Top loại nấm cực độc thường gặp ở việt nam và thế giới phòng chống

Về phương diện y học, chúng ta chia nấm độc theo thành phần độc tố có trong nấm hoặc thời gian tác dụng. Ngộ độc nấm có thể xảy ra do người hái lượm xác định nhầm một loài độc là ăn được, mặc dù nhiều trường hợp là cố ý ăn phải. Ngộ độc nấm có thể từ các triệu chứng lành tính của rối loạn tiêu hóa tổng quát đến biểu hiện có khả năng tàn phá bao gồm suy gan, suy thận và di chứng thần kinh. Hầu hết vụ ngộ độc chỉ biểu hiện các triệu chứng rối loạn tiêu hóa, đây là đặc điểm chung của một số độc chất và rất có thể xảy ra khi ăn phải một lượng nhỏ nấm độc.

A Top 4 loại nấm cực độc thường gặp ở Việt Nam

Về phương diện y học, chúng ta chia nấm độc theo thành phần độc tố có trong nấm hoặc thời gian tác dụng. Ngộ độc nấm có thể xảy ra do người hái lượm xác định nhầm một loài độc là ăn được, mặc dù nhiều trường hợp là cố ý ăn phải. Ngộ độc nấm có thể từ các triệu chứng lành tính của rối loạn tiêu hóa tổng quát đến

biểu hiện có khả năng tàn phá bao gồm suy gan, suy thận và di chứng thần kinh Hầu hết vụ ngộ độc chỉ biểu hiện các triệu chứng rối loạn tiêu hóa, đây là đặc điểm chung của một số độc chất và rất có thể xảy ra khi ăn phải một lượng nhỏ nấm độc

Những nhóm nấm độc thường gặp

Ở Việt Nam, 4 nhóm nấm cực độc thường gặp là:

Nấm có chứa amatoxin

Nấm tán trắng (amanita verna): Nấm có chứa amatoxin này thường mọc thành

từng cụm hoặc đơn chiếc trên mặt đất trong rừng

Nấm trắng hình nón (amanita Virosa): Về mũ nấm, loại này có màu trắng tinh

khiết, bề mặt nhẵn bóng, lúc non đầu tròn hình trứng, dính chặt vào cuống nấm Khi trưởng thành, mũ nấm phẳng với đường kính khoảng 5-10 cm (nấm tán trắng) hoặc khum hình nón với đường kính 4-10 cm (nấm hình nón)

Mặt dưới mũ nấm (phiến nấm) có màu trắng Cuống nấm có màu trắng, vòng cuống dạng màng ở đoạn trên gần sát với mũ, chân cuống phình dạng củ và có bao gốc hình đài hoa

Thịt nấm mềm, màu trắng, mùi thơm dịu (nấm tán trắng), mùi khó chịu (nấm độc hình nón)

Nấm độc tán trắng chứa amanitin (amatoxin) độc tính cao, có thể gây chết người

nếu ăn nhầm (Ảnh: Mundodeportivo)

Loại nấm này có độc tố chính là các amanitin (amatoxin) có độc tính cao, tác

động lên nguyên sinh chất tế bào, gây phá hủy tế bào, đặc biệt là tế bào gan, gây suy gan cấp

Triệu chứng nhiễm độc thường xuất hiện muộn (từ 6 đến 24 giờ) như đau bụng, nôn, tiêu lỏng, vàng da, xuất huyết, tiểu ít, hôn mê… Việc điều trị cần tiến hành càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ tử vong

Nấm độc có chứa muscarin (nấm mũ khía nâu xám)

Nấm độc có chứa muscarin thường mọc trên mặt đất trong rừng hoặc nơi có nhiều

lá cây mục nát Loại nấm này có mũ nấm hình nón đến hình chuông, đỉnh nhọn, có các sợi tơ màu từ vàng đến nâu tỏa ra từ đỉnh xuống mép mũ Khi già, mép mũ nấm bị xẻ thành các tia riêng rẽ Đường kính mũ nấm 2-8 cm

Phiến nấm lúc non màu hơi trắng, gắn chặt vào cuống, khi già có màu xám hoặc nâu, tách rời khỏi cuống

Cuống nấm có màu từ hơi trắng đến vàng nâu, dài 3-9 cm, chân không phình dạng

củ, không có vòng cuống Thịt nấm màu trắng

Loại nấm này có độc tố chính là muscarin, tác động lên hệ thần kinh phó giao cảm, gây các triệu chứng như vã mồ hôi, khó thở, thở rít, mạch chậm, hôn mê, co giật Triệu chứng xuất hiện sớm (từ 15 phút đến vài giờ), khỏi bệnh sau 1-2 ngày, hiếm khi tử vong

Nấm mũ khía nâu xám (Ảnh: Urbanmushrooms.squarespace).

Nấm độc chứa độc tố gây rối loạn tiêu hóa

Nấm ô tán trắng phiến xanh là loại mọc thành từng cụm hoặc đơn chiếc ở ven

chuồng trâu bò, trên bãi cỏ, ruộng ngô và một số nơi khác

Mũ nấm của loại nấm này lúc còn non hình bán cầu dài, màu vàng nhạt, có các vảy nhỏ màu nâu nhạt hoặc xám nhạt Khi trưởng thành, mũ nấm hình ô hoặc trải phẳng, màu trắng, đường kính 5-15 cm Bề mặt mũ có các vảy mỏng màu nâu bẩn dày dần về đỉnh mũ

Phiến nấm lúc non có màu trắng, lúc già có ánh màu xanh nhạt hoặc xanh xám, nấm càng già màu xanh càng rõ Cuống nấm có màu từ trắng đến nâu hoặc xám, có vòng ở đoạn trên gần sát với mũ, chân cuống không phình dạng củ và không có bao gốc, cuống dài 10-30 cm Thịt nấm có màu trắng

Đây là loại nấm thuộc nhóm chất độc kích thích đường tiêu hóa dạ dày - ruột Chất độc tác động nhanh chóng gây buồn nôn, ói mửa, đau bụng, chuột rút và tiêu chảy Triệu chứng xuất hiện sớm sau ăn từ 20 phút đến 4 giờ và giảm dần tới 2-3 ngày

Nấm ô tán trắng phiến xanh là loại mọc thành từng cụm hoặc đơn chiếc ở ven chuồng trâu bò, trên bãi cỏ, ruộng ngô và một số nơi khác (Ảnh: Baonghean)

Nấm thức thần hay nấm psilocybe

Độc tố chính của nấm là psilocybin và psilocin gây rối loạn tâm thần (ảo giác, rối loạn cảm xúc, dễ kích động) Triệu chứng xuất hiện sớm (một giờ sau ăn) và khỏi sau 12-24 giờ

Nấm thức thần thường mọc nơi những chỗ có phân bò, cỏ mục hay gỗ mục Mũ nấm đường kính 1-2 cm, màu nâu vàng (khi khô đổi màu rơm), hình nón, phủ một lớp nhày trong Phiến nấm lúc non có màu trắng, lúc già có ánh màu xanh nhạt hoặc xanh xám, nấm càng già màu xanh càng rõ Cuống nấm rất dài, mỏng manh, màu như mũ nấm, có khi chuyển màu xanh lục hoặc lam Thịt nấm có màu nâu nhạt, mùi nhẹ, vị nhạt

Nấm thức thần thường mọc nơi những chỗ có phân bò, cỏ mục hay gỗ mục (Ảnh:

Abq.news)

Làm thế nào để dự phòng ngộ độc nấm?

Theo các bác sĩ khoa Chống độc, người dân không nên hái nấm hoang dại để ăn Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần bác bỏ một số quan niệm sai lầm sau đây:

 Nấm độc thường có màu sặc sỡ: Điều này sai. Ví dụ, loài nấm thường gây

chết người ở các tỉnh phía bắc nước ta là các loài nấm có màu trắng tinh khiết

(nấm độc tán trắng và nấm độc trắng hình nón).

 Thử cho động vật ăn trước nếu không chết là nấm không độc: Điều này chỉ

đúng với một số loài nấm và loài động vật Nhiều loài động vật không nhạy cảm với độc tố amatoxin qua đường tiêu hóa Hơn nữa, loài nấm có amatoxin gây chết người trung bình phải 12 giờ sau ăn nấm mới xuất hiện triệu chứng đầu tiên

và động vật thường chết ở ngày thứ 5-7 sau ăn nấm

Như vậy, các trường hợp ngộ độc nấm ảnh hưởng sức khỏe và tính mạng của bệnh

nhân Giáo dục sức khỏe, cách phòng tránh là điều quan trọng nhất Người dân không nên tự ý hái nấm về ăn và khi có các triệu chứng cần sớm nhập viện điều

trị kịp thời, tránh những tổn thất không đáng có

Nếu ăn phải một số loại nấm độc như nấm đôi cánh thiên thần hoặc nấm mũ đầu lâu, con người sẽ bị tổn thương gan, thận, hệ thần kinh, dẫn đến tử vong.

B 12 loại nấm độc nguy hiểm nhất thế giới

Top những loài nấm cực độc trên thế giới

 1 Nấm tán bay (Fly Agaric)

 2 Nấm đôi cánh thiên thần

 9 Nấm thiên thần hủy diệt

1 Nấm tán bay (Fly Agaric)

Ảnh: H.Krisp/License

Nấm tán bay (Fly Agaric), tên khoa học Amanita muscaria, có vẻ ngoài giống

những cây nấm trong truyện cổ tích, với mũ nấm màu đỏ, đốm trắng Người và các loài động vật vô tình ăn phải loại nấm này sẽ bị trúng độc và có thể tử vong

Tác nhân gây độc chính trong nấm tán bay là muscimol và axit ibotenic Những

độc tố kể trên tác động lên hệ thần kinh trung ương, gây kích ứng, buồn nôn, buồn ngủ, ảo giác

2 Nấm đôi cánh thiên thần

Ảnh: Planet Deadly

Nấm đôi cánh thiên thần (Angel Wing), tên khoa học Pleurocybella porrigens,

thường mọc ở Bắc bán cầu Từng có thời gian nấm đôi cánh thiên thần được xem

là thực phẩm, nhưng điều này đã thay đổi vào năm 2004, khi gần 60 người Nhật Bản bị ngộ độc vì ăn chúng, trong đó 17 người đã chết trong vòng 6 tuần sau đó Các nhà khoa học hiện chưa thể xác định hết các độc chất của nấm đôi cánh thiên

thần Một loại axit amin có trong nấm tiêu diệt tế bào não động vật khi tiến hành

thí nghiệm Nhiều khả năng nấm cũng chứa nồng độ xyanua ở mức cao

3 Nấm Deadly Dapperling

Ảnh: Planet Deadly

Nấm Deadly Dapperling, thuộc họ Lepiota, thường mọc trong các khu rừng thông

ở châu Âu và Bắc Mỹ Loại nấm này chứa amatoxin, độc tố gây ra 80-90% ca tử vong do ngộ độc nấm

Tỷ lệ tử vong khi ăn phải amatoxin lên tới 50% nếu không được điều trị, và 10% nếu được điều trị kịp thời Các triệu chứng ban đầu gồm đau bụng và rối loạn tiêu hóa, sau đó bệnh nhân bị suy gan dẫn đến tử vong

4 Nấm Podostroma Cornu-damae

Ảnh: Kouchan/License

Nấm Podostroma Cornu-damae có hình dáng giống bàn tay người Độc tố chính

trong loại nấm này là trichothecene mycotoxin, hợp chất gây ra những triệu

chứng khó chịu và có thể dẫn đến tử vong sau vài ngày Chất độc ảnh hưởng đến tất cả các bộ phận trong cơ thể nhưng chủ yếu là gan, thận, não, làm suy giảm tế

bào máu, khiến nạn nhân bị lột da mặt, rụng tóc giống như bị nhiễm độc phóng

xạ hoặc bệnh bạch cầu.

5 Nấm Conocybe Filaris

Ảnh: 414n/License.

Nấm Conocybe Filaris thường mọc trên các bãi cỏ và có nguồn gốc ở khu vực Thái Bình Dương, phía Tây Bắc nước Mỹ Loại nấm này chứa độc tố amatoxin đặc biệt

nguy hiểm, nếu ăn phải sẽ bị tổn thương gan nghiêm trọng và không thể chữa trị.

6 Nấm Webcap

Ảnh: Danny Steven S./License

Nấm Webcap, tên khoa học Cortinarius rubellus, là loại nấm vô cùng độc, chỉ

cần ăn một lượng nhỏ cũng đủ gây chết người Nếu may mắn thoát chết, người

trúng độc phải chạy thận suốt đời hoặc ghép thận Trong nấm Webcap chứa orellanine, độc tố rất mạnh đến nay chưa có thuốc giải độc hiệu quả.

7 Nấm mũ đầu lâu mùa thu

Ảnh: Lebrac/License

Nấm mũ đầu lâu mùa thu (Autumn Skullcap), tên khoa học Galerina marginata,

thường mọc trên những thân cây đã chết ở khắp nơi trên thế giới Giống như nhiều loại nấm độc khác, nấm mũ đầu lâu trông giống một loại nấm vô hại, khiến nhiều người bị nhầm lẫn Trong nấm có chứa chất độc amatoxin, gây ra tổn thương gan vĩnh viễn, dẫn tới những cái chết đau đớn

8 Nấm False Morel (nấm não)

Ảnh: Planet Deadly.

Nấm False Morel, tên khoa học Gyromitra esculenta, có hình dáng giống não người Đây là một trong những món ăn khá phổ biến ở bán đảo Scandinavia và vùng Đông Âu Nấm False Morel khá đặc biệt Nếu ăn sống nó, bạn sẽ tử vong Nhưng nếu được nấu chín đúng cách, loại nấm này có hương vị vô cùng tuyệt vời

Nấm False Morel có hình dáng kỳ lạ như bộ não với nhiều nếp gấp "Dù có hình thù kỳ cục, nhưng biết chế biến và làm đúng sẽ thành món ngon", anh Kim

McCullough, đầu bếp và là chủ nhà hàng Inari ở Phần Lan khẳng định

Tại Phần Lan, để thưởng thức thứ nấm độc này phải trải qua quá trình chế biến nghiêm ngặt để khử độc Chính phủ nước này cũng quy định rất rõ trong quy trình

xử lý chất độc của nấm

Sau khi độc tố được loại bỏ chỉ còn lại vị thơm như hạt dẻ và hương đặc trưng của các loại nấm rừng Và dù đã tuân thủ đầy đủ các bước, nhưng chất độc gyromitrin

có thể vẫn còn bên trong và tích lũy trong cơ thể theo thời gian, nên các chuyên gia vẫn khuyến cáo thực khách không nên ăn thường xuyên

Chất độc có trong nấm là gyromitrin, khi vào cơ thể người sẽ chuyển hóa thành monomethylhydrazine (MMH) Độc tố nói trên ảnh hưởng chủ yếu đến

gan, đôi khi tác động đến hệ thần kinh và thận Người bị trúng độc có triệu chứng thường gặp như tiêu chảy, nôn mửa, chóng mặt, đau đầu Trong trường hợp xấu

nhất, người trúng độc sẽ hôn mê sâu và chết sau một tuần.

9 Nấm thiên thần hủy diệt

Ảnh: Stefan Holm.

Nấm thiên thần hủy diệt (Destroying Angels) là loại nấm cực độc có khả năng phá

hủy hoàn toàn cơ thể người với độc tố amatoxin Các triệu chứng ban đầu sau khi

ăn phải nấm bao gồm: chuột rút, mê sảng, co giật, nôn mửa và tiêu chảy Độc tố amatoxin gây ra những thương tổn vĩnh viễn cho thận và mô gan Biện pháp duy

nhất để cứu người bị trúng độc là ghép gan.

10 Nấm mũ tử thần (nấm Amanita phalloides)

Ảnh: Planet Deadly

Sau những trận mưa nặng hạt, một loài nấm đang bùng nổ khắp các vùng bang California tại Mỹ Chúng khá lớn, màu sắc nhợt nhạt, trông rất an toàn đối với những người tình cờ trông thấy Mà trên thực tế, loài nấm này khi nấu lên có vị khá ngon

Có điều, vẻ ngoài ấy đã hoàn toàn che lấp bản chất thực sự bên trong, vì đó là

nấm "mũ tử thần" - hay amanita phalloides - một trong những loài nấm nguy

hiểm nhất thế giới

Nấm mũ tử thần (Death Cap), tên khoa học Amanita phalloides, thủ phạm trong

phần lớn các trường hợp tử vong do ăn nấm tình cờ hoặc đầu độc có chủ đích Loại

nấm này có liên quan đến cái chết của hoàng đế La Mã Claudius, một giáo hoàng

và sa hoàng Nga Nấm mũ tử thần có nguồn gốc ở châu Âu, thường mọc bên dưới những cây sồi trong rừng Nó trông giống nhiều loài nấm ăn được, gây ra nhầm lẫn

Tác nhân gây độc của nấm là α-amanitin (amatoxin), làm tổn thương gan và thận

đến mức không thể phục hồi Theo ước tính, chỉ cần 30 g chất độc amatoxin (tương đương một nửa cây nấm) là đủ để giết chết một người trưởng thành Độc tính của nấm mũ tử thần không thay đổi, ngay cả khi bị nấu chín, sấy khô hoặc làm đông lạnh

Hiện tại vẫn chưa có phương pháp chữa trị triệt để nếu không may trúng độc Vậy nên, nếu có tình cờ nhìn thấy loại nấm này thì hãy tránh xa nó ra trước khi quá muộn

11 Nấm mực (Coprinus atramentarius)

Bản thân loại nấm này vô hại nhưng nếu kết hợp với rượu sẽ trở nên rất nguy hiểm Khi đó, chất coprin và axit amin chứa trong nấm mực sẽ phản ứng với rượu và gây độc 48 giờ sau bữa ăn Biểu hiện của người bị trúng độc kiểu này là da mặt bị sung huyết, tay chân bị giá lạnh

12 Nấm cựa gà (Claviceps purpurea)

Nấm cựa gà mọc trên lúa mạch đen, các loại cây ngũ cốc và thức ăn gia súc có liên quan Việc tiêu thụ ngũ cốc hoặc các loại hạt bị nhiễm cấu trúc sinh tồn của loại nấm này có thể gây ra bệnh nấm ở người và các động vật có vú khác

Sợi nấm mọc đâm sâu vào bông lúa mạch non, phá huỷ tế bào của mô cây chủ và phủ ngoài cụm hoa bằng một lớp sợi nấm mềm, màu trắng như bông Khối sợi nấm phát triển thành hạch nấm cứng giống cái cựa gà và chuyển sang màu xám nâu hoặc tím đen

Hạch nấm này có chứa các alkaloid như ergotasine, ergotamine, ergocornine có tác dụng làm co mạch các cơ trơn và cơ tử cung Với liều lượng thấp, chiết xuất từ nấm cựa gà được điều chế thành nhiều loại thuốc thần kinh, tim mạch Với liều cao, nấm cựa gà rất độc, có thể gây nên hoại thư ở đầu ngón tay chân, cơ cứng mạch, mê sảng Nếu tiêu thụ bột lúa mạch nhiễm nấm cựa gà, con người sẽ bị bệnh cựa gà với chuột rút cơ chân tay, hàm sẽ tê dại, rồi thối loét dẫn đến tử vong Gia súc ăn phải các loại cỏ thuộc họ hòa thảo nhiễm nấm cựa gà cũng bị ngộ độc chết Ngộ độc thể hiện qua các triệu chứng sau: co giật, co thắt, tiêu chảy, ảo giác và hoại tử

C Cách nhận biết và phòng tránh nấm độc

Một chút tinh ý quan sát cây nấm bạn sẽ phân biệt được loại nấm mình đang định sử dụng có phải là nấm độc hay hoàn toàn lành để ăn.

Nấm là loại thân mềm, mọc tự nhiên ở khắp nơi, song tập trung nhiều ở rừng và những vùng ẩm thấp có cây cối rậm rạp, ít ánh sáng

Nấm rất phong phú về chủng loại, tuy nhiên nấm sử dụng ăn được và an toàn cho con người thì rất ít (sự thật thì mới trồng trong các cơ sở nghiên cứu khoa học và các trung tâm sản xuất của một số trường đại học) Đó là nấm rơm, nấm sò, nấm hương dùng làm thực phẩm trong đời sống hằng ngày Còn các loại nấm mọc tự nhiên ở khu rừng, bên các đường đi hay bờ suối ở vùng sâu, vùng xa thì hết sức cẩn thận khi sử dụng

Cần nhận thức được vấn đề nguy hiểm do ăn phải nấm độc gây nên những cái chết thương tâm cho bà con các dân tộc vùng sâu, vùng xa ít hiểu biết về nấm độc

Nấm độc trắng

Các nhà khoa học đã khuyến cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng là tuyệt đối không hái các loại nấm có màu sắc sặc sỡ, chỉ hái nấm biết chắc là ăn được, tuyệt đối không được ăn nấm lạ, không ăn thử nấm, dứt khoát loại bỏ các nấm già, nấm đã ôi thiu, tránh và không hái các loại nấm sau đây:

 Nấm độc xanh: đai có mũ màu xanh đen nhạt có đường kính từ 6- 12cm, có bao

gốc dạng đài hoa, có vòng nấm màu trắng ở trên cuống

 Nấm độc nâu: Có mũ màu nâu nhạt, đường kính từ 5- 10cm, phủ các vẩy mụn

màu trắng có nhiều gồ điển hình, có vòng nấm màu trắng ở trên cuống

 Nấm độc trắng: mũ màu trắng, đường kính từ 7- 10cm, có bao gió dáng đài

hoa, có vòng nấm màu trắng ở trên cuống

 Nấm mũ khía: mũ nấm dạng nón dẹt có khía từ đỉnh xuống núp đường kính từ

3,5- 8cm, có sắc thái nâu đỏ

Tất cả các loại nấm trên đều mọc tự nhiên trong rừng và đây là các loại nấm độc, không được sử dụng làm thực phẩm Vì vậy, bà con các địa phương tuyệt đối không thu hái, mua bán và sử dụng các loại nấm nêu trên