Bài giảng Kinh tế Vi mô (ĐHQGHN)

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG CHƯƠNG 2: CUNG CẦU VÀ THỊ TRƯỜNG CHƯƠNG 3: LỰA CHỌN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG CHƯƠNG 4: SẢN XUẤT VÀ CHI PHÍ CHƯƠNG 5: CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG VÀ THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH HOÀN HẢO CHƯƠNG 6: THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH KHÔNG HOÀN HẢO CHƯƠNG 7: THỊ TRƯỜNG CÁC YẾU TỐ SẢN XUẤT CHƯƠNG 8: LỢI THẾ SO SÁNH VÀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CHƯƠNG 9: THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC

KINH TẾ VI MÔ

T S N g u y ễ n Vi ế t H ã n h

Tài liệu

Nội dung

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG

CHƯƠNG 2: CUNG - CẦU VÀ THỊ TRƯỜNG

CHƯƠNG 3: LỰA CHỌN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

CHƯƠNG 4: SẢN XUẤT VÀ CHI PHÍ

CHƯƠNG 5: CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG VÀ THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH HOÀN HẢO CHƯƠNG 6: THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH KHÔNG HOÀN HẢO

CHƯƠNG 7: THỊ TRƯỜNG CÁC YẾU TỐ SẢN XUẤT

CHƯƠNG 8: LỢI THẾ SO SÁNH VÀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

CHƯƠNG 9: THẤT BẠI THỊ TRƯỜNG VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ KINH TẾ HỌC

1.2 PHẠM VI VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ HỌC

1.3 CÁC CÔNG CỤ PHÂN TÍCH KINH TẾ

1.4 CÁC CƠ CHẾ KINH TẾ

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ CƠ BẢN

 HOẠT ĐỘNG KINH TẾ

Hoạt động kinh tế là việc sử dụng các nguồn lực của xã hội để tạo

ra của cải vật chất nhằm thỏa mãn nhu cầu khác nhau của con

người

Nguồn lực xã hội

Quá trình tạo ra của cải vật chất

Nhu cầu con người

• Nhu cầu của con người

Nhu cầu của con người là những đòi hỏi, những mong muốn, nguyện vọng của con người về  vật chất  và tinh thần để tồn tại và phát triển.

Đa dạng và vô hạn

• Nguồn lực xã hội

Nguồn lực xã hội là tất cả những vật chất mà con người sử dụng làm tư liệu sản xuất bao gồm: Đất đai, Lao động, Tài nguyên thiên nhiên, Nguyên nhiên liệu, Công nghệ, Nguồn vốn tư bản, vvv

Nguồn lực xã hội luôn bị giới hạn và khan hiếm

• Quá trình tạo ra của cải vật chất

Luôn bị giới hạn do khan hiếm nguồn lực

Là con người sử dụng các công cụ lao động tác động vào tư liệu sản xuất (nguồn lực) để tạo ra của cải vật chất có giá trị kinh tế

 TÍNH KHAN HIẾM VÀ SỰ LỰA CHỌN

Nhu cầu con người là đa dạng và vô hạn, tuy nhiên quá trình tạo ra của cải vật chất bị giới hạn do nguồn lực khan hiếm

Con người phải lựa chọn để sản xuất sản phẩm hàng hóa và dịch vụ sao cho đạt hiệu quả nhất

 ĐƯỜNG GIỚI HẠN KHẢ NĂNG SẢN XUẤT VÀ CHI PHÍ CƠ HỘI

Đường giới hạn khả năng sản xuất là một đường phản ánh tập hợp các điểm mà

tại đó các phương án sản xuất đảm bảo khả thi, tận dụng tối đa các yếu tố đầu vào

và tạo ra một mức sản phẩm hàng hóa tối đa

8

A

B

C Production possibility frontier (PPF)

• Đường giới hạn khả năng sản xuất

• Đặc điểm của đường giới hạn khả năng sản xuất

Y

X 0

Diện tích đất đai rộng

Vốn tư bản nhiều

Nhiều lao động hoặc chất lượng lao động cao

Nền kinh tế phát triển

K

H Y

• Đặc điểm của đường giới hạn khả năng sản xuất

Các điểm nằm ngoài đường giới hạn khả năng sản xuất là các điểm

mà tại đó doanh nghiệp không thể sản xuất

Các điểm nằm trong đường giới hạn khả năng sản xuất là các điểm

mà tại đó doanh nghiệp không tận dụng hết nguồn lực, lượng sản

phẩm hàng hóa không được sản xuất một cách tối đa

B

Hệ số góc của đường PPF phản ánh tỷ lệ thay thế hàng hóa

Chi phí cơ hội

Chi phí cơ hội của một hàng hóa là số lượng hàng hóa

cần phải hy sinh để có thêm một đơn vị hàng hóa khác

Do đó, chi phí cơ hội chính là hệ số góc của đường

giới hạn khả năng sản suất.

• Quy luật chi phí cơ hội ngày càng tăng

Phương án Chi phí cơ hội Ti vi (Y) Máy tính (X)

Để thu thêm được một lượng hàng hóa này, thì xã hội

phải hy sinh ngày càng nhiều hàng hóa khác

 NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ CƠ BẢN

CÁC VẤN ĐỀ KINH TẾ CƠ BẢN

 Lựa chọn hàng hóa và dịch vụ để sản xuất

 Lựa chọn số lượng hàng hóa và dịch vụ để

sản xuất

 Lựa chọn chất lượng hàng hóa và dịch vụ

để sản xuất

 Phân khúc thị trường nào ?

 Hình thức phân phối ra sao?

 Sản xuất khi nào và ở đâu?

 Lựa chọn công nghệ sản xuất

 Lựa chọn các yếu tố đầu vào

 Phương pháp tổ chức sản xuất

Thị trường sản phẩm

Thị trường yếu tố đầu vào

ngoài nước Chính phủ

Tiền (Thu nhập) Tiền

(chi phí)

Tiền (Doanh thu)

Tiền (Chi tiêu)

• Mô hình kinh tế

1.2 PHẠM VI VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

• Các thành phần trong nền kinh tế

Thành phần trong nền kinh tế

• Mua các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ để tiêu

dùng

• Bán sức lao động, tài nguyên thiên nhiên,

nguyên liệu đầu vào

Cung cấp các dịch vụ hàng hóa và điều tiết phân phối lại thu nhập

• Bán các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ cho cá nhân và

+

Kinh tế học

Nghiên cứu hành vi và cách thức ra quyết định của các thành phần trong nền kinh tế, thông qua việc lựa chọn: sản xuất cái gì, sản xuất cho ai, sản xuất bao nhiêu

Nghiên cứu sự vận động và tương tác giữa các thành phần

trong nền kinh tế, thông qua các hình thức biểu hiện như:

tăng trưởng, lạm phát, thất nghiệp, cán cân thương mại

 KINH TẾ HỌC VI MÔ VÀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

 KINH TẾ HỌC THỰC CHỨNG VÀ KINH TẾ HỌC CHUẨN TẮC

• Kinh tế học thực chứng

Kinh tế học thực chứng là nghiên cứu thế giới thực và tìm cách lý giải một cách

khoa học các hiện tượng quan sát được Kinh tế học thực chứng tìm cách xác

định các nguồn lực trong nền kinh tế thực tế được phân bổ như thế nào

•Kinh tế học chuẩn tắc

Kinh tế học chuẩn tắc là những phát biểu về các nguồn lực của nền kinh tế cần phải được phân bổ như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất Kinh tế học chuẩn tắc có yếu tố đánh giá chủ quan của các nhà kinh tế

1.3 CÁC CÔNG CỤ PHÂN TÍCH KINH TẾ

 TƯ DUY NHƯ MỘT NHÀ NGHIÊN CỨU

 MỘT VÀI CÔNG CỤ PHÂN TÍCH THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG

Phương pháp thu thập dữ liệu

Phương pháp phân tích dữ liệu

- Phương pháp duy vật lịch sử

1.4 CƠ CHẾ KINH TẾ

Cơ chế là những quy tắc, chuẩn mực trong chính

sách phát triển kinh tế của mỗi quốc gia phù hợp

với hoàn cảnh thực tế của mỗi quốc gia và bối

cảnh của quốc tế ở từng giai đạn khác nhau

Cơ chế kinh tế

 Cơ chế kinh tế mệnh lệnh

Là 03 vấn đề kinh tế cơ bản đều được giải quyết

một cách tập trung Nhà nước xác định toàn bộ

kế hoạch sản xuất, tiêu dùng cho các doanh

nghiệp, quyết định tiêu dùng của mọi thành viên

kinh tế.

- Doanh nghiệp thụ động trong vấn đề sản xuất

- Người tiêu dung không được lựa chọn theo ý muốn

- Phân phối mang tính bình quân

 Cơ chế kinh tế thị trường

Là 03 vấn đề kinh tế cơ bản được

giải quyết thông qua mối quan hệ

cung cầu, cạnh tranh trên thị

trường.

Ưu điểm

- Đáp ứng đa dạng nhu cầu của người tiêu dùng.

- DN chủ động điều tra nhu cầu của người tiêu dùng

- DN chủ động tổ chức sản xuất để đạt lợi nhuận tối đa.

- Cơ chế thị trường khuyến khích cạnh tranh.

- Đổi mới công nghệ và kỹ thuật.

- Sử dụng nguồn lực của xã hội một cách hiệu quả nhất.

 Cơ chế hỗn hợp

Là sự kết hợp của cơ chế kinh tế mệnh lệnh và cơ chế kinh tế thị trường

• Các dịch vụ hàng hóa công được cung cấp hiệu quả

• Khắc phục những thất bại của thị trường

• Điều tiết thị trường thông qua việc ban hành các sắc thuế và bình ổn thị trường tạo lên sự công bằng cho xã hội

a) lựa chọn sự trù phú thay cho sự khan hiếm.

b) lựa chọn để đối phó với tình trạng khan hiếm

c) sử dụng nguồn lực vô hạn của mình

d) mưu cầu sự thịnh vượng

Câu 4 Phát biểu nào sau đây có tính thực chứng?

a) Chính phủ không nên tái phân phối thu nhập

b) Doanh nghiệp phải đóng góp từ thiện nhiều hơn

c) Hộ gia đình là nguồn tiết kiệm trọng yếu của nền kinh tế

d) Thành phần nước ngoài cần phải được quản lý chặt chẽ hơn

Câu 5 Phát biểu nào sau đây có tính chuẩn tắc?

a) Chi tiêu của hộ gia đình chiếm phần lớn trong tổng chi tiêu

b) Chi ngân sách của chính phủ tăng mạnh năm 2009

c) Thành phần doanh nghiệp là nguồn cung việc làm của nền kinh tế

d) Hộ gia đình nên gia tăng tiết kiệm

c) Hộ gia đình là nguồn tiết kiệm trọng yếu của nền kinh tế.

d) Hộ gia đình nên gia tăng tiết kiệm.

Câu 8 Đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF) thể hiện:

a) tất cả các sản phẩm một nền kinh tế có thể sản xuất được

b) các kết hợp hàng hóa - dịch vụ đầu ra có thể được sản xuất một cách hiệu quả

c) tất cả hàng hóa - dịch vụ cần sử dụng nhưng không thể sản xuất do khan hiếm nguồn lực.d) tất cả đầu ra của tư liệu sản xuất

b) các kết hợp hàng hóa - dịch vụ đầu ra có thể được sản xuất một cách hiệu quả.

Giả sử xưởng sx có 5 công nhân Một công nhân có thể làm được 4 bánh ngọt hoặc 3 áo sơ mi trong một ngày Sản lượng của một công nhân không phụ thuộc vào số lượng các công nhân khác làm việc trong cùng ngành

Câu 9 Trên đường cong giới hạn khả năng sản xuất, nếu nền kinh tế

sản xuất được 16 bánh ngọt thì số lượng áo sơ mi sản xuất được tương

Câu 10 Tại điểm sản xuất 12 bánh ngọt và 5 áo sơ mi cho thấy tổ chức sản xuất:

a) không hiệu quả b) hiệu quả c) là điểm sản xuất không thể đạt được d) chưa đủ thông tin để kết luận

Câu 11 Chi phí cơ hội của việc tăng thêm 1 đơn vị TV khi nền kinh tế

chuyển từ điểm sản xuất A sang điểm sản xuất B là:

CHƯƠNG 2: CẦU, CUNG VÀ THỊ TRƯỜNG2.1 THỊ TRƯỜNG

2.2 CẦU, CUNG VÀ CÂN BẰNG THỊ TRƯỜNG

2.3 ĐỘ CO GIÃN CẦU VÀ CUNG

2.4 VẬN DỤNG

2.1 THỊ TRƯỜNG

KHÁI NIỆM

Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động

mua bán và trao đổi hàng hóa, dịch vụ trong một khoảng thời gian và không gian nhất định.

PHÂN LOẠI THỊ TRƯỜNG

• Theo nội dung hàng hóa

- Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

• Theo không gian kinh tế

- Thị trường thế giới

- Thị trường châu lục

- Thị trường trong nước

- vvv

2.2 CẦU, CUNG VÀ CÂN BẰNG THỊ TRƯỜNG

 CẦU VÀ CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH CẦU

• Khái niệm

Cầu là số lượng hàng hóa và dịch

vụ mà người mua muốn mua và

có khả năng mua ở mức giá khác

nhau trong khoảng thời gian nhất

định, với điều kiện các yếu tố

• Luật cầu

Đường cầu là một đường phản ánh mối quan hệ giữa giá và lượng cầu hàng hóa trên thị trường, đường cầu nghiên xuống về phía bên phải của

đồ thị

Khi giá cả của hàng hóa có xu hướng tăng lên thì cầu về hàng hóa đó có

xu hướng giảm và ngược lại.

• Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu

• Giá hàng hóa thay thế

• Giá hàng hóa bổ sung

Q 0

• Hàm cầu

Hàm cầu là hàm số biểu diễn quan hệ phụ thuộc của lượng cầu về

một loại hàng hóa nào đó và các yếu tố ảnh hưởng đến cầu của hàng

hóa đó như: giá cả, giá mặt hàng thay thê, thu nhập, vvv mà người

tiêu dùng phải lựa chọn để tối đa hóa độ thỏa dụng

Hàm cầu:

◦ : Lượng cầu đối với hàng hóa

◦ : Các yếu tố nội sinh

◦ : Các yếu tố ngoại sinh

Kinh tế lượng

CUNG VÀ CÁC YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH CUNG

• Khái niệm

Cung là lượng hàng hóa và dịch vụ

mà người bán muốn bán và có khả

năng bán ở mức giá khác nhau trong

khoảng thời gian nhất định, với điều

kiện các yếu tố khác không đổi

•Phương pháp xác định đường cung

Q 0

3 5 7

• Luật cung

Đường cung là một đường phản ánh mối quan hệ giữa giá

và lượng cung hàng hóa trên thị trường

Đường cung nghiên xuống về phía bên trái của đồ thị Khi giá cả của hàng hóa có xu hướng tăng lên thì cung về hàng hóa đó có xu hướng tăng và ngược lại

• Các yếu tố ảnh hưởng đến cung

Yếu tố ảnh hưởng đến cung

• Giá nguyên liệu đầu vào

• Số lượng doanh nghiệp

• Hàm cung

Hàm cầu là hàm số biểu diễn quan hệ phụ thuộc

của lượng cung về một loại hàng hóa nào đó và các

yếu tố ảnh hưởng đến cung của hàng hóa

Hàm cung:

◦ : Lượng cung

◦ : Yếu tố nội sinh

◦ : Yếu tố ngoại sinh

Dạng tuyến tính :

Dạng phi tuyến tính:

Dạng cobb douglas : )

Kinh tế lượng

Khái niệm

Cân bằng thị trường là một trạng

thái mà tại đó không có sức ép làm

thay đổi giá và sản lượng

Xác định trạng thái cân bằng

Giả sử chúng ta có hàm cung và hàm cầu như sau:

Hãy xác định giá và sản lượng cân bằng, đơn vị P($/kg), Q (1000 tấn).

Giải:

= = = 3.3 ($/kg)

D>S, thị trường khan hiếm hàng hóa

tạo sức ép làm giá tăng lên

S>D, thị trường dư thừa hàng hóa tạo

sức ép làm giảm giá

CÂN BẰNG THỊ TRƯỜNG: XÁC LẬP VÀ THAY ĐỔI

• Sự dịch chuyển của đường cầu

P

P2 P*

P1

0

Q Q*

• Sự dịch chuyển của đường cung

P

Q 0

D

S

S2 S1

2.3 ĐỘ CO GIÃN CẦU VÀ CUNG

 ĐỘ CO GIÃN CỦA CẦU

: là hệ số co giãn của cầu theo biến ảnh hưởng X

: là phần trăm thay đổi của lượng cầu hàng hóa

: là phần trăm thay đổi của yếu tố X

• Độ co giãn của cầu theo giá

Độ co giãn của cầu theo giá là tỷ lệ giữa phần trăm thay đổi của lượng so với phần

trăm thay đổi của giá

Hệ số co giãn của cầu theo giá được tính theo công thức sau:

Co giãn khoảng

• Độ co giãn chéo của cầu theo giá hàng hóa khác

Độ co giãn chéo của cầu theo giá hàng hóa khác là phần trăm thay

đổi của lượng cầu hàng hóa so với phần trăm thay đổi của giá hàng

hóa bổ sung hoặc thay thế

Cách tính khoảng

Hệ số co giãn điểm:

Ví dụ 2: Cho một hàm cầu như sau:

Trong đó, là giá của Iphone, là giá của Nokia Tính độ co giãn của cầu

Iphone tại mức giá =11 triệu/chiếc theo giá Nokia tại mức giá = 5

• Độ co gian của cầu theo thu nhập

Độ co giãn của cầu theo thu nhập là phần trăm thay đổi giữa lượng

cầu với phần trăm thay đổi trong thu nhập

Hệ số co giãn điểm

Ví dụ 2: Cho hàm cầu về Iphone như sau: + 5I

Tính hệ số co gian của cầu theo thu nhập tại =11 triệu/chiếc, = 5 triệu/chiếc và I = 12 triệu/tháng

Tính hệ số co giãn điểm

Co giãn theo thu nhập

Thu nhập 0

Lượng cầu

Lượng cầu

Thu nhập 0

Co giãn theo thu nhập âm

Co giãn theo thu nhập dương

 ĐỘ CO GIÃN CỦA CUNG

• Những yếu tố tác động đến độ co giãn của đường cung

• Khả năng thay thế các yếu tố sản xuất

• Khoảng thời gian khi thay đổi giá

2.4 VẬN DỤNG

 SỰ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ

Thuế và ảnh hưởng của nó

• Trang trải cho mục đích chi tiêu công

• Hạn chế hay khuyến khích sản xuất và tiêu dùng

P

P1 t P*

P2 t

• Vấn đề kiểm soát giá của chính phủ

Giá trần

Là mức giá tối đa mà nhà nước buộc những người bán phải chấp

hành

Mục đích: Bảo vệ người tiêu dùng khi giá cả của một loại hàng

hóa nào quá cao

S

D P

Q Q*

Giá sàn

Là mức giá tối thiểu mà nhà nước quy định Trong trường hợp này, người mua

không thể trả giá với mức giá thấp hơn giá sàn

Mục đích: Nhà nước bảo vệ người sản xuất

Q1

Dư cung

P1 P2

P2 P1

Q2 Q1 0

Q1 = Q2

P1 P2

S

P1

Q2 Q1

S

Q1 Q1

0

P1 P2

Q1 Q2 P

S

S

S

P1 P2

Q

CHƯƠNG 3: LỰA CHỌN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG3.1 SỞ THÍCH CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

3.2 RÀNG BUỘC NGÂN SÁCH CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

3.3 LỰA CHỌN TỐI ƯU CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

3.4 CÁCH TIẾP CẬN KHÁC VỚI ĐỘ THỎA DỤNG ĐO ĐƯỢC

3.5 LỰA CHỌN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG VÀ ĐƯỜNG CẦU

3.6 MỘT VÀI VẬN DỤNG

3.1 SỞ THÍCH CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

Khái niệm

Sở thích người tiêu dùng là mức độ ưu tiên lựa chọn giỏ

hàng hóa này so với giỏ hàng hóa khác của người tiêu dùng

khi mua hàng hóa

Giỏ hàng hóa là một tập hợp của một hoặc nhiều sản phẩm

được bán trên thị trường

Bảng 3.1 Các giỏ hàng hóa lựa chọn

 Người tiêu dùng thích nhiều hơn thích ít

 Sở thích có thể sắp xếp theo trật tự

 Sở thích có tính chất bắc cầu

 Người tiêu dùng muốn tối đa hóa độ thỏa dụng

 CÁC GIẢ ĐỊNH VỀ SỞ THÍCH NGƯỜI TIÊU DÙNG

Bảng 3.1 Các giỏ hàng hóa lựa chọn Giỏ hàng hóa Thức ăn (Kg) Quần áo (Bộ)

• Lợi ích và lợi ích cận biên

Lợi ích (U)

Lợi ích là mức độ thỏa mãn mà một người có được từ việc tiêu dùng một

giỏ hàng hóa, dịch vụ nào đó

Tổng lợi ích (TU)

Là tổng thể của sự hài lòng hoặc thỏa mãn do tiêu dùng các giỏ hàng hóa

và dịch vụ khác nhau mang lại

Lợi ích biên (MU)

Lợi ích cận biên là lợi ích tăng thêm khi tiêu dùng thêm một đơn vị sản phẩm Lợi ích cận biên có dạng tổng quát như sau:

Nếu MU là một hàm rời rạc

MU(Q) = TU() – TU()

Nếu MU là một hàm liên tục MU(Q) =

 Lợi ích cận biên

Lượng SP

(Q)

Tổng lợi ích (TU)

Lợi ích biên (MU)

1 2 3

4

Khi sản phẩm tiêu dùng tăng thì lợi ích cận biên có xu hướng giảm

 Tổng lợi ích (TU)

Lượng SP của một giỏ hàng hóa

(Q)

Tổng lợi ích (TU)

Lợi ích biên (MU)

7

2 1 3