Câu nói giản dị của Bác thật thấm thía và sâu sắc, bởi đã là người ViệtNam thì dù ở đâu cũng phải biết lịch sử nước mình, đó cũng chính là đạo lí: “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.Từ nh
Trang 1SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRUNG TÂM GDNN - GDTX HOẰNG HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG TƯ LIỆU LỊCH SỬ TẠO CẢM XÚC CHO HỌC SINH TRONG GIỜ HỌC LỊCH SỬ VIỆT
Trang 2TNXP: Thanh niên xung phong
TTXVN: Thông tấn xã Việt Nam
Trang 3sinh qua dạy và học lịch sử
Trang 41 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài:
Nhân dân Việt Nam có một lịch sử oai hùng và lâu đời Dấu tích của quákhứ oai hùng và lâu đời đó còn để lại khắp nơi trên lãnh thổ Việt Nam Đây làmột trong những minh chứng để khẳng định lịch sử nước ta đã tồn tại thực và cóthể nhận thức được Nhân dân ta rất coi trọng những di tích lịch sử đó và luôngìn giữ tôn tạo để đời sau tiếp xúc Đó cũng chính là truyền thống quý báu củadân tộc ta Sinh thời, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:
“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.
Câu nói giản dị của Bác thật thấm thía và sâu sắc, bởi đã là người ViệtNam thì dù ở đâu cũng phải biết lịch sử nước mình, đó cũng chính là đạo lí:
“Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.Từ những suy nghĩ đó, ta nhận thấy mônLịch sử là một trong những môn học có vai trò quan trọng trong sự nghiệp giáodục và đó cũng chính là điều mà Đảng và Nhà nước ta hiện nay đang quan tâm.Trong cuộc sống hiện đại ngày nay với xu thế toàn cầu hóa lan nhanh, qua cácphương tiện đại chúng và tình hình thực tế ở các nhà trường, tôi nhận thấy hầunhư các em học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của môn Lịch sử Sựphát triển nhanh của cuộc sống hiện đại, cơ chế thị trường đã làm xuất hiện lốisống thực dụng, một bộ phận không nhỏ học sinh ở trường phổ thông không còncoi trọng kiến thức lịch sử, dẫn đến việc học sinh học chống đối, học trước quênsau, có thái độ hời hợt khi học lịch sử Bộ môn Lịch sử bị mất dần vị trí, trởthành môn học phụ Từ đó, một bộ phận không nhỏ giới trẻ ngày nay quên mấtkhí thế hào hùng của dân tộc, không còn thấy được công lao to lớn của cha ông
đã ngã xuống để có được nền hòa bình độc lập hôm nay Thờ ơ với các dấu tíchlịch sử hào hùng mà tổ tiên, cha ông đã để lại
Với đặc trưng, lịch sử chính là bản thân cuộc sống rất phong phú, đa dạng
và sinh động bao trùm mọi mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, đấu tranhgiai cấp, đấu tranh chính trị cho nên học lịch sử không đơn thuần là ghi nhớngày tháng, sự kiện Do đó, yêu cầu việc giảng dạy lịch sử của giáo viên phải rõràng, sinh động và có cảm xúc để tạo ra sức hấp dẫn với chủ thể nhận thức, dựnglại bức tranh quá khứ một cách chính xác nhất để học sinh có được cảm giácnhư chính mình được tham gia vào sự kiện đó Qua đó cảm nhận được quá khứ
và có được suy nghĩ và hành động đúng đắn trong thực tại
Bộ môn Lịch sử có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục thái độ, tưtưởng, tình cảm và hình thành thái độ đúng đắn với sự phát triển hợp quy luật xãhội và xác định nhiệm vụ cho thế hệ trẻ trong hiện tại và tương lai… Vì vậy,việc tạo xúc cảm lịch sử cho học sinh trong những giờ lịch sử là một trong
Trang 5những biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn Lịch sử mộtcách có hiệu quả.
Căn cứ vào ảnh hưởng của cảm xúc người ta chia cảm xúc thành hailoại: tích cực và tiêu cực Những đối tượng thỏa mãn được nhu cầu của conngười gây nên những xúc cảm tích cực như: vui sướng, hạnh phúc, tự tin… loạixúc cảm này sẽ có tác dụng nâng cao hoạt động của đời sống con người Trái lại,những gì cản trở cho việc thỏa mãn nhu cầu sẽ gây nên những cảm xúc tiêu cựcnhư: buồn bã, chán nản, sợ hãi…những cảm xúc này sẽ làm hạ thấp hoạt độngsống của con người, làm yếu đi nghị lực của họ.Trong quá trình dạy học lịch sửgiáo viên đóng vai trò chủ đạo bởi giáo viên là người chủ động về nội dung kiếnthức giảng dạy và lựa chọn phương pháp truyền đạt, tổ chức hoạt động của họcsinh trong giờ học, điều khiển giờ học một cách linh hoạt, sinh động Muốn quátrình dạy học đạt được kết quả cao giáo viên cần nắm được đặc điểm tâm lí củahọc sinh diễn ra trong quá trình nhận thức để có những tác động phù hợp về mặt
sư phạm nhằm kích thích hoạt động tư duy độc lập của học sinh.qua các phươngpháp dạy học và dựa vào các tư liệu lịch sử Tạo được những cảm xúc lịch sử
sẽ tạo được động cơ tích cực thúc đẩy học sinh hăng hái học tập Vì vậy, nhiệm
vụ cơ bản của giáo viên là phải hình thành ở học sinh nhu cầu với kiến thức vàkhi nhu cầu đó được thỏa mãn nghĩa là đã gây được xúc cảm tích cực, kích thíchhoạt động học tập độc lập, sáng tạo của học sinh Nhận thức được điều này, bảnthân tôi luôn suy nghĩ tìm tòi và rút ra được một số phương pháp áp dụng vàogiảng dạy bộ môn Lịch sử có hiểu quả giúp học sinh yêu thích và học lịch sửhơn, Qua thực tiễn kiểm nghiệm giảng dạy của bản thân trong nhiều năm, tôi
mạnh dạn nghiên cứu nội dung đề tài là: “Phương pháp sử dụng tư liệu lịch sử tạo cảm xúc cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 10 và 12 ” Hy
vọng rằng từ những giải pháp nhỏ này sẽ giúp học sinh học tốt hơn môn Lịch sử,nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học cho bộ môn
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Tạo xúc cảm lịch sử trong dạy học lịch sử nói chung và dạy học lịch sử dântộc nói riêng để nhằm nâng cao chất lượng bộ môn là một lĩnh vực khó và tinh tếnên việc sử dụng các biện pháp tạo xúc cảm phải linh hoạt, uyển chuyển, trên cơ
sở khai thác và sử dụng tư liệu lịch sử phù hợp với nội dung bài học
Qua việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần định hướngnhận thức đúng đắn cho học sinh, giáo dục tình yêu đất nước, tinh thần tự hàodân tộc, lòng biết ơn với các thế hệ cha ông đã ngã xuống cho hòa bình, độc lậphôm nay, từ đó ý thức được trách nhiệm của mình với quê hương đất nước Việc
sử dụng một số biện pháp tạo xúc cảm học tập lịch sử của giáo viên cũng làmcho tiết học có hiệu quả, học sinh yêu thích môn lịch sử hơn, qua đó nâng caochất lượng bộ môn lịch sử nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung, từngbước đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục – đào tạo
Trang 61.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Cách sử dụng tư liệu lịch sử để tạo cảm xúc, hứng thú cho học sinh tronggiờ học lịch sử
- Học sinh các lớp 10A1, 10A2, 12B1 Trung tâm GDNN - GDTX HoằngHóa năm học 2018 – 2019
- Sử dụng tư liệu lịch sử tạo cảm xúc cho học sinh trong 2 bài dạy cụ thể:
Bài 23: “ Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ Tổ
quốc cuối thế kỉ XVIII ” ( Lịch sử 10) và Bài 22: “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược, nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất ( 1965 – 1973)” (Lịch sử lớp 12), chương trình chuẩn kiến thức
kĩ năng trung học phổ thông
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Với phạm vi đề tài này, tôi đã thực hiện các phương pháp sau:
- Nghiên cứu lý thuyết về: dạy học tạo xúc, các tài liệu về đổi mớiphương pháp dạy học lịch sử
- Khai thác kênh hình, tư liệu lịch sử từ nhiều nguồn tài liệu, Internet
- Quan sát, thực nghiệm sư phạm, kết hợp kiểm tra đánh giá kết quả
- Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Tư liệu lịch sử và vai trò của tư liệu lịch sử
Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm tư liệu lịch sử Song ta có thểhiểu tư liệu lịch sử là những di tích của quá khứ, xuất hiện như sản phẩm củaquan hệ xã hội nhất định, mang trong mình nó những dấu vết của quan hệ ấyphản ánh trực tiếp và trừu tượng hóa một mặt hoạt động nào đó của con người
Tư liệu lịch sử có tầm quan trọng đặc biệt với khoa học lịch sử nói chung
và đối với việc học tập lịch sử nói riêng Khoa học lịch sử tồn tại được trên cơ
sở các sự kiện lịch sử mà các sự kiện lịch sử lại là những tế bào cấu thành lịch
sử mà các tế bào đó là từ các tư liệu lịch sử Do đó không có tư liệu lịch sử thìkhông có khoa học lịch sử Tư liệu lịch sử tồn tại cho khoa học lịch sử và ngượclại khoa học lịch sử không thể thiếu nó
Sự kiện lịch sử xảy ra trong quá khứ và không lặp lại nếu có sự lặp lạicũng chỉ lặp lại ở một trình độ khác, mức độ khác, thời gian khác và không giankhác Vì vậy các sự kiện lịch sử chỉ còn lại trong các tư liệu lịch sử, khác với cácngành khoa học tự nhiên có thể dựng lại thí nghiệm, nhưng khoa học lịch sử chỉ
có một con đường là từ những tư liệu lịch sử giúp ta hình dung lại những sự kiệnlịch sử đã xảy ra trong quá khứ
Do đặc điểm của nhận thức lịch sử, việc học lịch sử không bắt đầu từ trựcquan sinh động mà từ việc nắm sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử Trong dạy học
Trang 7lịch sử , qua những tư liệu lịch sử sẽ tạo biểu tượng xúc cảm cho học sinh thôngqua việc giảng dạy lịch sử Thông qua việc tìm hiểu về diễn biến, kết quả củacác sự kiện, các cuộc chiến tranh, nhất là chiến tranh vệ quốc, có thể tạo cho họcsinh thái độ căm thù chiến tranh, mong muốn bảo vệ hòa bình, có thể đánh giáđược vai trò lãnh đạo của Đảng và củng cố niềm tự hào dân tộc.
Thông qua các tư liệu lịch sử bằng các biểu tượng sinh động cụ thể, nhữngcâu chuyện hay hình ảnh sẽ tác động mạnh đến tư tưởng tình cảm của học sinh
Từ đó giáo dục cho các em lòng biết ơn, ý thức được trách nhiệm của mình đốivới quê hương, đất nước
2.1.2 Các loại tư liệu lịch sử.
Khoa học lịch sử có nguồn tư liệu hết sức phong phú và đa dạng Tùy theonội dung phản ánh mà người ta chia tư liệu lịch sử ra thành các nhóm: tư liệu vậtchất, tư liệu truyền miệng, tư liệu tranh ảnh, phim ảnh Nhưng cũng có thể chiathành hai loại chính : tư liệu trực tiếp và tư liệu gián tiếp
Với học sinh học THPT nói chung và học sinh học cấp GDTX nói riêng các
em chủ yếu hiểu được và tiếp cận được ba nguồn tư liệu lịch sử chính Đó là :Những câu chuyện, những lời mô tả được truyền từ đời này qua đời khác ở rấtnhiều dạng khác nhau, gọi là tư liệu truyền miệng; Những di tích, đồ vật củangười xưa được tìm thấy trong lòng đất hay trên mặt đất, đó gọi là tư liệu hiệnvật; Những bản ghi, sách vở chép tay được in, khắc bằng chữ viết, gọi chung là
tư liệu chữ viết Nguồn tư liệu là gốc giúp chúng ta hiểu biết và dựng lại lịch sử
Vì vậy, để học sinh học tập tốt môn Lịch sử thì việc hình thành cho các
em kĩ năng tìm kiếm, khai thác các nguồn tư liệu lịch sử để dựng lại sự kiện lịch
sử là điều vô cùng quan trọng và cần thiết Đặc biệt qua đó, giúp hình thành chohọc sinh kiến thức lịch sử đúng đắn, khoa học nhất, qua đó hình thành tình yêuvới môn học Lịch sử, tình yêu với quê hương đất nước, lòng biết ơn tổ tiên vàniềm tự hào dân tộc Rồi từ đó thói quen, kĩ năng tư duy, kĩ năng quan sát , phântích, đánh giá, nhận xét, khái quát, so sánh làm việc với các loại tư liệu lịch sửđược hình thành và dần vững vàng, giúp các em học tốt hơn môn Lịch sử cũngnhư vận dụng vào các môn học khác và cả trong cuộc sống
Với tất cả ý nghĩa giáo dục và phát triển nêu trên, hình thành kĩ năng làmviệc với tư liệu lịch sử góp phần to lớn tạo cảm xúc , gây hứng thú học tập chohọc sinh, giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu những hình ảnh, những sự kiện, kiếnthức lịch sử, nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử, Nó là chiếc “cầu nối”giữa hiện thực với quá khứ, khách quan với đời sống hiện tại
2.2 Thực trạng dạy học môn lịch sử trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
* Về phía học sinh:
Trong những nội dung chương trình chuẩn kiến thức kỹ năng môn lịch sửTHPT hiện nay, nhất là phần lịch sử Việt Nam rất nhiều sự kiện, nhiều kiến thức
Trang 8cần ghi nhớ, học sinh rất khó nắm bắt, giáo viên khó khăn trong việc lưạ chọn đểtruyền tải thông tin đến học sinh, nên học sinh rất ngại học lịch sử Ngoài ra, các
em học sinh được tuyển vào các Trung tâm GDNN – GDTX hầu hết đầu vàothấp hơn nhiều so với các trường THPT cùng cấp học Vì vậy việc hình thànhcho học sinh kĩ năng làm việc với tài liệu lịch sử trong sách giáo khoa đã khókhăn chứ chưa nói các loại tư liệu lịch sử khác
Mặt khác, học sinh thường có thói quen trả lời câu hỏi do giáo viên đặt rathông qua việc nhìn sách giáo khoa và nhắc lại, chưa có sự độc lập tư duy Một
số học sinh còn đọc nguyên xi sách giáo khoa để trả lời câu hỏi, học sinh cá biệtcòn lười học thậm chí không ghi bài, không chuẩn bị bài mới ở nhà, trên lớpkhông tập trung suy nghĩ cho nên việc ghi nhận các sự kiện, hiện tượng, nhânvật lịch sử còn yếu Bởi vậy học sinh chỉ trả lời được những câu hỏi dễ, còn một
số câu hỏi tổng hợp, phân tích, so sánh, giải thích,…thì học sinh trả lời còn lúngtúng hoặc mang tính chất chung chung, không rõ ràng Đa số học sinh chưa có ýthức sử dụng máy tính, điện thoại thông minh để khai thác tìm kiếm các tư liệuhọc tập, việc tìm kiếm tư liệu, thông tin ngoài sách giáo khoa còn rất hạn chế
* Về phía giáo viên:
Thiết bị môn lịch sử (bản đồ, hiện vật,…) còn thiếu, các tranh ảnh, lược đồ
sách giáo khoa thì một số ít giáo viên chỉ cho học sinh khai thác sơ sài hoặcquan sát qua loa Cũng có khi giáo viên yêu cầu học sinh vẽ lược đồ mà khônghướng dẫn kĩ càng, học sinh không biết cách vẽ nên tiết dạy không có lược đồ, Trong nhiều lần dự giờ đồng nghiệp trong các đợt sinh hoạt chuyên môn,bản thân tôi và các đồng nghiệp cũng chỉ mới dừng lại ở việc cung cấp các kiếnthức cơ bản cho học sinh chứ chưa thể khắc sâu vào cảm xúc của các em về sựđau thương, niềm tự hào, hay lòng căm thù chiến tranh… cho học sinh
Từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên, tôi nhận thấy nếu giáo viên cố gắng tìmhiểu đưa ra những tư liệu lịch sử, những phương pháp dạy học theo hướng pháthuy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy học: Nêu vấn đề,giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, trực quan, lập niên biểu…., thì học sinh sẽghi nhận được sâu sắc bài học, vừa tạo cảm hứng trong giờ học cho học sinh.Thông qua trình bày sinh động giàu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật,miêu tả, kể chuyện hoặc nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử; giáo viên đã tích cựchướng dẫn học sinh trao đổi, thảo luận nhóm, so sánh, giải thích một cách tíchcực Giúp học sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức, hiểu sâu hơn về bản chất, vai trò
và ý nghĩa của sự kiện, hiện tượng lịch sử - chứng tỏ học sinh đã có cảm xúc vềbài học Trong quá trình giảng dạy giáo viên đã kết hợp các đồ dùng dạy học,khai thác một cách triệt để các nguồn tư liệu lịch sử với các đồ dùng và phươngtiện dạy học như: tư liệu, thơ văn, tranh ảnh, bản đồ, lược đồ SGK, hiện vật,phim đèn chiếu,…từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch
sử giúp học sinh cảm nhận nhớ được các sự kiện lịch sử Từ trong quá trình
Trang 9giảng dạy với ý thức vừa nghiên cứu đặc điểm tình hình học tập bộ môn của họcsinh đồng thời tiến hành rút kinh nghiệm qua mỗi tiết dạy, tôi xin trình bày một
số kinh nghiệm cụ thể của mình
2.3 Một số biện pháp sử dụng tư liệu lịch sử tạo cảm xúc cho học
sinh qua dạy và học lịch sử
2.3.1 Sưu tầm, tập hợp tư liệu lịch sử.
- Đối với giáo viên: Đây là công việc thường xuyên, liên tục của tất
cả các giáo viên từ trước tới nay nếu muốn nâng cao chất lượng giảng dạy mônlịch sử Trước đây việc tìm kiếm tư liệu ngoài sách giáo khoa, sách giáo viên làviệc làm khá khó khăn.Tuy nhiên hiện nay, thời đại công nghệ thông tin đã giúpích rất nhiều cho giáo viên nhờ kết nối mạng Internet, giáo viên chỉ cần tìm kiếmthông tin mình cần trong các chương trình giáo dục, các kho tư liệu quý trên cáctrang mạng có uy tín Tuy nhiên giáo viên cần biết chọn lọc tư liệu, bởi tư liệutrên mạng thường có nhiều thông tin trái chiều, nên giáo viên phải thật vữngvàng về tri thức và lập trường chính thống để xử lí thông tin Ngoài ra cùngkhông quá tham sử dụng quá nhiều tư liệu ngoài sách mà làm cho bài học thêmquá nặng nề, loãng trọng tâm kiến thức của bài học
- Đối với học sinh: Đây là biện pháp góp phần đổi mới phương pháp dạy
và học, phát huy tính chủ động, tích cực học tập của học sinh Giúp các em tự tinhơn trong học tập, chủ động tìm tòi, suy nghĩ; trở thành trung tâm của việc dạy-học; hứng thú hơn trong học tập Để các em có được kiến thức lịch sử sinh động,
dễ nhớ nhờ bản thân tự tìm tòi, chắt lọc được Từ đó hình thành cho các em kĩnăng tư duy độc lập, thái độ học tập tập trung, chủ động Tuy nhiên, để việcsưu tầm của học sinh đạt kết quả như mong muốn giáo viên cần phải nắm rõ đốitượng học sinh và phân công nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng, phù hợp với khả năng vàđiều kiện học tập của các em
2.3.2.Sử dụng tư liệu chữ viết thông qua thuyết trình bằng lời nói của giáo viên:
Lời nói là phương tiện dạy học quan trọng nhất của giáo viên, lời giảngcủa giáo viên là nguồn kiến thức sinh động nhất tác động mạnh mẽ đến tư duy
và tình cảm, khơi dậy những xúc cảm tích cực của học sinh Ngôn ngữ sẽ giúpcho người giáo viên hoàn thành tốt các nhiệm vụ dạy học lịch sử về cả ba mặt:kiến thức, kỹ năng và tư tưởng thái độ của học sinh, khơi dậy trong các em cácxúc cảm lịch sử Bởi vậy, “ngôn ngữ rõ ràng, giàu hình ảnh, hấp dẫn của giáoviên có ảnh hưởng rất lớn tới trí tuệ và trái tim học sinh” Qua lời nói truyền cảmcủa mình, giáo viên đã làm cho các tư liệu lịch sử trở nên hấp dẫn hơn sinh độnghơn , như vậy giáo viên đã truyền cảm xúc của của mình vào bài học rồi từ bàihọc truyền cảm xúc đến học sinh
Trang 10Ví dụ 1: Bằng giọng nói truyền cảm để tường thuật hoặc miêu tả, tạo biểu tượng về một số sự kiện, nhân vật lịch sử mà không sử dụng đồ dùng trực quan.
Ở bài 23: “ Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước, bảo vệ
Tổ quốc cuối thế kỉ XVIII” Để học sinh hiểu rõ về con người và sự nghiệp của
3 anh em nhà Tây Sơn, đặc biệt là Nguyễn Huệ thì ngoài phần tư liệu chữ viết
trong SGK mà học sinh có thể khai thác được: "tổ tiên anh em Nguyễn Nhạc,
Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ vốn gốc ở Nghệ An, tên Hồ Phi Khang bị quân chúa Nguyễn bắt làm tù binh vào năm 1655, đưa vào Tây Sơn khai hoang lập ấp Hồi nhỏ, ba anh em đã được đi học thầy giáo Hiến, một nho sĩ bất mãn với chế độ thối nát đương thời” [6] Tư liệu lịch sử cũng có thể được linh hoạt sử
dụng để phân tích, giải thích sự kiện, hiện tượng lịch sử Vừa giảng, giáo viên có
thể dùng câu hỏi để khích lệ sự tìm tòi của học sinh: Em biết gì về con người và
sự nghiệp của vua Quang Trung? Ngoài phần thông tin từ SGK cung cấp và từ
sự tìm hiểu của học sinh, giáo viên có thể sử dụng các tư liệu sưu tầm để giảngthêm : “thông minh trời phú, thánh tính ngày tăng, lồng lộng cơ đồ rạng rỡ,mênh mông vương đạo mở ra” Như vậy, qua khai thác và truyền giảng tư liệuthành văn của người thời xưa của giáo viên, học sinh đã hình thành chân dungmột Quang Trung - Nguyễn Huệ tài đức vẹn toàn, một vị tướng lĩnh tài ba kiệtxuất, đã xuất trận là thắng lợi vẻ vang, làm rạng danh dân tộc Việt ta
Hay ví dụ: Khi nhấn mạnh về ý nghĩa của chiến thắng Rạch Gầm - Xoài
Mút, giáo viên có thể nêu câu hỏi: Ý nghĩa của chiến thắng chống quân xâm lược Xiêm là gì? Sau khi học sinh trả lời , giáo viên bằng lời nói truyền cảm
của mình nhận xét : Đây là thắng lợi lớn tiêu diệt gần 4 vạn quân Xiêm, thể hiện
tài tổ chức, cầm quân của Nguyễn Huệ Chiến thắng này đã khiến "Người Xiêm
sau trận thua năm Giáp Thìn (đầu năm 1785 dương lịch), ngoài miệng tuy nói khoác, nhưng trong bụng thì sợ quân Tây Sơn như cọp " [1] Như vậy, học sinh
có thể cảm nhận, ghi nhớ được ý nghĩ chiến thắng vang dội trong trận Gầm Xoài Mút đã quét sách quân xâm lược Xiêm ra khỏi đất Gia Định và làmtiêu tan tham vọng của vua Xiêm với phần lãnh thổ cực Nam của nước ta, bảo
Rạch-vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ tổ quốc
Bài 22 “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm
lược, nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 – 1973) Ở mục II.
“Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất, vừa sản xuất
và làm nghĩa vụ hậu phương”, tôi tạo biểu tượng cho học sinh về cuộc tập kích
12 ngày đêm bằng B52 của Mĩ: Chỉ trong 12 ngày đêm Mĩ đã sử dụng trên 700lần chiếc máy bay B52 và gần 4000 lần chiếc máy bay chiến thuật ném bomxuống Hà Nội, Hải Phòng và một số nơi trên miền Bắc nước ta hơn 100.000 tấnbom đạn Riêng Hà Nội 441 lần chiếc B52 cùng nhiều máy bay chiến thuật némhơn 40.000 tấn bom (tương đương với 2 quả bom nguyên tử mà Mĩ đã ném
Trang 11xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki, Nhật Bản) Ních-xơn muốn biến Hà Nội
thành Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki không cần bom nguyên tử , “ biến miền Bắc
trở về thời kì đồ đá”… Qua đó, học sinh thấy được tội ác của Mĩ đã gây ra cho
nhân dân miền Bắc, đặc biệt là nhân dân Hà Nội, Hải Phòng , đồng thời thấyđược sự khốc liệt của chiến tranh
Thế nhưng cuộc tập kích này đã bị nhân dân ta đánh bại chỉ với vũ khí so
với vũ khí của Mĩ thật thô sơ nhưng với quyết tâm “Không có gì quý hơn độclập tự do” quân và dân ta đã làm tiêu tan hình ảnh về “pháo đài bay” B52 “bấtkhả xâm phạm” Có được chiến thắng đó là do tầm nhìn xa trông rộng, sự chỉđạo chiến lược tài tình của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từđầu cuộc chiến tranh phá hoại của Mĩ Từ đó, củng cố niềm tin của học sinh vàoĐảng, vào tinh thần chiến đấu của quân và dân ta
Với một giọng điệu tường thuật mẩu chuyện, từ cung cấp sự kiện, tôi tạo racho học sinh cảm xúc thích thú trước những hiểu biết mới sâu sắc, có ấn tượngmạnh mẽ Những xúc cảm này không thể có được nếu bài tường thuật khô khan,thông báo vắn tắt sự kiện
Ví dụ 2: Tư liệu lịch sử qua đọc những đoạn văn, thơ ngắn minh họa cho bài học.
Bài 22: Lịch sử 12 “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đếquốc Mĩ xâm lược, nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất ( 1965 –1973)
“ … Xẻ dọc trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai…”
( Ra trận – Tố Hữu)
Hay câu thơ : “ Miền Bắc đó nặng đôi vai, gánh cả giang sơn vượt dặm dài ”
Hay câu thơ : Anh ngã xuống đường băng Tân Sơn Nhất
Nhưng anh gượng đứng lên tỳ súng lên xác trực thăng
Và anh chết trong khi đang đứng bắn
Máu anh phun theo lửa đạn cầu vồng
Từ dáng đứng của anh trên đường băng Tân Sơn Nhất
Tổ quốc bay lên bát ngát mùa xuân
( Dáng đứng Việt Nam – Lê Anh Xuân) Qua những câu thơ, các em một trong những nguyên nhân thắng lợi củacuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước là truyền thống yêu nước Đó là sự hysinh cao cả của mỗi người, mỗi gia đình và cả dân tộc, vì tổ quốc họ hiến dâng
cả tuổi trẻ, cả máu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Đây cũng là lí do giải thích
vì sao một dân tộc nhỏ yếu lại có thể chiến thắng một đế quốc hùng mạnh nhấtthế giới Từ đó các em ý thức được: Các em hôm nay được sống trong thời