Bẫy thu nhập trung bình

Theo các chuyên gia kinh tế của Ngân hàng thế giới thì Bẫy của các nước thu nhập trung bình hay Bẫy thu nhập trung bình là tình trạng không đáp ứng nổi những đòi hỏi cao và rất cao khi nền kinh tế đã đạt đến mức thu nhập trung bình. Mời các bạn cùng tham khảo để tìm hiểu sâu hơn về bẫy thu nhập trung bình.

I. C  S  LÍ THUY T Ơ Ở Ế

1. Khái ni m “B y thu nh p trung bình” ệ ẫ ậ

Theo các chuyên gia kinh t  c a Ngân hàng th  gi i thìế ủ ế ớ “ B y c a các  ẫ ủ

n ướ c thu nh p trung bình”  ậ hay “B y thu nh p trung bình”   ẫ ậ là tình 

tr ng không đáp  ng n i nh ng đòi h i cao và r t cao khi n n kinh  ạ ứ ổ ữ ỏ ấ ề

t  đã đ t đ n m c thu nh p trung bình ế ạ ế ứ ậ  

Hai m c quan tr ng:ố ọ GDP đ t trên 1000 USD/ngạ ười/năm

GDP đ t trên 10000 USD/ngạ ười/năm

B n giai đo n c a s  tăng tr ố ạ ủ ự ưở ng và phát tri n và “ ể chi c  ế

tr n th y tinh vô hình ầ ủ ” đ ượ c th  hi n qua s  đ  d ể ệ ơ ồ ướ i đây:

“ Bẫy của các nước thu nhập trung bình” hay “Bẫy thu nhập

trung bình” là một thuật ngữ dùng để chỉ tình trạng mắc kẹt của

nhiều quốc gia đã thoát nghèo, gia nhập vào nhóm nước có thu nhập trung bình nhưng mất nhiều thập niên vẫn không trở thành quốc gia phát triển

2. Bi u hi n ể ệ

Từ các nguyên nhân trên cũng như công tác nghiên cứu

việc vướng bẫy thu nhập trung bình từ các nước đi

trước các nhà nghiên cứu đã chỉ ra một vài biểu hiện

của việc vướng bẫy:

1.Tăng trưởng chậm

2 Năng suất sản xuất thấp

3 Thiếu hụt chuyển dịch cơ cấu theo đúng nghĩa

4 Không có dấu hiệu cải thiện chỉ số khả năng cạnh

tranh

5 Nảy sinh nhiều vấn đề do tăng trưởng gây ra (Sự

phân hóa giàu nghèo, ô nhiễm môi trường, GDP “bẩn” )

+ Trung Quốc (năm 2026)

+ Thái Lan (năm 2031),

+ Philippines (năm 2051)

+ Việt Nam (2058)

+ Ấn Độ (năm 2059)

1 Thực trạng vướng bẫy tại các nước trên thế giới

II Thực trạng

Kinh tế Trung Quốc đang bước vào giai đoạn giảm tốc mạnh nhất

trong vòng gần ba thập kỷ trở lại đây, khi chính phủ nước này hiện chỉ đang đặt mục tiêu tăng trưởng khá khiêm tốn là trung bình 6,5-7% trong giai đoạn 2016 - 2020.

Cho đến trước năm 2015 Trung Quốc được xem là ứng cử viên sáng giá nhất có thể trở thành nền kinh tế tiếp theo trong khu vực thoát được bẫy thu nhập trung bình.Tốc độ tăng trưởng hai con số trong hơn hai

mươi năm đã khiến thu nhập bình quân đầu người ở Trung Quốc có

một bước nhảy vọt ấn tượng.Chỉ trong vòng 7 năm từ 2006-2013, thu

nhập bình quân đầu người ở Trung Quốc đã tăng vọt từ mức 2.000

USD/người lên mức 7.000 USD/người.

Kể cả Hàn Quốc cũng phải mất tới 10 năm để làm được điều này

(1981-1991), còn Đài Loan là 9 năm (1979-1988).

Tốc độ tăng trưởng GDP Trung Quốc

Mười bốn năm phát triển mạnh mẽ nhất của kinh tế Trung Quốc trong giai đoạn 2001-2015 chính là khoảng thời gian nước này gia nhập WTO – sự kiện được xem như chìa khóa mở cánh cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt vào thị trường Trung Quốc, biến nước này thành công xưởng thế giới.Thâm dụng lao động quy mô lớn trong một thời gian ngắn kỷ lục bằng đầu tư nước ngoài đã tạo nên sự thần kỳ Trung Quốc, từ một nước nghèo và thiếu ăn trở thành cường quốc kinh tế số hai thế giới.

Cuối năm 2014, làn sóng ồ ạt rút vốn đầu tư khỏi Trung Quốc đã khiến người

ta cho rằng đây là một trong những nguyên nhân chủ đạo đẩy kinh tế nước

này vào tình trạng phải đối mặt với bẫy thu nhập trung bình.

Nguồn: Cơ sở dữ liệu của Ngân hàng thế giới truy cập ngày 20/01/2017

1 Thực trạng vướng bẫy tại các nước trên thế giới

II Thực trạng

    Tình tr ng c a Brazil th m chí còn t  h n Trung Qu c khi mà t c ạ ủ ậ ệ ơ ố ố

đ  tăng trộ ưởng GDP bình quân đang gi m d n qua các năm, th m chí ả ầ ậcòn r i vào ngơ ưỡng h n ­3% năm 2016.  n Đ  cũng không duy trì ơ Ấ ộ

được m c tăng 8% trong bao lâu, g n đây còn đang có xu hứ ầ ướng gi m. ảBên c nh đó GDP bình quân ch  m i đ t 1,709,39USD sau h n 10 năm ạ ỉ ớ ạ ơ

tr  thành nở ước có thu nh p trung bình th p (theo Ngân hàng th  gi i)ậ ấ ế ớ

II Thực trạng1.  Vi t Nam và b y thu nh p trung bình ệ ẫ ậ

Việt Nam đã ra khỏi nhóm nước có thu nhập thấp từ năm 2008 (tính theo GDP bình quân đầu người vào năm đó đạt 1.145 USD/người) Hiện có 2 loại ý kiến khác nhau đánh giá

về nguy cơ “sập bẫy thu nhập trung bình” của Việt Nam.

Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, Việt Nam chưa rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” khi thời gian nằm ở nhóm nước có thu nhập trung bình thấp mới qua 1/3 theo thông lệ của thế giới Với dự báo của một dự án nghiên cứu là đến năm 2035, Việt Nam đạt GDP bình quân đầu người 5.000 USD, vượt qua mức cao nhất của nhóm nước có thu nhập trung bình thấp (4.035 USD/người).

Loại ý kiến thứ hai cho rằng, Việt Nam tuy chưa “sập bẫy thu nhập trung bình”, nhưng đang đứng trước nguy cơ này

Dưới đây là năm dấu hiệu của việc vướng bẫy thu nhập trung bình bao gồm: (i) tăng

trưởng chậm, (ii) năng suất sản xuất thấp, (iii) thiếu hụt chuyển dịch cơ cấu theo đúng nghĩa, (iv) không có dấu hiệu cải thiện chỉ số khả năng cạnh tranh và (v) nảy sinh nhiều vấn đề do tăng trưởng gây ra Những triệu chứng này không chỉ xuất hiện ở Việt Nam Đây cũng là những vấn đề mà các quốc gia láng giềng trong khu vực đã bị mắc bẫy thu nhập trung bình trước Việt Nam phải đối mặt.

Sau năm 2006, tăng trưởng có xu hướng đi xuống với nhiều

biến động Tâm trạng toàn xã hội trở nên ảm đạm, các nhà hoạch định chính sách phải đối mặt với nhiều thách thức vì tốc độ tăng trưởng được dự kiến là7-8%, giảm xuống chỉ còn 5 - 6% Đất

nước trải qua một giai đoạn khó khăn với bong bóng bất động sản

xì hơi, lạm phát, nợ xấu và nới rộng khoảng cách về thu nhập và tài sản

v Tăng trưởng chậm:

1.  Vi t Nam và b y thu nh p trung bình ệ ẫ ậ

Tăng tr ng GDP Vi t Nam đã b  ch m l i sau khi ra kh i nhóm ưở ệ ị ậ ạ ỏ

n c thu nh p th p. N u bình quân năm c a th i k  1991ướ ậ ấ ế ủ ờ ỳ ­2007 là 7,49%, thì c a th i k  2008ủ ờ ỳ ­2016 ch  còn 5,15%. Năm nay, Chính ph  đang ỉ ủ

quy t tâm ph n đ u m c tiêu tăng tr ng kinh t  6,7% và n u ế ấ ấ ụ ưở ế ế th c hi n ự ệ

đ c thì bình quân 2 năm còn th p so v i bình quân th i k  1991ượ ấ ớ ờ ỳ ­2007, cũng th p h n so v i m c tiêu k  ho ch 5 năm 2016ấ ơ ớ ụ ế ạ ­2020 (6,5­7%/năm). 

1.  Vi t Nam và b y thu nh p trung bình ệ ẫ ậ

II Thực trạng

v Năng suất sản xuất thấp:

Thực tế,khi xem xét chỉ số năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP),

có rất ít bằng chứng cho thấy chỉ số này đang tăng lên liên tục và đáng kể Trong khi đó, tiền lương tại Việt Nam đang tăng lên

nhanh chóng và biến động tỷ giá lại không đủ để bù đắp sự thiếu hụt của năng lực cạnh tranh

Theo điều tra của Tổ chức Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản (JETRO)

về các doanh nghiệp FDI Nhật Bản, trong năm 2012, 10 quốc gia Châu Á có tốc độ tăng tiền lương hàng tháng của một công nhân làm việc toàn bộ thời gian lên tới hơn 10% Việt Nam dẫn đầu với mức tăng 21,0%, Myanmar 18,0%, Indonesia 15,9%, Bangladesh 13,7%, Thái Lan 13,4% và Ấn Độ 13,0% Áp lực tiền lương được

hỗ trợ bởi động cơ chính trị không có dấu hiệu giảm xuống

• Thời kỳ 2011-2015, yếu tố TFP - yếu tố

chất lượng, chiều sâu - chiếm 28,94%,

thấp khá xa so với nhiều nước Năm

2017, tỷ lệ này của Việt Nam cao hơn,

nhưng vẫn còn thấp so với nhiều nước.

Nam thuộc loại khá cao, một mặt do số gốc so sánh (điểm xuất phát còn thấp),

mặt khác do sự chuyển dịch cơ cấu lao động đang làm việc theo hướng tỷ trọng lao động đang làm việc ở nhóm ngành có năng suất lao động tuyệt đối thấp sang

nhóm ngành có năng suất lao động cao hơn Nhưng mức năng suất lao động của Việt Nam còn rất thấp so với các nước

trong khu vực.

• Hiệu quả đầu tư thấp thể hiện ở hệ số

ICOR còn cao và tăng lên (bình quân thời

kỳ 2001-2005 mới có 4,88 lần, thì thời kỳ 2006-2010 đã lên đến 6,96 lần, thời kỳ

2011-2015 tuy thấp hơn (còn 6,91 lần),

nhưng cao hơn mức bình quân 2011-2013 của Trung Quốc (6,4 lần), Malaixia (5,4

lần), Inđônêxia (4,64 lần), Philippines (4,1 lần), Lào (2,59 lần) Năng suất lao động năm 2015 của Việt Nam mới đạt 79,3 triệu đồng/người, tương đương với 3660 USD, trong đó của nhóm ngành nông, lâm

nghiệp- thủy sản mới đạt 27 triệu đồng,

tương đương với 1402 USD, của nhóm

ngành công nghiệp- xây dựng đạt 180,4

triệu đồng, tương đương với 8325 USD, của nhóm ngành dịch vụ đạt 95,992 triệu đồng, tương đương với 4430 USD, còn

thấp rất xa với năng suất lao động của

nhiều nước trong khu vực và trên thế giới.

II Thực trạng

v Thiếu hụt chuyển dịch cơ cấu theo đúng nghĩa:

Theo số liệu tài khoản quốc gia, từ năm 1990 đến 2016:

Tỷ trọng GDP của các ngành công nghiệp tăng từ 28,88% lên 32,72%

Tỷ trọng dịch vụ cũng tăng từ 33.06% lên 40,92%

Nông nghiệp Công nghi p ệ

Giá trị sản xuất gia tăng của Việt Nam trong GDP là 19,7% trong năm 2010, cao hơn so với những nước Nam Á như Ấn Độ và

Pakistan nhưng thấp hơn nhiều so với Thái Lan, Hàn Quốc,

Malaysia hay Indonesia Tỷ trọng xuất khẩu sản xuất trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam cũng đã tăng từ 42,7% năm

2000 lên 64,7% trong năm 2010 Do đó, Việt Nam gia nhập nhóm hạng hai cùng với Malaysia, Thái Lan, Ấn Độ, Sri Lanka và

Pakistan Nhưng số liệu này vẫn còn thấp hơn nhiều so với nhóm dẫn đầu với Trung Quốc và Hàn Quốc

1.  Vi t Nam và b y thu nh p trung bình ệ ẫ ậ

II Thực trạng

v Các vấn đề do tăng trưởng gây ra

Theo GS. Kenichi Ohno, Đ i h c Nghiên c u Chính sách (Nh t  ạ ọ ứ ậ

B n): Kh  năng Vi t Nam r i vào BTNTB khá cao, sau 10  ả ả ệ ơ ­ 15 năm n a  ữ tăng tr ưở ng kinh t  Vi t Nam s  ch m l i nhi u n u nh  không có nh ng  ế ệ ẽ ậ ạ ề ế ư ữ hành đ ng ngay t  bây gi  Không th  ti p t c d a vào  ộ ừ ờ ể ế ụ ự l p ráp gi n đ n  ắ ả ơ

v i lao đ ng không có k  năng. Các ngành công nghi p s  rút kh i Vi t  ớ ộ ỹ ệ ẽ ỏ ệ Nam khi m c l ứ ươ ng tăng lên và h i nh p ngày càng sâu r ng. Theo đi u  ộ ậ ộ ề tra dân s , năm 2011 t  l  ng ố ỷ ệ ườ i trên 60 tu i c a Vi t Nam đã h n 8,6  ổ ủ ệ ơ

tri u ng ệ ườ i, chi m g n 10% dân ế ầ  s  (năm 2013 dân s  Vi t Nam là 90  ố ố ệ

tri u ng ệ ườ i), t  l  trên 65 tu i chi m 7% dân s  nên Vi t Nam chính th c  ỷ ệ ổ ế ố ệ ứ gia nh p các qu c gia già hóa dân s  t  năm 2011 (s m h n d  báo là 6  ậ ố ố ừ ớ ơ ự năm). S  chuy n đ i nhân kh u này đ a đ n nhi u thách th c gay g t v   ự ể ổ ẩ ư ế ề ứ ắ ề các v n ấ  đ  t o công ăn vi c làm, b o hi m xã h i, an ninh tr t t , an ninh  ề ạ ệ ả ể ộ ậ ự

l ươ ng th c, chăm sóc s c kh e c ng đ ng, giáo d c…đ i v i s  phát  ự ứ ỏ ộ ồ ụ ố ớ ự

tri n kinh t ể ế­ xã h i   n ộ ở ướ c ta trong th i gian t i. Đã xu t hi n m t s  v n  ờ ớ ấ ệ ộ ố ấ

đ  c n tr  s  tăng b c lên m c thu nh p cao h ề ả ở ự ậ ứ ậ ơ n. C  c u “dân s  vàng”  ơ ấ ố

m i qua đ ớ ượ c m ươ i năm, nh ng có d u hi u b ư ấ ệ ướ c vào th i k  già hóa  ờ ỳ

t ươ ng đ i nhanh, làm xu t hi n tình tr ng “ch a giàu đã già” ố ấ ệ ạ ư  

1.  Vi t Nam và b y thu nh p trung bình ệ ẫ ậ

II Thực trạng

v Không có sự cải thiện về chỉ số xếp hạng kinh tế

Vị trí của Việt Nam trong bảng xếp hạng dựa trên ba chỉ số của hoạt động kinh tế (khả năng cạnh tranh, môi trường kinh doanh và tự do kinh tế không được xếp hạng cao như kỳ vọng đối với một nước có thu nhập trung bình thấp Các chỉ số của Việt Nam luôn ở mức thấp hoặc mức trung bình trong những năm gần đây Phải thừa nhận rằng bảng xếp hạng chỉ là một thước đo tương đối bị ảnh hưởng bởi chỉ số trung bình của tất cả các nước khác cũng như hiệu quả hoạt động của chính Việt Nam Tốc độ phát triển kinh tế Việt Nam là quá chậm.

III Giải pháp

• Có lẽ rất ít ai biết rằng, vào đầu thế

lớn hơn cả Philippines và Myanmar cộng lại; gấp hơn 1,5 lần

Thái Lan Thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam khi đó xấp xỉ mức trung bình

của thế giới.

III Giải pháp

Ø Vi t Nam ph i đ t quy t tâm tái c  c u các Doanh Nghi p , nâng ệ ả ặ ế ơ ấ ệ

cao ch t lấ ượng ngu n nhân l c và đ u t  phát tri n c  s  h  t ng ồ ự ầ ư ể ơ ơ ạ ầcòn y u kém hi n nay.ế ệ

Ø Nh n di n đậ ệ ược các y u kém n i t i t  lâu trong n n kinh t  nh : ế ộ ạ ừ ề ế ưnăng su t, hi u qu , kinh t  doanh nghi p, t c đ  c i thi n và kh  ấ ệ ả ế ệ ố ộ ả ệ ảnăng c nh tranh.ạ

Ø  Đ c bi t là ph i đ t phá c i cách th  ch , t o s  b c phá nhanh v  ặ ệ ả ộ ả ể ế ạ ự ứ ề

t c đ  tăng trố ộ ưởng liên t c trong n n kinh t  ụ ề ế

Ø Nhà nướ ầc c n th c hi n chính sách công khai các thông tin, h  th ng ự ệ ệ ốthông tin v  thu nh p và năng su t lao đ ng đ  làm đ ng l c cho các ề ậ ấ ộ ể ộ ựdoanh Nghi p. Đ ng th i các doanh nghi p ph i liên t c l p b ng so ệ ồ ờ ệ ả ụ ậ ảsánh v i các nớ ước trung bình trên th  gi i v  t  l  ti n lế ớ ề ỷ ệ ề ương tăng 

m i năm và năng su t lao đ ng.ỗ ấ ộ

CẢM ƠN THẦY VÀ CÁC BẠN

ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE!