Bài 1 Sự hấp thụ nước

CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG A - CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ I.. MỤC TIÊU Sau khi học xong bài này, hs cần phải - Trình b

Tuần: 1 GV: Trần Thanh Lâm

CHƯƠNG 1 CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG

A - CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT

Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ

I MỤC TIÊU

Sau khi học xong bài này, hs cần phải

- Trình bày được đặc điểm hình thái của hệ rễ cây trên cạn thích nghi với chức năng hấp thụ nước và muối khoáng

- Phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và các ion khoáng ở rễ cây

- Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình hấp thụ nước và các ion khoáng

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Các hình trong SGK: 1.1, 1.2 và 1.3

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định lớp: kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới: giới thiệu tổng quan về chương trình SH11 cơ bản là tìm hiểu về sinh học

cơ thể gồm các quá trình chuyển hoá vật chất & năng lượng trong cơ thể; hiện tượng cảm ứng; sự sinh trưởng, phát triển và sinh sản của sinh vật

Nước có vai trò gì đối với cơ thể sống?

Muối khoáng là gì? Ví dụ? Trong đất muối

khoáng thường tồn tại ở dạng nào?

ở TV, cơ quan nào hấp thụ nước và muối

khoáng?  Rễ cây

Hãy so sánh rễ của các cây thuỷ sinh với các

cây trên cạn? các cây hai lá mầm với các

cây một lá mầm?

* Vai trò của nước: Nước là thành phần cấu tạo của chất sống; là dung môi của nhiều chất tan trong cơ thể; giúp SV thoát nhiệt

I Rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng

1 Hình thái của hệ rễ

Rễ cây trên cạn phát triển để hút nước, do

đó cây mọc ở nơi khô hạn sẽ thì hệ rễ càng phát triển hơn

Rễ cây phân nhánh từ rễ chính thành nhiều

rễ bên, rễ nhỏ Mỗi rễ nhỏ có miền lông hút, gần chót rễ có chức năng hút nước và muối khoáng

Miền lông hút

Rễ cõy phỏt triển thành rất nhiều rễ nhỏ,

mỗi rễ nhỏ lại cú rất nhiều lụng hỳt (root

hair) Điều này cú ý nghĩa gỡ?

 Tổng diện tớch bề mặt hấp thụ sẽ tăng

Rễ cõy sẽ mọc hướng đến nơi cú nước, nhờ

đú cõy mới tồn tại được

Vớ dụ về họ Lỳa (Poaceae/Gramineae), 1số

cõy

HS xem SGK và trả lời: Cơ chế hấp thu

nước ở rễ cõy?

 Thẩm thấu

Thẩm thấu là gỡ?

 Là sự di chuyển của dung mụi (nước) từ

nơi cú nồng độ chất tan thấp (MT nhược

trương) đến nơi cú nồng độ chất tan cao

(MT ưu trương)

Vậy, do đõu mà dịch bào lụng hỳt cú mụi

trường ưu trương?

HS trả lời theo SGK

Cỏc ion khoỏng đi vào lụng hỳt nhờ vào cơ

chế nào?

Cơ chế thụ động (thẩm tỏch): chất tan đi từ

nơi cú nồng độ cao đến nơi cú nồng độ thấp

Cơ chế chủ động (vận chuyển tớch cực): cú

cỏc kờnh vận chuyển ion khoỏng qua màng,

do đú cần cú năng lượng ATP

Dũng nước và ion khoỏng đi từ đất vào

mạch gỗ theo những cỏch nào?

Đi theo khụng gian giữa cỏc TB và khụng

gian giữa cỏc bú sợi xenlulụzơ bờn trong

thành TB (con đường gian bào)

Đi xuyờn qua TBC của cỏc tế bào - gọi là

con đường tế bào chất

Yờu cầu HS thực hiện cõu lệnh của mục III

Dựa vào cơ chế hỳt nước và ion khoỏng của

tế bào lụng hỳt để trả lời

2 Rễ cõy phỏt triển nhanh bề mặt hấp thụ

Rễ cõy trờn cạn hấp thụ nước và ion khoỏng chủ yếu qua miền lụng hỳt

- Rễ đâm sâu, lan rộng và sinh trởng liên tục hình thành nên số lợng khổng lồ các lông hút làm tăng diện tích bề mặt tiếp xúc với đất giúp cây hấp thụ đợc nhiều nớc và ion khoáng

- Tế bào lông hút có thành tế bào mỏng, không thấm cutin, có áp suất thẩm thấu lớn

II Cơ chế hấp thụ nước và ion khoỏng

1 Hấp thụ nước và ion khoỏng từ đất vào

tế bào lụng hỳt

a/ Hấp thụ nước

Nước vào tế bào lụng hỳt theo cơ chế thụ

động (cơ chế thẩm thấu): nước đi từ mụi

trường nhược trương trong đất vào tế bào lụng hỳt, nơi cú dịch bào ưu trương

Dịch của TB lụng hỳt là ưu trương do 2 nguyờn nhõn:

- Quỏ trỡnh thoỏt hơi nước ở lỏ, tạo thành ỏp lực rỳt nước từ rễ lờn và làm giảm lượng nước trong tế bào lụng hỳt

- Nồng độ cỏc chất tan cao

b/ Hấp thụ ion khoỏng

Cỏc ion khoỏng vào TB lụng hỳt theo 2 cơ chế: thụ động và chủ động

- Cơ chế thụ động: 1 số ion khoỏng đi từ đất

(cú nồng độ ion cao) vào tế bào lụng hỳt (cú nồng độ ion thấp)

- Cơ chế chủ động: 1 số ion khoỏng mà cõy

cú nhu cầu cao (K+) di chuyển ngược chiều gradien nồng độ vào rễ nhưng cần năng lượng ATP

2 Dũng nước và cỏc ion khoỏng đi từ đất vào mạch gỗ của rễ

Dũng nước và ion khoỏng đi từ đất vào tế bào lụng hỳt, rồi xuyờn qua cỏc tế bào vỏ rễ vào mạch gỗ theo 2 con đường:

- Con đường gian bào

- Con đường tế bào chất

III Ảnh hưởng của cỏc tỏc nhõn MT đối với quỏ trỡnh hấp thụ nước và ion khoỏng

ở rễ cõy

Cỏc nhõn tố ngoại cảnh như ỏp suất thẩm

- Độ thẩm thấu (áp suất thẩm thấu): nồng độ

chất tan trong tế bào và trong đất;

- Nhiệt độ môi trường, lượng nước, oxi (độ

thoáng khí), độ acid trong đất (độ chua),…

thấu của dung dịch đất, pH, độ thoáng của đất ảnh hưởng đến sự hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ

4 Củng cố:

- Đọc phần em có biết để thấy được vai trò của nước đối với cây trồng.

- Rễ thực vật trên cạn có đặc điểm hình thái gì thích nghi với chức năng tìm nguồn nước, hấp thụ nước và ion khoáng?

- Hãy phân biệt cơ chế hấp thụ nước với cơ chế hấp thụ ion khoáng ở rễ cây

5 Dặn dò:

- Học bài và trả lời lại các câu hỏi trong SGK

- Xem trước bài 2 Vận chuyển các chất trong cây