BÁO CÁO THỰC HÀNH TRỒNG RỪNG

Để có được nguồn giống chất lượng, trước hết người kỹ sư phải nắm rõ kỹ thuật xây dựng vườn ươm và các kỹ thuật thu hái hạt giống, gieo ươm, chăm sóc cây con,… Để đạt được điều đó, trong

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM

KHOA LÂM NGHIỆP

BÁO CÁO THỰC HÀNH MÔN: TRỒNG RỪNG

Giảng viên hướng dẫn : Th.S Trần Thế Phong

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM

KHOA LÂM NGHIỆP

BÁO CÁO THỰC HÀNH MÔN: TRỒNG RỪNG

Giảng viên hướng dẫn : Th.S Trần Thế Phong

MỤC LỤC:

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU 5

1.1 Đặt vấn đề 5

1.2 Mục tiêu chuyên đề: 5

1.3 Ý nghĩa: 5

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VƯỜN ƯƠM 6

2.1 Các công việc chính thiết kế vườn ươm 6

2.2 Sơ lược về khoa Lâm Nghiệp 6

2.2.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 6

2.2.2 Đặc điểm vườn ươm khoa Lâm: 7

2.2.3 Bố trí khu gieo ươm cây Keo Tai Tượng: 7

Hình 2.1: Sơ đồ vườn ươm cây 8

Hình 2.2 Phát dọn cỏ dại, cây bụi, rác, rễ cây, đá lớn và các vật cản trở khác sau khi đã hoàn thành 9

Hình 2.3 Làm tơi xốp đất để đóng bầu cây 10

CHƯƠNG 3: THU HÁI, CHẾ BIẾN VÀ BẢO QUẢN HẠT GIỐNG 10

3.1 Thu hái: 10

a) Cây mẹ: Thu hái hạt giống ở cây Keo Tai Tượng bên đường đất phía dưới vườn ươn khoa Lâm Nghiệp 10

b) Phương pháp thu hái: 10

3.2 Chế biến hạt giống: 10

Hình 3.1: Hạt vỏ keo 11

Hình 3.2: Hạt keo sau khi đã được tách ra 11

CHƯƠNG 4: XỬ LÝ HẠT GIỐNG VÀ GIEO ƯƠM CÂY KEO TAI TƯỢNG 12

4.1 Xử lý hạt giống: 12

a) Phương pháp xử lý: 12

b) Tiến trình thực hiện: 12

Hình 4.1: Ngâm hạt 13

4.2 Ủ hạt: 13

Hình 4.2 Ủ hạt keo trong khăn 14

Hình 4.3: Một số hạt sau khi đã nảy mầm 15

4.3 Chuẩn bị đất và đóng bầu: 15

a) Quá trình chuẩn đất đóng được tiến hành trước khi ủ hạt vài ngày và được tiến hành theo trình tự ở mục … 15

b) Các bước tiến hành: 15

Hình 4.4 Sàn đất 16

Hình 4.5: Đóng bầu 17

Hình 4.6: Tưới nước cho bầu trước khi cấy hạt vào bầu 18

19

Hình 4.7: Tưới nước giữ ẩm cho hạt sau khi đã cấy hạt 19

CHƯƠNG 5: CHĂM SÓC CÂY CON 19

5.1 Tưới nước: 19

3

5.2 Sâu bệnh hại: 19

5.2.1 Khái niệm sâu bệnh hại: 19

5.2.2 Các loại bệnh trong quá trình quan sát cây: 20

CHƯƠNG 6: KẾT QUẢ 20

6.1 Quá trình ươm cây 20

6.2 Tỷ lệ nảy mầm tuyệt đối: 20

6.3 Thế nảy mầm: 20

6.4 Kết quả quá trình theo dõi cây: 21

6.5 Nhận xét: 23

6.6 Hình ảnh các lô quan sát thực tế: 23

Hình 6.1: Lô cây thứ nhất 23

Hình 6.2: Lô cây thứ hai 24

Hình 6.3: Lô cây thứ ba 25

Hình 6.4: Lô cây thứ tư 26

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Ngày nay, diện tích rừng ở nước ta ngày càng bị thu hẹp Nguyên nhân chủ yếu

là do các hoạt động của con người như khai thác gỗ trái phép, chặt phá rừng làmnương rẫy, làm các khu dân cư Để phục hồi lại rừng, Nhà nước, các tổ chức trong và ngoài nước đã và đang ra sức nghiên cứu, đưa ra các chính sách, nhữngphương án, đề xuất để trồng và phục hồi lại hệ sinh thái rừng đang ngày càng nghèo kiệt

Trồng rừng là một trong những biện pháp quan trọng giúp phục hồi lại hệ sinh thái rừng đã mất Một trong những yếu tố quan trọng phục vụ cho công tác trồngrừng là giống cây rừng Để có được nguồn giống chất lượng, trước hết người kỹ

sư phải nắm rõ kỹ thuật xây dựng vườn ươm và các kỹ thuật thu hái hạt giống, gieo ươm, chăm sóc cây con,…

Để đạt được điều đó, trong quá trình học tập, nhóm 4 đã tiến hành nghiên cứu vàthực hành các kỹ thuật gieo ươm và chăm sóc cây Keo Tai Tượng (Acacia mangium) trong vườn ươm

1.2 Mục tiêu chuyên đề:

Biết cách thiết kế một vườn ươm cây lâm nghiệp

Nắm được các kỹ thuật thu hái, ươm, gieo và chăm sóc cây con trong vườn ươm

1.3 Ý nghĩa:

Bổ sung kiến thức về các kỹ thuật ươm tạo cây con ở vườn ươm

Cũng cố kiến thức các môn học Trồng rừng, Côn trùng lâm nghiệp, Bệnh hại rừng…

Giúp tăng cường kiến thức, kỹ năng về lựa chọn địa điểm đặt vườn ươm và thiết kế các công trình trong vườn ươm

5

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VƯỜN ƯƠM

2.1 Các công việc chính thiết kế vườn ươm

- Điều kiện tự nhiên để thiết kế vườn ươm:

 Địa hình tương đối bằng phẳng, có đường giao thông, có lưới điện, độ pH:6-7

(Tín Phong)

- Vườn ươm trung bình: 0,5 - 1,0 ha => bán cố định

- Tỷ lệ bản đồ: tỷ lệ 1/500

- Diện tích vườn ươm: chiều dài 102m x chiều rộng 58m

- Bố trí mặt bằng: khu đất sản xuất và khu đất không sản xuất

- Tính toán công xuất vườn ươm: 500000 - 1000000 cây/năm

2.2 Sơ lược về khoa Lâm Nghiệp

2.2.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

a) Vị trí địa lý:

- Thành phố Hồ Chí Minh có vị trí địa lý:

- Từ 10022’ đến 110 10’ độ vĩ Bắc

- Từ 106022’ đến 107002’ độ kinh Đông

- Phía Bắc giáp tỉnh Tây Ninh

- Phía Đông giáp tỉnh Đồng Nai và Bình Dương

- Phía Tây giáp tỉnh Long An

- Phía Nam giáp với biển Đông

- Dạng tương đối bằng phẳng dọc quốc lộ Nam Bình Chánh, một phần Nhà

Bè, ven sông Sài Gòn có độ chênh lệch 1-2m

- Dạng trũng lầy thuộc Nam kênh An Hạ, Lê Minh Xuân, Nam Nhà Bè, Bắc Cần Giờ và một phần ở quận Thủ Đức, có độ chênh lệch từ 0,5-1 m.

Dạng thấp mới hình thành ven biển Cần Giờ

c) Điểm nổi bật của khí hậu khi làm thực hành:

Từ ngày 10 – 21/12/2020 thành phố Hồ Chí Minh trải qua những ngày nắng, đôi khi có vài cơn mua nhỏ nhưng không đáng kể

2.2.2 Đặc điểm vườn ươm khoa Lâm:

Vườn ươm là một bộ phận rất quan trọng đối với khoa Lâm nghiệp Đây là nơi chuyên phục vụ cho việc thực hành của nhiều môn chuyên ngành của khoa Lâm nghiệp như môn trồng Rừng, Thực vật rừng,… và là nơi thực hiện đề tài của sinh viên Vườn ươm có diện tích khoảng 0.5 ha, chiều dài khoảng 103m, chiều rộng khoảng 50m Vườn ươm gồm các khu:

Khu nhà ở: 7 x 18m

Khu cây giống gồm khu trồng cây mẹ để lấy cành giâm hom: 13x20m và khu trồng cây mẹ để lấy cành chiết: 13x20m

Đường đi của vườn ươm gồm đường chính: 5m và đường phụ : 2m

2.2.3 Bố trí khu gieo ươm cây Keo Tai Tượng:

a) Thiết kế lô gieo:

Lô gieo được bố trí ở khu vực bằng phẳng, thoáng, không có cây tán lớn che vườn, gần nguồn nước tưới

Tổng diện tích lô gieo ươm: 1,21 m2 (kích thước là 1,1 m x 1,1 m)

Chia lô thành 4 lô nhỏ để tiến hành làm 4 lô thí nghiệm khác nhau với kích thước như hình:

7

Hình 2.1: Sơ đồ vườn ươm cây b) Chuẩn bị đất khu vực lô gieo hạt:

- Dụng cụ: cuốc, xẻng, bồ cào, dao phay

- Quá trình thực hiện:

 Phát dọn thực bì: dùng cuốc, xẻng, bồ cào phát dọn cỏ dại, cây bụi, đá lớn, các vật cản trở khác,… trong và xung quanh khu vực sẽ đặt lô gieo ươm Đối với cây bụi lớn có thể dùng dao phay chặt bỏ

Hình 2.1 Phát dọn cỏ dại, cây bụi, rác, rễ cây, đá lớn và các vật cản trở khác sau khi đã hoàn thành.

 Tiến hành cuốc đất để làm cho đất tơi xốp, đảo trộn bề mặt đất trước khi tiến hành phơi đất Đây là đất để đóng vào bầu và là khu vực lên liếp để đặt bầu

 Sau khi cuốc xới đất, tiến hành phơi đất một thời gian trước khi lấy đất đểđóng vào bầu

9

Hình 2.2 Cuốc, xới để làm cho đất tơi xốp

Hình 2.3 Làm tơi xốp đất để đóng bầu cây.

CHƯƠNG 3: THU HÁI, CHẾ BIẾN VÀ BẢO QUẢN HẠT GIỐNG

3.1 Thu hái:

a) Cây mẹ: Thu hái hạt giống ở cây Keo Tai Tượng bên đường đất phía dưới

vườn ươn khoa Lâm Nghiệp

b) Phương pháp thu hái:

- Thu hái trực tiếp ngay trên cây, có thể trèo lên cây lấy

3.2 Chế biến hạt giống:

 Sau khi thu hái quả, tiến hành công đoạn tách hạt ra khỏi quả

 Tách nhẹ tay hạt trong lớp vỏ bao bọc hạt nó ra

Hình 3.1: Hạt vỏ keo

- Sau khi tách hạt ra khỏi quả có thể bỏ hạt vào khăn khô sạch

- Tiến hành phân loại hạt, loại bỏ tạp chất và các hạt lép

Hình 3.2: Hạt keo sau khi đã được tách ra

11

- Phân hạt ra thành 4 lô riêng biệt, mỗi lô 100 hạt Gói hạt của từng lô bằng giấy để lưu trữ lại chờ đem xử lý gieo ươm

CHƯƠNG 4: XỬ LÝ HẠT GIỐNG VÀ GIEO ƯƠM CÂY KEO

b) Tiến trình thực hiện:

- Lấy hạt của mỗi lô đem ngâm ngập nước từ 2-3cm theo 4 thí nghiệm như sau:

TN1 (Lô 1) : Ngâm hạt trong nước có tỷ lệ 3 sôi 2 lạnh

Hình 3.3 Đóng gói hạt bằng các gói giấy để bảo quản hạt giống

 TN3 (Lô 3): Ngâm hạt trong nước có tỷ lệ 2 sôi 3 lạnh

 TN4 (Lô 4): Ngâm trong nước lạnh bình thường

Hình 4.2 Ủ hạt keo trong khăn

- Dùng bình xịt phun một ít nước lên các gói hạt, sau đó bỏ 4 gói hạt vào 1 túi vải để tiến hành ủ chua

- Rửa chua: tiến hành rửa chua mỗi ngày vào buổi sáng sớm (sau khoảng 24 giờ ủ) với nước ấm Tiến hành cẩn thận để tránh gây gãy rễ mầm sau khi rửachua, lặp lại quá trình gói hạt trên khăn giấy như ở trên

- Chiều dài rễ mầm: khi hạt ra rễ mầm dài từ 0,1 – 2 cm (tối đa 2,2 cm) thì tiếnhành mang hạt cấy vào bầu

 Kích thước túi bầu: 5x15 cm

 Ruột bầu: Là hỗn hợp đất , tro trấu và phân đã được trộn kỹ

 Kỹ thuật đóng bầu: Cho hỗn hợp bầu vào túi bầu 60% sao cho phần đáy căng

và đứng trước, sau đó dùng tay ém và kép lớp vỏ bầu sao cho phía đầu túi bầu phải tròn và độ chặt vừa phải

 Sau khi đã đóng bầu xong, dùng cây nhọn chọc xung quanh bầu đất làm nơi thoát nước cho cây

Hình 4.5: Đóng bầu

- Cấy hạt vào bầu

 Trước khi cấy hạt vào bầu, cần tiến hành tưới đẫm bầu vào sáng sớm (nếu tiến hành cấy hạt vào buổi chiều) hoặc vào buổi chiều tối (nếu tiến hành cấy hạt vào sáng hôm sau)

17

Hình 4.6: Tưới nước cho bầu trước khi cấy hạt vào bầu

 Hạt đem đi ủ sau khi ra rễ thì đem đi cấy vào bầu

 Kỹ thuật cấy hạt: dùng que cấy nhỏ đâm vào giữa bầu, que tạo với mặt bầu 1 góc 900, sâu tối đa 2-3,5 cm tùy vào chiều dài rễ mầm của hạt, sau đó bẽ ngang que cấy xuống một góc 450 rồi rút que cấy lên

 Sau khi tạo hốc cấy, ta đặt hạt vào lỗ sao cho rễ mầm hướng xuống, lấp 50% hạt để lổ hở cho hạt thở

- Xếp bầu đã cấy cây con lên trên liếp

- Sau khi xếp bầu lên liếp, tưới nước để giữ ẩm cho bầu đất và hạt bên trong

Hình 4.7: Tưới nước giữ ẩm cho hạt sau khi đã cấy hạt

CHƯƠNG 5: CHĂM SÓC CÂY CON

5.1 Tưới nước:

- Mỗi ngày tưới nước vào sáng sớm và chiều tối

- Chờ cây con mọc lá thật phía trên 2 lá mầm thì tiến hành đo cây

5.2 Sâu bệnh hại:

5.2.1 Khái niệm sâu bệnh hại:

- Sâu hại: là những loài côn trùng gây hại hoặc gây ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng và phát triển của cây và gây thiệt hại đến lợi ích của con người Sâu hại cùng với cỏ dại, bệnh hại (nấm, vi khuẩn, virus, tuyến trùng), thú gặm nhấm, tạo thành nhóm những sinh vật hoặc vật gây hại cho cây Một số loàisâu hại:

 Sâu đục thân, sâu vẽ bùa, dòi đục lá, sâu ăn lá

 Bọ xít muỗi, rệp, rầy, cào cào, châu chấu,…

- Bệnh hại: là một loại tác hại của tự nhiên, nó tác động và gây ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển không bình thường của cây rừng, thậm chí làm cho cây bị chết và gây ra những tổn thất về kinh tế và sinh thái Chúng ta gọi hiệntượng không bình thường đó là bệnh cây

19

5.2.2 Các loại bệnh trong quá trình quan sát cây:

- Bệnh thối rễ, chết cây con: bệnh phát triển trong điều kiện ẩm độ cao do tưới nước quá nhiều dẫn đến rễ cây bị ngập úng Nhóm khắc phục bằng cách lập dàn che cho cây và đục lỗ cho bầu trước khi vào đất

- Sâu ăn lá và sâu cuốn lá phát triển mạnh, làm gãy ngọn, một số cây bị ăn mấtphần lớn lá, lá bị cuốn lai làm giảm diện tích quang hợp Biện pháp khắc phục: các thành viên trong nhóm thường xuyên quan sát tìm bắt sâu và trứng sâu

CHƯƠNG 6: KẾT QUẢ

6.1 Quá trình ươm cây

Bảng 6.1 Quá trình gieo ươm cây Keo Tai Tượng

6.2 Tỷ lệ nảy mầm tuyệt đối:

Khả năng nẩy mầm (Germination Capacity=GC) hay tỉ lệ nẩy mầm tuyệt đối: là tỉ lệphân trăm giữa tổng số hạt nẩy mầm và số hạt “khỏe” còn lại trên tổng số hạt đem đem kiểm nghiệm vào thời điểm chấm dứt thử nghiệm

6.3 Thế nảy mầm:

Năng lực nẩy mầm, sức nẩy mầm, thế nẩy mầm (Germination Energy) là tỉ lệ phần trăm của hạt đã nẩy mầm cho đến lúc lượng nẩy mầm trong ngày đạt đến điểm cực đại (số hạt nẩy mầm trong 1 ngày) trên tổng số hạt đem thử nghiệm

6.4 Kết quả quá trình theo dõi cây:

Bảng 6.2 Kết quả quá trình theo dõi sự phát triển của cây

- Lô 1: cây đạt chiều cao H max = 4,5 H min = 1

- Lô 2: cây đạt chiều cao H max= 2,5 , H min = 0,5

- Lô 4: cây đạt chiều cao H max= 3,5, H min = 1

- Từ kết quả ở trên cho thấy số cây mọc ở các ô có kết quả không chênh lệch nhiều trong các ô Số cây chết và không nảy mầm được là do sâu bệnh và do ngập úng

6.6 Hình ảnh các lô quan sát thực tế:

Hình 6.1: Lô cây thứ nhất

23

Hình 6.2: Lô cây thứ hai

Hình 6.3: Lô cây thứ ba

25

Hình 6.4: Lô cây thứ tư