâu thuẫn chủ yếu đòi hỏi phải được giải quyết cấp bách là mâu thuẫn giữa dân tộc ta với bọn đế quốc phát xít Pháp – Nhật vì

vậy nhiệm vụ đánh Pháp đuổi Nhật là nhiệm vụ chung của toàn thể nhân dânĐông Dương Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại là một cuộc cách mạng dântộc giải phóng

Hội nghị quyết định thành lập ở mỗi nước một mặt trận riêng: Việt Nam độc

lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh), Ai Lao độc lập đồng minh và Cao Miênđộc lập đồng minh Trên cơ sở sự ra đời mặt trận ở mỗi nước, sẽ tiến tới thànhlập mặt trận chung của ba nước là Đông Dương độc lập đồng minh

Hội nghị quyết định phải xúc tiến ngay công tác chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, coi đây là nhiệm vụ trung tâm của Đảng và của nhân dân ta trong giai

đoạn hiện tại

Hội nghị cử ra Ban chấp hành Trung ương lâm thời do Trường Chinh làmTổng bí thư

- Tư tưởng về các quyền dân tộc cơ bản (trong tuyên ngôn độc lập)

5 Thời kỳ 1945 – 1969: Tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển, hoàn thiện

Đây là thời kỳ mà Hồ Chí Minh cùng trung ương Đảng lãnh đạo nhân dân

ta vừa tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp, vừa xây dựng chế độ dân chủnhân dân mà đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ; tiến hành cuộc kháng chiếnchống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Tư tưởng Hồ ChíMinh có bước phát triển mới:

- Tư tưởng kết hợp kháng chiến với kiến quốc

- Tư tưởng chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sứcmình là chính

- Tư tưởng tiến hành kháng chiến kết hợp với xây dựng chế độ dân chủnhân dân, tiến hành đồng thời hai chiến lược cách mạng khác nhau

- Xây dựng quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước của dân, dodân, vì dân

- Tư tưởng về chiến lược con người

- Xây dựng Đảng Cộng sản với tư cách là một Đảng cầm quyền

- Về quan hệ quốc tế và đường lối đối ngoại…

III GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng con đường giải phóng và phát triển dân tộc.

- Tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam

Sở dĩ như vậy là vì tư tưởng của Người không chỉ tiếp thu, kế thừa nhữnggiá trị, tinh hoa văn hóa, tư tưởng “vĩnh cửu” của loài người, trong đó chủ yếu làchủ nghĩa Mác- Leenin, mà còn đáp ứng nhiều vấn đề của thời đại, của sự nghiệpcách mạng Việt Nam và thế giới

Tính sáng tạo của tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện ở chỗ: Nó trungthành với những nguyên lí phổ biến của chủ nghĩa Mác- Leenin, đồng thời khinghiên cứu, vận dụng những nguyên lý đó, Hồ Chí Minh đã mạnh dạn loại bỏnhững gì không phù hợp với điều kiện cụ thể cảu nước ta, dám đề xuất nhữngvấn đề mới do thực tiễn đặt ra và giải quyết một cách linh hoạt, khoa học, hiệuquả Về vấn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Lý luận không phải làmột cái gì cứng nhắc, nó đầy đủ tính sáng tạo, lý luận luôn luôn cần được bổsung bằng những kết luận mới, rút ra từ trong thực tiễn sinh động”

Tư tưởng Hồ Chí Minh đã được kiểm nghiệm trong quá khứ, với nhữnghoạt động cách mạng của Người Ngày nay, tư tưởng đó, bao gồm một hệ thốngnhững quan điểm lý luận, tư tưởng về chiến lược, sách lược cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân, cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, về sự cải biến cáchmạng đối với thế giới, về đạo đức, phong cách, phương pháp Hồ Chí Minh, vềviệc hiện thực hóa các tư tưởng ấy trong đời sống xã hội… đang soi sáng chochúng ta

- Nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của cách mạng ViệtNam

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự phát triển thế giới.

- Phản ánh khát vọng của thời đại

C.Mác khái quát “Mỗi thời đại xã hội đều cần có những con người vĩ đại

của nó và nếu không có những con người vĩ đại như thế thì thời dại sẽ sáng tạo

ra những con người như thế”

Đúng như vậy, Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử vĩ đại, không chỉ là sảnphẩm của dân tộc, của giai cấp công nhân Việt Nam, mà còn là sản phẩm củathời đại, của nhân loại tiến bộ

Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, cùng với quá trình hình thành về tưtưởng Hồ Chí Minh, Người đã có những cống hiến xuất sắc về lý luận cáchmạng giải phóng dân tộc thuộc địa dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin:Giành độc lập dân tộc để tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Người cũng cónhững nhận thức sâu sắc và độc đáo về mối quan hệ chặt chẽ giữa vấn đề dân tộc

và vấn đề giai cấp trong cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cáchmạng vô sản Người chỉ rõ tầm quan trọng đặc biệt của độc lập dân tộc trong tiếntrình đi lên chủ nghĩa xã hội, về tính tự thận vận động của công cuộc đấu tranhgiải phóng của nhân dân các nước thuộc địa và phụ thuộc, về mối quan hệ giữacách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa với cách mạng vô sản ở chính quốc và

về khả năng cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa nổ ra và thắng lợi trướccách mạng vô sản chính quốc Từ đó đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng

lý luận của chủ nghĩa Mác- leenin

Việc xác định đúng đắn những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Namtrong tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có cả các vấn đề về chủ nghĩa xã hội vàxây dựng chủ nghĩa xã hội, về hòa bình, hợp tác, hữu nghị giữa các dân tộc… cógiá trị to lớn về mặt lý luận và đang trở thành hiện thực của nhiều vấn đề quốc tếngày nay

- Tìm ra các giải pháp đấu tranh giải phóng loài người

Hồ Chí Minh đã giải quyết đúng đắn vấn đề “Làm cách nào để giải phóngcác dân tộc thuộc địa”; Người đã xác định chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù lớn nhấtcủa các dân tộc bị áp bức, và để chiến thắng chủ nghĩa đế quốc, cần phải thựchiện “đại đoàn kết”, “đại hòa hợp” Đây là một đóng góp to lớn của Hồ ChíMinh Việc nắm chính xác xu thế phát triển của thời đại, Hồ Chí minh đã đề rađường lối chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng đúng đắn cho sựnghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc Việt Nam Rồi chính từ kinh nghiệm của

cách mạng Việt Nam, Người đi đến khẳng định: “… trong thời đại đế quốc chủnghĩa, ở một nước thuộc địa nhỏ, với sự lãnh đạo của giai cấp vô sản và đảng của

nó, dựa vào quần chúng nhân dân rộng rãi trước hết là nông dân và đoàn kếtđược mọi tầng lớp nhân dân yêu nước trong mặt trận thống nhất, với sự đồngtình ủng hộ của phong trào cách mạng thế giới, trước hết là của phe xã hội chủnghĩa hùng mạnh, nhân dân nước đó nhất định thắng lợi”

Những tư tưởng trên đây của Hồ Chí Minh đã, đang và sẽ mãi mãi là chấn

lý sáng ngời, góp phần vào sự kiến tạo và phát triển của nhân loại Đó là một sựthật của lịch sử

- Cổ vũ các dân tộc đấu tranh vì mục tiêu cao cả

Hồ Chí Minh đã làm sống lại những giá trị tinh thần của dân tộc ViệtNam Sự nghiệp cứu nước của Người đã xóa bỏ tất cả những tủi nhục của gầnmột thế kỷ nô lệ đè nặng trên đầu dân tộc ta

Trong lòng nhần dân thế giới, Hồ Chí Minh là bất diệt Bạn bè năm châukhâm phục và coi Hồ Chí Minh là “lãnh tụ thế giới thú ba” Bu-mê-điên, Chủtịch Hội đồng Bộ trưởng nước cộng hòa Angiêri: “Cuộc chiến đấu của Người làkim chỉ nam cho tất cả các cuộc đấu tranh, cho thanh niên và cho các nhà lãnhđạo trên toàn thế giới” Chủ tịch Ban lãnh đạo phong trào nhân dân giải phóngĂng-gô-la, Agô-xti-nhô-nê-nô: “cuộc đời chủ tịch Hồ Chí Minh là nguồn cổ vũđối với tất cả các chiến sĩ đấu tranh cho tự do” Tổng thống nước cộng hòa thốngnhất Tan-da-ni-a, Gu-li-út Ni-ê-rê-rê: “tư tưởng chỉ đạo của Người vẫn mãi mãisoi sáng cuộc đấu tranh cho tới khi tất cả bọn xâm lược và bọn bị áp bức bị đánhbại hoàn toàn”; Ủy ban toàn quốc Đảng cộng sản Mỹ “Tên tuối của đồng chí HồChí Minh sẽ mãi mãi gắn bó với những hành động cao cả và những ước mơ cáoquý nhất cảu nhân loại”; Tổng bí thư Đảng cộng sản U-ru-goay, R.A-rix-men:

“Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày nay là ngôi sao trên bầu trời của cách mạng xã hộichủ nghĩa, của các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, đang chỉ đường cho chúng tabằng ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin Trong sự nghiệp của chúng ta, nhấtđịnh Người sẽ sống mãi”

Chương II

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

1 Vấn đề dân tộc thuộc địa

a Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa

- Đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc

Nếu như Mác bàn nhiều về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, Lêninbàn nhiều về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, thì Hồ Chí Minh tập trungbàn về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân Mác và Lênin bàn nhiều về đấutranh giai cấp ở các nước tư bản chủ nghĩa, thì Hồ Chí Minh bàn nhiều về đấutranh giải phóng dân tộc ở thuộc địa

Vấn đề dân tộc thuộc địa thực chất là vấn đề đấu tranh giải phóng dân tộc

thuộc địa nhằm thủ tiêu sự thống trị của nước ngoài, giành độc lập dân tộc, xoá

bỏ ách áp bức, bóc lột thực dân, thực hiện quyền dân tộc tự quyết, thành lập nhànước dân tộc độc lập

- Lựa chọn con đường phát triển của dân tộc

Để giải phóng dân tộc, cần xác định một con đường phát triển của dân tộc,

vì phương hướng phát triển dân tộc quy định những yêu cầu và nội dung trướcmắt của cuộc đấu tranh giành độc lập Mỗi phương hướng phát triển gắn liền vớimột hệ tư tưởng và một giai cấp nhất định

Từ thực tiễn phong trào cứu nước của ông cha và lịch sử nhân loại, Hồ ChíMinh khẳng định phương hướng phát triển của dân tộc trong bối cảnh thời đạimới là chủ nghĩa xã hội

Hoạch định con đường phát triển riêng của dân tộc thuộc địa là một vấn đềhết sức mới mẻ Từ một nước thuộc địa đi lên chủ nghĩa xã hội phải trải quanhiều giai đoạn chiến lược khác nhau Trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên củaĐảng cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh viết: “Làm tư sản dân quyền cách mạng

và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản” Con đường đó kết hợp trong cảnội dung dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội; xét về thực chất chính là con

đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

b Độc lập tự do, nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa.

- Hồ Chí Minh tiếp cận vấn đề này từ quyền con người

Hồ Chí Minh hết sức trân trọng quyền con người Người đã tìm hiểu vàtiếp nhận những nhân tố về quyền con người được nêu trong tuyên ngôn độc lập

Mỹ và tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền Pháp như: quyền bình đẳng, quyềnđược sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc Người khẳng định “đó lànhững lẽ phải không ai chối cãi được”

Nhưng từ quyền con người, Hồ Chí Minh đã khái quát và nâng cao thànhquyền dân tộc: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộcnào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”

- Từ cách tiếp cận đó Hồ Chí Minh khẳng định, độc lập tự do là khát vọnglớn nhất của các dân tộc thuộc địa Người nói: “Tự do cho đồng bào tôi, độc lậpcho tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn; đấy là tất cả những điều tôihiểu”

- Nền độc lập thực sự, độc lập hoàn toàn của một dân tộc, theo Hồ ChíMinh, phải được thể hiện đầy đủ ở những nội dung chủ yếu sau:

+ Độc lập thực sự, độc lập hoàn toàn về tất cả các mặt: chính trị, kinh tế,

an ninh, toàn vẹn lãnh thổ; đối nội và đối ngoại; trong đó, trước hết và quantrọng nhát là độc lập về chính trị

+ Mọi vấn đề thuộc chủ quyền quốc gia phải do chính nhân dân của dântộc đó tự quyết định, không có sự can thiệp của nước ngoài

+ Độc lập thực sự, hoàn toàn của một dân tộc, theo Hồ Chí Minh, còn phảiđược thể hiện ở ấm no, tự do, hạnh phúc của nhân dân

Như vậy, theo Hồ Chí Minh nền độc lập thực sự, độc lập hoàn toàn củadân tộc Việt Nam là nền độc lập phải được thực hiện một cách triệt để theonguyên tắc: nước Việt Nam của người Việt Nam; mọi vấn đề thuộc chủ quyềnquốc gia của Việt Nam phải do nhân dân Việt Nam tự quyết định, không có sựcan thiệp của nước ngoài; mọi sự đồng tình, ủng hộ và giúp đỡ Việt Nam đấutranh cho độc lập, tự do, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc đều được nhândân Việt Nam hoan nghênh, ghi nhớ

c Chủ nghĩa yêu nước chân chính – Một động lực lớn của đất nước

Theo Hồ Chí Minh, chính do tinh thần yêu nước mà quân đội và nhân dân

ta đã mấy năm trường chịu đựng trăm đắng nghìn cay, kiên quyết đánh cho tanbọn thực dân cướp nước và bọn Việt gian phản quốc, kiên quyết xây dựng mộtnước Việt Nam độc lập, thống nhất, dân chủ, tự do, phú cường, một nước ViệtNam dân chủ mới Trong tư tưởng, Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước chânchính là một bộ phận của tinh thần quốc tế, khác hẳn với tinh thần “vị quốc” củabọn đế quốc phản động

2 Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

a Vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Vấn đề dân tộc bao giờ cũng được nhận thức và giải quyết theo lập trườngcủa một giai cấp nhất định Theo quan điểm của CNMLN, chỉ trên lập trườngcủa giai cấp vô sản, cách mạng vô sản mới giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc.Trong Tuyên ngôn Đảng cộng sản, Mác-Ăngghen đã đề cập mối quan hệ dân tộc

và giai cấp: cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản nhằm lật đổ ách thống trị của giaicấp tư sản, ở giai đoạn đầu của nó là mang tính chất dân tộc Mác kêu gọi “giaicấp vô sản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lênthành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành giai cấp dân tộc, không phải theocái nghĩa như giai cấp tư sản hiểu” Cũng theo Mác –Ăngghen, chỉ có giai cấp vôsản mới thống nhất được lợi ích dân tộc- lợi ích của mình với các lợi ích củanhân dân lao động và của cả dân tộc Chỉ có xoá bỏ áp bức, bóc lột giai cấp thìmới xoá bỏ áp bức dân tộc, đem lại độc lập thật sự cho dân tộc mình và cho dântộc khác Tuy nhiên, Mác và Ăngghen không đi sâu nghiên cứu vấn đề dân tộc

vì ở Tây Âu vấn đề dân tộc đã được giải quyết trong cách mạng tư sản, đối vớiMác, vấn đề dân tộc chỉ là thứ yếu so với vấn đề giai cấp

Thời đại Lênin, khi CNĐQ đã trở thành một hệ thống thế giới, cách mạnggiải phóng dân tộc trở thành bộ phận của cách mạng vô sản, Lênin mới phát triểnvấn đề dân tộc thành học thuyết về cách mạng thuộc địa Lênin cho rằng, cáchmạng vô sản ở chính quốc không thể giành thắng lợi nếu không liên minh vớicuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức ở thuộc địa Khẩu hiệu của Mác được

bổ sung: “vô sản toàn thế giới và các dân tộc bị áp bức, đoàn kết lại.” Lênin đãthực sự “đặt tiền đề cho một thời đại mới, thật sự cách mạng trong các nướcthuộc địa.”

Hồ Chí Minh, từ chủ nghĩa yêu nước đến với CNMLN, đã nhận thức đượcmối quan hệ chặt chẽ giữa dân tộc và giai cấp, dân tộc và quốc tế, độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội, lựa chọn cách mạng giải phóng dân tộc theo con đườngcách mạng vô sản Hồ Chí Minh nêu, các nước thuộc địa phương Đông khôngphải làm ngay cách mạng vô sản, mà trước hết giành độc lập dân tộc Có độc lậpdân tộc rồi mới bàn đến cách mạng XHCN Từ thực tiễn của đấu tranh cáchmạng, Nguyễn Ái Quốc đã phê phán quan điểm của các đảng cộng sản Tây Âukhông đánh giá đúng vai trò, vị trí, tương lai của cách mạng thuộc địa, vàNguyễn Ái Quốc đi đến luận điểm: “Các dân tộc thuộc địa phải dựa vào sứcmình là chính, đồng thời biết tranh thủ sự đoàn kết, ủng hộ của giai cấp vô sản vànhân dân lao động thế giới để phải đấu tranh giành độc lập cho dân tộc, từ cáchmạng giải phóng dân tộc tiến lên làm cách mạng XHCN.”

Sự kết hợp nhuần nhuyễn vần đề giai cấp và vấn đề dân tộc của Hồ ChíMinh thể hiện:

- Khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân và quyền lãnh đạo duynhất của Đảng cộng sản trong quá trình cách mạng Việt Nam

- Chủ trương đại đoàn kết dân tộc rộng rãi trên nền tảng liên minh côngnhân, nông dân và trí thức, dưới sự lãnh đạo của Đảng

- Sử dụng bạo lực cách mạng của quần chúng để chống lại bạo lực phảncách mạng của kẻ thù

- Thiết lập chính quyền nhà nước của dân, do dân và vì dân

- Gắn kết mục tiêu độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội

b Giải phóng dân tộc là vấn đề trên hết, trước hết, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

- Hai mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội phải kết hợp chặt chẽvới nhau suốt tiến trình của cách mạng Việt Nam

Mục tiêu trực tiếp của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân là giành đượcđộc lập dân tộc, đồng thời cũng chuẩn bị tiền đề cho giai đoạn cách mạng tiếptheo là cách mạng xã hội chủ nghĩa Không giành được độc lập dân tộc, khôngchuẩn bị được những tiền đề cần thiết thì không thể tiến hành được cuộc cáchmạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Nhưng giành được độc lập mới chỉ là bước đầu của việc thực hiện mụctiêu độc lập dân tộc Còn phải củng cố và bảo vệ nền độc lập dân tộc mới giànhđược Vì vậy khi bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, một mặt, chúng

ta phải xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; mặtkhác, phải làm thất bại mọi âm mưu phá hoại, lật đổ của các thế lực thù địch.Càng thắng lợi trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, chúng ta càng

có điều kiện bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc

- Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội còn kết hợp ngay trong cách mạngdân tộc dân chủ nhân dân và trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

Giữa hai giai đoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và trong cáchmạng xã hội chủ nghĩa không có bức tường thành ngăn cách Cuối giai đoạntrước đã có thể tiến hành một số nhiệm vụ của giai đoạn sau; khi bước vào giaiđoạn sau vẫn có thể phải hoàn thành nốt một số nhiệm vụ còn lại của giai đoạntrước

Sự kết hợp chặt chẽ độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội còn thể hiện ởnhiều nhiệm vụ quan trọng khác, như vấn đề thực hiện dân chủ, xây dựng nhànước của dân, do dân, vì dân, vấn đề không ngừng cải thiện và nâng cao đờisống của nhân dân v.v Đó là những vấn đề chung của cả mục tiêu độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội Những vấn đề đó đã đặt ra và thực hiện một phần ở giaiđoạn cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, chúng càng được mở rộng, nâng caohơn trong giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa

c Giải phóng dân tộc tạo tiền đề để giải phóng giai cấp.

Hồ Chí Minh giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm giai cấp, nhưngđồng thời đặt vấn đề giai cấp trong vấn đề dân tộc Giải phóng dân tộc khỏi áchthống trị của chủ nghĩa thực dân là điều kiện để giải phóng giai cấp

Vì thế, lợi ích của giai cấp phải phục tùng lợi ích của dân tộc Tháng5/1941, Người cùng Trung ương Đảng khẳng định: “Trong lúc này quyền lợi của

bộ phận, của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử, tồn vong của quốc gia dân tộc.Trong lúc này không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi đượcđộc lập, tự do cho toàn thể dân tộc, thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộccòn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của bộ phận, của giai cấp đến vạnnăm cũng không đòi lại được”

d Giữ vững độc lập cho dân tộc mình, đồng thời tôn trọng độc lập của các dân tộc khác

- Về chính sách đối ngoại của Nhà nước Việt Nam độc lập theo Hồ ChíMinh: “làm bạn với mọi nước dân chủ và không gây thù oán vói một ai”, theonguyên tắc:

+ Việt Nam không can thiệp vào công việc nội bộ của các dân tộc khác,đồng thời “kiên quyết chống hết thảy” những âm mưu, hành động “xâm phạm đếnquyền tự do độc lập” của dân tộc Việt Nam

+ Việt Nam thực hiện nghiêm chỉnh các cam kết quốc tế mà mình đã kýkết, đồng thời yêu cầu các nước trên thế giới tôn trọng và có trách nhiệm thực hiệntrung thực các cam kết đã ký với Việt Nam

+ Mọi tranh chấp giữa Việt Nam và các dân tộc khác, cũng như mọi vấn đềquốc tế, cần được giải quyết bằng thương lượng hòa bình

- Đối với các nước có thế lực xâm lược Việt Nam như Pháp, Mỹ, Hồ ChíMinh luôn chủ động, tích cực tìm mọi giải pháp ngăn chặn chiến tranh xẩy ra; vìtheo người, chiến tranh sẽ gây thiệt hại cho cả hai dân tộc

Khi nhân dân Việt Nam buộc phải tiến hành kháng chiến để bảo vệ độc lập,chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ của mình và để bảo vệ hòa bình thế giới,

Hồ Chí Minh tuyên bố dân tộc Việt Nam không thù oán, không chống dân tộc cócác thế lực đang gây chiến ở Việt Nam, đồng thời Người luôn tìm kiếm giải phápkết thúc chiến tranh có lợi cho cả hai dân tộc Ngoài giải pháp đình chiến, đàmphán, Hồ Chí Minh còn chỉ cho bọn xâm lược cách rút khỏi Việt Nam để tránh bịtiêu diệt và để bảo vệ danh dự của dân tộc họ trước dư luận quốc tế

Trong kháng chiến, Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh rằng nhân dân ViệtNam luôn tôn trọng nhân dân Pháp, nhân dân Mỹ, muốn quan hệ thân thiện vớihai nước này, Việt Nam sẽ hợp tác cùng có lợi với những người Pháp, nhữngngười Mỹ muốn làm ăn ở Việt Nam trên cơ sở họ tôn trọng độc lập, chủ quyềnquốc gia và toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc Việt Nam

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1 Tính chất, nhiệm vụ và mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc.

* Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng ở thuộc địa

- Nếu như mâu thuẫn chủ yếu ở các nước tư bản chủ nghĩa phương Tây là

mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản, thì mâu thuẫn chủ yếu trong

xã hội thuộc địa phương Đông là mâu thuẫn giữa dân tộc bị áp bức với chủ nghĩathực dân

Hồ Chí Minh cho rằng sự phân hóa giai cấp ở các nước thuộc địa phươngĐông không giống như ở các nước tư bản phương Tây Các giai cấp ở thuộc địa

có sự khác nhau ít nhiều, nhưng đều chung một số phận mất nước, giữa họ vẫn

có sự tương đồng lớn: dù là địa chủ hay nông dân, họ đều chịu chung số phận làngười nô lệ mất nước Người đã phân tích: xã hội Đông Dương, Ấn Độ hayTrung Quốc, xét “về mặt cấu trúc kinh tế, không giống các xã hội phương Tâythời Trung cổ, cũng như thời cận đại và đấu tranh giai cấp ở đó không quyết liệtnhư ở đây” Do mâu thuẫn chủ yếu khác nhau, tính chất cuộc đấu tranh cáchmạng ở các nước tư bản chủ nghĩa và các nước thuộc địa cũng khác nhau Nếunhư ở các nước tư bản chủ nghĩa phải tiến hành cuộc đấu tranh giai cấp, thì ở cácnước thuộc địa trước hết lại phải tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

- Đối tượng của cách mạng ở thuộc địa không phải là giai cấp tư sản bản

xứ, cũng không phải là giai cấp địa chủ nói chung, mà là chủ nghĩa thực dân vàtay sai phản động

Cách mạng xã hội là lật đổ nền thống trị hiện có và thiết lập một chế độ xãhội mới Cách mạng ở thuộc địa trước hết phải “lật đổ ách thống trị của chủnghĩa đế quốc”, chứ chưa phải là cuộc cách mạng xóa bỏ sự tư hữu, sự bóc lộtnói chung Hồ Chí Minh luôn phân biệt rõ bọn thực dân xâm lược với nhân dâncác nước tư bản chủ nghĩa Người kêu gọi nhân dân các nước phản đối chiếntranh xâm lược thuộc địa, ủng hộ cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhândân Việt Nam

- Yêu cầu bức thiết của nhân dân các nước thuộc địa là độc lập dân tộc

Ở các nước thuộc địa, nông dân là lực lượng đông đảo nhất, chiếm hơn90% trong lực lượng toàn dân tộc Thực dân Pháp thống trị và bóc lột nhân dânViệt Nam, thì chủ yếu là thống trị và bóc lột nông dân Nông dân là nạn nhânchính của các chính sách khai thác thuộc địa, bóc lột tô thuế và cướp đoạt ruộngđất Vì thế, kẻ thù số một của nông dân là bọn đế quốc thực dân Họ có hai yêucầu: độc lập dân tộc và ruộng đất, nhưng họ luôn đặt yêu cầu độc lập dân tộc caohơn so với yêu cầu ruộng đất Cùng với nông dân, tất cả các giai cấp và tầng lớpkhác nhau đều có nguyện vong chung là “cứu giống nòi” ra khỏi cảnh “nước sôi

lửa bỏng” Việc cứu nước là việc chung của cả dân tộc bị áp bức.

- Mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa là mâu thuẫn dân tộc quy định tính chất

và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng ở thuộc địa là giải phóng dân tộc

Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Nguyễn Ái Quốc phân biệt ba loạicách mạng: cách mạng tư sản, cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dântộc; đồng thời Người nhấn mạnh tính chất và nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam

là cách mạng giải phóng dân tộc Người giải thích: Giai cấp nông dân là bộ phận

có số lượng lớn nhất trong dân tộc, nên giải phóng dân tộc chủ yếu là giải phóngnông dân Nông dân có yêu cầu về ruộng đất, nhưng nhiệm vụ ruộng đất cần tiếnhành từng bước thích hợp Khi đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, yêucầu đó đã được đáp ứng một phần, vì ruộng đất của bọn đế quốc và tay sai sẽthuộc về nông dân Đế quốc và tay sai là kẻ thù số một của nông dân, lật đổ chế

độ thuộc địa là nguyện vọng hàng đầu của nông dân

Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Nguyễn Ái Quốc xác định nhữngnhiệm vụ về chính trị, kinh tế, văn hóa- xã hội, nhưng nổi lên hàng đầu là nhiệm

vụ chống đế quốc giành độc lập dân tộc Trong tư duy chính trị của Hồ ChíMinh, giải phóng dân tộc đã bao hàm một phần giải phóng giai cấp và giải phóngcon người

Hội nghị lần thứ tám (5/1941) do Hồ Chí Minh chủ trì kiên quyết giươngcao ngọn cờ giải phóng dân tộc, nhấn mạnh đó là “nhiệm vụ bức thiết nhất”, chủtrương tạm gác khẩu hiệu “cách mạng ruộng đất”, và chỉ tiến hành nhiệm vụ đó

ở một mức độ thích hợp nhằm phục vụ cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc

Trong nhiều bài nói, bài viết thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ,

Hồ Chí Minh tiếp tục nhấn mạnh nhiệm vụ giải phóng dân tộc Trong khángchiến chống Pháp Người khẳng định: “Trường kỳ kháng chiến nhất định thắnglợi, thống nhất độc lập nhất định thành công” Trong kháng chiến chống MỹNgười nêu rõ: “Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất, đồng bào Nam, Bắc nhấtđịnh sẽ sum họp một nhà”

* Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc.

- Cách mạng giải phóng dân tộc nhằm đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩathực dân, giành độc lập dân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân

- Mục tiêu cấp thiết của cách mạng thuộc địa chưa phải là giành quyền lợi

riêng biệt của mỗi giai cấp, mà là quyền lợi chung của toàn dân tộc Giành chínhquyền về tay nhân dân.

Do hạn chế trong nhận thức về thực tiễn của cách mạng thuộc địa, lại chịuảnh hưởng của tư tưởng giáo điều, “tả khuynh”, nhấn mạnh một chiều đấu tranhgiai cấp, Hội nghị lần thứ nhất của Trung ương Đảng (10/1930) đã phê phánnhững quan điểm của Nguyễn Ái Quốc Nhưng với bản lĩnh cách mạng kiêncường, bám sát thực tiễn Việt Nam, kiên quyết chống giáo điều, tháng 5/1941,Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị lần thứ tám, chủ trưởng “thay đổi chiến lược”,

từ nhấn mạnh đấu tranh giai cấp, sang nhấn mạnh cuộc đấu tranh giải phóng dântộc Hội nghị khẳng định dứt khoát: “Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tạikhông phải là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng giải quyếthai vấn đề: phản đế và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ giải quyếtmột vấn đề cần kíp “dân tộc giải phóng”, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dươngtrong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng” Hội nghịchủ trương tiếp tục tạm gác khẩu hiệu “cách mạng ruộng đất”, chỉ chia lại côngđiền và ruộng đất “tịch thu của Việt gian phản quốc” cho dân cày nghèo, tức làruộng đất đang nằm trong tay kẻ thù của dân tộc, chứ không phải là của giai cấpđịa chủ nói chung, nhằm đánh lại kẻ thù của dân tộc cả về chính trị và kinh tế

Thắng lợi của Cách mạng tháng tám và thắng lợi của 30 năm chiến tranhcách mạng Việt Nam trước hết là thắng lợi của đường lối cách mạng giải phóngdân tộc đúng đắn và tư tưởng độc lập, tự do của Hồ Chí Minh

2 Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ợi phải đi theo con đường của cách mạng vô sản

- Bài học từ sự thất bại của các con đường cứu nước trước khi Nguyễn ÁiQuốc ra đi tìm đường cứu nước

Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, tình hình quốc tế đã có những thay đổi quantrọng: chủ nghĩa tư bản đã phát triển thành chủ nghĩa đế quốc trên phạm vi thếgiới, yêu cầu thị trường, thuộc địa trở lên ngày càng gay gắt, Chủ nghĩa đế quốcvừa tranh giành nhau để áp bức nô dịch các dân tộc nhược tiểu

Tình hình trong nước thật đen tối: nhân dân ta rên siết dưới ách thống trịcủa hai tâng áp bức thực dân, phong kiến Các phong trào yêu nước chống Pháp

do các sĩ phu lãnh đạo như: Phong trào Cần Vương mà tiêu biểu là cuộc khởi

nghĩa của Phan Đình Phùng (1885 – 1896), phong trào Đông Du (1904 – 1908)

do Phan Bội Châu khởi xướng, phong trào Duy Tân do Phan Chu Trinh, HuỳnhThúc Kháng, Trần Quý Cáp… lãnh đạo (1906- 1908), Phong trào Đông Kinhnghĩa thục (1907) do Lương Văn Can, Nguyễn Quyền lãnh đạo.v.v lần lượt thấtbại Nguyễn Tất Thành chứng kiến nỗi thống khổ của người dân mất nước,Người nhận thấy con đường cứu nước, giành độc lập dân tộc nếu cứ tiến hànhtheo kiểu cũ sẽ đi vào bế tắc, chính vì thế, mặc dù rất khâm phục tinh thần cứunước của ông, cha, nhưng Hồ Chí Minh không tán thành các con đường của họ,

mà quyết tâm ra đi tìm một con đường mới

- Hồ Chí Minh khẳng định cách mạng tư sản là không triệt để

Nghiên cứu cuộc cách mạng tư sản Mỹ (1776), Hồ Chí Minh nhận xét:

“Cách mệnh thành công đã hơn 150 năm, nhưng công nông vẫn cực khổ, vẫn cứ

lo tính cách mệnh lần thứ hai” Người chỉ rõ: “ấy là vì cách mệnh Mỹ là cáchmệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản là chưa phải cách mệnh đến nơi”

Nghiên cứu cách mạng tư sản Pháp, từ đó người đi đến kết luận: “Cáchmệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnhkhông đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục côngnông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa”; vì vậy, “mà nay công nông Pháp hẵng cònphải mưu tính cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp bức Cách mệnh

An Nam nên nhớ những điều ấy”

Đối với Hồ Chí Minh, cách mạng Pháp cũng như cách mạng Mỹ đều lànhững cuộc cách mạng không triệt để Từ đó, Người khẳng định cách mạng ViệtNam không thể đi theo khuynh hướng dân chủ tư sản

- Hồ Chí Minh khẳng định con đường giải phóng dân tộc là con đườngcách mạng vô sản

Vào tháng 7/1920, khi đọc luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và vấn

đề thuộc địa, Hồ Chí Minh tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc Đó

là con đường cách mạng vô sản – con đường đó đã trở thành hiện thực với sự rađời của nước Nga Xôviết Hồ Chí Minh dành nhiều tâm lực nghiên cứu, khảosát cuộc cách mạng tháng 10, từ đó rút ra những kết luận quan trọng đối với cáchmạng Việt Nam: “Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mạng Nga là đã thànhcông, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự

do, bình đẳng thật, không phải tự do bình đẳng giả dối như đế quốc Pháp khoekhoang bên An Nam Cách mạng Nga đã đuổi được vua, tư bản, địa chủ rồi, lại

ra sức cho công nông các nước và dân tộc bị áp bức, các thuộc địa làm cáchmệnh để đập đổ tất cả đế quốc chủ nghĩa và tư bản thế giới Cách mạng Nga dạycho chúng ta rằng muốn cách mệnh thành công thì phải dân chúng (công, nông)làm gốc, phải có đảng vững bền, phải kiên gan, hy sinh, phải thống nhất Nóitóm lại phải theo chủ nghĩa Mác Khắc Tư và Leenin” Từ đó người kết luận:

“Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đườngcách mạng vô sản” “Chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giảiphóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách

nô lệ” “Chỉ có giải phóng giai cấp vô sản thì mới giải phóng được dân tộc; cảhai cuộc giải phóng này chỉ có thể là sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản và cáchmạng thế giới”

=> Theo Hồ Chí Minh, con đường cách mạng vô sản ở thuộc địa bao hàmnội dung sau:

+ Làm cách mạng giải phóng dân tộc giành chính quyền, dần dần làm cáchmạng xã hội chủ nghĩa

+ Lãnh đạo cách mạng là giai cấp công nhân mà đội tiên phong là ĐảngCộng sản

+ Lực lượng làm cách mạng là khối đại đoàn kết toàn dân mà nòng cốt làliên minh công – nông – trí

+ Cách mạng Việt Nam là bộ phận của cách mạng thế giới “Ai làm cáchmạng trong thế giới cũng là đồng chí của người An nam ta cả” Cách mạng thuộcđịa phải gắn chặt với cách mạng vô sản chính quốc

3 Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ãnh đạo

Nguyễn Ái Quốc phân tích: “Phàm làm việc gì cũng vậy, bất kỳ lớn bé,bất kỳ khó dễ, nếu không ra sức thì chắc không thành công” Việc “giải phónggông cùm nô lệ cho đồng bào, cho nhân loại” là “việc to tát” nên phải gắng sức

“Việc gì khó cho mấy, quyết tâm làm thì chắc được, ít người làm không nổi,nhiều người đồng tâm hợp lực mà làm thì phải nổi Đời này làm chưa xong thìđời sau nối theo làm thì phải xong”

- Muốn làm cách mệnh theo Hồ Chí Minh:

+ Trước hết phải làm cho dân giác ngộ

+ Phải giảng lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu

+ Cách mệnh phải hiểu phong triều thế giới, phải bày sách lược cho dân.+ Phải bền gan, đồng chí, đồng lòng và quyết tâm

+ Phải biết cách làm thì mới chóng

=> Vì vậy sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có Đảngcách mệnh

- Nhiệm vụ lãnh đạo của Đảng theo Hồ Chí Minh là:

+ Xác định mục tiêu của cách mạng, xây dựng đường lối cách mạng giảiphóng dân tộc

+ Thông qua cương lĩnh đường lối của mình, Đảng tổ chức vận động, tậphợp các lực lượng cách mạng, xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất (nòng cốt làliên minh công nông)

+ Thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: chống đế quốc và chống phong kiến,giành độc lập dân tộc, đem lại tự do và hạnh phúc cho nhân dân

4 Lực l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc.

Ngay từ những năm 20, Hồ Chí Minh đã xác định cách mạng Việt Nam là

“dân tộc cách mệnh” và nói rõ quan điểm của mình về lực lượng cách mạngtrong cách mạng giải phóng dân tộc: “Dân tộc cách mệnh thì chưa phân giai cấp,nghĩa là sĩ, nông, công, thương đều nhất trí chống lại cường quyền” Như vậy,lực lượng cách mạng giải phóng dân tộc là toàn dân hay tất cả những người yêunước

Trong cách mạng tháng tám 1945 cũng như hai cuộc kháng chiến chốngPháp và chống Mỹ, Hồ Chí Minh lấy nhân dân làm nguồn sức mạnh Quan điểm

“lấy dân làm gốc” xuyên suốt quá trình chỉ đạo chiến tranh của Người “Có dân

là có tất cả”, “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũngxong” Khi còn hoạt động ở nước ngoài Hồ Chí Minh nói: “Đối với tôi, câu trảlời đã rõ ràng: trở về nước đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết

họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do, độc lập”

Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc theo Hồ Chí Minh bao gồmtoàn dân tộc Cụ thể:

- Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Người khẳng định: “Công nông làngười chủ cách mệnh”, “Công nông là gốc cách mệnh”, “cách mệnh phải lấycông nông làm gốc”

- Tầng lớp tiểu tư sản, trí thức theo Hồ Chí Minh cũng bị đế quốc, phongkiến áp bức bóc lột và có đặc điểm nổi bật là “có đầu óc dân tộc và đầu óc cáchmạng” Trong tác phẩm Đường cách mệnh Người coi là bầu bạn của công nông

- Đối với giai cấp tư sản dân tộc, Hồ Chí Minh đánh giá cao tinh thần yêunước của họ và thấy rõ họ “cũng bị đế quốc và phong kiến ngăn trở” con đườngphát triển vì vậy theo Người: “giai cấp tư sản dân tộc cũng là động lực của cáchmạng”

- Những bộ phận khác, trung, tiểu địa chủ và một số cá nhân thuộc giaicấp bóc lột có tinh thần yêu nước, hay “chưa rõ mặt phản bội” dân tộc, thì cầnphải tranh thủ, lôi kéo họ về phía cách mạng

=> Như vậy: chủ trương tập hợp lực lượng của Hồ Chí Minh phản ánh tưtưởng đại đoàn kết dân tộc của Người Năm 1942, Người chủ trương già, trẻ,gái, trai, dân, lính đều tham gia đánh giặc Năm 1944, Người viết: “cuộc khángchiến của ta là cuộc kháng chiến toàn dân, vũ trang toàn dân”…Kháng chiếnchống Mỹ: “cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng của mọi người Việt Nam yêunước” “31 triệu đồng bào ta…là 31 triệu chiến sĩ anh dũng diệt Mỹ, cứu nước,quyết giành thắng lợi cuối cùng” Đây là tư tưởng có ý nghĩa chiến lược về tậphợp sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân của Hồ Chí Minh

5 Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành chủ động, sáng tạo và

có khả năng giành thắng l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc

* Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo

- Sức sống của chủ nghĩa tư bản tập trung ở các thuộc địa

Nguyễn Ái Quốc khẳng định: “Tất cả sinh lực của chủ nghĩa tư bản quốc

tế đều lấy ở các xứ thuộc địa Đó là nơi chủ nghĩa tư bản lấy nguyên liệu cho cácnhà máy của nó, nơi nó đầu tư, tiêu thụ hàng, mộ nhân công rẻ mạt cho đạo quânlao động của nó, và nhất là tuyển những binh lĩnh bản xứ cho các đạo quân phản

cách mạng của nó” “Nọc độc và sức sống của con rắn độc tư bản chủ nghĩađang tập trung ở các nước thuộc địa” Người thẳng thắn phê bình một số Đảngcộng sản không thấy được vấn đề quan trọng đó Người chỉ rõ: “Bàn về khả năng

và các biện pháp cách mạng, đề ra kế hoạch của cuộc chiến đấu sắp tới, các đồngchí Anh và Pháp cũng như các đồng chí ở các đảng khác hoàn toàn bỏ qua luậnđiểm cực kỳ quan trọng có tính chất chiến lược này Chính vì thế, tôi hết sức kêugọi các đồng chí: hãy chú ý”

- Khả năng cách mạng to lớn của nhân dân các dân tộc thuộc địa

Trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân, cáchmạng thuộc địa có tầm quan trọng đặc biệt Nhân dân các dân tộc thuộc địa cókhả năng cách mạng to lớn Theo Hồ Chí Minh, phải “làm cho các dân tộc thuộcđịa, từ trước đến nay vẫn cách biệt nhau, hiểu biết nhau hơn và đoàn kết lại đểđặt cơ sở cho một liên minh phương Đông tương lai, khối liên minh này sẽ làmột trong những cái cánh của cách mạng vô sản”

- Chủ nghĩa dân tộc là một động lực lớn ở các nước đang đấu tranh giànhđộc lập

+ Cùng với sự kết án chủ nghĩa thực dân và cổ vũ các dân tộc thuộc địavùng dậy đấu tranh, Hồ Chí Minh khẳng định: Đối với các dân tộc thuộc địa ởphương Đông, “chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước”

Vì thế, “người ta sẽ không thể làm gì được cho người An Nam nếu khôngdựa trên các động lực vĩ đại, và duy nhất của đời sống xã hội của họ” Ngườikiến nghị về cương lĩnh hành động của Quốc tế cộng sản là: “Phát động chủnghĩa dân tộc bản xứ nhân danh Quốc tế cộng sản… Khi chủ nghĩa dân tộc của

họ thắng lợi… nhất định chủ nghĩa dân tộc ấy sẽ biến thành chủ nghĩa Quốc tế”

+ Hồ Chí Minh thấy rõ sức mạnh của chủ nghĩa dân tộc với tư cách chính

là chủ nghĩa yêu nước chân chính của các dân tộc thuộc địa Đó là sức mạnhchiến đấu và thắng lợi trước bất cứ thế lực ngoại xâm nào

Theo Hồ Chí Minh, “chính do tinh thần yêu nước mà quân đội và nhândân ta đã mấy năm trường chịu đựng trăm đắng nghìn cay, kiên quyết đánh chotan bọn thực dân cướp nước và bọn Việt gian phản quốc, kiên quyết xây dựngmột nước Việt Nam độc lập, thống nhất, dân chủ, tự do, phú cường, một nướcViệt Nam dân chủ mới” Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa dân tộc chân

chính “là một bộ phận của tinh thần quốc tế”, “khác hẳn tinh thần” vị quốc “củabọn phẩn động”.

Xuất phát từ sự phân tích quan hệ giai cấp trong xã hội thuộc địa, từtruyền thống dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã đánh giá cao sức mạnh của chủnghĩa dân tộc mà những người cộng sản phải nắm lấy và phát huy, và Người cho

đó là “một chính sách mang tính hiện thực tuyệt vời”

- Công cuộc giải phóng nhân dân thuộc địa chỉ có thể thực hiện được bằng

sự nỗ lực tự giải phóng

Trong khi yêu cầu Quốc tế cộng sản và các Đảng cộng sản quan tâm đếncách mạng thuộc địa, Hồ Chí minh khẳng định công cuộc giải phóng nhân dânthuộc địa chỉ có thể thực hiện được bằng sự nỗ lực tự giải phóng Vận dụng côngthức của Mác, “sự nghiệp giải phóng của giai cấp công nhân phải là sự nghiệpcủa bản thân giai cấp công nhân” Nguyễn Ái Quốc đi đến kết luận: “công cuộcgiải phóng anh, em (nhân dân thuộc địa) chỉ có thể thực hiện được bằng sự nỗlực của bản thân anh em”

Hồ Chí Minh đánh giá rất cao sức mạnh của một dân tộc vùng dậy chống

đế quốc thực dân Người chủ trương phát huy nỗ lực chủ quan của dân tộc, tránh

tư tưởng bị động trông chờ vào sự giúp đỡ bên ngoài Tháng 8/1945, khi thời cơcách mạng xuất hiện, Người kêu gọi: “Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy, đemsức ta mà giải phóng cho ta” Người nói: “Kháng chiến trường kỳ gian khổ đồngthời lại phải tự lực cánh sinh Trông vào sức mình… Cố nhiên sự giúp đỡ củacác nước bạn là quan trọng, nhưng không được ỷ lại, không được ngồi mong chờngười khác Một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khácgiúp đỡ thì không xứng đáng được độc lập”

* Quan hệ giữa cách mạng thuộc địa với cách mạng vô sản ở chính quốc.

- Cùng chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc

Hồ Chí Minh cho rằng, cách mạng thuộc địa và cách mạng vô sản chínhquốc có mối liên hệ mật thiết với nhau trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đếquốc Ngay từ Đại hội V quốc tế cộng sản (1924), Nguyễn Ái Quốc đã chỉ rõ:

“vận mệnh của giai cấp vô sản thế giới và đặc biệt là vận mệnh của giai cấp vôsản ở các nước đi xâm lược thuộc địa gắn chặt với vận mệnh của giai cấp bị áp

bức ở các thuộc địa ” Luận điểm về con đỉa 2 vòi cho thấy cần thiết phải thực

hiện liên minh chiến đấu giữa cách mạng vô sản chính quốc với cách mạng thuộcđịa.

- Quan hệ bình đẳng với cách mạng vô sản

Trong phong trào cộng sản quốc tế đã từng tồn tại quan điểm cho rằngcách mạng thuộc địa phụ thuộc vào thắng lợi của cách mạng vô sản ở chínhquốc Luận cương về phong trào cách mạng ở các nước thuộc địa và nửa thuộcđịa nêu ở Đại hội VI Quốc tế cộng sản (1928): “chỉ có thể thực hiện hoàn toàncông cuộc giải phóng các thuộc địa khi giai cấp vô sản giành được thắng lợi ởcác nước tư bản tiên tiến” Quan điểm này vô hình dung đã làm giảm tính chủđộng, sáng tạo của phong trào cách mạng thuộc địa

Theo Hồ Chí Minh, giữa cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa vàcách mạng vô sản ở chính quốc có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động qualại lẫn nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc Đó làmối quan hệ bình đẳng chứ không phải là quan hệ lệ thuộc, hoặc quan hệ chính –phụ

- Cách mạng giải phóng dân tộc có thể giành thắng lợi trước cách mạng vôsản ở chính quốc

Nguyễn Ái Quốc nhận thức vai trò, vị trí chiến lược của cách mạng thuộcđịa và nhờ đánh giá đúng sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc,ngay từ năm 1924, Người đã nói: “Cách mạng thuộc địa không những không phụthuộc vào cách mạng vô sản ở chính quốc mà có thể giành thắng lợi trước” “họ

có thể giúp đỡ những người anh em mình ở phương Tây trong nhiệm vụ giảiphóng hoàn toàn” Đây là luận điểm sáng tạo, có giá trị lý luận và thực tiễn tolớn; cống hiến quan trọng của Hồ Chí Minh vào kho tàng lý luận của chủ nghĩaMác-Lênin Cách mạng Việt Nam đã chứng minh luận điểm của Hồ Chí Minh làđúng đắn

6 Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng con đường cách mạng bạo l‎ý cơ bản của chủ nghĩa Mác-ực

- Quan điểm về bạo lực cách mạng

+ Về tính tất yếu của bạo lực cách mạng, Hồ chí Minh chỉ rõ: “Trong cuộcđấu tranh gian khổ chống kẻ thù của giai cấp và của dân tộc, cần dùng bạo lựccách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng, giành lấy chính quyền và bảo vệ

chính quyền”

+ Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, coi sự nghiệp cáchmạng là sự nghiệp của quần chúng, Hồ Chí Minh cho rằng bạo lực cách mạng làbạo lực của quần chúng

+ Về hình thức của bạo lực cách mạng bao gồm cả đấu tranh chính trị vàđấu tranh vũ trang, nhưng phải “tuỳ tình hình cụ thể mà quyết định những hìnhthức đấu tranh cách mạng thích hợp, sử dụng đúng và khéo kết hợp các hình thứcđấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị để giành thắng lợi cho cách mạng”

- Tư tưởng bạo lực cách mạng gắn bó hữu cơ với tư tưởng nhân đạo vàhòa bình

+ Hồ Chí Minh bao giờ cũng tận dụng mọi khả năng giải quyết xung độtbằng biện pháp hoà bình, chủ động đàm phán thương lượng, chấp nhận nhượng

bộ có nguyên tắc Việc tiến hành chiến tranh chỉ là giải pháp cuối cùng

+ Khi sử dụng bạo lực theo Hồ Chí Minh không phải tiêu diệt hết lựclượng của địch, mà chủ yếu là đánh bại ý chí xâm lược của chúng, kết hợp giànhthắng lợi về quân sự với giải pháp ngoại giao để kết thúc chiến tranh

- Hình thái bạo lực cách mạng

+ Hồ Chí Minh chủ trương tiến hành khởi nghĩa toàn dân và chiến tranhnhân dân “không dùng toàn lực của nhân dân về đủ mọi mặt để ứng phó thìkhông thể nào thắng lợi được”

+ Trong chiến tranh “quân sự là việc chủ chốt”, nhưng phải kết hợp chặtchẽ với đấu tranh chính trị “Thắng lợi quân sự đem lại thắng lợi chính trị, thắnglợi chính trị sẽ làm cho thắng lợi quân sự to lớn hơn”

+ Đấu tranh ngoại giao cũng là một mặt trận có ý nghĩa chiến lược tácdụng thêm bạn bớt thù, phân hóa và cô lập kẻ thù Hồ Chí Minh chủ trương “vừađánh vừa đàm”, “đánh là chủ yếu, đàm là hỗ trợ”

+ Đấu tranh kinh tế là ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, pháttriển kinh tế của ta, phá hoại kinh tế của địch Người kêu gọi “hậu phương thiđua với tiền phương”, coi “ruộng rẫy là chiến trường, cuốc cày là vũ khí, nhànông là chiến sĩ”, “tay cày tay súng, tay búa tay súng, ra sức phát triển sản xuất

để phục vụ kháng chiến

+ Chiến tranh về mặt văn hóa, tư tưởng theo Hồ Chí Minh so với nhữngmặt khác cũng không kém quan trọng.

+ Chiến lược đánh lâu dài Theo Hồ Chí minh: “…Ta lấy trường kỳ khángchiến trị nó, thì địch nhất định thua, ta nhất định thắng”….”Thắng lợi với trường

kỳ phải đi đôi với nhau” “Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân

ta có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa…song nhân dân Việtnam quyết không sợ Không có gì quý hơn độc lập tự do”

+ Tự lực cánh sinh là phương châm của bạo lực cách mạng Theo Hồ ChíMinh: …“kháng chiến trường kỳ gian khổ đồng thời lại phải tự lực cánh sinh.Trông vào sức mình…cố nhiên sự giúp đỡ của các nước bạn là quan trọng,nhưng không được ỷ lại, không được ngồi mong chờ người khác”

KẾT LUẬN

- Làm phong phú học thuyết Mác- Lênin về cách mạng thuộc địa

+ Về lý luận cách mạng giải phóng dân tộc

+ Về phương pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc

- Làm chuyển hóa phong trào yêu nước, tạo điều kiện cho sự ra đời Đảngcộng sản Việt Nam

- Đặt cơ sở để xây dựng nên đường lối cách mạng giải phóng dân tộc củaĐảng

+ Là cơ sở hình thành cương lĩnh cách mạng đầu tiên của Đảng

+ Là cơ sở để phát triển và hoàn chỉnh đường lối cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân tiến lên chủ nghĩa xã hội qua ba giai đoạn

+ Là cơ sở của đường lối chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện

- Soi đường thắng lợi cho thắng lợi của Cách mạng tháng tám 1945

- Soi đường cho thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống Pháp, đỉnh cao làchiến dịch Điện Biên Phủ

- Soi đương cho thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâmlược

Chương III

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CNXH

VÀ CON ĐƯỜNG QUÁ ĐỘ LÊN CNXH Ở VIỆT NAM

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

1 Tính tất yếu của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

- Vận dụng và quán triệt quan niệm duy vật về lịch sử của học thuyếtmácxít, Hồ Chí Minh thấy rõ lịch sử xã hội loài người là một quá trình tự nhiêncủa sự thay thế lần lượt các phương thức sản xuất

Quy luật phổ quát, tiến hóa chung này được quyết định bởi sự vận độngkhông ngừng của lực lượng sản xuất xã hội Tinh thần của học thuyết Mácxít vềhình thái kinh tế xã hội được Hồ Chí Minh diễn giải một cách giản lược, hết sức

dễ hiểu Theo Hồ Chí Minh: “cách sản xuất và sức sản xuất phát triển và biến đổimãi, do đó mà tư tưởng con người, chế độ xã hội v.v cũng phát triển và biến đổi.Chúng ta đều biết từ xưa đến đời nay, cách sản xuất từ chỗ dùng cành cây, búa

đá phát triển dần dần đến máy móc, sức điện, sức nguyên tử Chế độ xã hội chủnghĩa cũng phát triển từ cộng sản nguyên thủy đến chế độ nô lệ, chế độ phongkiến, đến chế độ tư bản chủ nghĩa và ngày nay gần một nửa loài người đang tiếnlên chế độ xã hội chủ nghĩa và chế độ cộng sản chủ nghĩa Sự phát triển và tiến

bộ đó không ai ngăn cản được”

- Trong bài báo Đông Dương đăng trên tạp chí cộng sản (Pháp) số 14 năm

1921, sau khi chỉ ra những hình thức bóc lột, đàn áp dã man, tàn bạo của bọnthực dân đối với người bản xứ, khẳng định tinh thần cách mạng mãnh liệt, quậtcường của nhân dân các nước Đông Dương, Hồ Chí Minh đã đi đến kết luận:

“Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị đất rồi: chủ nghĩa xã hội chỉ cònphải làm cái việc là gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi”

Hai luận điểm lý luận nêu trên hết sức quan trọng, gợi mở nhiều vấn đềgiúp khẳng định tính hợp lý, hợp quy luật của con đường xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam Trong các luận điểm trên, sự phân tích của chủ tịch Hồ Chí Minh khôngchỉ suất phát từ sự chín muồi của cơ sở kinh tế làm xuất hiện chủ nghĩa xã hội,

mà Người chú ý đến một phương diện khác rất quan trọng đối với các nướcphương Đông: chủ nghĩa xã hội ra đời chính từ sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản

Xã hội thuộc địa nửa phong kiến luôn nảy mầm và nuôi dưỡng ý thức giác ngộdân tộc, ý thức giác ngộ giai cấp và chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản với tưcách là một chế độ xã hội có khả năng xóa bỏ hoàn toàn mọi xiềng xích, nô dịchtồn tại từ trước tới nay.

- Chủ nghĩa xã hội là bước phát triển tất yếu sau khi giành được độc lậptheo con đường các mạng vô sản

- Xây dựng chủ nghĩa xã hội là nhằm giải phóng con người một cách triệtđể

2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đặc trưng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

a Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội.

- Một là, Hồ Chí Minh Tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ giá trị tư tưởng, văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam

+ Chủ nghĩa yêu nước Người Viết: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêunước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi tổ quốc bịxâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh

mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bánnước và lũ cướp nước” Khi tổng kết lịch sử dân tộc, Hồ Chí Minh chỉ rõ chủnghĩa yêu nước, chủ nghĩa dân tộc chân chính là “động lực vĩ đại và duy nhấtcủa lịch sử dân tộc”, người ta sẽ không thể làm gì cho người Việt Nam nếukhông dựa trên động lực vĩ đại và duy nhất này

+ Tinh thần đoàn kết Đoàn kết tạo nên lực lượng vật chất để phát huy cao

độ chủ nghĩa yêu nước Người chỉ rõ: “Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhândân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi Nhờ lực lượng ấy mà tổtiên ta đã đánh thắng quân Nguyên, quân Minh, đã giữ vững quyền tự do, tự chủ.Nhờ lực lượng ấy mà sức kháng chiến của ta càng ngày càng mạnh Nhờ lựclượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn nỗi khó khăn thiếu thốn, đóikhổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan quân giặc cướp nước Nhờ lực lượng ấy

mà với gậy tầm vông và súng hoả mai lúc đầu, chúng ta đã liên tiếp thắng địch"

+ Chủ nghĩa nhân đạo Ba trụ cột giá trị ấy tạo thành bệ đỡ cho toàn bộlịch sử dân tộc ta trong quá khứ cũng như hiện tại và tương lai Chủ nghĩa nhânđạo biểu hiện ra ở lối sống trọng tình trọng nghĩa, ở lòng khoan dung, nhân áitrong quan hệ giữa con người với con người “Người kiên quyết cách mạng nhất

lại là người đa tình, chí hiếu nhất” Sự nghiệp đấu tranh cách mạng của mộtchiến sĩ cộng sản quốc tế khiến Hồ Chí Minh thấy rằng, nhân đạo là bản chấtchung của loài người: “Con người dù là xấu, tốt, văn minh hay dã man đều cótình”, “Tuy phong tục mỗi dân tộc mỗi khác, nhưng có một điều thì dân tộc nàocũng giống nhau, ấy là dân nào cũng yêu sự lành, ghét sự dữ” và sức cảm hoá,sức chinh phục lớn nhất của chủ nghĩa Mác- Lênin đối với mọi người chính làchủ nghĩa nhân đạo cách mạng của nó: “Hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin là phải sốngvới nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình cónghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin được” Trong quan niệm của HồChí Minh, chủ nghĩa nhân đạo gắn liền với sự tôn trọng quyền sống, quyền sungsướng và quyền tự do của mọi người, mọi dân tộc.

- Hai là, Hồ Chí Minh tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ chủ nghĩa yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc

Sự lựa chọn con đường giải phóng dân tộc, con đường phát triển tương laicủa dân tộc bắt đầu từ sự lựa chọn con đường của Nguyễn Tất Thành Chúng tahãy nghe Hồ Chí Minh nói về thời kỳ này: Nhân dân Việt Nam – trong đó cóông cụ thân sinh ra tôi, lúc này thường tự hỏi nhau rằng ai là người sẽ giúp mìnhthoát khỏi ách thống trị của Pháp Người này nghĩ là Nhật Người khác nghĩ làAnh Có người khác nghĩ là Mỹ Tôi thì tôi thấy phải đi ra nước ngoài để xemcho rõ Đó là cách suy nghĩ độc lập, sáng tạo của Nguyễn Tất Thành trong tìnhhình mà các bậc sĩ phu yêu nước hàng đầu đang đấu chọi nhau về con đường,làm li tán lực lượng, phân chia chí hướng, suy yếu khối đại đoàn kết dân tộc vàAnh quyết định ra đi tìm đường cứu nước, để sau này trở về giúp đỡ đông bào,thức tỉnh đồng bào, giải phóng quê hương

Bước đột phá có tính quyết định và định hướng đi của Nguyễn ái Quốccho tiến trình cách mạng Việt Nam là từ khi Người bắt gặp chủ nghĩa Mác-

Lênin qua đọc bản, sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và

thuộc địa của Lênin Có thể nói, Luận cương của Lênin đã trả lời được câu hỏi

bức thiết nhất của thời đại cũng là của nhân dân Việt Nam: đi theo học thuyếtnào, chủ nghĩa nào và bằng con đường nào để có thể giải phóng được dân tộckhỏi ách thực dân Hồ Chí Minh đã cụ thể hoá bằng hai luận điểm: “Bây giờ họcthuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất,

cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin”, “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc,không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản”.

- Ba là, Hồ Chí Minh Tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ giá trị tư tưởng, văn hóa phương Đông

Nội dung tư tưởng lớn nhất của Khổng giáo mà Hồ Chí Minh đã tiếp thu

và từ đó ảnh hưởng lớn đến cách tiếp cận của Người về chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam, đó là quan niệm về xã hội lý tưởng Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc đến quanniệm của Khổng giáo về “thế giới đại đồng” Chẳng hạn, khi trả lời phỏng vấncủa nhà báo Nga Ô Manđenxtam, Hồ Chí Minh đã nói: “Khổng giáo không phải

là tôn giáo mà là một thứ khoa học về kinh nghiệm đạo đức và phép ứng xử Vàtrên cơ sở đó người ta đưa ra khái niệm về “thế giới đại đồng”” Ngay trongĐường Kách Mệnh, khi giới thiệu về Cách mạng tháng mười Nga, Hồ Chí Minh

đã viết: “Đảng cộng sản cầm quyền, tổ chức ra chính phủ công, nông, binh phátđất ruộng cho dân cày, giao công xưởng cho thợ thuyền, không bắt dân đi chếtcho tư bản và đế quốc chủ nghĩa nữa, ra sức tổ chức kinh tế mới, để thực hànhchủ nghĩa thế giới đại đồng”

Có thể lý giải là Hồ Chí Minh đã sử dụng khái niệm “thế giới đại đồng”cũng như nhiều khái niệm vốn quen thuộc khác với nhân dân để trình bày nhữngvấn đề lý luận phức tạp cho nhân dân dễ hiểu, song cũng không thể phủ nhậnđược rằng Hồ Chí Minh thấy sự gần gũi của mô hình xã hội lý tưởng mà Khổnggiáo đã khái quát nên từ khát vọng của quần chúng nhân dân với mô hình chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Không phải ngẫu nhiên mà Hồ Chí Minhgiải thích mệnh đề của Khổng tử: “Bất hoạn quả nhi hoạn bất quân, bất hoạn bầnnhi hoạn bất yên” là “không sự thiếu chi, sợ không công bằng; không sợ nghèo,chỉ sợ lòng dân không yên”, mà công bằng vốn là một đặc trưng bản chất củachủ nghĩa xã hội theo quan niệm của Hồ Chí Minh

- Bốn là, Hồ Chí Minh Tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin

Trong những năm 1920 – 1930, Hồ Chí Mình đã chỉ ra cái thiếu của cáchmạng Việt Nam chính là chủ nghĩa Mác- Lênin và Người cũng chỉ rõ một khi chủnghĩa Mác- Lênin được truyền bá sâu rộng vào trong các tầng lớp nhân dân ViệtNam, thức tỉnh họ và thông qua đảng cộng sản – một đảng vững “vững bền”, “bềngan”, “hy sinh”, “thống nhất”, “theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin”, tổ chức