Động đất là hiện tượng rung động đột ngột của vỏ Trái đất, mạnh hay yếu tuỳ từng trận xác định bằng độ Richter do sự dịch chuyển các mảng thạch quyển hoặc các đứt gãy ở dưới mặt đất và t
Trang 1Động đất
Động đất là gì?
Động đất là hiện tượng rung động đột ngột của vỏ Trái đất, mạnh hay yếu tuỳ từng trận (xác định bằng độ Richter) do sự dịch chuyển các mảng thạch quyển hoặc các đứt gãy ở dưới mặt đất và truyền qua các khoảng cách lớn
Một chấn động đơn độc thường kéo dài không quá vài giây, những trận động đất nghiêm trọng nhất cũng chỉ kéo dài tối đa là 3 phút
Nguyên nhân dẫn đến động đất
Nguyên nhân nội sinh
Động đất do sụp lở các hang động ngầm dưới mặt đất và động đất do các
vụ trượt lở đất đá tự nhiên với khối lượng lớn (loại động đất này thường chỉ làm rung chuyển một vùng hẹp và chiếm khoảng 3% tổng số trận động đất thế giới)
Động đất do núi lửa, chủ yếu liên quan với các hoạt động phun nổ của núi
lửa (loại động đất này không mạnh lắm –chiếm khoảng 7%)
Động đất kiến tạo (chiếm 90%) liên quan với hoạt động của các đứt gãy
kiến tạo, đặc biệt là các đứt gãy ở rìa các mảng thạch quyển, vận động kiến tạo ở các đới hút chìm; liên quan đến hoạt động macma xâm nhập vào vỏ trái đất làm phá vỡ trạng thái cân bằng áp lực có trước của đá vây quanh làm đá phát sinh ứng suất và khi bị đứt vỡ thì xảy ra động đất; liên quan đến sự biến đổi tướng đá
từ dạng tinh thể này sang dạng tinh thể khác gây co rút và dãn nở thể tích đá làm biến đổi lớn về thể tích cũng gây ra động đất
Những tòa nhà đổ nát sau một trận động đất
Nguyên nhân ngoại sinh: gồm động đất do thiên thạch va chạm vào trái đất.
Nguyên nhân nhân sinh: động đất xảy ra do hoạt động làm thay đổi ứng suất đá
gần bề mặt đặc biệt là các vụ thử hạt nhân, nổ nhân tạo dưới lòng đất hoặc tác động của áp suất cột nước của các hồ chứa nước, hồ thủy điện
Mức độ nguy hiểm của động đất
Động đất là một nguyên nhân gây ra sóng thần Khi xảy ra động đất ở trong lòng đại dương, sức địa chấn đẩy khối nước khổng lồ lên cao Trong khoảng mấy trăm
km2 khối nước bị đẩy lên cao rồi rơi xuống, tạo ra những đợt sóng lớn tràn qua các đạI dương rồi đổ bộ vào đất liền Đôi khi động đất còn khiến núi lửa hoạt động, thậm chí là những núi lửa đã tắt từ lâu Do lòng đất bị nứt ra tạo cơ hội cho nhũng dòng magma phun trào Những hiện tượng này khi kết hợp với nhau sẽ tạo ra những tai họa không lường
Trang 2Vì động đất xảy ra rất bất ngờ cũng như tính chất nguy hiểm của nó, trong khi chúng ta không thể làm gì để ngăn chặn nó, nên cách duy nhất để đối phó là làm sao
để giảm đến mức tối đa thiệt hại mà động đất gây nên
Độ lớn của động đất
Độ lớn của động đất M hay còn gọi là độ Richter Hình dung về độ richter như sau:
Từ 1 - 2: Không nhận biết được
Từ 2 - 4: Có thể nhận biết nhưng thường không gây thiệt hại
Từ 4 - 5: Mặt đất rung chuyển, nghe tiếng nổ, thiệt hại không đáng kể
Từ 5 - 6: Nhà cửa rung chuyển, một số công trình có hiện tượng nứt
Từ 6 - 7: Nhà cửa bị hư hại nhẹ
Từ 7 - 8: Động đất mạnh phá hủy hầu hết các công trình xây dựng thông thường,
có vết nứt lớn hoặc lún sụt trên mặt đất
Từ 8 - 9: Nhà cửa đổ nát, nền đất bị lún sâu đến 1m, sụp đổ lớn ở núi kèm theo thay đổi địa hình trên diện rộng
Trên 9: Rất hiếm khi xảy ra
Những trận động đất có M > 7 không xảy ra khắp mọi nơi mà thường tập trung ở
những vùng nhất định, gọi là đới hoạt động địa chấn mạnh.
Tác hại của động đất
Tác động trực tiếp của các trận động đất là rung cuộn mặt đất, gây ra hiện tượng nứt vỡ, làm sụp đổ các công trình xây dựng, gây sạt lở đất, lở tuyết.
Mức độ nghiêm trọng của nó dựa trên cường độ, khoảng cách tính từ chấn tâm,
và các điều kiện về địa chất, địa mạo tại nơi bị ảnh hưởng
Động đất cũng thường gây ra hỏa hoạn khi chúng phá hủy các đường dây
điện và các đường ống khí
Các trận động đất xảy ra dưới đáy biển có thể gây ra lở đất hay biến dạng đáy biển, làm phát sinh sóng thần (những đợt sóng lớn tràn qua các đại dương rồi đổ bộ vào đất liền) Đôi khi động đất còn khiến núi lửa hoạt động, thậm chí
là những núi lửa đã tắt từ lâu
Trên thế giới đã xảy ra nhiều trận động đất lớn, gây thiệt hại khủng khiếp về người
và tài sản Nhật Bản là một trong những quốc gia thường xuyên xảy ra động đất với các mức độ lớn nhỏ, khác nhau
4 tỉnh thành thường xảy ra động đất tại Việt Nam
Điện Biên, Quảng Nam, Hà Tĩnh hay Hà Nội là những tỉnh thành đã từng đón nhận các trận động đất hay rung chấn nhỏ xảy ra trong thời gian qua.
Động đất tại Điện Biên
Trang 3Mới đây, vào hồi 17h19 phút ngày 6/11/2018, một trận động đất mạnh 3,9 độ Richter đã xảy ra tại huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên
Trận động đất xảy ra tại vị trí có tọa độ 21.167 vĩ độ Bắc, 102.994 độ kinh Đông, độ sâu chấn tiêu khoảng 8.0 km, khiến nhiều người lo lắng Hiện vẫn chưa có trường hợp thiệt hại nào về người và tài sản được ghi nhận
Theo Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần, trong năm nay, Điện Biên xảy ra nhiều trận động đất nhỏ, hầu hết có độ lớn dưới 4,0 độ richter, mạnh nhất là trận động đất ngày 9/1 với độ lớn 4,3 độ richter, xảy ra ở huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên
Lý giải về hiện tượng này, các chuyên gia địa chất cho biết: Điện Biên nằm trong khu vực có đới đứt gãy hoạt động mạnh với nhiều đứt gãy lớn như như đứt gãy Điện Biên – Lai Châu, đứt gãy Sơn La, đứt gãy Sông Mã, đứt gãy Sông Đà
Trước đó, năm 1983, trận động đất xảy ra ở Tuần Giáo, Điện Biên có độ lớn tới 6,8
độ richter, đây là trận động đất lớn nhất Việt Nam ghi nhận được
Động đất tại Quảng Nam
Không chỉ Điện Biên, Quảng Nam cũng là một trong những tỉnh thành của Việt Nam xảy ra một số trận động đất
Cụ thể, vào hồi 11 giờ 49 phút ngày 24/10/2018, một trận động đất có cường độ 2.7
độ richter đã xảy ra tại huyện Bắc Trà My, Quảng Nam, gần khu vực hồ chứa thủy điện sông Tranh 2
Trận động đất có tọa độ 15.221 vĩ độ Bắc, 108.224 độ kinh Đông với độ sâu chấn tiêu khoảng 8 km
Trước đó, ngày 21/10/2018, hai trận động đất có độ lớn 2,6 độ richter xảy ra ở huyện Bắc Trà My vào lúc 9h32 Hơn 2 tiếng sau, một trận động đất có độ lớn 2,8
độ richter đã xảy ra ở huyện Nam Trà My
Riêng trong tháng 8, từ ngày 21-28/8, đã có 3 trận động đất xảy ra ở khu vực thủy điện Sông Tranh 2, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam
Cụ thể, vào hồi 11 giờ 42 phút ngày 21/8/2018, một trận động đất có độ lớn 3,2 độ Richter, độ sâu chấn tiêu khoảng 9,7 km cũng xảy ra tại huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam
Khoảng hơn 20 phút sau, cũng tại nơi đây xảy ra một trận động đất khác có độ lớn 2,6 độ Richter, độ sâu chấn tiêu khoảng 7,1 km
Trang 4Động đất tại hai huyện Bắc Trà My và Nam Trà My, được cho là vì gần nơi có hồ chứa thủy điện sông Tranh 2 nên được xác định là động đất kích thích, xảy ra khi hồ chứa thủy điện tích nước, tạo áp lực nên đứt gãy phía dưới
Theo các nhà khoa học, đây có thể là kích động chính của động đất kích thích Tuy nhiên, các trận động đất vẫn tiếp tục diễn ra song không vượt qua kích động chính này, vì thế không gây thiệt hại lớn cho người dân
Từ năm 2012 đến nay, khi hồ thủy điện sông Tranh 2 tích nước, động đất liên tiếp xảy ra ở khu vực này Trận động đất lớn nhất ghi được có độ lớn 4,7 độ richter
Động đất tại Hà Tĩnh
Vào khoảng 6h ngày 18/10, 2 tiếng nổ lớn cách nhau tầm 15 phút xuất hiện, tạo dư chấn, gây rung lắc nhà cửa của người dân tại một số xã thuộc địa bàn huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh
Tiếp đó, vào khoảng 3h40 ngày 22/10, cũng tại huyện Kỳ Anh, 2 tiếng nổ lớn liên tiếp nhau kèm hiện tượng mặt đất rung lắc khiến người dân các xã ven biển hoảng loạn, bồng bế nhau tháo chạy trong đêm
Ngay sau đó, Viện Vật lý địa cầu đã phát đi thông báo về vụ rung chấn này Thông báo nêu rõ, khoảng 3h42 ngày 22/10, một trận động đất với cường độ 2,3 richter xảy ra ngoài khơi khu vực biển Hà Tĩnh, cách bờ biển huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh khoảng 5km Độ sâu chấn tiêu 8km
Còn vụ động đất trước đó vào ngày 18/10 cũng đã được Viện Vật lý địa cầu xác định xảy ra tại tọa độ 18.31 độ vĩ độ Bắc, 106.174 độ kinh Đông, độ sâu chấn tiêu khoảng 10km Động đất xảy ra tại ngoài khơi khu vực biển Hà Tĩnh, cách bờ biển huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh khoảng 5km, có cường độ khoảng 3,8 độ richter ở độ sâu khoảng 10km
Hiện nay, trung tâm Báo tin động đất và cảnh báo sóng thần – Viện Vật lý Địa cầu đang tiếp tục theo dõi trận động đất này
Động đất gây rung lắc Hà Nội
Ông Nguyễn Xuân Anh, Viện trưởng Viện Vật lý địa cầu cho hay vào 9h31 ngày 8/9/2018, một trận động đất mạnh 5,3 độ Richter xảy ra tại vị trí có tọa độ 23,453 vĩ
độ Bắc, 101,620 độ kinh Đông, độ sâu chấn tiêu khoảng 10 km Động đất xảy ra tại khu vực biên giới tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, cách ranh giới huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu khoảng 118 km đã gây ảnh hưởng đến Hà Nội
Người dân ở quận Thanh Xuân, Hai Bà Trưng (Hà Nội) đã thấy nhà rung chuyển, người chóng mặt như bị tụt huyết áp, nhất là trên các chung cư cao tầng
Hiện thế giới chưa có nước nào dự báo được chính xác thời điểm xảy ra hiện tượng thiên tai này Không giống như mưa bão có thể dự báo trước vài ngày thậm chí cả tuần, hiện tượng động đất chỉ có thể được thông báo nhận định về địa điểm, độ lớn
Trang 5khi nó đã xảy ra Nhiều hiện tượng khác lạ trong tự nhiên cũng đã được ghi nhận trước khi xảy ra động đất như ếch nhái di cư, chó nằm trong nhà chạy ra sân… nhưng không thể dùng những hiện tượng này để khuyến cáo người dân, tổ chức sơ tán được Tùy thuộc vào hệ thống kỹ thuật, từ lúc phát hiện động đất tới khi ra được bản tin thông báo nhanh cũng phải mất từ 15-30 phút
Từ đầu năm 2019, Việt Nam hứng chịu bao nhiêu trận động đất
và rung chấn?
Tính từ đầu năm 2019 đến nay đã có nhiều trận động đất xảy ra ở Việt Nam Bên cạnh đó Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng của các đợt dư chấn từ các trận động đất ở các nước lân cận,… Với số lượng tần suất diễn ra các trận động đất khá nhiều như vậy thì có đáng lo ngại?
Khoảng 6h55 sáng ngày (21/11), nhiều người dân sinh sống ở các chung cư cao tầng khu vực nội thành Hà Nội có cảm giác đồ vật trong nhà rung lắc giống như có động đất Ngay sau đó, Trung tâm báo tin động đất và cảnh báo sóng thần - Viện Vật lý Địa cầu đã phát đi thông báo: Vào hồi 23 giờ 50 phút 42 giây (giờ GMT) ngày 20/11/2019 tức 06 giờ 50 phút
42 giây (giờ Hà Nội) ngày 21/11/2019 một trận động đất có độ lớn 6.1 xảy ra tại vị trí có tọa độ (19.46 độ vĩ Bắc, 101.26 độ kinh Đông), độ sâu chấn tiêu khoảng 38 km Động đất xảy ra tại khu vực tỉnh Sayabouly, Lào
Như vậy Hà Nội bị ảnh hưởng các đợt dư chấn của động đất xảy ra tại khu vực tỉnh Sayabouly, Lào nên dẫn đến hiện tượng nhiều vật dụng bị rung lắc ở các khu chung cư cao tầng
Theo PGS.TS Cao Đình Triều, nguyên Phó viện trưởng Viện Vật lý Địa cầu (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), trận động đất xảy ra tại khu vực tỉnh Sayabouly, Lào là trận động đất tương đối lớn Vì thế vùng rung chấn có thể sang tới Hà Nội là chuyện dễ hiểu
Ông cũng giải thích thêm, Hà Nội là vùng có nền đất không tốt nên dễ cảm nhận được rung chấn khi có động đất lớn ở nơi khác Không chỉ thủ đô, các vùng khác cũng sẽ chịu rung chấn theo quy luật càng gần tâm chấn (nơi xảy ra trận động đất ở Lào) thì càng chịu rung chấn
Tuy nhiên, theo PGS.TS Cao Đình Triều, nguy cơ xảy ra động đất tại Hà Nội là không cao Theo Nghiên cứu dự báo động đất và dao động nền ở Việt Nam, thủ đô Hà Nội nằm trong vùng đứt gãy sông Hồng - sông Chảy, nơi đã xảy ra các trận động đất mạnh 5,1-5,5 độ Richter Chu kỳ lặp lại động đất mạnh 5,4 độ Richter ở Hà Nội là 1.100 năm và trận động đất mạnh cuối cùng xảy ra cách đây đã hơn 700 năm (1285)
Hà Nội đang trong thời kỳ yên tĩnh nhưng trong tương lai hoạt động động đất có thể tăng lên và động đất mạnh có thể xảy ra Ngoài ra, Hà Nội còn phải chịu tác động của động đất mạnh xảy ra ở những vùng đứt gãy lân cận như đứt gãy sông Lô, Đông Triều, Sơn La
Trang 6Vị trí chấn tâm động đất xảy ra ở huyện Tân Kỳ, Nghệ An ngày 20/11
Từ đầu năm 2019 đến nay, Việt Nam có bao nhiêu trận động đất và rung chấn
Ngày 20/11, Trung tâm Báo tin động đất và cảnh báo sóng thần - Viện Vật lý Địa cầu cũng phát đi thông báo về động đất có vị trí chấn tâm ở huyện Tân Kỳ, Nghệ An
Trước đó đơn vị này cũng thông tin, một trận động đất có độ lớn 3.3 xảy ra tại vị trí có tọa
độ (16.269 độ vĩ Bắc, 107.315 độ kinh Đông), độ sâu chấn tiêu khoảng 11.0 km Động đất xảy ra tại khu vực huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế
Như vậy trong 21 ngày của tháng 11, Trung tâm báo tin động đất và cảnh báo sóng thần -Viện Vật lý Địa cầu đã đưa ra 3 thông báo về động đất
Truy lại các tháng trước đó cho thấy, ngày 06/10/2019 tức 11 giờ 34 phút 42 giây (giờ Hà Nội) một trận động đất có độ lớn 3.3 xảy ra tại vị trí có tọa độ (21.923 độ vĩ Bắc, 102.857 độ kinh Đông), độ sâu chấn tiêu khoảng 8.1 km Động đất xảy ra tại khu vực huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
Tháng 9 có 2 vụ động đất xảy ra ở khu vực huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên; hai vụ động đất ở khu vực huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu
Trang 7Tháng 8, động đất xảy ra tại khu vực vùng biển ngoài khơi tỉnh Nam Định (cách bờ biển huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định khoảng 25 km); khu vực huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên; khu vực TP Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh;
Tháng 7 xảy ra động đất ở khu vực huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa (độ lớn 2.5); khu vực huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam (độ lớn 3.8); Động đất xảy ra tại khu vực huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng (độ lớn 2.6); Động đất xảy ra tại khu vực huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn (độ lớn 2.7); Động đất xảy ra tại khu vực huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu (độ lớn 3.5); Động đất xảy ra tại khu vực huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam (độ lớn 2.8)
Tháng 6 xảy ra động đất tại huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên (độ lớn 4.0); Tháng 5 động đất xảy ra tại huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa (độ lớn 2.8); huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên (độ lớn 4.0); huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam (độ lớn 2.4)
Đặc điểm chung của các trận động đất ở Việt Nam năm 2019 đều có độ lớn dao động trong khoảng từ 2.5-4.2 nên chưa gây ảnh hưởng hay thiệt hại đáng kể nào
Việt Nam nên cảnh báo, khuyến cáo gì về động đất?
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Anh - Viện trưởng Viện Vật lý địa cầu (Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam) cho biết: Số lượng các trận động đất hàng năm tăng lên hay giảm xuống là điều bình thường Hoạt động động đất vẫn tích lũy năng lượng và sau đó giải phóng nên xảy ra các hiện tượng như vậy
Ở Việt Nam mới chỉ xảy ra các vụ trận động đất với cường độ nhỏ, chưa gây thiệt hại Còn
vụ động đất sáng ngày (21/11) có cường độ lớn thì lại xảy ra ở Lào nên Việt Nam chỉ bị ảnh hưởng dư chấn
Cũng theo Tiến sĩ Xuân Anh, tình hình thiên tai thì không thể nói trước được điều gì nên bắt buộc phải quan sát Nếu có bất kì thông tin gì thì Viện Vật lý địa cầu sẽ thông báo công khai cho người dân được biết
Theo các chyên gia về động đất, hiện vẫn chưa đạt được dự báo cho từng vụ, nghĩa là động đất là một thiên tai chưa thể dự báo trước được mà chỉ là cảnh báo Cho nên những người sống ở vùng có nguy cơ động đất có thể không tránh nó được
Trong lúc động đất nếu ở trong nhà chúng ta nên chui xuống gầm bàn Tìm góc phòng để đứng, tránh cửa kính Tránh xa những vật có thể rơi xuống Che mặt và đầu bằng sách, báo
để khỏi bị các mảnh vụn trúng Nếu mất điện, dùng đèn pin Đừng dùng nến hay diêm vì chúng có thể gây hỏa hoạn Mở rađiô để xem có tin tức khẩn cấp không
Nếu trong các tòa nhà cao tầng, tuyệt đối không được dùng thang máy vì khi có động đất thì hay kèm theo mất điện và nếu dùng thang máy thì sẽ bị kẹt Cũng không được dùng thang bộ và cũng nên tránh xa các khu vực có cửa kính, đèn điện treo Nhanh chóng khóa gas, mở cửa sổ hoặc cửa ra vào
Trang 8Nghiên cứu cho thấy có khá nhiều người bị thương là do cố ra khỏi tòa nhà cao tầng ngay lập tức hoặc chạy sang các chỗ khác cùng tòa nhà Hầu hết thương vong liên quan tới động đất do bị tường đổ, các mảnh kính bị vỡ và văng vào người
Trong trường hợp ở ngoài đường, tránh xa các tòa nhà và dây điện Tìm chỗ trống để đứng Nếu động đất xảy ra trong lúc lái xe, ngừng xe ở lề đường Tránh các cột điện, dây điện, và đường cầu, không chui xuống gầm xe