Theo tổ chức tư vấn thế giới thì, tư vấn là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó có một người dành thời gian, sự quan tâm và sử dụng thời gian một cách có mục đích để gi
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng sáng kiến cấp cơ sở huyện Bảo Lâm
Họ và tên: Ngô Thị Thuận Giới tính: Nữ
Ngày tháng năm sinh: 19/02/1978
Nơi công tác: Trường PTDTBT THCS Thái Học
Chức danh: Hiệu trưởng
Trình độ chuyên môn: Đại học Ngữ Văn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Công tác tư vấn tâm lý cho học sinh ở trường Phổ thông dân tộc bán trú”
- Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục
- Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Bắt đầu tháng 11 năm 2016.
- Mô tả bản chất của sáng kiến:
Hiện nay học sinh gặp phải khó khăn trong học đường như chán học, vi phạm kỷ luật, bắt nạt lẫn nhau, buồn rầu, lo lắng, tình cảm giới tính… mỗi khi đến trường không còn là những hiện tượng tâm lí – xã hội hiếm gặp Vậy ở mỗi nhà trường cần phải có những giải pháp như thế nào để tư vấn tâm lí cho các em khi các em gặp khó khăn Đặc biệt là ở các nhà trường phổ thong nói chung và trường PTDTBT nói riêng Khi các em ở tại trường, xa gia đình, bố mẹ và người thân các em lại càng gặp nhiều khó khăn Thầy cô lúc này vừa đóng vai trò là người thầy, là cha mẹ, là nhà tư vấn… Để tư vấn được điều đầu tiên, người tư vấn phải nắm được khái niệm Tư vấn? khái niệm Tư vấn tâm lí?
Theo tổ chức tư vấn thế giới thì, tư vấn là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó có một người dành thời gian, sự quan tâm và sử dụng thời gian một cách có mục đích để giúp đỡ học sinh khai thác tình huống, xác định và triển khai các giải pháp khả thi trong thời gian cho phép Người tư vấn đóng vai trò cho phép
Trang 2Người tư vấn có thể đóng vai trò như người chịu trách nhiệm tìm ra những giải pháp, hay thu thập thông tin, chẩn đoán vấn đề và đề xuất giải pháp; hoặc là người định hướng, điều phối tiến trình giải quyết vấn đề
Theo tài liệu của Tổ chức lao động Quốc tế (ILO) thì tư vấn là một dịch vụ cho lời khuyên theo hợp đồng và phục vụ cho các tổ chức bởi những người có đủ trình độ chuyên môn và được đào tạo đặc biệt để giúp đỡ một cách khách quan và độc lập với tổ chức khách hàng
Ở Việt Nam, khái niệm tư vấn được sử dụng để chỉ việc cung cấp thông tin, cho lời khuyên, trợ giúp những khó khăn tâm lí, chỉ bảo hay hướng dẫn…cho một cá nhân, một tổ chức khi có yêu cầu
Trong cuộc sống, có nhiều loại tư vấn khác nhau: Tư vấn y học, tư vấn pháp luật, tư vấn tâm lí…
Hoạt động tư vấn tâm lí thường do những người được đào tạo chuyên môn đảm trách Họ được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết như kỹ năng giao tiếp, lắng nghe, thấu hiểu và biết cách khơi dậy, khai thác vấn đề, hỗ trợ người được tư vấn hiểu rõ vấn đề và đưa ra quyết định thay đổi cho trạng thái khó khăn tâm lí của mình
Tư vấn tâm lí trong trường học đòi hỏi nhà trường phải có giáo viên
am hiểu về tâm lí giáo dục, giỏi kỹ năng lắng nghe, khơi gợi vấn đề, có thái độ thân thiện, gần gũi để học sinh mong muốn được chia sẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết
Tư vấn tâm lí là quá trình trợ giúp của nhà tư vấn (nhà chuyên môn) đối với học sinh (người cần sự hỗ trợ) bằng cách sử dụng tối đa những kiến thức chuyên môn và kỹ năng mà nhà tư vấn có để hỗ trợ học sinh giải quyết những khó khăn tâm lí đang gặp phải
Bất cứ lĩnh vực nào trong xã hội cũng đều có nguyên tắc, đặc biệt những công việc liên quan đến con người thì vấn đề này càng được coi trọng Tư vấn tâm lý là công việc trợ giúp, có liên quan trực tiếp đến quyền lợi của học
sinh cũng như của chính giáo viên tư vấn Chính vì vậy, đòi hỏi người tư vấn phải tuân thủ theo những nguyên tắc và quy trình sau:
* Các nguyên tắc tư vấn cơ bản:
- Giữ bí mật thông tin: Việc giữ bí mật cho học sinh thể hiện sự tôn trọng tính riêng tư, sự bảo vệ và ủng hộ học sinh Sự bảo mật khuyến khích học sinh tin tưởng vào mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh, do đó học sinh sẽ chia sẻ nhiều vấn đề đang gặp phải Giữ bí mật là yêu cầu quan trọng để tạo nên mối quan hệ tư vấn tin cậy và có trách nhiệm
Ví dụ: Một em học sinh đến gặp giáo viên tư vấn kể rằng, em đã lấy tiền của bố mẹ để mua điện thoại di động, đi chơi geme…Em rất hoang mang vì sợ
Trang 3bố mẹ phát hiện ra và đánh em Em cần một lời khuyên để giải quyết vấn đề của mình Hoặc có học sinh đến gặp thầy cô tư vấn kể rằng, em đã thích một bạn khác giới trong lớp, bạn ấy cũng thích em, chúng em đã hẹn hò đi chơi với nhau nhiều lần, đến giờ lúc nào em cũng nhớ bạn ấy, khiến việc học hành sa sút…
Tronh tình huống này, giáo viên không được tiết lộ câu chuyện của em học sinh cho đồng nghiệp, bố mẹ của em học sinh đó
Tuy nhiên, trong một số tình huống liên quan đến pháp luật, tính mạng của học sinh và người khác thì giáo viên cần thông báo cho những người có trách nhiệm
Ví dụ: Một học sinh tìm đến giáo viên tư vấn trong tâm trạng hoảng loạn
kể rằng, trên đường đi học, em đã cãi nhau với bạn cùng trường, em đã nổi nóng và giận giữ lấy đá đập vào đầu bạn ấy không may trúng huyệt dẫn đến tử vong, đường vắng không ai phát hiện, em đã chạy trốn Em đang rất lo lắng vì
sợ bị phát hiện và bị bắt.
Trong tình huống này, giáo viên cần giúp học sinh lấy lại bình tĩnh, nhìn nhận lại sự việc sảy ra; giúp học sinh phân tích những khía cạnh khác nhau của việc tự thú và chạy trốn Khuyến khích học sinh đưa ra quyết định cho vấn đề của mình Nếu học sinh quyết định bỏ trốn thì giáo viên tư vấn phải có trách nhiệm báo cho cơ quan chức năng gần nhất Nếu không làm điều này, giáo viên
sẽ trở thành người không tố giác tội phạm theo quy định của pháp luật
- Tôn trọng học sinh: Tôn trọng là nguyên tắc cơ bản trong mối quan
hệ con người nói chung Tôn trọng là sự tin tưởng học sinh như một con người
có giá trị bất kể địa vị, đạo đức, hành vi, tình cảm tích cực hay tiêu cực nơi các
em Giáo viên phải tôn trọng tính đa dạng và không được phép phân biệt đối xử với học sinh về địa vị, hoàn cảnh, tộc người, giới tính…
Tôn trọng những đặc điểm riêng này phải đi cùng với tôn trọng quyền
tự chủ của học sinh Giáo viên cần cho học sinh quyền là chính bản thân họ và
có ý nghĩ, quan điểm, những cảm giác riêng, học sinh tiếp cận những dịch vụ tư vấn không bị định kiến về con người, tính cách, đặc điểm văn hóa
- Tránh mối quan hệ cá nhân với học sinh: Khi giáo viên tư vấn cho học sinh là mối quan hệ nghề nghiệp, vì vậy giáo viên cần tránh mọi quan hệ ngoài công việc với học sinh, như tình yêu, tình dục, thương mại… Những mối quan hệ này có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự nhìn nhận, suy xét vấn đề của giáo viên đối với học sinh hoặc có thể gây ra những nguy cơ tổn thương cho học sinh
Ngoài ra giáo viên cần tránh đưa các mối quan hệ thân tình, quan hệ xã hội vào công tác tư vấn Sự tồn tại các quan hệ nhiều chiều với học sinh có thể làm ảnh hưởng đến tính khách quan của giáo viên khi thực hiện công tác tư vấn
Trang 4Vì vậy, giáo viên phải tránh hoặc kết thúc quan hệ tư vấn bằng cách giới thiệu học sinh đến gặp giáo viên khác có khả năng phù hợp hơn
- Đảm bảo tính khách quan: Giáo viên cần nhìn nhận vấn đề trên cương vị là một người tư vấn, một công việc chứ không nhìn nhận trên cảm xúc, tình cảm cá nhân Điều này người giáo viên phải tách mình ra được vấn đề, tránh bị ảnh hưởng cảm xúc bởi tình huống mà học sinh gặp phải Đồng thời giáo viên cũng cần tránh những quan điểm, định kiến về một vấn đề mà có thể
họ đã trải nghiệm trong quá khứ
Hoạt động tư vấn tâm lý giúp học sinh xây dựng mối quan hệ lành mạnh, tích cực, hình thành nên nhân cách đáp ứng mong đợi của xã hội
* Để thực hiện cuộc tư vấn tâm lý cho học sinh đạt hiệu quả cao, chúng ta phải thực hiện theo quy trình sau:
- Thiết lập mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh cần tư vấn Đây là giai đoạn giáo viên xây dựng mối quan hệ công việc và lòng tin với học sinh thông qua việc sử dụng các kỹ năng và thái độ tư vấn Thiết lập quạn hệ là giai đoạn quan trọng trong quá trình tư vấn Người giáo viên có thu thập được các thông tin, xác định được các vấn đề của học sinh cũng như trợ giúp học sinh giải quyết vấn đề hay không là phụ thuộc mối quan hệ giữa giáo viên – học sinh Mối quan hệ tin cậy sẽ tạo cho học sinh cảm giác thoải mái và sự tác hợp tích cực với giáo viên
Tạo được thiện cảm ban đầu với học sinh là một yếu tố quan trọng để thiết lập quan hệ Chính vì vậy, khi tiếp xúc với các em, giáo viên cần chú ý đến các yếu tố dễ tạo ấn tượng như trang phục, cử chỉ điệu bộ, ánh mắt, nét mặt, giọng nói, sự quan tâm… Để tạo được mối quan hệ thiện cảm với học sinh, giáo viên cần lắng nghe và thấu cảm, cần cẩn thận và giữ bình tĩnh khi học sinh chia sẻ về vấn đề tình cảm…theo dõi học sinh qua giọng nói, biểu hiện nét mặt, điệu bộ, cách ngồi…
Không phải học sinh nào cũng dễ dàng thiết lập quan hệ Một số em để thiết lập được mối quan hệ phải mất một thời gian dài
- Tập hợp thông tin, xác định vấn đề
Sauk hi thiết lập mối quan hệ với học sinh, giáo viên cần sử dụng các
kỹ năng tư vấn để tập hợp các thông tin về học sinh, các vấn đề của học sinh cũng như một số thông tin liên quan khác Trên cơ sở đó giáo viên xác định rõ ràng các vấn đề của học sinh để đề ra mục đích, định hướng cụ thể cho cuộc tư vấn, tránh sa vào các chủ đề không có mục đích Trong giai đoạn thu thập thông tin giáo viên cũng cần xác định mặt mạnh và hạn chế của học sinh Vì điều này ảnh hưởng đến khả năng giải quyết vấn đề của học sinh
Trang 5Giáo viên cần tìm hiểu các thông tin như: Hoàn cảnh gia đình; Các mối quan hệ xã hội; Tình trạng sức khỏe; Những biến cố của học sinh trong quá khứ và hiện tại… Trong quá trình trao đổi thu thập thông tin giáo viên có thể đặt ra 1 số câu hỏi dễ hiểu suy nghĩ và cảm xúc của học sinh…
- Đánh giá lại vấn đề
Sau khi tập hợp các thông tin, giáo viên cùng học sinh đánh giá hoàn cảnh hiện tại, hợp tác để xác định phạm vi vấn đề cần giải quyết
- Xác định kết quả
Mục đích của giai đoạn này là giúp học sinh xác định một định hướng thiết thực cho vấn đề của học sinh Giai đoạn này có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp giáo viên xác định xem học sinh muốn thay đổi cuộc sống của họ như thế nào
- Tìm kiếm biện pháp và lập kế hoạch thực hiện
Đây có thể là giai đoạn dài nhất trong quá trình tư vấn Giai đoạn này giáo viên phải đưa các biện pháp phù hợp với nguyện vọng và hoàn cảnh của học sinh Do đó giáo viên không nên đưa ra các biện pháp cho học sinh mà hãy lắng nghe và dẫn dắt các em bằng câu hỏi: “Theo em có bao nhiêu cách để giải quyết vấn đề này” hay “Em đã nghĩ ra biện pháp nào cho vấn đề này chưa”…?
Hoặc giáo viên có thể gợi ý cho học sinh sự lựa chọn các giải pháp thông qua việc cung cấp thông tin “Một số người trong hoàn cảnh của em đã làm như thế này……” Giáo viên phân tích mặt mạnh và điểm hạn chế của từng biện pháp, trên cơ sở đó giúp học sinh dễ dàng đưa ra sự lựa chọn phù hợp
Kết quả của giai đoạn này là lựa chọn được các giải pháp tối ưu đã chọn lựa Giáo viên lập kế hoạch thực hiện Để thực hiện tốt cần xác định: Mục tiêu, cách tiến hành, thời gian thực hiện…
Kỹ năng cần thiết cho giáo viên giai đoạn này là: Kỹ năng lắng nghe,
kỹ năng thấu cảm, kỹ năng luận giải…
- Đánh giá và kiểm soát:
Sau khi học sinh tiến hành triển khai kế hoạch thực hiện các giải pháp, giáo viên cần có sự đánh giá kết quả Việc đánh giá dựa trên các mục tiêu đã đặt
ra Khi nhận thấy học sinh đã kiểm soát được bản thân thì đây chính là thời điểm
để kết thúc hoạt động tư vấn
- Lập hồ sơ tư vấn: Hồ sơ bao gồm các loại như sau:
+ Thông tin cá nhân
+ Hoàn cảnh đến tư vấn (học sinh tự tìm đến hay giáo viên phát hiện
vẻ bề ngoài, thái độ, tâm trạng của của sinh; học sinh khác giới thiệu…
+ Vấn đề của học sinh (vấn đề hiện tại của học sinh như thế nào)
Trang 6+ Quá trình giải quyết vấn đề: Đánh giá khả năng và hạn chế của học sinh; Thứ tự các vấn đề cần giải quyết; Các giải pháp giải quyết từng vấn đề; Kết quả thực hiện; Đánh giá kết quả thực hiện
- Kết luận
- Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:
Người tư vấn phải am hiểu về tâm lý lứa tuổi học sinh mà mình tư vấn Phải thực hiện theo đúng nguyên tắc, quy trình tư vấn tâm lý kể trên Phải kiên trì, không nóng vội; Phải bình tĩnh, tự tin…
Người được tư vấn phải có nhu cầu được tư vấn, phối hợp nhịp nhàng với người tư vấn
- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả:
Trong học kì I vừa qua, em Nông Thị Vui – học sinh lớp 8B thường xuyên nghỉ học, có thời gian cả tuần em Vui nghỉ, lớp đã báo cáo bạn Vui bỏ học GVCN cũng trao đổi với gia đình và được biết em Vui bỏ học Tuy nhiên, khi trực tiếp gặp gỡ và trao đổi với em lí do vì sao nghỉ học, bỏ học Em có tâm
sự về hoàn cảnh gia đình, thái độ và cách đối xử của các bạn trong lớp Sau khi biết được thông tin (lí do em nghỉ học) tôi đã động viên em, khuyên em tiếp tục đến lớp Ngoài ra, tôi gặp trực tiếp một số bạn trong lớp để tâm sự, trao đổi về trường hợp của Vui xem đúng như lí do bạn Vui chia sẻ không? và khuyên các bạn trong lớp phải biết đoàn kết, giúp đỡ nhau, cư xử đúng mực, phải biết nói lời hay làm việc tốt……
Nhờ vậy mà sau lần gặp gỡ trao đổi đó em Vui đã quay trở lại lớp học bình thường, đi học đầy đủ hơn, các bạn trong lớp đoàn kết, thân thiện, giúp nhau trong học tập
Có hai em học sinh lớp 8 rất thích nhau Tôi được biết đi đâu hai bạn ấy cũng đi cùng nhau Hai bạn hay rủ nhau đi chơi sau giờ tan học, vì vậy mà việc học tập bị sa sút Biết được điều đó, tôi đã tìm hiểu qua các bạn trong lớp và được biết 2 bạn này mới yêu nhau được 1 tháng (Tình yêu học trò)
Lần 1: Tôi đã bí mật gặp trực tiếp mỗi bạn vào 1 ngày khác nhau nói chuyện tâm sự với các em về gia đình, về việc học tập, hướng nghiệp cho các
em sau khi hết THCS…
Lần 2: Tôi tiếp tục thực hiện như lần 1 nhưng với nội dung cuộc trò chuyện về tâm lí lứa tuổi, sức khỏe, giới tính, tình yêu, tình bạn…
Lần 3: Tôi tiếp tục thực hiện như hai lần trước với nội dung việc học tập
và chuyện tình cảm khác giới của 2 bạn Sau đó tôi có phân tích cho 2 bạn hiểu được chuyện tình cảm khác giới ở lứa tuổi vị thành niên khác với tình yêu nam nữ và tôi khuyên hai bạn ấy nên giúp đỡ trong học tập để cùng nhau tiến bộ
Trang 7Lần 4: Tôi quyết định gặp 2 bạn cùng thời điểm và tiếp tục tâm sự với các bạn như nội dung cuộc gặp gỡ lần 1 Tuy nhiên, ở lần gặp gỡ này, tôi nhận thấy các em tự tin hơn, không rụt rè, không e ngại các em đã mạnh dạn trao đổi, tâm
sự với cô hơn ở các cuộc gặp gỡ lần trước
Các lần gặp gỡ, trao đổi, tâm sự với các em tôi đều chọn thời gian và địa điểm khác nhau Khi thì giờ ra chơi ở trên lớp; khi thì giờ nghỉ trưa ở KTX; Khi thì buổi tối sau giờ tự học; Và rồi lần cuối cùng tại phòng làm việc
Nói tóm lại, những em được tư vấn tâm lý có thái độ thay đổi rõ rệt Các
em thoải mái tinh thần, tự tin hơn và biết giúp đỡ nhau trong học tập Đặc biệt là các em đã hiểu tình bạn khác giới với tình yêu nam nữ khác nhau rõ rệt
Như vậy, hoạt động tư vấn tâm lý giúp học sinh xây dựng mối quan hệ lành mạnh, tích cực, hình thành nên nhân cách đáp ứng mong đợi của xã hội
Riêng đối với học sinh dân tộc, nhà trường PTDTBT cần phải tổ chức các hoạt động giáo dục đặc thù, phù hợp với điều kiện từng trường Đó là các hoạt động văn hóa dân gian mang bản sắc dân tộc (trò chơi dân gian, biểu diễn nhạc
cụ, trang phục dân tộc…) Hoạt động hướng nghiệp…
Nhưng tựu trung lại, nhiệm vụ của tư vấn tâm lý học đường vẫn phải bao gồm phòng ngừa, phát hiện, can thiệp và hỗ trợ nguồn lực cho học sinh để các
em có thể vượt qua những khó khăn tâm lý đang gặp phải Chính vì vậy mà tôi mong muốn các đồng chí trong Ban giám hiệu ở các đơn vị trường phổ thông nói chung và các các thầy cô giáo ở trường phổ thông dân tộc bán trú nói riêng, luôn là chỗ dựa vững chắc trước hết là về mặt tinh thần cho các em, để các em
có điều kiện và tự tin vững bước trên con đường tiếp theo của mình
Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật
và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật
Thái Học , ngày 10 tháng 5 năm 2017
Người nộp đơn
(Ký và ghi rõ họ tên)
Trang 8CƠ QUAN ĐƠN VỊ:… CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Bảo Lâm, ngày tháng năm 201
Biên bản họp xét sáng kiến trường ….
I Thành phần: Tập thể trường……
Trang 9II Thời gian, địa điểm:…
III Nội dung:
1 Thông qua công văn Số: /CV-HĐSK ngày / /2017 của Hội đồng sáng kiến V/v nộp hồ sơ đề nghị công nhận sáng kiến sáng kiến
2 Thông qua Nội dung các sáng kiến cá nhân của trường
3 Tập thể chấm: (Theo mẫu đính kèm phiếu đánh giá sáng kiến)
BIỂU TỔNG HỢP ĐIỂM CHẤM SKKN NĂM 2017
Xếp loại: TB, khá, tốt
1
2
Bảo lâm, ngày tháng năm Xác nhận của thủ trưởng, cơ quan đơn vị Người ghi biên bản
về tính khả thi của sáng kiến
Hạn nộp hết 17 giờ ngày 20 tháng 5 năm 2017
PHÒNG GD&ĐT BẢO LÂM
TRƯỜNG PTDTBT THCS
THÁI HỌC
CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Thái Học, ngày tháng năm 2017
PHIẾU ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN CẤP TRƯỜNG NĂM 2017
1 Tên sáng kiến:
Trang 10
2 Họ và tên tác giả sáng kiến: Tỉ lệ đóng góp: 100%
3 Họ và tên đồng tác giải sáng kiến:……… Tỉ lệ đóng góp :……%
4 Họ và tên người đánh giá:………
5 Nội dung đánh giá chấm điểm:
ST
Điểm tối đa
Điểm đánh giá
I Sáng kiến có tính mới, tính sáng tạo (Chỉ chọn 01 trong 04 nội dung bên dưới) 30
1 Hoàn toàn mới, được áp dụng đầu tiên 27 - 30
2 Có cải tiến so với giải pháp trước đây với mức độ khá 22 - 26
3 Có cải tiến so với giải pháp trước đây với mức độ trung bình 17 - 21
4 Có cải tiến so với giải pháp trước đây với mức độ ít 01 - 16
II Sáng kiến có khả năng áp dụng (Chỉ chọn 01 trong 04 nội dung bên dưới) 30
1 Có khă năng áp dụng trong tỉnh hoặc ngoài tỉnh 27 - 30
2 Có khả năng áp dụng trong ngành, lĩnh vực 22 - 26
4 Có khả năng áp dụng ít trong đơn vị 01 - 16
III Tính hiệu quả trong sáng kiến (Chỉ chọn 01 trong 04 nội dung bên dưới) 40
Tổng điểm: (là điểm cộng của 03 mục: I, II, III 100
Ghi chú :
- Sáng kiến được đánh giá, xếp loại ở mức “Đạt” phải có điểm bình quân của các thành viên đánh giá từ 60 điểm trở lên (theo thang điểm 100), không có tiêu chí nào dưới 17 điểm và có ít nhất 2/3 số thành viên đánh giá ở mức