Kỹ năng tự trấn an bản thân là một kỹ năng sống cơ bản và rất quan trọng mà cha mẹ nên tạo điều kiện cho bé yêu thực hành cùng luyện tập từ sớm. Cha mẹ hãy dựa vào tính khí bẩm sinh để đưa ra sự hỗ trợ phù hợp với bé và kiên trì trao cho bé cơ hội xoa dịu chính mình, ngủ và chơi tự lập, từ đó, bé sẽ càng ngày càng độc lập và tự tin hơn khi lớn dần lên.
Trang 1TÌM HIỂU VỀ PHƯƠNG PHÁP ĂN DẶM BÉ CHỈ HUY
16/03/2019
1 Thế nào là ăn dặm bé chỉ huy - Baby led weaning?
Ăn dặm bé chỉ huy là phương pháp do Thạc sĩ, Tiến sĩ Gill Rapley giới thiệu trong cuốn sách cùng tên của bà Trong phương pháp ăn dặm này, bé sẽ được:
• Bé được tự ăn ngay từ khi bắt đầu ăn dặm, thông qua việc bốc thức ăn và đưa lên miệng
• Thức ăn của bé không được xay nhuyễn, mà được cắt thành thanh dài, độ lớn phù hợp để bé cầm nắm và đảm bảo không bị hóc, rồi được hấp/luộc chín
• Thức ăn khởi đầu của bé là các loại củ như cà rốt, su su, su hào, bơ, chuối
• Các giai đoạn ăn dặm, cách thức hỗ trợ và chuẩn bị món ăn của bé sẽ được phân chia phù hợp theo kỹ năng xử lý thức ăn của bé
• Bé hoàn toàn được cha mẹ tôn trọng nhu cầu ăn uống của mình, không bị
ép ăn Bố mẹ là người cung cấp thức ăn giàu dinh dưỡng, đủ các nhóm chất, bé sẽ quyết định ăn món gì và ăn bao nhiêu
2 Những lợi ích và khó khăn khi áp dụng phương pháp ăn dặm bé chỉ huy
A Phương pháp ăn dặm bé chỉ huy mang đến rất nhiều lợi ích cho bé, cụ thể là:
• Bé có khả năng phân biệt màu sắc, mùi, hương vị của từng loại thực phẩm
• Bé có kỹ năng xử lý thức ăn cực kỳ tốt, do đó, bé biết cách xử lý thức ăn
an toàn, giảm nguy cơ bị hóc, sặc khi lớn lên
• Kích thích sự phát triển của não bộ thông qua việc sử dụng cả 5 giác quan
và phát triển kỹ năng vận động tinh cho bé
• Bé ăn uống tự lập, tự giác và rất yêu thích các món ăn
Bên cạnh đó, Ăn dặm bé chỉ huy cũng mang lại những lợi ích sau cho bố mẹ:
• Mẹ không mất nhiều thời gian chuẩn bị thức ăn cho bé
• Bố mẹ có thể tận hưởng bữa ăn cùng bé khi ở nhà, đi du lịch và đi nhà hàng
• Bố mẹ có thể phán đoán được nguyên nhân dị ứng thức ăn của bé dễ dàng
Trang 2B Những khó khăn khi áp dụng phương pháp ăn dặm bé chỉ huy
• Mẹ có thể cần phải dọn dẹp nhiều cho bé, vì trong thời gian tập ăn bé sẽ làm vương vãi và ném, vứt đồ ăn kha khá
• Bé có thể ăn được khá ít so với mong muốn của bố mẹ
• Khó nhận được sự ủng hộ của gia đình
3 Các giai đoạn của phương pháp ăn dặm bé chỉ huy
Với các phương pháp như Ăn dặm truyền thống hay ăn dặm kiểu Nhật, việc phân chia giai đoạn được dựa theo tháng tuổi của bé Tuy nhiên, với phương pháp ăn dặm bé chỉ huy, thì các giai đoạn lại được chia theo kỹ năng của bé Thời gian bắt đầu một giai đoạn là khi bé sẵn sàng ăn dặm hoặc học kỹ năng mới, và thời gian kết thúc giai đoạn là khi bé đã hoàn thiện kỹ năng
Dù bạn quyết định cho bé ăn dặm theo phương pháp nào, thì bạn cũng cần phải ghi nhớ rằng mục đích của ăn dặm không phải là để tăng cân mà để bé làm quen với thức ăn, chuẩn bị cho giai đoạn khi sữa không còn cung cấp đủ dinh dưỡng cần thiết cho nhu cầu của bé nữa, đồng thời ăn dặm cũng là giai đoạn luyện tập các kỹ năng và thói quen ăn uống lành mạnh, khoa học, hợp lý
Các em bé bắt đầu ăn dặm theo phương pháp ăn dặm bé chỉ huy sẽ trải qua 3 giai đoạn chính:
• Giai đoạn 1: Tập kĩ năng
• Giai đoạn 2: Phát triển kĩ năng gồm 2 mốc: Mốc 2a: bốc nhón (bằng ngón trỏ và ngón cái) - Mốc 2b: Dùng nĩa, thìa
• Giai đoạn 3: Hoàn thiện kĩ năng
Nếu các phương pháp ăn dặm khác dựa vào tháng tuổi của bé để chia giai đoạn
và tăng độ thô cũng như độ đa dạng của thức ăn, thì phương pháp Ăn dặm bé chỉ huy có cách phân chia hoàn toàn khác hẳn Ở ăn dặm bé chỉ huy, cha mẹ cần dựa vào tốc độ hoàn thiện kỹ năng của bé để chuyển sang các giai đoạn mới và cắt thức ăn với hình dạng khác nhau cũng như làm phong phú thêm các món ăn cho bé
Tức là một em bé được ăn dặm bé chỉ huy từ 6 tháng, nếu bé biết bốc nhón vào
7 tháng thì đây là lúc bé bước vào giai đoạn 2, trong khi đó, nếu một em bé khác tuy cũng bắt đầu ăn dặm lúc 6 tháng, nhưng nếu 8.5 tháng bé mới biết bốc nhón thì lúc này, mốc 8.5 tháng mới là thời điểm bé cần chuyển sang giai đoạn mới của ăn dặm bé chỉ huy Do vậy, cha mẹ cần quan sát khả năng cầm nắm và xử lý thức ăn của bé, cùng những biểu hiện chuyển giai đoạn của bé để giới thiệu thực phẩm cho phù hợp
Trang 3Để tìm hiểu kỹ hơn về 3 giai đoạn ăn dặm bé chỉ huy, các mẹ theo dõi tại đây nhé!
TÌM HIỂU VỀ CÁC GIAI ĐOẠN CỦA PHƯƠNG PHÁP ĂN
DẶM BÉ CHỈ HUY
16/03/2019 Giai đoạn 1: Bé tập kỹ năng cầm, nắm thức ăn, bắt đầu khi bé có tín hiệu sẵn
sàng ăn dặm và/hoặc được ít nhất 5.5 tháng tuổi
Dạng thức ăn: Các loại củ, quả có thể cắt được thành hình thanh dài, độ lớn bằng hai ngón tay chụm lại
Kỹ năng bé cần tập luyện:
• Bé cầm thức ăn rồi đưa lên miệng
• Bé tập cách cắn, nhai để làm nhỏ thức ăn
• Bé tập cách nuốt thức ăn để xử lý thức ăn một cách an toàn
Những điều cần chú ý:
• Bé luôn luôn phải được ngồi ghế ăn khi ăn dặm bé chỉ huy
• vBé sẽ ọe rất nhiều khi mới tập ăn, do chưa biết cách nuốt thức ăn Khi bé xoay sở nuốt được thức ăn thì tình trạng ọe sẽ giảm đi đáng kể Bé ọe không đáng lo, và hiện tượng ọe hoàn toàn khác hiện tượng hóc
• Mẹ cần cho bé ăn sau khi đã ăn sữa / ti mẹ được ít nhất 1-1.5h, để khi bé
ọe ra thức ăn thì có thể sẽ chỉ ọe ra sữa đã tiêu hóa Sau khi bé không còn
ọe nữa hoặc đã biết nuốt thành thạo, thì bé có thể ăn dặm ngay sau khi ăn sữa / ti mẹ
• Thức ăn cần được hấp/luộc mềm hơn người lớn một chút, nhưng không quá mềm để bé không bóp nát được Mẹ có thể dùng dao lượn sóng để cắt thức ăn, giúp bé cầm nắm dễ dàng hơn
• Thức ăn được đặt trực tiếp lên khay ăn
• Mẹ không cầm thức ăn và đút vào miệng bé, không cho bé xem tivi, không giục giã bé ăn, không can thiệp quá nhiều vào quá trình ăn của bé
• Bé nuốt được là khi trong phân có lẫn mẩu thức ăn Phân của bé sẽ có lổn nhổn mẫu thức ăn, theo kiểu ăn gì ra nấy Đây không phải là biểu hiện cho thấy bé đi phân sống
• Khi bé nuốt tốt, mẹ cho bé tập ống hút
• Không nêm mắm, muối, đường vào thức ăn của bé
• Bé sẽ kết thúc giai đoạn tập bốc khi có dấu hiệu tập bốc nhón
Trang 4Giai đoạn 2: Bé phát triển kỹ năng: tập bốc nhón và tập dùng thìa Bắt đầu từ
sau khi bé có tín hiệu muốn tập bốc nhón
Tín hiệu muốn tập bốc nhón:
• Bé ném, vứt thức ăn
• Bé bóp nát thanh thức ăn dài, sau đó, cố gắng nhặt những mẩu thức ăn vương vãi trên bàn và cáu khi không nhặt được
• Bé giảm số ngón tay bốc thức ăn
Dạng thức ăn:
• Khi bé tập bốc nhón: Mẹ cắt hoặc viên, nắm thức ăn bằng ⅔ hoặc ½ so với miếng thức ăn ở giai đoạn 1, và nhỏ dần cho đến khi bé bốc được miếng thức ăn nhỏ như hạt đậu Hà Lan
• Khi bé tập dùng nĩa, thìa: Thức ăn được cắt/viên/nắm để có thể dùng nĩa xiên và đưa cho bé Thức ăn được nấu ở dạng lỏng, sệt, dính để bé tập dùng thìa
Kỹ năng bé cần tập luyện:
• Giảm số ngón tay bốc thức ăn, dùng ngón trỏ và ngón cái (bốc nhón) để bốc thức ăn
• Nuốt mà không bị ọe, biết nhè ra khi nuốt nhiều, biết cắn, xé thức ăn
• Biết chấm, húp thức ăn
• Biết dùng ống hút
• Biết dùng nĩa và thìa
Những điều cần chú ý:
• Khi thấy bé có dấu hiệu tập bốc nhón, mẹ hãy cắt nhỏ thức ăn thành các hình dạng khác nhau
• Mẹ có thể thêm các cách chế biến và làm đa dạng thực đơn của mình ở giai đoạn tập bốc nhón trở đi vì khả năng xử lý thức ăn của bé đã khá tốt
• Giai đoạn tập dùng nĩa, thìa đòi hỏi sự kiên nhẫn của mẹ vì đây là các kỹ năng khó, trung bình bé cần từ 3-6 tháng để hoàn thiện kỹ năng này Ban đầu, mẹ cần cho bé làm quen với thìa, nĩa, bát ăn và hiểu công dụng của
đó, sau đó bé bắt chước mẹ dùng thìa, và cuối cùng mới là tập luyện để thành thạo các kỹ năng này
• Bên cạnh các kỹ năng chính, mẹ hãy cho bé thành thạo kỹ năng dùng ống hút, chấm thức ăn, và húp thức ăn từ bát/cốc, cầm cốc để uống nước
Trang 5• Giai đoạn này trùng với các thời kỳ tuần khủng hoảng 37, 46, 55, bé tập
đi, tập đứng, nên các bé thường đòi ra khỏi ghế ăn hoặc khóc khi ngồi ăn,
mẹ cần kiên trì thực hiện phương pháp và áp dụng kỷ luật bàn ăn cho bé
• Vẫn tiếp tục không nêm mắm, muối, đường vào món ăn Cho bé ăn bữa
ăn có đủ 4 nhóm chất
• Khi bé tập thìa thì mẹ vẫn cho bé bốc nhón để làm no bụng, sau đó mới giới thiệu các món ăn hỗ trợ tập thìa Bé có thể làm quen với nĩa, thìa bắt đầu từ khoảng 8.5 tháng, hoặc khi bé bốc nhón thành thạo
Giai đoạn 3: Bé hoàn thiện kỹ năng, bắt đầu khi bé biết xúc thức ăn vào thìa và
đưa lên miệng
Ở giai đoạn hoàn thiện này, bé đã ăn uống những bữa ăn hoàn chỉnh gần như của người lớn (không cho hoặc giảm tối đa lượng gia vị)
Bé có kỹ năng xử lý thức ăn cực kỳ tốt, biết cách ăn an toàn, ăn uống đa dạng, thậm chí có thể tập dùng đũa Mẹ chỉ lưu ý một chút là ở giai đoạn này, bé có thể xuất hiện nhiều hành vi thử giới hạn của cha mẹ như ném, vứt thìa hay thức
ăn, không chịu ngồi ghế ăn Mẹ cần kiên quyết và nhất quán với các quy tắc của mình
Điểm cốt lõi của phương pháp ăn dặm bé chỉ huy đó là hoàn toàn tôn trọng nhu cầu của bé và tập trung vào các kỹ năng ăn dặm thiết yếu Do đó, việc bé ăn như thế nào, kỹ năng phát triển ra sao và thời gian bé ăn còn tùy thuộc vào sở thích, nếp sinh hoạt và kỹ năng xử lý thức ăn của bé Qua bài viết này, Mẹ Ong Bông
hy vọng bố mẹ đã hiểu hơn về phương pháp rất hữu ích này và có những sự lựa chọn hợp lý khi cho bé ăn dặm
Trang 7HIỂU VỀ TUẦN KHỦNG HOẢNG (THE WONDER WEEKS) ĐỂ HỖ TRỢ CON YÊU VƯỢT QUA “BÃO TỐ”
(P.1)
13/03/2019 Quấy khóc? Bám mẹ? Ngủ khó? Dù trước đây con là một em bé sinh hoạt như một thiên thần Bố mẹ vô cùng lo lắng và nghĩ con bị làm sao, dù bác sĩ nói rằng con hoàn toàn khỏe mạnh? Bố mẹ băn khoăn phải chăng con thiếu canxi, con bị “phải vía” ? Không đâu bố mẹ ơi, con yêu chỉ đang trải qua một trong những giai đoạn phát triển trí não và tinh thần cực kỳ quan trọng trong hai năm đầu đời - Tuần khủng hoảng mà thôi!
Tuần khủng hoảng là gì?
The Wonder weeks - hay Tuần khủng hoảng là đề tài nghiên cứu và khái niệm được đưa ra bởi hai nhà khoa học nổi tiếng Hetty van de Rijt và Frans Plooij trong cuốn sách cùng tên của họ Cuốn sách đã trở thành sách bán chạy nhất của The New York Times trong nhiều năm và là cẩm nang gối đầu giường của hàng triệu bậc phụ huynh lo lắng đến mất ăn, mất ngủ vì con bỗng nhiên “đổi tính.”
Tuần khủng hoảng là những giai đoạn xuất hiện những bước nhảy vọt về kĩ năng
và trí tuệ của bé yêu trong hai năm đầu đời Trong giai đoạn này, bé sẽ có những biểu hiện cực kỳ "khó ở" được gọi là thời điểm giông bão (stormy days) như quấy khóc vô cớ, biếng ăn sinh lý, chất lượng giấc ngủ giảm sút mạnh mẽ, bám
mẹ khiến cho nếp sinh hoạt của bé và gia đình gần như bị đảo lộn hoàn toàn
Các chuyên gia tóm gọn giai đoạn này bằng từ khóa 3C: Clingy (bám mẹ/người thường xuyên chăm sóc bé) - Crankiness (Gắt gỏng, bực bội) - Crying (Khóc quấy) Các biểu hiện giông bão này của bé sẽ kết thúc sau khi bé hoàn thành việc học một hoặc nhiều kĩ năng mới Bé trở lại với nhịp sinh hoạt cũ (trước khi
có tuần khủng hoảng) hoặc chuyển hẳn sang một nếp sinh hoạt mới phù hợp, bé vui vẻ và hoạt bát hơn, bé ngủ và ăn cũng tốt hơn, những ngày này được gọi là những ngày nắng đẹp
Thời điểm bé học lẫy, ngồi, bò, đứng, đi, nói, là những thời điểm bé sẽ rơi vào giai đoạn Tuần khủng hoảng
Giải thích nguyên nhân bé “khó ở” khi bước vào tuần khủng hoảng
Mỗi thời kỳ khủng hoảng (wonder weeks) tương ứng với một giai đoạn phát triển mới của bé yêu Bé cần học và thành thạo những kỹ năng và những hiểu biết mới Và khi bé miệt mài tập luyện những kỹ năng mới này, thì nhu cầu thể chất (ăn, ngủ) của bé giảm đi, để dành thời gian và sức lực tập trung vào việc học, do đó bé sẽ ăn kém, ngủ kém Có một thực tế khá thú vị rằng các bé rất thích học kỹ năng vào ban đêm, vì đó là thời điểm sự kích thích của môi trường
Trang 8xung quanh giảm bớt và là khi bé ở trạng thái ngủ REM - trạng thái não bộ hoạt động “hăng say” nhất, nên bé tập luyện cũng hiệu quả nhất vào thời điểm này Rất nhiều em bé đã hoàn thành kỹ năng lẫy, bò, đứng vịn, đi men khi đang ngủ giấc đêm, và do ảnh hưởng của quá trình tập luyện kỹ năng này mà giấc ngủ đêm của bé bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi bé đang ngủ thì tập lẫy, bò, đứng và sau đó không ngủ lại được nữa vì giấc ngủ bị làm phiền
Khi bé ngủ đêm không tốt, bé sẽ thường ngủ bù vào ban ngày khiến cho nhu cầu nạp năng lượng giảm đi hoặc cảm thấy mệt mỏi hơn nên cũng không muốn ăn nhiều, và vì lúc này nhu cầu của cơ thể dồn hết vào quá trình học kỹ năng nên đa
số các bé đều không thiết tha với việc ăn uống Rất nhiều em bé khi rơi vào tuần khủng hoảng có thể giảm lượng sữa xuống còn ½, thậm chí ⅓ bình thường
Các em bé sẽ tập lẫy khi bước vào tuần khủng hoảng 12 hoặc 19
Thời điểm và thời lượng diễn ra tuần khủng hoảng
Trong hai năm đầu đời, bé yêu của bạn sẽ trải qua 10 kỳ phát triển kỹ năng tinh
thần, đa số các bé sẽ bước vào giai đoạn bão tố đỉnh điểm ở các tuần sau: 5-8-12-19-26-37-46-55-64-75
Các mốc 5-8-12-19-26-37-46-55-64-75 chỉ là các mốc bão tố đỉnh điểm, tức là
bé đã có biểu hiện khó ở từ trước đó 1-2 tuần, thậm chí là từ 1 tháng trước đó
Ví dụ, với mốc 19 tuần là mốc tuần khủng hoảng đỉnh điểm, nhưng bé đã có biểu hiện bão tố từ tuần thứ 14 và có thể kéo dài sang đến tuần 20, thậm chí 21 mới xuất hiện nắng đẹp Mẹ có thể hình dung kỹ hơn ở bảng dự báo tuần khủng hoảng phía dưới
Trang 10Bảng dự báo tuần khủng hoảng của bé yêu Nguồn: Eva.vn
Một lưu ý nữa là ở giai đoạn tuần tuổi từ 5-8 là giai đoạn bé vừa rơi vào tuần khủng hoảng, vừa là lúc hormone của cả mẹ và bé thay đổi, nên thời điểm này
bé có thể cáu gắt đỉnh điểm xuyên suốt từ khoảng tuần thứ 4, sang đến tuần thứ
9, và bé có thể sẽ nôn trớ, đầy hơi, đánh rắm rất nhiều bên cạnh các biểu hiện khủng hoảng khác
Theo các chuyên gia, tùy vào từng bé mà thời gian wonder weeks có thể kéo dài
từ 1 đến 6 tuần, cá biệt có những bé lên đến 8 tuần Tuy nhiên, do mỗi bé mỗi khác nên thời gian bé khó ở cũng khác nhau Có những bé trải qua tuần khủng hoảng rất nhẹ nhàng, đến nỗi mẹ còn cảm giác như con mình không có tuần khủng hoảng, nhưng có nhiều bé thì cho mẹ trải qua đủ cung bậc cảm xúc đầy giông bão ngay từ những tuần khủng hoảng đầu tiên Ngoài ra, trên thực tế, khi các bé yêu ngày một khôn lớn, não bộ phát triển hơn và số kỹ năng cần luyện tập gia tăng thì cường độ và độ dài của tuần khủng hoảng cũng tăng lên
HIỂU VỀ TUẦN KHỦNG HOẢNG (THE WONDER WEEKS) ĐỂ HỖ TRỢ CON YÊU VƯỢT QUA “BÃO TỐ”
(P.2)
13/03/2019 Tính tuần khủng hoảng cho bé như thế nào mới đúng
Theo lý thuyết, các bé dù sinh đủ tuần tuổi (từ 37 tuần trở lên) hay bé sinh non (dưới 37 tuần tuổi) đều có thể dễ dàng tính được tuần khủng hoảng dựa theo tuổi hiệu chỉnh, tức là theo ngày dự sinh Ví dụ một em bé sinh non lúc 35 tuần, khi
bé được 10 tuần tuổi, thì bé mới bước vào tuần khủng hoảng 5 (week 5) vì theo ngày dự sinh, bé mới được 5 tuần tuổi
Tuy nhiên, cách tính này vẫn có những trường hợp ngoại lệ làm thay đổi thời gian của tuần khủng hoảng Đó là khi các kỹ năng của bé đến sớm hoặc muộn hơn so với độ tuổi, khi đó tuần khủng hoảng cũng đến sớm hoặc muộn hơn so với dự đoán của mẹ Do đó, lời khuyên cho mẹ là mẹ nên dựa vào những biểu hiện "khó ở" của bé cũng như các kĩ năng bé đang luyện tập để xác định tuần khủng hoảng thì chính xác hơn
Vì vậy, hãy kiểm tra các dấu hiệu liên quan đến sức khỏe của con như mọc răng, sốt, đau bụng để xác định được con bạn có đang trong tuần khủng hoảng hay không nhé!
Tuần khủng hoảng của bé
Trong 2 năm đầu đời, bé trải qua 10 tuần khủng hoảng ở các mốc 5 - 8 - 12 - 19
- 26 - 37 - 46 - 55 - 64 - 75