SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TÂY NINH TRƯỜNG THPT QUANG TRUNG NGỮ VĂN 12 (Chương trình : Chuẩn ) Quyển 3: Từ tuần đến tuần GV : Trần Kim Lan Năm học 2009 – 2010 Tiết: 19,20 Ngày TÂY TIẾN QUANG DŨNG A / Mục tiêu cần đạt : Giúp H: - Cảm nhận vẻ đẹp hùng vĩ, mĩ lệ thiên nhiên Miền tây nét hào hoa dũng cảm, vẻ đẹp bi tráng hình ảnh người lính Tây Tiến - Nắm nét đặc sắc nghệ thuật thơ: bút pháp lãng mạn, sáng tạo hình ảnh giọng điệu B/ Chuẩn bị: ♠ G: SGK, SGV, thiết kế học ♠ H: SGK; Đọc hiểu “Tây Tiến”; Bài soạn C/ Phương pháp dạy học: GV tổ chức dạy theo cách kết hợp ph/pháp: thảo luận nhóm, phát vấn, phân tích, diễn giảng, … D/ Tiến trình dạy học: Ổn định tổ chức: Kiểm diện HS Kiểm tra cũ: THÔNG ĐIỆP NHÂN NGÀY … Câu hỏi: - Nội dung thơng điệp mà tác giả muốn gửi tới tồn nhân loại gì? (III) - Theo em, nói sức hấp dẫn Thơng điệp nhân ngày giới phòng chống AIDS, – – 2003 Cô-phi-An-Nan lập luận? (II.2) - Qua đó, em rút học cho làm văn nghị luận xã hội ? Giảng mới: * Giới thiệu HOẠT ĐỘNG CỦA G VÀ H NỘI DUNG CẦN ĐẠT * Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung tác giả văn - Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung tác giả + GV: Gọi HS đọc phần Tiểu dẫn SGK + GV: Những nét cần lưu ý tác giả Quang Dũng ? + HS trả lời I TÌM HIỂU CHUNG: 1.Tác giả : - Tên thật : Bùi Đình Diệm (1921 – 1988) - Quê hương: Phượng Trì - Đan Phượng – Hà Tây - Cuộc đời : + Là người đa tài: Làm thơ, viết văn, vẽ tranh … + Được biết nhiều với tư cách nhà thơ + Phong cách sáng tác: vừa hồn nhiên vừa tinh tế, lãng mạn hào hoa - Sáng tác chính: Mây đầu (1968), Thơ văn Quang Dũng (1988) - Thao tác 2: Hướng dẫn Văn bản: học sinh tìm hiểu chung a Hoàn cảnh sáng tác : văn - Trích tác phẩm “Mây đầu ơ” + GV: Từ phần Tiểu dẫn, - Viết vào năm 1948 Phù Lưu Chanh (Hà nêu hoàn cảnh sáng tác Tây), Ông chuyển sang đơn vị khác thơ ? nhớ đơn vị cũ đoàn quân Tây Tiến + GV: Giảng thêm : * Đặc điểm đoàn quân Tây Tiến : Lúc đầu thơ có tên - Thành lập năm 1947, Quang Dũng đại “Nhớ Tây Tiến” Sau bỏ đội trưởng “Nhớ” giữ lại “Tây Tiến” - Nhiệm vụ : Phối hợp với đội Lào bảo Quang Dũng cho vệ biên giới Việt – Lào thơ vốn tràn đầy nỗi - Địa bàn : Đồi núi Tây Bắc Bộ Việt Nam nhớ, người đọc cảm Thượng Lào thấy - Thành phần : Sinh viên, học sinh, dân lao Bài thơ nảy sinh động thành thị thuộc ngành nghề khác “những năm tháng không thể quên”, từ môi - Điều kiện sống :Gian khổ, thiếu thốn trường sống chiến đấu - Tinh thần: Hào hùng, lãng mạn – lạc “không thể quên” + GV: gọi HS đọc thơ + GV: Bài thơ gồm đoạn ? Xác định ý đoạn ? quan, yêu đời b Bố cục : - Phần 1: “Sông Mã nếp xôi”:  Nhớ đường hành quân thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ - Phần 2: “Doanh trại đong đưa”:  Nhớ kỉ niệm ấm áp tình quân dân cảnh sông nước miền Tây thơ mộng - Phần 3: “Tây Tiến đồn độc hành”:  Nhớ hình tượng người lính Tây Tiến - Phần 4: “Tây Tiến người chẳng xi”:  Tấm lịng gắn bó với Tây Tiến II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN: * Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn - Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chặng đường hành quân cảnh thiên nhiên miền Tây Bắc + GV: Ý nghĩa hai câu mở đầu ? + GV: Phân tích cảm xúc chung tác giả qua hai câu mở đầu ? + HS thảo luận phát biểu + GV: Nhận xét kết luận + GV: “Tây Tiến !”: Nỗi nhớ da diết cất thành tiếng gọi thân thương, trìu mến + GV: “Nhớ chơi vơi”: Nỗi nhớ mênh mơng, khơng định hình, khơng Đoạn 1: Nhớ chặng đường hành quân cảnh thiên nhiên miền Tây Bắc - Đoạn thơ mở đầu nỗi nhớ bao trùm không gian, thời gian: “Sông Mã xa Tây Tiến ơi, Nhớ rừng núi nhớ chơi vơi.” + Kiểu câu cảm thán thán từ “ơi”  gợi nỗi nhớ khơng kìm nén nỗi lòng, bật lên thành tiếng gọi thiết tha + Cụm từ “Nhớ chơi vơi”  vẽ trạng thái cụ thể nỗi nhớ, hình tượng hố nỗi nhớ Đó nỗi nhớ mênh mơng, vơ tận - Bức tranh hoành tráng cảnh núi rừng Tây theo trình tự thời gian khơng gian, dâng trào theo cảm xúc nhà thơ o Vần “ơi” (lặp hai lần) → Âm hưởng câu thơ ngân dài, lan tỏa o “Nhớ” (lặp hai lần) → Nhấn mạnh, khắc sâu nỗi nhớ → Hai câu thơ chứa đầy ắp nỗi nhớ: Bồi hồi, th/tha, sâu lắng, mãnh liệt + GV: Nhận xét núi rừng Tây Bắc, nơi người lính trải qua ? + HS: Thiên nhiên hoang vu, hùng vĩ hiểm trở + GV: địa danh hai câu thơ gợi lên điều gì? + GV: Sương núi ? Bắc nỗi nhớ nhà thơ: + “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi, Mường Lát hoa đêm hơi” * Nhà thơ liệt kê địa danh tiêu biểu: Sài Khao, Mường Lát  gợi lên xa xôi, hẻo lánh, hoang vu * “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi”: Sương dày đặc muốn ngăn cản bước chân, che lắp bóng dáng đồn qn Tây Tiến * Câu thơ nhiều bằng, nhẹ nhàng: “Mường Lát hoa đêm hơi”:  gợi lên vẻ đẹp núi rừng (những người lính bắt gặp cánh hoa rừng nở đêm đầy sương) khắc nghiệt (đêm hơi) + “Dốc lên khúc khuỷ, dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời” * Điệp từ “dốc” + từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm” + nhiều trắc  diễn tả lại chặng đường hành quân đầy khó khăn, trắc trở, gây cảm giác nghẹt thở + GV: Câu thơ gợi lên cảnh tượng gì? * “Heo hút cồn mây súng ngửi trời”  Cách nói đùa vui tinh nghịch “Súng ngửi trời” + trí tưởng tượng mạnh mẽ (người lính hành quân lên núi cao, súng chạm tới trời): dù gian khổ lạc quan yêu đời + GV: Núi cao, dốc thẳm + “Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống miêu tả nào? Nhà Pha Luông mưa xa khơi” Qua thủ pháp nghệ thuật * Nhịp thơ 4/3 + nghệ thuật đối, câu thơ ? bẻ đơi  Vẽ lại hình ảnh hai dốc núi vút lên, đổ xuống nguy hiểm, tạo cảm giác rợn người * “Nhà Pha Lng mưa xa khơi”  Câu thơ tồn bằng: gây ấn + GV: Nhận xét cách tượng ngơi nhà bồng bềnh nói súng ngửi trời nhà thơ? biển khơi - Người lính cịn phải vuợt qua cảnh núi rừng hoang sơ, hùng vĩ : + Chiều chiều oai linh thác gầm thét Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người” + GV: Nhận xét cấu trúc câu:  Những tên miền đất lạ (Mường Hịch), “Ngàn thước lên cao, ngàn hình ảnh giàu giá trị gợi hình (thác gầm thét, thước xuống” Câu thơ vẽ lại cảnh gì? + GV: Câu thơ miêu tả lại cảnh gì? + GV: Những hình ảnh hai câu thơ diễn tả nguy hiểm mà chiến sĩ gặp phải? cọp trêu người): Càng làm tăng thêm vẻ hoang dã miền đất dữ; chiến sĩ Tây Tiến thường xuyên đối mặt với nguy hiểm - Hình ảnh người lính hy sinh hành quân : “Anh bạn dãi dầu không bước Gục lên súng mũ bỏ quên đời”  Trên chặng đường hành quân gian khổ, nhiều người lính ngã xuống kiệt sức Nhưng dường chưa chịu rời bỏ hành quân đồng đội (chỉ “bỏ quên đời” chân “không bước nữa”) - Trong cảnh heo hút núi rừng, xuất hình ảnh: “Nhớ Tây Tiến cơm lên khói, Mai Châu mùa em thơm nếp xôi” + GV: Hiểu hai + Sau gian khổ, người lính câu thơ: “Anh bạn dãi dầu khơng tạm dừng chân làng đó, quây quần bên bên cạnh nồi cơm dẻo bước Gục lên súng mũ bỏ quên thơm + Nếp Mai Châu vốn thơm, hương nếp đời” đầu mùa thêm thơm, lại trao từ tay + HS: trả lời + GV: Nhận xét, đưa kết em: làm giảm bớt căng thẳng, nghiệt ngã => Bằng bút pháp thực trữ tình đan xen, luận + GV: Nhận xét vẻ đẹp đoạn thơ dựng lại đường hành quân núi rừng Tây Bắc hiểm trở Ở đồn qn Tây Tiến bi hùng người lính trải qua hành quân đầy gian khổ hai câu thơ ? ấm áp tình người + GV: Trong cảnh heo hút Đoạn 2: Vẻ đẹp người thiên nhiên núi rừng, xuất hình ảnh gì? + GV: Liên hệ : “Nhà đơn sơ lòng rộng mở Nồi cơm nấu dở bát nước chè xanh Ngồi vui kể chuyện tâm tình bên nhau” (Bao trở lại – Hồng Trung Thơng) + GV: Em có nhận xét nghệ thuật đoạn thơ trên? Tác dụng? - Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu Vẻ đẹp người thiên nhiên: - Nhớ đêm liên hoan văn nghệ ấm áp tình quân dân: “Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa Kìa em xiêm áo tự Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc Viên Chăn xây hồn thơ” + Cụm từ “Bừng lên hội đuốc hoa”  gợi lên cảnh doanh trại sáng bừng ánh đuốc, tưng bừng tiếng nhạc, khèn, điệu múa + Hai chữ “Kìa em”  diễn tả sung sướng, ngạc nhiên chàng trai Tây Tiến + Bức tranh đầy âm thanh, màu sắc: * Những cô gái miền Tây bất ngờ xuất xiêm áo lộng lẫy * Dáng vẻ dịu dàng, tình tứ điệu múa hòa tiếng nhạc  Tất thu hút hồn vía chiến sĩ - Cảnh sông nước mênh mang, mờ ảo: “Người Châu Mộc chiều sương ấy, + GV: Cụm từ “Bừng lên Có thấy hồn lau nẻo bến bờ hội đuốc hoa” gợi lên Có nhớ dáng người độc mộc cảnh tượng gì? Trơi dịng nước lũ hoa đong đưa” + Âm điệu : Nhịp nhàng, trữ tình, thiết tha + GV: Hai chữ “Kìa em”  gợi kỷ niệm êm đềm diễn tả cảm giác cuả + Những từ ngữ “chiều sương”, “hồn lau chiến sĩ? nẻo bến bờ” + GV: Âm thanh, màu sắc  vẽ lại cảnh thiên nhiên hoang sơ, vắng miêu tả lặng thời tiền sử đoạn thơ? + Nổi bật dịng sơng huyền thoại, dịng sơng cổ tích dáng hình mềm mại uyển chuyển cô gái người Thái thuyền độc mộc + Như hoà hợp với người, cánh hoa rừng “đong đưa”, làm duyên dòng nước lũ => Chất thơ chất nhạc hoà quyện: không làm lên vẻ đẹp thiên nhiên mà + GV: Đoạn thơ có âm cịn gợi lên cảnh người hòa hợp, hồn điệu nào? Nó diễn thiêng liêng cảnh vật tả điều gì? Đoạn 3: Vẻ đẹp lãng mạn người lính Tây Tiến - Hình tượng người lính Tây Tiến xuất + GV: Cảnh sông nước với vẻ đẹp đậm chất bi tráng: miêu tả nào? “Tây Tiến đồn binh khơng mọc tóc + GV: Nổi bật dòng Quân xanh màu oai hùm sông dáng điệu? Của Mắt trừn gởi mộng qua biên giới ai? Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” + Hình ảnh chọn lọc: “khơng mọc tóc”  gợi thật nghiệt ngã đậm chất ngang tàn người lính Tây Tiến + Hình ảnh “Quân xanh màu lá”  gợi lên dáng vẻ xanh xao tiều tuỵ sốt rét, - Thao tác 3: Hướng dẫn sốt rét tốt lên dáng vẻ oai hùng học sinh tìm hiểu Vẻ đẹp hổ chốn rừng thiêng, làm bật tính lãng mạn người lính cách dũng cảm người lính Tây Tiến + Sự oai phong lẫm liệt cịn thể qua ánh mắt  “Mắt trừng”: ánh mắt dội, rực cháy căm hờn, mang mộng ước giết kẻ thù + Nét đẹp lãng mạn tâm hồn người + GV: Hình ảnh người lính lính Tây Tiến: Tây Tiến miêu tả “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” : nào? Tìm chi  Từ ngữ trang trọng nói vẻ đẹp tiết miêu tả ngoại hình gái Hà Nội: bên dáng vẻ oai hùng, người lính? dằn trái tim, tâm hồn khao khát yêu + GV: Sự tương phản đương ngoại hình – nội tâm làm - Vẻ đẹp hi sinh người lính Tây bật tính cách Tiến: họ ? “Rải rác biên cương mồ viễn xứ + HS thảo luận, đại diện trả lời + GV: tổng hợp ý kiến đưa kết luận + GV: Nét đẹp lãng mạn tâm hồn người lính? Chiến trường chẳng tiếc đời xanh Áo bào thay chiếu anh đất Sông Mã gầm lên khúc độc hành” + Các từ Hán Việt cổ kính, trang trọng “biên cương, mồ viễn xứ”  Tạo khơng khí trang trọng, âm hưởng bi hùng làm giảm hình ảnh nấm mồ chiến sĩ nơi rừng hoang biên giớii lạnh lẽo, + GV: Phân tích cảm hứng hoang vu bi hùng câu thơ + Vẻ đẹp bi tráng thể qua khí viết chết người phách người lính: lính Tây Tiến? “Chiến trường chẳng tiếc đời xanh”  Lí tưởng anh hùng lãng mạn, coi chết nhẹ + GV: “Rải rác biên cương tựa lông hồng, tâm hiến dâng sống cho đất mồ viễn xứ”: mang đậm chất thực - bi thương nước + “Áo bào thay chiếu anh đất → Người lính Tây Tiến Sơng Mã gầm lên khúc độc hành” nằm lại chiến * Từ ngữ ước lệ “Áo bào” trường biên giới  gợi lên vẻ đẹp bi tráng hi sinh: nhìn nấm mồ viễn xứ lần chết đồng đội chiến trường thành hi lượt mọc lên sinh sang trọng người anh hùng chiến trận + GV: Tìm từ ngữ Hán * Biện pháp nói giảm: “anh đất”  làm vơi bi thương nói chết Việt hai câu thơ trên, người lính Tây Tiến nêu tác dụng * Biện pháp cường điệu: chúng? Sông Mã gầm lên khúc độc hành + GV: Ý nghĩa câu “Chiến  Thiên nhiên tấu lên khúc nhạc hùng tráng trường chẳng tiếc đời đưa tiễn người lính Tây Tiến Người lính Tây Tiến xanh” ? khúc nhạc vĩnh + GV: Hiểu hai câu thơ: “Áo bào … độc hành” + GV: Nhận xét cách => Bằng câu thơ mang âm hưởng bi tráng, đoạn thơ khắc họa chân dung người lính từ ngoại hình đến nội tâm, đặc biệt tính cách hào hoa lãng mạn – Những người làm nên vẻ đẹp hào khí thời Đoạn4: Lời thề gắn bó với Tây Tiến đồng đội - Nhà thơ dứt dòng hồi tưởng để trở với tại: dùng từ “Áo bào, đất” “Tây Tiến người không hẹn ước câu thơ Quang Đường lên thăm thẳm chia phơi” Dũng ? + Cách nói khẳng định: “không hẹn ước, chia + GV: Trong câu thơ, nhà phơi” thơ cịn sử dụng cách nói  diễn tả lời thề kim cổ: không hẹn ngày về, gì? khơng trở lại + GV: Biện pháp cường điệu câu thơ diễn tả điều gì? + GV: Em có nhận xét bút pháp Quang Dũng qua hình ảnh người lính? - Thao tác 4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu Lời thề gắn bó với Tây Tiến đồng đội + GV: Cảm xúc tác giả lộ qua bốn câu thơ cuối ? + GV: “Không hẹn ước” Sự chia tay mãi kẻ người → Gợi cảm xúc buồn + Thể gắn bó máu thịt nhà thơ với qua - “Ai lên Tây Tiến mùa xuân Hồn Sầm Nứa chẳng xuôi” + “Tây Tiến mùa xuân ấy”: trở thành thời điểm lịch sử không trở lại, thời lãng mạn, mộng mơ hào hùng + “Hồn Sầm Nứa chẳng xi”: nhà thơ dành tất trái tim cho đồng đội, cho Tây Bắc => Nhịp thơ chậm, buồn hào hùng: diễn tả gắn bó nhà thơ với thời lãng mạn III Chủ đề: Qua nỗi nhớ, nhà thơ bày tỏ niềm tự hào hào khí anh hùng lãng mạn tuổi trẻ VN buổi đầu kháng chiến chống P Đồng thời ca ngợi tưởng niệm chiến sĩ vô danh, người hăm hở không hẹn ngày IV TỔNG KẾT: Ghi nhớ (SGK/90) + GV: Tình cảm tác nào? + GV: “Ai lên…về xuôi”: Kỷ niệm quên => Khẳng định tinh thần “nhất khứ bất phục hoàn”, tinh thần gắn bó máu thịt 10 SGK,SGV, Thiết kế dạy học, tư liệu tham khảo B/ Chuẩn bị: ♠ G: SGK, SGV, thiết kế học ♠ H: SGK; Đọc hiểu “Luật thơ”; Bài soạn C/ Phương pháp dạy học: GV tổ chức dạy theo cách kết hợp phương pháp: thảo luận nhóm, phát vấn, phân tích, diễn giảng, … D/ Tiến trình dạy học: Ổn định tổ chức: Kiểm diện HS Kiểm tra cũ: PHONG CÁCH NGÔN NGỮ KHOA HỌC Câu hỏi: - Thế ngơn ngữ khoa học? Có loại văn khoa học nào? (I.1) - Ngôn ngữ khoa học có đặc trưng nào? (II.) - Các học sách giáo khoa thuộc loại văn khoa học nào? Ngơn ngữ chúng có đ/trưng gì? Giảng mới: * Giới thiệu HOẠT ĐỘNG CỦA G VÀ H * Hoạt động 1: H/dẫn học sinh tìm hiểu số nét khái quát luật thơ - Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu khái niệm luật thơ + GV: Cho học sinh dựa vào SGK nêu khái niệm luật thơ + HS: Cá nhân trả lời NỘI DUNG CẦN ĐẠT I KHÁI QUÁT VỀ LUẬT THƠ: Khái niệm: Luật thơ toàn qui tắc số câu, số tiếng, cách hiệp vần, phép hài thanh, ngắt nhịp…trong thể thơ khái quát theo kiểu mẫu định Các thể thơ: a Thơ dân tộc: Lục bát, song thất lục bát, 29 - Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu thể thơ + GV: Nêu thể thơ sử dụng văn chương Việt Nam? + HS: Cá nhân trả lời - Thao tác 3: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu hình thành luật thơ + GV: Luật thơ hình thành sở nào? + HS: Dựa vào SGK trả lời + GV: Yếu tố đóng vai trị quan trọng hình thành luật thơ? + HS: Dựa vào SGK trả lời + GV: Vì “tiếng” có vai trị quan trọng hình thành luật thơ? + HS: Dựa vào sgk trả lời + GV: chốt lại sở hình thành luật thơ “tiếng” * Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu luật thơ số thể thơ truyền thống - Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu Thể lục bát + GV: Cho học sinh xem thơ lục bát: “ Trăm năm/ cõi/ người ta Chữ tài/ chữ mệnh/ khéo /ghét Trải qua/ /bể dâu Những điều/ trông thấy/ mà đau/ đớn lòng” + GV: Gọi hs đọc, nhận xét hát nói b Đường luật: Ngũ ngơn, thất ngơn c Hiện đại: Năm tiếng, bảy tiếng, tám tiếng, hỗn hợp, tự do, thơ - văn xi,… Sự hình thành luật thơ: Dựa đặc trưng ngữ âm tiếng Việt: * Tiếng đơn vị có vai trị quan trọng: - Số tiếng câu tạo nên thể thơ - Vần tiếng → hiệp vần (mỗi thể thơ có vị trí hiệp vần khác nhau) - Thanh tiếng → hài - Tiếng sở để ngắt nhịp (mỗi thể thơ có cách ngắt nhịp khác nhau) => Số tiếng, vần, tiếng ngắt nhịp sở để hình thành luật thơ * Số dòng thơ, quan hệ dòng thơ kết cấu, ý nghĩa yếu tố hình thành luật thơ II LUẬT THƠ CỦA MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG: Thể lục bát: - Số tiếng: Câu - câu liên tục - Vần: + Tiếng thứ hai dòng + Tiếng thứ dòng bát với tiếng thứ dòng lục - Nhịp: Chẵn, dựa vào tiếng có khơng đổi (2, 4, → 2/2/2) - Hài thanh: + Tiếng (B), tiếng (T), tiếng (B) + Đối lập âm vực trầm bổng tiếng 6, dòng bát 30 cách đọc, cho hs nhận xét số tiếng câu, hiệp vần, Thể song thất lục bát: nhịp, hài - Số tiếng: dòng 7, dòng - dòng liên tục + HS: Dựa vào đoạn thơ trả - Vần: lời + Cặp song thất: tiếng - tiếng hiệp vần - Thao tác 2: Hướng dẫn học vần T sinh tìm hiểu Thể song thất + Cặp lục bát hiệp vần B, liền lục bát - Nhịp: câu thất 3/4 ; lục bát 2/2/2 + GV: Sử dụng phương pháp - Hài thanh: song thất: tiếng linh hoạt B/T tương tự cho thể thơ lại Cho hs rút luật thơ thể song thất lục bát qua dòng thơ sau: “ Ngòi đầu cầu/ nước lọc, Đường bên cầu/ cỏ mọc non Các thể ngũ ngơn Đường luật: Đưa chàng/ lịng dặc/ dặc a Ngũ ngôn tứ tuyệt: buồn, b Ngũ ngôn bát cú: Bộ khôn/ ngựa, thủy - Số tiếng: 5, số dịng: khơn/ thuyền” - Vần: độc vận, vần cách - Thao tác 3: Hướng dẫn học - Nhịp: 2/3 sinh tìm hiểu Các thể ngũ - Hài thanh: Có ln phiên B-T niêm ngơn Đường luật B - B, T - T tiếng thứ 2,4 + GV: Cho học sinh tự rút luật thơ thể thơ ngũ ngôn bát cú qua thơ sau: MẶT TRĂNG Các thể thất ngôn Đường luật: Vằng vặc/ bóng thuyền qun a Thất ngơn tứ tuyệt: Mây quang/ gió bốn bên - Số tiếng: 7, số dòng: Nề cho/ trời đất trắng - Vần: vần chân, độc vận, vần cách Quét sạch/ núi sông đen - Nhịp: 4/3 Có khuyết/ trịn - Hài thanh: theo mơ hình sgk Tuy già/ trẻ lên b Thất ngôn bát cú: Mảnh gương/ chung giới - Số tiếng: 7, số dòng: (4 phần: đề, thực, Soi rõ:/ mặt hay, hèn luận, kết) - Thao tác 4: Hướng dẫn học - Vần: vần chân, độc vận câu 1, 2, 4, 6, sinh tìm hiểu Các thể thất 31 ngơn Đường luật + GV: Cho hs tự rút luật thơ thể thơ thất ngôn tứ tuyệt qua thơ sau: ƠNG PHỖNG ĐÁ Ơng đứng làm chi/ ông? Trơ trơ đá/, vững đồng Đêm ngày gìn giữ/ cho đó? Non nước đầy vơi/ có biết không? + GV: Cho hs tự rút luật thơ thể thất ngôn bát cú qua thơ sau: QUA ĐÈO NGANG Bước tới Đèo Ngang/ bóng xế tà Cỏ chen đá/, chen hoa Lom khom núi/, tiều vài chú, Lác đác bên sông/, chợ nhà Nhớ nước đau lòng/, quốc quốc, Thương nhà mỏi miệng/ gia gia Dừng chân đứng lại/, trời, non, nước, Mơt mảnh tình riêng/, ta với ta - Thao tác 4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu Các thể thơ đại + GV: Cho hs quan sát ví dụ thơ đại: + GV: Yêu cầu hs cho biết - Nhịp: 4/3 - Hài thanh: theo mơ hình sgk Các thể thơ đại: TD: TIẾNG THU Em không nghe mùa thu Dưới trăng mờ thổn thức? Em không nghe rạo rực Hình ảnh kẻ chinh phu Trong lịng người phụ? Em không nghe rừng thu Lá thu rơi xào xạc, Con nai vàng ngơ ngác, Đạp vàng khô? - Ảnh hưởng thơ Pháp - Vừa tiếp nối luật thơ thơ truyền thống vừa có cách tân Ghi nhớ SGK/107 III LUYỆN TẬP: Phân biệt cách gieo vần, ngắt nhịp, hài thanh: a Hai câu song thất: - Gieo vần: “Nguyệt, mịt”: Tiếng thứ tiếng thứ → vần lưng - Ngắt nhịp: 3/4 - Hài thanh: Tiếng thứ 3: “ thành, Tuyền”: tiếng B b Thể thất ngôn Đường luật: - Gieo vần: “xa, hoa, nhà”: Tiếng cuối câu 1, 32 nguồn gốc thơ + GV: Cho hs xác định thể thơ, số dịng, gieo vần từ rút mối quan hệ thơ truyền thống thơ đại 2, → vần chân, vần cách ( hoa – nhà) - Ngắt nhịp: 4/3 - Hài thanh: Tiếng thứ 2, 4, tuân thủ luật hài thể thơ thất ngôn tứ tuyệt: + Tiếng thứ dòng: suối, lồng, khuya, ngủ T B B T + Tiếng thứ dòng: * Hoạt động 3: Hướng dẫn hs như, thụ, vẽ, lo luyện tập B T T B - GV: Yêu cầu hs chia thành + Tiếng thứ dịng: nhóm hát, lồng, chưa, nước + Nhóm 1, 2: Làm câu a T B B T + Nhóm 3, 4: Làm câu b - HS: Tiến hành thảo luận phút, đại diện nhóm lên bảng viết lại - GV: Nhận xét, bổ sung, cho hs rút khác gieo vần, ngắt nhịp, hài câu thơ tiếng thể song thất lục bát với thể thất ngôn Đường luật 4/ Củng cố luyện tập: - Luật thơ gì? - Luật thơ số thể thơ truyền thống cụ thể nào? - Nhắc lại ghi nhớ SGK/107 5/ Hướng dẫn H tự học: - Học Soạn bài: Trả làm văn số Câu hỏi: Lập lại dàn ý cho đề số E/ Rút kinh nghiệm: 33 …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… Tiết:25 Ngày TRẢ BÀI VIẾT SỐ SOẠN RIÊNG TRONG GIÁO ÁN BÀI VIẾT- TRẢ BÀI VIẾT Tiết: 26,27 Ngày VIỆT BẮC (TT) TỐ HỮU A / Mục tiêu cần đạt : Giúp H: - Cảm nhận thời cách mạng kháng chiến gian khổ mà anh hùng, nghĩa tình gắn bó thắm thiết người kháng chiến với Việt Bắc, với nhân dân, đất nước ; qua thấy rõ : từ tình cảm thủy chung truyền thống dân tộc, Tố Hữu nâng lên thành tình cảm mới, in đậm nét thời đại, ân tình cách mạng - cội nguồn sức mạnh quan trọng tạo nên thắng lợi cách mạng kháng chiến - Nắm vững phương thức diễn tả tác dụng thơ : Nội dung trữ tình trị thể hình thức nghệ thuật đậm đà tính dân tộc, có 34 sức tác động sâu xa, làm dạt thêm tình yêu quê hương đất nước tâm hồn người VN B/ Phương tiên dạy học: SGK,SGV, Thiết kế dạy học, tư liệu tham khảo B/ Chuẩn bị: ♠ G: SGK, SGV, thiết kế học ♠ H: SGK; Đọc hiểu “Việt Bắc (TT)”; Bài soạn C/ Phương pháp dạy học: GV tổ chức dạy theo cách kết hợp ph/pháp: thảo luận nhóm, phát vấn, phân tích, diễn giảng, … D/ Tiến trình dạy học: Ổn định tổ chức: Kiểm diện HS Kiểm tra cũ: Việt Bắc Câu hỏi: - Nêu nội dung tập thơ Tố Hữu? (II) - Hãy trình bày hiểu biết em phong cách thơ Tố Hữu? (III) Giảng mới: * Giới thiệu Việt Bắc đỉnh cao thơ Tố Hữu, thi phẩm xuất sắc văn học VN thời kì kháng chiến chống Thực dân Pháp HOẠT ĐỘNG CỦA G VÀ H NỘI DUNG CẦN ĐẠT * Hoạt động 1: Hướng dẫn I Tìm hiểu chung: học sinh tìm hiểu chung Hồn cảnh sáng tác : tác phẩm - Tháng 10 - 1954, người kháng chiến từ - Thao tác 1: Hướng dẫn học mìêm núi miền xi 35 sinh tìm hiểu hồn cảnh sáng tác thơ + GV: Gọi học sinh đọc phần Tiểu dẫn + GV: Dựa vào Tiểu dẫn, nêu hoàn cảnh sáng tác thơ? - Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu sắc thái tâm trạng nhân vật trữ tình thơ? + GV: Gọi học sinh đọc đoạn thơ Chú ý cách đọc với tơ lục bát, đọc với giọng tâm tình tha thiết + HS: Đọc diễn cảm đoạn thơ + GV: Hoàn cảnh sáng tác thơ cho ta biết tâm trạng nhân vật trữ tình? Câu thơ tập trung nói rõ điều đó? + GV: Đây chia tay người trải qua điều gì? Câu thơ cho em biết điều đó? + GV: Đọc thơ, ta có cảm tưởng lời ai? - Thao tác 3: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kết cấu thơ + GV: Diễn biến tâm trạng tổ chức thơ? + GV: Lời hỏi lời đáp mở gì? - Trung ương Đảng định rời chiến khu Việt Bắc lại thủ đô - Nhân kiện có tính chất lịch sử ấy, Tố Hữu sáng tác thơ Việt Bắc Sắc thái tâm trạng: - Hoàn cảnh sáng tác tạo nên sắc thái tâm trạng đặc biệt: “Cầm tay biết nói hơm nay”  đầy xúc động, bâng khng khơng nói nên lời - Đây chia tay người gắn bó: “Mười lăm năm ấy, thiết tha mặn nồng”  có kỷ niệm ân tình thuỷ chung - Chuyện ân tình cách mạng Tố Hữu thể khéo léo tâm trạng tình u đơi lứa Kết cấu : - Diễn biến tâm trạng tổ chức theo lối đối đáp giao duyên ca dao - dân ca: bên hỏi, bên đáp, người bày tỏ, người hô ứng - Hỏi đáp điều mở kỷ niệm cách mạng kháng chiến gian khổ mà anh hùng, bao nỗi niềm nhớ thương - Thực ra, bên ngồi đối đáp, cịn bên lời độc thoại, biểu tâm tư tình cảm nhà thơ, người tham gia kháng chiến II Đọc - hiểu văn : Vẻ đẹp cảnh núi rừng người Việt + GV: Theo em có phải Bắc: thực lời hai nhân vật - Cảnh vật núi rừng Việc Bắc lên với vẻ đẹp 36 khơng? Nếu khơng lời ai? * Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn - Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu vẻ đẹp cảnh núi rừng người Việt Bắc + GV: Cảnh vật núi rừng Việt Bắc khắc hoạ đoạn thơ nào? Cảnh vật lên nào? + HS: Tìm phát dẫn chứng Nêu cảm nhận + GV: Nỗi nhớ núi rừng Việt Bắc so sánh với điều gì? Diễn tả nỗi như nào? + GV: Đoạn thơ có sử dụng hình thức nghệ thuật bật? Biện pháp muốn diễn tả điều gì? + GV: Chốt lại + GV: Đẹp nỗi nhớ có hồ quyện điều gì? Được thể đoạn thơ nào? + GV: Phân tích tranh tứ bình đoạn thơ? vừa thực vừa mơ mộng: “Nhớ nhớ người yêu Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương Nhớ khói sương Sớm khuya bếp lửa người thương Nhớ rừng nứa bờ tre Ngịi Thia, sơng Đáy, suối Lê vơi đầy” + Nỗi nhớ Việc Bắc so sánh “như nhớ người yêu”  Nỗi nhớ thật da diết, mãnh liệt, cháy bỏng + Điệp từ “nhớ” đặt đầu câu  liệt kê nỗi nhớ cụ thể: nhớ ánh nắng ban chiều, ánh trăng buổi tối, làng mờ sương sớm, bếp lửa hồng đêm khuya, núi rừng, sông suối mang tên thân thuộc => Nỗi nhớ bao trùm khắp không gian thời gian - Đẹp nỗi nhớ hoà quyện thắm thiết cảnh với người: Ta có nhớ ta Ta ta nhớ hoa người Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ người đan nón chuốt sợi giang Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ em gái hái măng Rừng thu trăng rọi hồ bình Nhớ tiếng hát ân tình thuỷ chung + Thiên nhiên Việt Bắc lên với vẻ đẹp đa dạng, sinh động, thay đổi theo mùa: * Mùa xuân: sáng, tinh khôi đầy sức sống với “mơ nở trắng rừng” * Mùa hè: rực rỡ, sôi động với âm “rừng phách đổ vàng” * Mùa thu: yên ả, bình, lãng mạn với hình ảnh “trăng rọi hồ bình” * Mùa đơng: tươi tắn, khơng lạnh lẽo với hình ảnh “hoa chuối đỏ tươi” 37 + GV: Hình ảnh người miêu tả nào? + GV: Qua việc miêu tả đó, tác giả muốn nói lên điều gì? + GV: Trong nỗi nhớ nhà thơ, đồng bào Việt Bắc lên với phẩm chất cao đẹp nào? Được thể câu thơ nào? + GV: Diễn tả hình ảnh người mẹ, tác giả muốn thể tình cảm mình? + GV: Tác giả nhớ tháng ngày nào? + GV: Những tình cảm thể câu thơ trên? - Thao tác 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu Khung cảnh hùng tráng Việt Bắc chiến đấu, vai trò Việt Bắc cách mạng kháng chiến + Gắn bó với thiên nhiên người bình dị: * Người làm nương rẫy (Ngày xuân mơ nở trắng rừng) * Người khéo léo cơng việc đan nón (Nhớ người đan nón chuốt sợi giang) * Người hái măng rừng tre nứa (Nhớ cô em gái hái măng mình)  Bằng việc làm nhỏ bé, họ góp phần tạo nên sức mạnh vĩ đại kháng chiến - Trong nỗi nhớ nhà thơ, đồng bào Việt Bắc lên với phẩm chất cao đẹp: + Hình ảnh “Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son”  Tuy họ nghèo vật chất lại giàu nghĩa tình + Hình ảnh người mẹ: “Nhớ người mẹ nắng cháy lưng Địu lên rẫy bẻ bắp ngơ”  nỗi xót xa sống cực đồng bào miền núi + Những tháng ngày: “Thương chia củ sắn lùi Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng”  Họ đồng cam cộng khổ, chia sẻ bùi với người cán kháng chiến => Âm hưởng trữ tình tạo khúc ca ngào, đằm thắm tình yêu thương đồng chí, đồng bào, tình u thiên nhiên, đất nước Khung cảnh hùng tráng Việt Bắc chiến đấu, vai trò Việt Bắc cách mạng kháng chiến: a Khung cảnh hùng tráng Việt Bắc chiến đấu: - Bức tranh Việt Bắc quân hùng vĩ : Những đường Việt Bắc ta Đêm đêm rầm rập đất rung Quân điệp điệp trùng trùng Ánh đầu súng, bạn mũ nan Dân cơng đỏ đuốc đồn Bước nát đá, muôn tàn lửa bay 38 + GV: Bức tranh Việt Bắc quân hùng vĩ miêu tả đoạn thơ nào? + GV: Nhận xét hình ảnh, từ ngữ biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng đoạn thơ? + GV: Những nghệ thuật diễn tả điều gì? + GV: Đoạn thơ có âm hưởng nào? thể điều gì? + GV: Khí chiến thắng dân tộc thể câu thơ nào? + GV: Tác giả liệt kê gì? + GV: Tố Hữu cịn sâu lí giải cội nguồn làm nên chiến thắng Điều nói câu thơ nào? ngun nhân gì? Nghìn đêm thăm thẳm sương dày Đèn pha bật sáng ngày mai lên + Những hình ảnh khơng gian rộng lớn, từ láy (rầm rập, điệp điệp, trùng trùng), biện pháp so sánh (như đất rung), cường điệu (bước chân nát đá), biện pháp đối lập (Nghìn đêm … >< … mai lên), động từ (rấm rập, đất rung, lửa bay)  diễn tả khí hào hùng kháng chiến chống Pháp: không khí sơi động với nhiều lực lượng tham gia, hoạt động tấp nập… + Âm hưởng hùng ca, mang tính sử thi đoạn thơ  thể sức mạnh dân tộc đứng lên chiến đấu độc lập, tự Tổ quốc - Dân tộc vượt qua bao khó khăn, thử thách, hi sinh để đem kì tích: + “Tin vui thắng trận trăm miền Hồ Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui Vui từ Đồng Tháp, An Khê, Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng” + “Ai có nhớ khơng? Ta ta nhớ Phủ Thơng, đèo Giàng Nhớ sông Lô, nhớ phố Ràng Nhớ từ Cao - Lạng, nhớ sang Nhị Hà…”  Liệt kê chiến công gắn liền với địa danh lịch sử - Tố Hữu cịn sâu lí giải cội nguồn làm nên chiến thắng: + Đó sức mạnh lòng thù: “Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai” + Đó sức mạnh tình nghĩa thuỷ chung: “Mình ta đắng cay bùi” + Sức mạnh tình đồn kết: “Nhớ giặc đến giặc lùng Rừng núi đá ta đánh Tây Núi giăng thành luỹ sắt dày, Rừng che đội rừng vây quân thù Mênh mông bốn mặt sương dày, Đất trời ta chiến khu lòng” 39 + GV: Chốt lại + GV: Vai trò Việt Bắc cách mạng kháng chiến thể câu thơ nào? + GV: Tác giả nêu lên vai trị Việt Bắc? + GV: Trong câu thơ cuối đoạn trích, tác giả cịn khẳng định gì? - Thao tác 3: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghệ thuật đặc sắc đoạn thơ + GV: Tính dân tộc đoạn thơ thể qua thể loại? (Cấu tứ thơ nào?)  Khối đại đoàn kết toàn dân (“Đất trời ta chiến khu lịng”), hồ quyện gắn bó người với thiên nhiên (Rừng núi đá ta đánh Tây): tất tạo thành hình ảnh đất nước đứng lên tiêu diệt kẻ thù b Vai trò Việt Bắc cách mạng kháng chiến: - “Mình về, có nhớ núi non, Nhớ kháng Nhật, thuở cịn Việt Minh Mình có nhớ mình, Tân Trào, Hồng Thái, mái đình, đa.” + Việt Bắc quê hương cách mạng, địa vững chắc, đầu não kháng chiến, nơi hội tụ tình cảm, suy nghĩ, niềm tin hi vọng người Việt Nam yêu nước + Việt Bắc chiến khu kiên cường, nơi nuôi dưỡng bao sức mạnh đấu tranh, nơi khai sinh địa danh mãi vào lịch sử dân tộc - “Ở đâu u ám quân thù, Nhìn lên Việt Bắc: Cụ Hồ sáng soi Ở đâu đau đớn giống nịi, Trơng Việt Bắc mà ni chí bền Mười lăm năm ấy, quên Quê hương Cách mạng dựng nên cộng hoà” + Khẳng định Việt Bắc nơi có “Cụ Hồ sáng soi”, có “Trung ương phủ luận bàn việc công” + Khẳng định niềm tin yêu nước với Việt Bắc vần thơ mộc mạc, giản dị mà thắm thiết nghĩa tình Nghệ thuật đậm đà tính dân tộc: a Về thể loại: - Cấu tứ thơ cấu tứ ca dao với hai nhân vật trữ tình “ta” “mình”, người đi, người lại đối đáp - Sử dụng kiểu tiểu đối ca dao: + “Mình rừng núi nhớ ai, Trám bùi để rụng,/ măng mai để già.” + “Điều quân chiến dịch thu đông, 40 + GV: Nhà thơ cịn vận dụng Nơng thơn phát động,/ giao thơng mở hình thức ca dao đường.” câu thơ?  Tác dụng: + Nhấn mạnh ý + Tạo nhịp thơ uyển chuyển, cân xứng, hài + GV: Tác dụng hình hồ thức tiểu đối gì? + Lời thơ dễ nhớ, dễ thuộc, cân xứng hài hồ b Về ngơn ngữ: - Sử dụng lời ăn tiếng nói nhân dân mộc + GV: Ngôn ngữ đoạn mạc, giản dị sinh động để tái thơ lấy từ đâu? Nó có lại thời cách mạng kháng chiến đầy gian đặc điểm nào? khổ mà dạt nghĩa tình - Đó thứ ngơn ngữ giàu hình ảnh cụ thể: + GV: Tìm câu thơ “Nghìn đêm thăm thẳm sương dày” giàu hình ảnh? “Nắng trưa rực rỡ vàng” - Ngôn ngữ giàu nhạc điệu: + GV: Những câu thơ “Chày đêm nện cối đều suối xa” theo em giàu nhạc điệu? “Đêm đêm rầm rập đất rung” - Sử dụng nhuần nhuyễn phép trùng điệp + GV: Phép trùng điệp dân gian: thể câu thơ + “Mình về, có nhớ ta” nào? “Mình về, có nhớ chiến khu” + “Nhớ lớp học i tờ” “Nhớ ngày tháng quan” “Nhớ tiếng mõ rừng chiều”  tạo giọng điệu trữ tình thiết tha, êm ái, + GV: Phép trùng điệp ngào âm hưởng lời ru, đưa ta vào giới tạo giọng điệu cho đoạn kỷ niệm tình nghĩa thuỷ chung thơ, thơ? III Chủ đề: * Hoạt động 3: Hướng dẫn Qua nỗi nhớ người cán kháng chiến học sinh nêu chủ đề chiến khu Việt Bắc, tác giả thể nghĩa + GV: Nêu chủ đề đoạn tình thắm thiết cán kháng chiến với chiến thơ? Việt Bắc Đồng thời ca ngợi vẻ đẹp phong cảnh người Việt Bắc, đe cao chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng IV Tổng kết : * Hoạt động 4: Hướng dẫn Đoạn trích Việt Bắc đậm đà tính dân tộc từ hình học sinh tổng kết thức nghệ thuật đến nội dung tình cảm Việt Bắc + GV: Đoạn trích Việt Bắc có thơ tiêu biểu nhiều mặt cho hồn thơ, nét nghệ thuật đặc sắc phong cách thơ Tố Hữu 41 nào? Ghi nhớ SGK/114 I 4/ Củng cố luyện tập: - Phân tích cảnh đẹp thiên nhiên người Việt Bắc qua nỗi nhớ người - Hình ảnh Việt Bắc cách mạng, Việt Bắc anh hùng nhà thơ miêu tả nào? - Tính dân tộc đoạn thơ thể nào? - Nhắc lại ghi nhớ SGK/114 5/ Hướng dẫn H tự học: - Học Soạn bài: Phát biểu theo chủ đề C©u hái: Đọc ngữ liệu SGK trả lời câu hỏi: - Thế phát biểu theo chủ đề? - Muốn phát biểu theo chủ đề, ta phải chuẩn bị gì? - Chuẩn bị phát biểu cho chủ đề “Tác hại việc tàn phá rừng” E/ Rút kinh nghiệm: …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………… 42 ... NGÔN NGỮ KHOA HỌC Câu hỏi: - Thế ngơn ngữ khoa học? Có loại văn khoa học nào? (I.1) - Ngơn ngữ khoa học có đặc trưng nào? (II.) - Các học sách giáo khoa thuộc loại văn khoa học nào? Ngơn ngữ chúng... Bắc (19 47 - 1954): - Là chặng đường thơ kháng chiến chống Pháp - Nội dung: 24 - Tập thơ Gió lộng đánh dấu kiện lịch sử ntn? * Nội dung? - Trình bày nội dung tập thơ “Ra trận” (1962 - 1 971 ), “Máu... - Số tiếng: 5, số dịng: khơn/ thuyền” - Vần: độc vận, vần cách - Thao tác 3: Hướng dẫn học - Nhịp: 2/3 sinh tìm hiểu Các thể ngũ - Hài thanh: Có luân phiên B-T niêm ngôn Đường luật B - B, T -