Dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT kim anh, TP hà nội hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ ====== NGUYỄN THỊ LÝ DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI HIỆN NAY KHÓA LUẬN TỐT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

======

NGUYỄN THỊ LÝ

DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân

ở trường THPT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

======

NGUYỄN THỊ LÝ

DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân

ở trường THPT

Người hướng dẫn khoa học

ThS NGUYỄN QUANG THUẬN

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện khóa luận, tôi nhận được sự giúp đỡ, sự

động viên, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và chu đáo của thầy giáo ThS Nguyễn Quang Thuận và những ý kiến đóng góp của các thầy cô trong khoa

Tôi xin bày tỏ long biết ơn chân thành và sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị, đặc biệt là sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình

của thầy giáo ThS Nguyễn Quang Thuận

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy giáo, cô giáo, các em học sinh trường THPT Kim Anh, thành phố Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận của mình

Do điều kiện thời gian, năng lực còn hạn chế nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn để khóa luận của tôi được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, 05 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Lý

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của thầy

giáo, Ths Nguyễn Quang Thuận Tôi xin cam đoan rằng:

Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi Không trùng lặp với bất cứ công trình nghiên cứu nào

Trong quá trình làm khóa luận, tôi đã kế thừa những thành tựu của các nhà khoa học với sự trân trọng và biết ơn

Hà Nội, 05 tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Lý

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI 7

1.1 Cơ sở lý luận của dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT 7

1.2 Cơ sở thực tiễn của dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, Tp Hà Nội 18

Chương 2 NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI 26

2.1 Một số nguyên tắc trong dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động 26

2.2 Biện pháp dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh Tp Hà Nội 39

Chương 3 THỰC NGHIỆM DẠY HỌC MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI 44 3.1 Kế hoạch thực nghiệm 44

3.2 Nội dung thực nghiệm 46

3.3 Kết quả thực nghiệm 61

3.4 Kết luận thực nghiệm 64

KẾT LUẬN 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Kết quả học tập môn GDCD ở lớp thực nghiệm và lớp đối

chứng của HS trước khi thực nghiệm 45 Bảng 3.1: Kết quả học tập môn GDCD ở lớp thực nghiệm và lớp đối

chứng của HS trước khi thực nghiệm 61 Bảng 3.2: Kết quả chất lượng bài thu hoạch môn GDCD của lớp thực

nghiệm và lớp đối chứng sau khi thực nghiệm 62

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Kết quả học tập môn GDCD ở lớp thực nghiệm và lớp đối

chứng của HS trước khi thực nghiệm 62 Biểu đồ 3.2: Kết quả chất lượng bài thu hoạch môn GDCD của lớp thực

nghiệm và lớp đối chứng sau khi thực nghiệm 63

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử nhân loại đã bước sang một kỉ nguyên mới - kỉ nguyên của thông tin tri thức, việc giáo dục công tác giảng dạy nói riêng cần phải đổi mới và phù hợp với xu hướng của thời đại Nhiệm vụ quan trọng của việc dạy học là giúp các em tìm lại hứng thú, đam mê với môn học Đồng thời giáo viên phải rèn cho học sinh khả năng độc lập, hình thành kĩ năng, thao tác tiếp cận tri thức thích ứng với một xã hội học tập thường xuyên, học tập suốt đời GDCD

là một môn học có những kiến thức phong phú, sâu rộng mà lại trừu tượng nên nếu GV không sử dụng các phương pháp dạy học thích hợp thì sẽ làm cho môn học trở nên khô khan và kém hấp dẫn với HS Tuy nhiên việc vận dụng các phương pháp tích cực nhằm phát huy vai trò tự giác, chủ động của HS trong việc tiếp thu bài học lại không được quan tâm đúng mức Do đó, để giúp người học đáp ứng yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần thiết thì việc dạy học theo chuỗi các hoạt động đáp ứng được yêu cầu đổi mới Trong quá trình giảng dạy các môn học ở trường THPT nói chung và môn GDCD nói riêng GV biết kết hợp và sử dụng các chuỗi hoạt động sẽ nâng cao hiệu quả giảng dạy của cả GV và HS Vì theo phương pháp này GV không chỉ đơn giản truyền thụ kiến thức mà còn là người phát huy tính tích cực, tự giác, phát triển tư duy độc lập logic và sáng tạo làm cho HS nắm kiến thức vững chắc và sâu sắc

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện đảm bảo thực hiện Nhận thức được việc đổi mới phương pháp dạy học theo chuỗi các hoạt động là một trong những vấn đề bức thiết hiện nay ở nước ta, Đảng và Nhà nước cũng như BGD & ĐT đã đưa nhiều nghị quyết, chỉ thị, công văn: Công văn số: 5555/

BGDĐT- ngày 8/10/2014 của BGD & ĐT về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn, đổi mới PPDH và kiểm tra đánh giá; tố chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/ trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng; Công văn số 4668/ BGDĐT-GDTrH ngày 10/09/2015 V/v Hướng dẫn triển khai mô hình trường học mới Việt Nam cấp THCS từ năm học 2015 -

2016 Công văn số: 4068/ BGDĐTGDTrH, ngày 18/08/2016 triển khai mô hình trường học mới năm học 2016- 2017

Thực trạng dạy học môn GDCD lớp 10 ở trường THPT còn chưa được chú trọng phát triển mà dạy học chú trọng về kiến thức, vì thế khiến học sinh không hứng thú, tích cực trong giờ học, chưa hình thành các năng lực của HS GDCD trước đây là một môn học chưa được quan tâm chú trọng chưa đáp ứng được yêu cầu của HS, mặc dù môn GDCD đã được đưa vào thi để xét tốt nghiệp và đại học nhưng tỉ lệ HS chọn môn GDCD làm môn xét tuyển đại học không cao do sự hứng thú của môn học chưa hiểu quả, do đặc trưng của môn học mang tính trừu tượng mà GV không chưa chú trọng xây dựng hoạt động Xuất phát từ những điều kiện nói trên, đồng thời là một sinh viên sư phạm GDCDbản thân luôn cố gắng tìm những phương pháp tốt nhất để nâng

cao chất lượng dạy học Chính vì thế tôi đã chọn đề tài khóa luận: “Dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh,

TP Hà Nội hiện nay” làm khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu của đề tài

Dạy học theo chuỗi hoạt động chỉ mới được áp dụng trong giảng dạy ở thời gian gần đây Nó là yêu cầu cơ bản không thể thiếu của cách dạy học theo

mô hình “Trường học mới” Hình thức dạy học này đã được triển khai thí điểm

và chính thức ở bậc tiểu học và trung học cơ sở ở nhiều nơi trong cả nước

Một điều mà chúng ta nhận thấy là đây là một yêu cấu đổi mới khá mới

mẻ nên còn rất nhiều giáo viên gặp khó khăn trong quá trình tiếp cận và thực hiện Bên cạnh đó theo đánh giá chủ quan của bản than thì việc dạy học theo

chuỗi hoạt động khiến cho giáo viên e dè khi thực hiện nó Bởi đó nó đòi hỏi

sự mài mò và đầu tư không hề nhỏ Chính vì điều đó, lãnh đạo sở giáo dục đã khuyến khích nhân rộng học hỏi những ưu điểm mà hình thức mang lại và bậc trung học phổ thông cũng là bậc cần học hỏi và tham khảo

Trên thế giới đã có môn GDCD, các nước trên thế giới đã sử dụng dạy học theo chuỗi các hoạt động:

Nhiều quốc gia trên thế giới xác định môn GDCD vô cùng quan trọng trong việc hình thành nên những thế hệ công dân trong tương lai Tại mỗi nước lại có những chương trình, mục tiêu, phương pháp GDCD khác nhau để phù hợp với yêu cầu và tình hình thực tế của nước mình

Tại Singapore, môn đạo đức và công dân là môn học độc lập được dạy từ Tiểu học đến THCS và theo hướng chuỗi các hoạt động

Với Hàn Quốc, giáo dục đạo đức được coi như là môn học có mục đích giúp học sinh phát triển nhân cách độc lập và tự chủ bằng cách học các giá trị đạo đức cơ bản cũng như các quy tắc ứng xử xã hội tốt, phép lịch sự và hình thành các năng lực tư duy, lập luận đạo đức giúp cho học sinh giải quyết các vấn đề đạo đức trong cuộc sống của mình

Tại Nhật Bản, giáo dục đạo đức được tiến hành qua các hoạt động nhóm, nhằm đẩy mạnh sự phát triển hài hòa thể chất, trí tuệ, tự hoàn thiện sự phát triển Đáng chú ý, Nhật Bản còn giáo dục đạo đức thông qua hoạt động hàng ngày

Ở Việt Nam

Đã sử dụng chuỗi các hoạt động trong môn học nói chung và môn GDCD nói riêng như: Sáng kiến kinh nghiệm dạy học theo chuỗi các hoạt động môn ngữ văn THPT, Cùng với các văn bản và công văn kèm theo

Công văn số: 5555/ BGDĐT- ngày 8/10/2014 của BGD & ĐT về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá

Công văn số 4668/ BGDĐT-GDTrH ngày 10/09/2015 V/v Hướng dẫn triển khai mô hình trường học mới Việt Nam cấp THCS từ năm học 2015 - 2016.Công văn số: 4068/ BGDĐTGDTrH, ngày 18/08/2016 triển khai mô hình trường học mới năm học 2016- 2017

Dạy học theo chuỗi các hoạt động đã được nghiên cứu nhưng chỉ nghiên cứu chung cho môn học, nghiên cứu dạy học theo chuỗi các hoạt động trong môn GDCD đã có nhưng chưa cụ thể ở lớp 10 Chính vì vậy, tôi đã chọn đề

tài khóa luận: “Dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, TP Hà Nội hiện nay” làm khóa luận tốt nghiệp

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên khóa luận tập trung nghiên cứu những vấn đề

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi

các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, Hà Nội

Đối tượng khảo sát: HS lớp 10 trường THPT Kim Anh Hà Nội và GV dạy GDCD của trường THPT Kim Anh, Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Thời gian từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2019

Phạm vi nội dung nghiên cứu: Giới hạn trong một số GDCD lớp 10 trường THPT Kim Anh, Thành phố Hà Nội

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Khóa luận lấy phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và một số phương pháp khác như phân tích - tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát, so sánh, điều tra, giải quyết các nhiệm vụ đặt ra

Phương pháp quan sát để quan sát hoạt đông học của HS và hoạt động dạy của GV, phương pháp điều tra: sử dụng phiếu điều tra để tạo hứng thú học tập của HS

6 Ý nghĩa của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Góp phần hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn về việc

dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, TP Hà Nội hiện nay

Phân tích nguyên tắc và biện pháp dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, TP Hà Nội hiện nay

Tiến hành thực nghiệm dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, TP Hà Nội

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Có thể sử dụng khóa luận làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu giảng dạy môn GDCD lớp 10

7 Bố cục (kết cấu) của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục nội dung khóa luận bao gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC

MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG

Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI 1.1 Cơ sở lý luận của dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT

1.1.1 Dạy học theo chuỗi hoạt động

1.1.1.1 Quan niệm về dạy học

Quá trình dạy học là một quá trình phức tạp, rộng lớn bao gồm nhiều thành tố có liên quan chặt chẽ với nhau Để đưa ra một định nghĩa có tính khái quát nhất, bao quát toàn bộ quá trình dạy và học là một việc không dễ Hiện nay các nhà lý luận học ở Việt Nam cũng như thế giới đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về quá trình dạy học tùy theo quan điểm tiếp cận dạy và học Theo đó, với hoạt động dạy có phương pháp dạy của GV, với hoạt động học

có phong cách học của mỗi cá nhân

Quá trình dạy học là hệ thống những hành động liên tiếp và thâm nhập vào nhau của thầy và trò dưới sự hướng dẫn của thầy, nhằm đạt được mục đích dạy học qua đó phát triển nhân cách của trò

Từ ngàn xưa, nghiên cứu, tìm tòi, tích lũy kinh nghiệm để rồi truyền lại cho thế hệ sau vẫn luôn là một quá trình góp phần thúc đẩy sự tiến hóa của nhân loại Thế hệ sau kế thừa thế hệ trước, dung kiến thức và kinh nghiệm sâu hơn

Dạy và học thường chỉ được xem là quá trình trao và nhận Thông thường người ta vẫn quan niệm rằng học tập chỉ đơn thuần là quá trình tích lũy kiến thức và học tập kinh nghiệm từ người truyền thụ Cách quan niệm thụ động như vậy dễ biến kiến thức thành một vật thể chết khô được truyền từ tay người này sang tay người khác

Cơ sở để xác định bản chất của quá trình dạy học

Mối quan hệ giữa hoạt động nhận thức của loài người với hoạt động dạy học

Trong quá trình phát triển của lịch sử, loài người không ngừng nhận thức

và cải tạo thế giới khách quan; tích lũy hệ thống hóa, khái quát những tri thức

và truyền đạt lại cho thế hệ sau Quá trình truyền đạt và lĩnh hội tri thức đó được gọi là quá trình dạy học Như vậy, trong xã hội diễn ra hoạt động nhận thức của loài người và hoạt động dạy học cho thế hệ trẻ, trong đó hoạt động nhận thức của loài người đi trước hoạt động dạy học Song hoạt động nhận thức của người học diễn ra trong môi trường sư phạm, có sự hướng dẫn, tổ chức, điều khiển của GV Do vậy, nó không lặp lại toàn bộ quá trình nhận thức của loài người, do đó nó tránh được những bước quanh co, những sai lầm trong nhận thức

Mối quan hệ giữa hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò

Dạy và học là hai hoạt động đặc trưng, cơ bản của quá trình dạy học hai hoạt động này thống nhất, biện chứng với nhau Sự tác động qua lại giữa dạy

và học, giữa thầy và trò phản ánh tính chất hai mặt của quá trình dạy học Để tiếp cận toàn diện bản chất của quá trình dạy học, chúng tôi sử dụng quan điểm tiếp cận bộ phận, tức tạm thời xem xét quá trình dạy học hai phạm trù: dạy và học, hai phạm trù không thể tồn tại một cách độc lập mà chúng luôn thống nhất với nhau Nếu có tồn tại thì không còn mang bản chất đặc trưng của quá trình dạy học

Ở Việt Nam, ngôi trường đại học đầu tiên của Việt Nam, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là di tích lịch sử nổi tiếng ở đất thủ đô mà còn là nơi chứa đựng những tinh hoa của những giá trị truyền thống của đất Việt Văn Miếu Quốc Tử Giám được xây dựng trong năm 1070 vào đời vua Lý Thánh Tông nhắm tôn thờ Nho học, sau đó được trở thành nơi tổ chức khoa thi, hướng đến mục tiêu bồi dưỡng nhận tài, đào tạo những người tài giỏi để

bổ nhiệm làm quan, cùng tham gia xây dựng đất nước

Dạy học là một quá trình thống nhất, biện chứng giữa hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò, tróng đó hoạt động học là trung tâm

Có rất nhiều quan điểm:

Hunter (1976) thì nhấn mạnh đến vai trò quyết định của người dạy Bà quan niệm: “Quá trình dạy học cũng giống như quá trình ra quyết định và hành động một cách cẩn thận nhằm giúp cho quá trình học diễn ra một cách thuận lợi và thành công hơn so với khi không có quá trình dạy diễn ra” (Trong cuốn làm chủ các phương pháp giảng dạy) Như vậy, theo Hunter, vai trò của người dạy là thiết kế quá trình dạy học Thành công của quá trình dạy học phụ thuộc vào nhiều các hoạt động dạy học ở trên lớp của người dạy Người dạy phải suy nghĩ, ra quyết định một cách cẩn thận và đồng thời phải lựa chọn những bước đi cụ thể trong những tình huống nhất định nhằm đạt được mục tiêu của mình Còn người học là người “thi công” quá trình học tập trong một môi trường có các điều kiện và cơ hội học tập tốt

Theo cách tiếp cận thông tin, GS.TSKH Lâm Quang Thiệp quan niệm:

“Dạy là việc giúp cho người học tự mình chiếm lĩnh những kiến thức, kỹ năng

và hình thành hoặc thay đổi những tình cảm, thái độ” (Lâm Quang Thiệp (1991)Giáo dục Đại học ở Việt Nam, từ điển Bách khoa về Giáo dục Đại học NXB Pergamon Press) Theo quan niệm này, dạy không phải là truyền thụ kiến thức một chiều, càng không phải cung cấp thông tin đơn thuần, mà chủ yếu giúp cho người học tự mình chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng bồi dưỡng cảm xúc, hình thành thái độ

Từ việc phân tích các định nghĩa nêu trên, ta thấy “dạy là một hoạt động đặc trưng của người dạy nhằm tổ chức, điều khiển tạo ra điều kiện và cơ hội cho quá trình học diễn ra một cách thuận lợi và đạt được mục đích” Hoạt động dạy khong có nghĩa là người dạy rót kiến thức sẵn có của mình vào đầu

người học, mà phải tổ chức, sắp xếp các điều kiện, tạo ra cơ hội thuận lợi và điều khiển, kiểm soát quá trình học nhằm tăng thêm lượng kiến thức, kĩ năng

và thay đổi thái độ, cách đánh giá hiện có của người học Kết quả cuối cùng của quá trình dạy là tạo điều kiện và thúc đẩy quá trình học diễn ra trong môi trường thuận lợi nhất Hoạt động dạy là tạo ra quy trình thao tác chỉ đạo hoạt động học nhẳm hình thành ở người học các nhu cầu thường xuyên học tập, tìm tòi tri thức, rèn luyện kĩ năng, kích thích năng lực tư duy sáng tạo

Theo quan điểm tiếp cận thông tin, học là quá trình tự biến đổi mình và làm phong phú thêm giá trị củacon người bằng cách thu nhận và xử lí thông tin lấy từ môi trường thông tin

Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: Dạy học là toàn bộ các thao tác

có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người, một số khác dựa trên quan điểm phát triển, nhất là phát triển về khoa học và công nghệ cho rằng: Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được

để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học

Hoạt động dạy và hoạt động học có mối quan hệ khăn khít, chặt chẽ trình

tự các bước trong hoạt động học hoàn toàn thống nhất với trình tự các bước trong hoạt động học hoàn toàn thống nhất với trình tự các bước trong hoạt động dạy Nếu GV vạch ra nhiệm vụ, các hành động học tập sắp tới của HS bằng các hành động học tập sắp tới của HS bằng các biện pháp sư phạm hợp

lí và kích thích chúng thì HS sẽ tiếp nhận các nhiệm vụ đó, thực hiện các hành động học tập đề ra, nếu GV kiểm tra hành động của HS và điều chỉnh hành

động dạy của mình thù dưới ảnh hưởng của GV, HS cũng điều chỉnh hành động của mình,… hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS tạo nên những yếu tố cơ bản nhất của quá trình dạy học:

Hoạt động dạy và hoạt động học có mối quan hệ khăng khít, chặt chẽ trình tự các bước trong hoạt động học hoàn toàn thống nhất với trình tự các bước trong hoạt động học hoàn toàn thống nhất với trình tự các bước trong hoạt động dạy Nếu GV vạch ra nhiệm vụ, các hành động học tập sắp tới của

HS bằng các hành động học tập sắp tới của HS bằng các biện pháp sư phạm hợp lí và kích thích chúng thì HS sẽ tiếp nhận các nhiệm vụ đó, thực hiện các hành động học tập đề ra, nếu GV kiểm tra hành động của HS và điều chỉnh hành động dạy của mình thù dưới ảnh hưởng của GV, HS cũng điều chỉnh hành động của mình,…

Như vậy, sự thống nhất của các quá trình dạy và học được thể hiện ở sự tương ứng giữa các giai đoạn hoạt động của cả thầy và trò Chỉ khi nào có sự thống nhất này mới tao nên một hiện tượng hoàn chỉnh gọi là quá trình dạy học Tất cả những điều trên chứng minh rằng: Chỉ có sự kết hợp chặt chẽ giữa những tác động, điều kiện bên ngoài của GV, tạo môi trường học tậpvới sức căng thẳng trí tuệ của HS thích nghi với môi trường đó, mới có thể tạo nên cơ

sở cho việc học tập có kết quả

1.1.1.2 Dạy học theo chuỗi hoạt động

Chuỗi hoạt động là tiến trình dạy học, là tổ hợp các quá trình dạy học của cả giáo viên và học sinh tác động lẫn nhau nhằm đạt được mục đích thỏa

mãn nhu cầu về hoạt động dạy và học

Dạy học theo chuỗi hoạt động tiến trình dạy học bao gồm 5 bước cơ bản: hoạt động khởi động hoạt động hình thành kiến thức hoạt động luyện tập hoạt động vận dụng hoạt đông tìm tòi, mở rộng

Dạy học theo chuỗi hoạt độnghoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia

trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình Chuỗi hoạt động là hoạt động được coi trọng trong từng môn học

Chuỗi hoạt động coi trọng các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ của HS, về cơ bản là hoạt động mang tính tập thể trên tinh thần tự chủ cá nhân, với sự nỗ lực giáo dục giúp phát triển sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể Điều đó đòi hỏi các hình thức và phương pháp tổ chức các chuỗi hoạt động phải đa dạng, linh hoạt, HS tự hoạt động, trải nghiệm là chính

1.1.2 Dạy học theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT

Chuỗi hoạt động là tiến trình dạy học, khác với tiến trình dạy học thông thường.Dạy học thông thường là những cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời và được bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ Về cơ bản, phương pháp dạy học này lấy hoạt động của người thầy là trung tâm Theo Frire - nhà xã hội học, nhà giáo dục học nổi tiếng người Braxin đã gọi phương pháp dạy học này là "Hệ thống ban phát kiến thức", là quá trình chuyển tải thông tin từ đầu thầy sang đầu trò Thực hiện lối dạy này, giáo viên là người thuyết trình, diễn giảng, là "kho tri thức" sống, học sinh là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo Với phương pháp dạy học truyền thống, giáo viên

là chủ thể, là tâm điểm, học sinh là khách thể, là quỹ đạo Giáo án dạy theo phương pháp này được thiết kế kiểu đường thẳng theo hướng từ trên xuống

Do đặc điểm hàn lâm của kiến thức nên nội dung bài dạy theo phương pháp truyền thống có tính hệ thống, tính logic cao Song do quá đề cao người dạy nên nhược điểm của phương pháp dạy học truyền thống là học sinh thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, ít

chú ý đến kỹ năng thực hành của người học; do đó kỹ năng hành dụng vào đời sống thực tế bị hạn chế

Dạy học theo chuỗi hoạt động là một phương thức dạy học mới Đó là cách thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh Vì thế thường gọi phương pháp này là phương pháp tích cực; ở đó, GV là người giữ vài trò hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp cho người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mớitheo kiểu tranh luận, hội thảo theo nhóm Người thầy

có vai trò là trọng tài, cố vấn điều khiển tiến trình giờ dạy phương pháp này rất đáng chú ý đến đối tượng học sinh, coi trọng việc nâng cao quyền năng cho người học Giáo viên là người nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân xử các ý kiến đối lập của học sinh; từ đó hệ thống hoá các vấn

đề, tổng kết bài giảng, khắc sâu những tri thức cần nắm vững Giáo án dạy học theo phương pháp tích cực được thiết kế kiểu chiều ngang theo hai hướng song hành giữa hoạt động dạy của thầy và học của trò Ưu điểm của phương pháp tích cực rất chú trọng kỹ năng thực hành, vận dụng giải quyết các vấn đề thực tiễn, coi trọng rèn luyện và tự học Đặc điểm của dạy học theo phương pháp này là giảm bớt thuyết trình, diễn giải; tăng cường dẫn dắt, điều khiển,

tổ chức, xử lý tình huống song nếu không tập trung cao, học sinh sẽ không hệ thống và logic Yêu cầu của phương pháp dạy học tích cực cần có các phương tiện dạy học, học sinh chuẩn bị bài kỹ ở nhà trước khi đến lớp và phải mạnh dạn, tự tin bộc lộ ý kiến, quan điểm Giáo viên phải chuẩn bị kỹ bài giảng, thiết kế giờ dạy, lường trước các tình huống để chủ động tổ chức giờ dạy có

sự phối hợp nhịp nhàng giữa hoạt động của thầy và hoạt động của trò

Để tạo được sự dễ dàng trong quá trình giảng dạy, đòi hỏi người giáo viên cần phải thiết kế các chuỗi hoạt động một cách rõ rang và cụ thể Về cơ bản, có 5 chuỗi hoạt động, hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập, hoạt động vận dụng và tìm tòi mở rộng

Trên nguyên tắc, có thể thiết kế tách bạch ra các hoạt động nói trên thành từng hoạt động riêng lẻ Nhưng trên thực tế, một số hoạt động có thể ghép lại thành một (ví dụ như hoạt động vận dụng và hoạt động tìm tòi mở rộng) hoặc chúng ta có thể cắt đi một số hoạt động tùy vào đặc điểm của bài học cụ thể (ví dụ như đối với tiết luyện tập, chúng ta có thể bỏ hoạt động luyện tập, vì phần luyện tập chúng ta đưa vào phần hình thành kiến thức) vì mỗi một hoạt động có nhiệm vụ riêng của nó khi thiết kế, chúng ta cần phải đảm bảo một số nội dung cơ bản Ví dụ, mỗi hoạt động, chúng ta thiết kế thành các nội dung sau: mục đích, nội dung, phương pháp, thiết bị dạy học, các chuỗi hoạt động Công văn số: 5555/ BGDĐT- ngày 8/10/2014 của BGD & ĐT về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; tố chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/ trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng Quá trình dạy học mỗi chuyên đề được thiết kế thành các hoạt động học của học sinh dưới dạng các nhiệm vụ học tập kế tiếp nhau, có thể được thực hiện trên lớp hoặc ở nhà Học sinh tích cực, chủ động và sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên Phân tích giờ dạy theo quan điểm đó là phân tích hiệu quả hoạt động học của học sinh, đồng thời đánh giá việc tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học cho học sinh của giáo viên

Công văn số 4668/ BGDĐT-GDTrH ngày 10/09/2015 V/v Hướng dẫn triển khai mô hình trường học mới Việt Nam cấp THCS từ năm học 2015 -

2016 Công văn số: 4068/ BGDĐTGDTrH, ngày 18/08/2016 triển khai mô hình trường học mới năm học 2016- 2017 Thực hiện Chỉ thị số 3131/CT-BGDĐT ngày 25/8/2015 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục chuyên nghiệp năm học 2015-2016; Công văn

số 4509/BGDĐT-GDTrH ngày 03/9/2015 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn

thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2015-2016, Bộ GDĐT hướng dẫn các sở GDĐT và các cơ sở giáo dục triển khai mô hình trường học mới cấp trung học cơ sở (đối với lớp 6 mở rộng và lớp 7 thực nghiệm) từ năm học 2015-2016 như sau

Trên cơ sở đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, các sở GDĐT giao quyền chủ động cho các trường xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh của mỗi trường phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương và khả năng học tập của học sinh đối với các lớp học theo mô hình trường học mới từ năm học 2015-2016 với khung thời gian 37 tuần (học kỳ I: 19 tuần, học kỳ II: 18 tuần), đảm bảo thời gian kết thúc năm học thống nhất cả nước,

có đủ thời lượng dành cho ôn tập, thí nghiệm, thực hành, tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và kiểm tra định kỳ

Tài liệu Hướng dẫn học các môn học theo mô hình trường học mới được biên soạn với thời lượng 35 tuần (bao gồm cả ôn tập, kiểm tra) Các trường có thể sử dụng 2 tuần còn lại để tổ chức một số hoạt động đầu năm học gồm: đón học sinh đầu cấp học; tổ chức lớp học; tổ chức cho học sinh và cha mẹ học sinh tìm hiểu về chương trình giáo dục theo mô hình trường học mới; hướng dẫn tham gia một số hoạt động trong và ngoài nhà trường; kiểm tra định kỳ Việc dạy học các môn ngoại ngữ được thực hiện theo lộ trình của Đề án dạy

và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020 (theo các hướng dẫn riêng đối với từng ngoại ngữ); không bắt buộc học sinh học theo chương trình ngoại ngữ mới khi chưa đủ điều kiện

Thời lượng dành cho mỗi bài học trong tài liệu Hướng dẫn học có sự khác nhau và có thể vận dụng linh hoạt trong thực tế Các tổ/nhóm chuyên môn đề xuất kế hoạch dạy học trong cả năm học để nhà trường xây dựng kế hoạch dạy học giáo dục và xếp thời khóa biểu cho phù hợp (có phân phối

HS giải quyết được một phần

HS có nhu cầu giải quyết

HS có khả năng giải quyết

Cách tiến hành: Giáo viên tổ chức hoạt động, nêu câu hỏi gợi mở yêu cầu HS đưa ra ý kiến

Lưu ý: Hoạt động khởi động cần tiến hành linh hoạt để đạt được hiệu quả

Thứ hai, hoạt động hình thành kiến thức

Mục đích: giúp HS tìm hiểu nội dung kiến thức của chủ đề; cung cấp cho

HS cơ sở khoa học của kiến thức

Cách tiến hành: Sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học để HS tham gia vào hoạt động học tập

Lưu ý: Cần nêu nhiệm vụ cụ thể: hướng dẫn HS theo nhóm

Thứ ba, hoạt động luyện tập

Mục đích: Yêu cầu HS vận dụng kiến thức để giải quyến các nhiệm vụ

cụ thể trên lớp hình thành khả năng, năng lực

Cách tiến hành: Sử dụng các hoạt động như trình bày, luyện tập, bài thực hành,…

Lưu ý: Có thể thực hiện qua hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm để HS học hỏi trao đổi, bổ sung cho nhau

Thứ năm, Hoạt động tìm tòi, mở rộng

Mục đích: Khuyến khích HS tìm hiểu thêm để mở rộng kiến thức, hình thành kĩ năng, phát triển năng lực

Cách tiến hành: GV giao nhiệm vụ hướng dẫn HS tìm hiểu tài liệu tham khảo

Lưu ý: Chủ yếu là hoạt động của cá nhân HS thường diễn ra ở nhà

1.1.3 Dạy học môn GDCD ở trường THPT theo chuỗi các hoạt động

Do đặc thù môn GDCD là môt môn khoa học xã hội nên tiến trình tổ chức hoạt động dạy học theo chuỗi các hoạt động của các môn GDCD gồm 4 bước cơ bản:

Thứ hai, hoạt động hình thành kiến thức

Hoạt động này giúp HS tìm hiểu nội dung kiến thức của chủ đề, rèn luyện năng lực cảm nhận, cung cấp cho HS cơ sở khoa học của những kiến thức được đề cập đến trong chủ đề

Có thể đặt các loại câu hỏi để HS tìm hiều kiến thức liên quan trực tiếp đến nội dung của chủ đề hoặc câu hỏi sáng tạo khuyến khích các em tìm hiểu thêm kiến thức liên quan ngoài nội dung trình bày trong chủ đề

Cần nêu nhiệm vụ cụ thể và hướng dẫn HS hoạt động theo nhóm để thực hiện nhiệm vụ Kết thúc nhiệm vụ HS trình bày kết quả với GV

Thứ ba, hoạt động vận dụng

Hoạt động vận dung nhằm tạo cơ hội cho HS vận dụng những kiến thưc,

kĩ năng, đã được học vào cuộc sống thực tiễn ở gia đình, nhà trường và xã hội Với hoạt động này, HS có thể thực hiện cá nhân hoặc theo nhóm, có thể thực hiện với bạn bè, nhà trường, cha mẹ, thầy cô giáo hoặc xã hội

Thứ tư, hoạt động tìm tòi mở rộng

Hoạt động này khuyến khích HS tiếp tục tìm hiểu thêm để mở rộng kiến thức, nhằm giúp HS hiểu rằng ngoài kiến thức đã học trong nhà trường còn rất nhiều kiến thức phải tiếp tục học hỏi và khám phá

GV giao cho HS những nhiệm vụ nhằm bổ sung kiến thức và hướng dẫn các em tìm những nguồn tài liệu khác, cung cấp cho HS nguồn sách tham khảo để HS tìm hiểu

Hoạt động này có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm chủ yếu ở nhà

1.2 Cơ sở thực tiễn của dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, Tp Hà Nội

1.2.1 Khái quát về trường THPT Kim Anh, Tp Hà Nội

Trường THPT Kim Anh (tiền thân là trường cấp 3 Kim Anh) được thành lập vào tháng 9 năm 1965, tại Phố Luổi, xã Thanh Xuân, huyện Kim Anh, tỉnh Vĩnh Phúc

Ngày đầu mới thành lập, trường có 2 khối lớp với 148 học sinh bao gồm:

48 học sinh lớp 9 được chuyển từ trường cấp III Bến Tre, Phúc Yên và trường cấp III Đa Phúc về, 2 lớp 8 với 100 học sinh tuyển mới là con em nhân dân của 17 xã thuộc huyện Kim Anh Thầy Hiệu trưởng Nguyễn Văn Ẩn cùng 08 thầy cô giáo bộ môn là những cán bộ, giáo viên đầu tiên của trường

Giữa năm 1972, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, thực hiện sự chỉ đạo của các cấp, một lần nữa trường lại phải sơ tán triệt

để về thôn Gia Thượng, xã Quang Minh, Kim Anh, Vĩnh Phúc (nay là huyện

Mê Linh, Hà Nội)

Năm 1975, sau khi kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhà trường được chuyển đến địa điểm mới: Đồi Sậu, Thanh Nhàn, Thanh Xuân Thầy và trò trong niềm phấn khởi vừa giảng dạy và học tập tốt, vừa tham gia lao động cùng với sự giúp đỡ của các cấp chính quyền, nhân dân các địa phương xây dựng cơ sở vật chất nhà trường ngày càng tăng đáp ứng yêu cầu học tập của con em nhân dân trong khu vực Kim Anh

Năm 1988, trước yêu cầu mới của sự nghiệp giáo dục, trên bước đường kiên cố và hiện đại hoá cơ sở vật chất trường học, trường lại chuyển về địa điểm xây dựng mới thuộc Khu phố Kim Anh, Thanh Xuân và được giữ vững cho đến ngày nay

Gần 60 năm xây dựng và trưởng thành Trường THPT Kim Anh đã đạt được những thành tích đáng tự hào Nhiều thầy cô giáo từng công tác tại trường cũng như nhiều em học sinh cũ của trường hiện đang giữ những cương

vị cao trong các tổ chức, cơ quan của Đảng và Nhà nước, nhiều người có học hàm, học vị Tiến sĩ, Giáo sư…

Trong những năm gần đây, chất lượng giáo dục của nhà trường ngày càng được nâng cao Tỉ lệ học sinh khá giỏi luôn đạt trên dưới 50%, trên 95% học sinh đạt hạnh kiểm khá, tốt Nhiều học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố Tỉ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp thường xuyên cao hơn

mặt bằng chung của thành phố Số lượng học sinh thi đỗ vào các trường Đại học ngày càng nhiều Các tổ chức đoàn thể trong nhà trường hoạt động tích cực và hiệu quả Đoàn Thanh niên nhiều năm liền được Thành đoàn Hà Nội tặng bằng khen Công đoàn nhà trường luôn đạt danh hiệu Công đoàn vững mạnh xuất sắc, được nhận bằng khen của Công đoàn giáo dục Việt Nam Chi

bộ Đảng liên tục được công nhận Chi bộ trong sạch vững mạnh Nhà trường luôn đạt danh hiệu Trường tiên tiến, đặc biệt từ năm 2008 đến nay liên tục đạt danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc Với những thành tích trên, nhà trường đã vinh dự nhận được Bằng khen của Chủ tịch thành phố Hà Nội (năm học 2009-2010),Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (năm học 2010-2011) và Bằng khen của Thủ tường Chính phủ (năm học 2011-2012)

Cùng với việc không ngừng nâng cao chất lượng dạy học, nhà trường đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục toàn diện Nhà trường tổ chức nhiều hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh: hàng năm, tổ chức cho học sinh toàn trường đi tham quan học tập ngoại khoá; đẩy mạnh các hoạt động văn nghệ, thể thao; tổ chức các cuộc thi: gói bánh chưng, bày cỗ đón tết truyền thống, thi các trò chơ dân gian như giải cờ tướng, giải ô ăn quan, kéo co… Các buổi truyền thông giáo dục pháp luật cũng thường xuyên được tổ chức như Tuyên truyền về Luật an toàn giáo thông, Luật phòng chống ma tuý, Luật phòng chống bạo lực học đường… Các hoạt động này được tổ chức với nhiều hình thức đa dạng, hấp dẫn đã thu hút toàn thể học sinh trong trường tham gia, qua đó, các em được giáo dục về nhiều kỹ năng sống rất bổ ích, đồng thời cũng qua các hoạt động chung này tinh thần đoàn kết tập thể, ý thức hành động vì cộng đồng của các em được phát huy

Hiện nay, tập thể đội ngũ cán bộ, giáo viên vững mạnh gồm 89 người, trong đó 16 người có bằng Thạc sỹ, 4 người đang học Cao học, số còn lại đều

đạt chuẩn Với tinh thần “mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học

và sáng tạo” các thầy cô giáo luôn cố gắng nỗ lực hết mình, được học sinh yêu quý, nhân dân tin tưởng Nhiều thầy cô đã đạt giải cao trong các kỳ thi giáo viên giỏi và được công nhận danh hiệu giáo viên giỏi cấp thành phố Số lượng học sinh hơn 1400 em được chia thành 33 lớp.Cơ sở vật chất khang trang, hiện đại phục vụ cho quá trình đào tạo, hoạt động toàn diện của trường Tiếp nối truyền thống vẻ vang của nhà trường, các thầycô giáo và các em học sinh hôm nay tiếp tục thi đua dạy tốt, học tốt, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phấn đấu xây dựng trường THPT Kim Anh trở thành Nhà trường văn hoá, giáo viên mẫu mực, học sinh văn minh, thanh lịch Tập thể chi bộ Đảng, Ban chi uỷ, Ban giám hiệu từng bước đổi mới phương thức lãnh đạo, quy chế quản lý Giáo viên từng bước đổi mớiphương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá học sinh, đưa chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường

có nhiều khởi sắc trên bước đường phát triển Trường THPT Kim Anh đã trở thành điểm sáng được các cấp bộ Đảng, chính quyền, nhân dân, học sinh và cha mẹ học sinh đánh giá cao, tin cậy

1.2.2 Thực trạng dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, Tp Hà Nội

Cũng như phương pháp dạy học khác, tiến trình dạy học theo chuỗi hoạt

động có nhiều ưu điểm và hạn chế

Ưu điểm

Thực tập sư phạm tại THPT Kim Anh, thực hiện Công văn số: 5555/ BGDĐT- ngày 8/10/2014 của BGD & ĐT về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn, đổi mới PPDH và kiểm tra đánh giá; tố chức và quản lí các hoạt động chuyên môn của trường trung học/ trung tâm giáo dục thường xuyên qua mạng Quá trình dạy học mỗi chuyên đề được thiết kế thành các hoạt động học của học sinh dưới dạng các nhiệm vụ học tập kế tiếp nhau, có thể được thực hiện

trên lớp hoặc ở nhà Học sinh tích cực, chủ động và sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên Phân tích giờ dạy theo quan điểm đó là phân tích hiệu quả hoạt động học của học sinh, đồng thời đánh giá việc tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học cho học sinh của giáo viên, và một số văn bản đi kèm khác Cô giáo Ngô Thị Lan Phương là giáo viên hướng dẫn giảng dạy tôi môn GDCD đã tiến hành giảng dạy theo giáo án tiến trình dạy học các chuỗi hoạt động, bản thân tôi là thực tập sinh tại trường THPT Kim Anh, Hà Nội tôi đã đi dự giờ và nhận thấy được:

Dạy học theo chuỗi các hoạt động gắn với phần 2 “Công dân với đạo

đức” GDCD lớp 10, những vấn đề đạo đức trong xã hội gắn với thực tiễn và

xây dựng các chuỗi hoạt động để HS thực hành

Dạy học theo chuỗi hoạt động tạo ra không khí sôi nổi, cởi mở giúp HS thoải mái, tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình, biết lắng nghe ý kiến Vì thế, tạo yếu tố kích thích, sáng tạo trong học sinh

Giúp cho kiến thức của học sinh giảm bớt tính chủ quan, phiến diện làm tăng tính khoa học Từ đó làm cho học sinh nhớ kiến thức sâu, rèn luyện kĩ năng diễn đạt tư duy và diễn đạt

Tiến trình dạy học theo chuỗi hoạt động giúp học sinh nhận rõ về chủ đề của mình nêu ra, bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau giữa giáo viên

và học sinh chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động từ một phía

Tạo điều kiện cho GV nhận được nhiều thông tin phản hồi ý kiến từ học sinh từ đó trau dồi kinh nghiệm

Tiến trình dạy học đã được đưa cụ thể vào trường THPT Kim Anh, tuy nhiên thì tôi nhận thấy vẫn mang tính hình thức, chưa có sự khác biệt giữa dạy học thông thường, còn có một số những hạn chế nhất định

Hạn chế

Dạy học theo chuỗi các hoạt độngở trường THPT Kim Anh đã được đưa vào giảng dạy, tuy nhiên đạt hiểu quả chưa cao và mang tính hình thức, chưa

đực chú trọng do nhiều nguyên nhân:

Do thời lượng môn GDCD ở trường THPT ít, chỉ có 1 tiết/1 tuần mà trên thực tế kiến thức lý thuyết môn GDCD khá lớn, mà dạy học theo chuỗi hoạt động cần nhiều thời gian hoạt động Đồng thời nội dung môn GDCD phong phú trừu tượng do đó ưu thế sử dụng các phương pháp khác: thuyết trình, giảng giải

Do GV quen kiểu soạn giáo án truyền thống và thực hiện bài giảng giáo

án truyền thống hoặc nếu có soạn theo tiến trình dạy học chuỗi các hoạt động nhưng lại lên lớp vẫn theo cách dạy giáo án truyền thống

Do HS nhận thấy môn GDCD là môn học trừu tượng, khó học, khó tiếp thu nên không hứng thú học Đồng thời môn GDCD cũng ít sử dụng để thi vào các trường đại học, cao đẳng nên học sinh không quan tâm

Do ban giám hiệu chưa chú trọng đến môn GDCD, nếu có chỉ chú trọng đến điểm số, còn thiết kế hoạt động môn học thì chưa chú trọng đến

Dạy học theo chuỗi hoạt động tiến trình khiến cho GV và HS dễ bị chệch hướng với chủ đề mà GV đưa ra, câu trả lời của HS dễ bị tản mạn, HS đôi khi phải theo vào guồng quay của hoạt động liên tiếp nên dễ mất tập trung, thiếu tập trung trong các câu hỏi, hoạt động

Hiệu quả của phương pháp phụ thuộc nhiều vào tinh thần tham gia của các em HS trong lớp Nếu chỉ vài HS tham gia tích cực sẽ dẫn đến tình trạng một số HS khác trong lớp chỉ ngồi nghe, để mặc cho các bạn và cô giáo quyết định bài học

Đây là một phương pháp thu hút cao cho HS nhưng cũng lại dễ tạo cho

HS sự mệt mỏi, trì trệ GV quen với kiểu dạy truyền thống mà chưa có kinh nghiệm theo chuỗi hoạt động

Ở các trường THPT hiện nay, việc sử dụng tiến trình dạy học này còn bị hạn chế bởi phương tiện dạy học còn hạn chế, tổ chức chưa hợp lí nên chưa

có kết quả cao Do vậy phải phát huy tính tích cực trong hoạt động dạy và học

theo chuỗi hoạt động nhằm khắc phục những hạn chế, kết thừa phát huy tính tích cực của tiến trình dạy học theo chuỗi hoạt động làm cho hoạt động dạy và học trở nên hiệu quả và phong phú hơn

1.2.3 Sự cần thiết phải dạy học theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, Tp Hà Nội

Tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động trong môn GDCD là cần thiết bới vì:

Yêu cầu của việc đổi mới giáo dục đòi hỏi theo hướng phát huy tích cực chủ động hóa hoạt động của HS, đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục, giáo dục phải đổi mới để đáp ứng được những yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế xã hội, phương pháp dạy học phải tích cực chủ động, để có phương pháp dạy học tích cực thầy cô phải tích cực tác động vào trò để trò tích cực tìm tòi

Việc dạy học theo chuỗi hoạt động trong môn GDCD ở trường THPT Kim Anh còn hạn chế chưa đáp ứng được chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển khả năng sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn của HS Trên cơ

sở tiếp cận quan điểm dạy học hiện đại coi người học là trung tâm Đồng thời nghiên cứu thực trạng dạy học phần công dân lớp 10 ở trường THPT Kim Anh, Hà Nội ta thấy tiến trình dạy học theo chuỗi hoạt động có thể sử dụng lâu dài trong dạy học môn GDCD Để khắc phục những hạn chế của thuyết trình phù hợp với quan điểm dạy học tích cực phải đổi mới tiến trình dạy học theo chuỗi hoạt động

Tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động đã được các nhà nghiên cứu nhiều phạm vi Tuy nhiên ở các môn khoa học nói chung và môn GDCD nói riêng tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt độngvẫn còn chưa được chú trọng Nhận thấy được những mặt tích cực của tiến trình này chúng ta cần áp dụng vào trường THPT để góp phần đổi mới giáo dục theo hướng tích cực,

vậy tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động cần nguyên tắc và biện pháp như thế nào để vận dụng một cách hiệu quả vào quá trình dạy học thì tác giả tiến hành nghiên cứu Chương 2: Nguyên tắc và biện pháp dạy học môn

GDCD theo chuỗi các hoạt động ở trường THPT Kim Anh, Hà Nội

Chương 2 NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP DẠY HỌC

MÔN GDCD LỚP 10 THEO CHUỖI CÁC HOẠT ĐỘNG

Ở TRƯỜNG THPT KIM ANH, TP HÀ NỘI 2.1 Một số nguyên tắc trong dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học

Xác định được mục tiêu môn học là bước căn bản để thực hiện bài giảng được thành công, tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động cũng phải đảm bảo mục tiêu cơ bản ở từng hoạt động

Hoạt động khởi động mục tiêu: giúp HS huy động kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân liên quan đến bài hoc Tạo hứng thú và tạo nhu cầu nhận thức

Hoạt động hình thành kiến thức mục đích: giúp HS tìm hiểu nội dung kiến thức của chủ đề; cung cấp cho HS cơ sở khoa học của kiến thức

Hoạt động luyện tập mục đích: Yêu cầu HS vận dụng kiến thức để giải quyến các nhiệm vụ cụ thể trên lớp hình thành khả năng, năng lực

Hoạt động vận dụng mục đích: HS vận dụng kiến thức, kĩ năng giá trị đã học vào cuộc sống thực tiễn, gia đình và nhà trường, xã hội

Hoạt động tìm tòi, mở rộng mục đích: Khuyến khích HS tìm hiểu thêm

để mở rộng kiến thức, hình thành kĩ năng, phát triển năng lực

Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông; quy định chuẩn kiến thức, kĩ năng và phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục phổ thông, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học ở giáo dục phổ thông” (Luật giáo dục sửa đổi, bổ sung 2009, điều 29, khoản 1) Chuẩn kiến thức kĩ năng là yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng của môn học mà HS cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vị kiến thức

Các mức độ nhận biết về kiến thức: Yêu cầu HS phải nhớ, nắm vững, hiểu rõ các kiến thức cơ bản trong chương trình, SGK, đó là nền tảng cơ bản

để có thể phát triển năng lực nhận thức ở cấp cao hơn Mức độ đạt được trong nhận thức được xác định theo 6 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo

Phải biết vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi, giải bài tập, làm thực hành, có kĩ năng làm bài Thông thường kĩ năng được xác định theo 3 cấp độ: Thực hiện được, thực hiện thành thạo, thực hiện sáng tạo

Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng là những điều giải thích chuẩn, chỉ ra nội dung cụ thể cần đạt được về kiến thức, kĩ năng và định hướng thái độ với từng chuẩn

Những nguyên tắc định hướng dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình giáo dục phổ thông thông qua phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực:

Phải căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng và định hướng thái độ để xác định mục tiêu bài học, mục tiêu mỗi bài học thể hiện trong chuẩn là bắt buộc, vấn đề là GV phải nghiên cứu kĩ và hiểu rõ các yêu cầu về kiến thức, kĩ năng thái độ của chuẩn để thực hiện

Bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng để thiết kế bài giảng nhằm đạt được những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng, định hướng thái độ Khi thiết kế bài dạy

GV cần căn cứ vào hướng dẫn thực hiện chuẩn và so sánh, đối chiếu với SGK

để xác định các kiến thức cơ bản, trọng tâm, các kĩ năng và thái độ cần hình thành ở HS Cần tránh các khuynh hướng: Lượt bỏ bớt các yêu cầu về kĩ năng, thái độ, quá lệ thuộc vào SGK Khuynh hướng đưa thêm nội dung kiến thức, kĩ năng vào bài học hoặc khai thác quá sâu vào nội dung của bài gây quá tải đối với HS

Khi thiết kế và thực hiện bài giảng, GV phải biết vận dụng kết hợp một cách hợp lí, linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để thiết kế

thành các hoạt động dạy học cụ thể Cần chú trọng trong việc hình thành kĩ năng cho HS Do đặc trưng của môn GDCD là môn có tính giáo dục cao và yêu cầu HS phải biết thực hiện các chuẩn mực trong cuộc sống nên việc hình thành và rèn luyện kĩ năng là rất quan trọng

Tích cực sưu tầm và chế tạo và sử dụng hợp lí có hiệu quả, các phương tiện, đồ dung và các thiết bị dạy học Cần tích cực ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế và thực hiện giờ học

Tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng cần thực hiện theo các bước cơ bản sau:

Sử dụng chuẩn kiến thức, kĩ năng để xác định mục tiêu tiết dạy

Nghiên cứu SGK và tài liệu tham khảo phục vụ cho việc thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng

Vận dụng chuẩn kiến thức, kĩ năng và phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để xây dựng các hoạt động lên lớp bài học GDCD

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống để kết nối các hoạt động

Tính hệ thống là dấu hiệu đặc trưng của các tri thức khoa học, khi xét đến nguyên tắc này ta thấy nó yêu cầu đảm bảo không chỉ đối với nội dung dạy học mà còn đối với việc lĩnh hội tri thức của HS Tất nhiên, hệ thống tri thức này không nhất thiết phản ánh hoàn toàn thực tế của hệ thống khoa học môn GDCD, bởi vì chương trình học cũng giống như SGK ở trường THPT còn phụ thuộc vào một số yêu cầu của môi trường sư phạm, nhưng về cơ bản

nó vẫn phù hợp với logic của khoa học môn GDCD theo chuỗi hoạt động chẳng hạn như: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học học trước phần công dân với đạo đức Các chuỗi hoạt động phải được đảm bảo, liên kết với nhau

Tiến trình dạy học theo chuỗi các hoạt động môn GDCD được thực hiện tuần tự 4 bước cơ bản đồng thời phải đảm bảo được các hoạt động phải được

kết nối với nhau: Hoạt động khởi động tạo hứng thú và linh hoạt cho HS để kết nối liên quan đến vào hoạt động hình thành kiến thức, sau khi HS học xong bài, có kiến thức thì phải vận dụng bài học vào thực tiễn cũng như lí luận,… các hoạt động phải được kết nối với nhau sẽ tạo nên một tiết học thành công

2.1.3 Nguyên tắc tính khoa học

Nguyên tắc tính khoa học trong dạy học môn GDCD là nguyên tắc đảm bảo cung cấp đầy đủ và chính xác hệ thống tri thức cơ bản, thiết thực, hiệnđại

phù hợp với thực tiễn của môn học và đặc điểm nhận thức của học sinh

Nội dung của môn học bao giờ cũng mang tính khoa học Tính khoa học của nội dung môn học sẽ quyết định tính khoa học của việc lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của môn học Nội dung môn GDCD bao gồm những vấn đề cơ bản của các môn khoa học Mác - Lênin, đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam Vì thế, môn GDCD mang tính khoa học sâu sắc, do đó việc giảng dạy môn học cũng phải đảm bảo tính khoa học Thực hiện nguyên tắc tính khoa học trong giảng dạy môn GCDC sẽ đảm bảo việc thực hiện những yêu cầu của quy luật về sự thống nhất giữa dạy học với giáo dục, giữa dạy chữ với dạy người

Đảm bảo tính khoa học trong dạy học môn GDCD là điều kiện cần thiết

để biến tri thức mà học sinh tiếp thu được thành niềm tin, thôi thúc học sinh hành động theo lẽ phải, chân lí, học sinh sẽ thích cực chủ động, say mê với môn học

Tri thức khoa học bao giờ cũng là cơ sở của việc rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, là tiền đề xây dựng phương pháp tư duy kho, phát triển trí tuệ, phẩm chất đạo đức, hình thành và củng cố những thói quen tốt cũng như định hướng cho hoạt động học của HS Quá trình xây dựng hệ thống giá trị của con người cho

HS luôn gắn với quá trình truyền thụ và lĩnh hội kiến thức Việc truyền thụ

kiến thức mang tính khoa học càng cao bao nhiêu thì việc xây dựng hệ thống giá trị càng nhanh chóng và vững chắc bấy nhiêu Do vậy kết quả của việc dạy học môn GDCD không chỉ đơn thuẩn là đánh giá mức độ học sinh thu nhận kiến thức lí luận của môn học mà điều cần thiết là phải đánh giá HS ở mức độ tư tương, hành vi và thói quen được thể hiện trong cuộc sống hằng ngày Điều này cũng chỉ có được khi thực hiện tốt nguyên tắc tính khoa học trong môn GDCD

Để đảm bảo nguyên tắc tính khoa học trong dạy học môn GDCD theo chuỗi các hoạt động GV cần phải:

Một là truyền thụ đầy đủ, chính xác các khái niệm, phạm trù nguyên lí

cơ bản, quy luật, luận điểm

Khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật, luận điểm chính là công cụ của nhận thức khoa học giúp con người đi sâu vào bản chất của sự vật và hiện tượng trong thế giới khách quan

Truyền thụ đầy đủ các khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật, luận điểm của môn GDCD không hải là nhắc nguyên văn, từng câu, từng chữ mà điều quan trọng là phải làm rõ nội hàm, ngoại diên, sự phát sinh, phát triển của những khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật Để làm được điều đó cần nắm vững lí luận về khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật Để làm được điều đó cần nắm vững lí luận về khái niệm, phạm trù,nguyên lí, quy luật, luận điểm do môn Logic cung cấp, nắm vững hệ thống các tri thức khoa học của học thuyết Mác Lênin, biết vận dụng những khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật, luận điểm vào việc giải thích những hiện tượng diễn ra trong đời sống xã hội, nắm vững đối tượng học sinh, môi trường xung quanh

Hai là, sự kiện phải chân thực, khái quát phải đúng, kết luận phải chính xác

Để góp phần hình thành năng lực hoạt động, khả năng lí giải các hiện tượng của cuộc sống cho HS và nâng cao tính thực tiễn và sự thuyết phục của

môn học tất yếu phải dựa vào bài giảng với những sự kiện thực tế sinh động

đã được lựa chọn có chọn lọc Phải hiểu rõ sự kiện, nguyên nhân nhận thức và

xã hôi dẫn tới sự kiện đó, phải biết vận dụng tri thức khoa học, những sự kiện vấn đề nêu ra phải được lựa chọn cẩn thận, đảm bảo tính chân thực của chúng Cần có thái độ tôn trọng các ý kiến của HS nêu ra, phải đảm bảo tính chính xác và thuyết phục của kết luận

Ba là, phải đảm bảo hệ thống logic của bài học

Dạy học theo trình tự của sách giáo khoa GDCD chính là đảm bảo hệ thống logic của bài học Vì khi xây dựng nội dung môn học các tác giả đã phải quan tâm đến yêu cầu tính logic khoa học của nội dung Để thực hiện được đòi hỏi giáo viên phải có trình độ khái quát cao, kiến thức khoa học chắc, vốn sống và kinh nghiệm giảng dạy phong phú Nếu thực hiện tốt cách dạy học này sẽ góp phần tích cực vào việc hình thành phát triển tư duy khoa học cho học sinh, gắn chặt lí luận của môn học với thực tiễn luôn vận động và phát triển

giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Nguyên tắc tính đảng trong dạy học theo chuỗi hoạt động môn GDCD ở trưởng THPT là kiên quyết bảo vệ những luận điểm khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênnin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính trị đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh

Nguyên tắc tính đảng vốn có của khoa học Môn GDCD ở trường THPT

là một môn khoa học xã hội, nhiệm vụ của môn GDCD là trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông cơ bản và thiết thực về chủ nghĩa Mác Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, về đạo đức, pháp luật, tiếp tục củng cố và phát triển niềm tin của HS vào lý tưởng xã hội chủ nghĩa, vào sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Trong dạy học và giáo dục, GV phải đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính đảng Tính khoa học càng cao thì tính đảng càng vững chắc,

dễ khiến HS biến tri thức thành niềm tin và hành động theo lẽ phải Giáo dục

và dạy học phụ thuộc vào xã hội, xã hội phát triển đến mức độ nào thì giáo dục và dạy học sẽ phát triển tương ứng như vậy, sẽ đào tạo con người phục vụ cho chính xã hội đó Vì thế nguyên tắc tính Đảng trong môn GDCD theo chuỗi hoạt động chính là đáp ứng yêu cầu của xã hội, góp phần vào sự phát triển của xã hội, góp phần định hướng và nhận thức hoạt động của GV, HS đóng góp có hiệu quả thiết thực vào việc bảo vệ và phát triển những di sản lí luận của học thuyết Mác- Lênin, truyền bá tư tưởng tiên tiến nhất của thời đại; giữ vững và củng cố niềm tin có cơ sở khoa học cho HS khi tham gia tiếp thu kiến thức

Yêu cầu của việc đảm bảo tính đảng trong dạy học môn GDCD lớp 10 theo chuỗi các hoạt động:

Một là giữ vững và phát triển các quan điểm khoa học của học thuyết Mác - Lênin

Trong dạy học môn GDCD đòi hỏi phải giáo viên phải công khai đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân để truyền thụ chính xác các khái niệm, phạm trù, quy luật của học thuyết Mác - Lên nin GV tự bổ sung tri thức mới, tự làm giàu thêm tri thức của mình bằng việc nghiên cứu đào sâu, suy nghĩ về vấn đề lí luận đang và sẽ diễn ra GV cần có thể tham gia phát