Từ những quan niệm như vậy về Đất Nước, phần sau của tác phẩm Nguyễn Khoa Điềm tập trung làm nổi bật tư tưởng : Đất nước của nhân dân, chính Nhân dân là người đã sáng tạo ra Đất nước.. S
Trang 1Tiết thứ : 29 ĐẤT NƯỚC ( Nguyễn Khoa Điềm)
1 MỤC TIÊU
a Kiến thức.
- Cái nhìn mới mẻ, sâu sắc về đất nước: là của nhân dân, do nhân dân sáng tạo, gìn giữ
- Chất chính luận hòa quyện cùng chất trữ tình và khả năng vận dụng một cách sáng tạo nguồn chất liệu văn hóa, văn học dân gian
b Kĩ năng
- Đọc – hiểu tác phẩm thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại
- Làm quen với giọng thơ giàu chất trí tuệ, suy tư
c Thái độ
- Tinh thần yêu nước trong thời đại mới thể hiện từ học tập, việc làm và những hành động nêu gương
2 PHƯƠNG PHÁP
- GV hướng dẫn cho HS chuẩn bị: đọc kĩ SGK và trả lời các câu hỏi trong phần
H.dẫn học bài.
- GV cho HS thảo luận một số câu hỏi, sau đó nhấn mạnh những điểm quan trọng
3 CHUẨN BỊ
+ Chuẩn bị của giáo viên : tư liệu, giáo án
+ Chuẩn bị của học sinh : soạn bài, sách vở,
II BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC CHÍNH ĐƯỢC HÌNH THÀNH THÔNG QUA CHỦ ĐỀ
hiểu
Vận dụng thấp Vận dụng
cao
Tình hình nước
ta giai đoạn 19
Nắm được tình hình cơ bản về kinh tế, chính trị, xã hội giai đoạn 19
Tác động của tình hình thế giới đến Việt Nam
So sánh với giai đoạn 1939-1945
Hiểu được bối cảnh ra đời của 1 số
tp văn học
Nước, ) Đường lối của
Đảng giai đoạn
19 Cao trào
kháng chiến
chống Mĩ cứu
nước
Nắm được nội dung của hội Diễn biến cao trào kháng chiến chống
Mĩ cứu nước
Sự hoàn chỉnh, chuyển hướng nhiệm vụ cách mạng Việt nam giai đoạn 19
Nắm được diễn biến cách
Phân tích được thời cơ
Giải thích được tại sao
Trang 2mạng Hai tác phẩm Nắm được
hoàn cảnh ra đời của 2 tác phẩm
Phân tích được những tác động của tình hình lịch sử đến sự ra đời và nội dung của 2 tác phẩm
III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1./ Ổn định lớp
2./ Kiểm tra bài cũ
- Nguyễn Khoa Điềm đã cảm nhận Đất Nước ở những phương diện nào?
3./ Bài mới.
Đất Nước đã thấm tự nhiên vào máu thịt, đã hóa thành máu xương của mỗi con người Vì thế sự sống của mỗi cá nhân không phải là riêng của mỗi con người mà là của cả Đất Nước Mỗi con người đều thừa hưởng ít nhiều di sản văn hóa vật chất và tinh thần của Đất Nước Các em phải giữ gìn và bảo vệ để làm nên Đất Nước muôn đời Từ những quan niệm như vậy về Đất Nước, phần sau của tác phẩm Nguyễn Khoa Điềm tập trung làm nổi bật tư tưởng : Đất nước của nhân dân, chính Nhân dân là người đã sáng tạo ra Đất nước
HOẠT ĐỘNG
CỦA
THẦY-TRÒ
NỘI DUNG KIẾN
THỨC
NỘI DUNG TÍCH HỢP
GV yêu cầu học sinh
tóm tắt nội dung
kiến thức đã học ở
tiết 1.
- Em có nhận xét
gì về cảm nhận
của tác giả về đất
nước.
+ Cái nhìn chiều
sâu về địa lí, về
những danh lam
thắng cảnh trên
khắp mọi miền
đất nước
I.Giới thiệu chung
1.Tác giả
2.Tác phẩm
II Đọc- hiểu văn bản
1 Sự cảm nhận mới
mẻ về đất nước
a Đất nước là những
gì gần gũi, bình dị, gắn bó với mỗi con người
b Cảm nhận đất nước từ phương diện địa lí – lịch sử
2 Tư tưởng “Đất
nước của Nhân dân ”
a Sự "hiện diện"
của nhân dân trong những danh lam thắng cảnh của đất nước:
- Dưới cái nhìn của
- Gv giảng là chính, không cho ghi
- Hình ảnh chỉ mang tính minh hoạ cho bài học trở nên sinh động
Môn Địa lí
Từ xưa, người Việt Nam vẫn giữ một nét ý thức đáng quí : sự thủy chung, tình yêu trước sau không đổi
Ý thức này xuất phát từ luân lí truyền thống của mấy ngàn năm trước và truyền thống tư tưởng ấy đã thổi hồn vào những khối đá vô tri trên núi cao
để chúng thành huyền thoại : Huyền thoại hòn Vọng Phu ở Lạng Sơn, Thanh Hóa, Bình Định, Khánh Hòa
Trang 3- Nhắc đến Núi
Vọng phu và hòn
Trống Mái gợi
cho các em sự
liên tưởng gì?
- Về mặt Địa lí,
em nào có thể
cho biết những
địa danh đó ở
đâu?
GV bổ sung
Trong lòng người
dân Việt Nam, hòn
Vọng Phu dường
như đã trở thành một
trong những biều
tượng của quê
hương, của niềm tin
và lòng tự hào.Dọc
theo con đường từ
Bắc vào Nam, chúng
ta vẫn bắt gặp đâu
đó những hòn đá
mang hình người
đàn bà bồng con chờ
chồng đã gắn với
những truyền thuyết
huyền thoại từ Lạng
Sơn, Thanh Hóa đến
Nghệ vào đến Phú
Yên, Bình Định,
Khánh Hòa…
“Huy động vào
đây nhiều vốn
luyến, trí tuệ, sự
từng trải, gởi gắm
vào đây bao kỉ
niệm suy tư,
Nguyễn Khoa Điềm,
thiên nhiên địa lí của
đất nước không chỉ là sản phẩm của tạo hoá
mà còn được hình
thành từ cuộc đời và
số phận của nhân dân
+ Tác giả đã có cái nhìn khám phá và đậm chất nhân văn
“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái”
Núi Vọng Phu, hòn
Trống Mái biểu tượng
cho sự thuỷ chung,
tình nghĩa vợ chồng
thắm thiết
Hòn Vọng Phu ở Lạng Sơn nằm trong quẩn thể di tích động Tam
Thanh
Hòn Vọng Phu ở Làng Nhồi, nay là
phường An Hoạch, TP Thanh Hóa
Hòn Vọng Phu ở Phía Nam đầm Đạm
Thủy, thuộc địa phận huyện Phù Cát
Bình Định
Hòn Vọng Phu ở Khánh Hòa cao
2051 mét
Trang 4Nguyễn Khoa
Điềm đã làm nổi
bậc được sự tìm
về với cội nguồn,
dân tộc, tham gia
vào cuộc chiến
đấu chung là con
đường đúng đắn
duy nhất đối với
một người TN
yêu nước”- Tôn
phương Lan
- Hình ảnh
Thánh Gióng và
Đất tổ Hùng
Vương, tác giả
ca ngợi điều gì?
- Gót ngựa Thánh
Giòng > vừa lí
giải một hiện
tượng địa lí (ao
đầm), vừa biểu
trưng cho truyền
thống đấu tranh
chống ngoại xâm
- Bác Hồ đã từng
đến thăm Đền
Hùng chưa ?Đó
là năm nào? Nếu
có, Bác đã dặn
dò chúng ta điều
gì?
+ Tác giả ca ngợi vẻ đẹp của Đất Nước về mặt lịch sử và truyền
thống.
"Gót ngựa của … … Hùng Vương
Những "ao đầm"
mà "gót ngựa Thánh Gióng đi qua" tượng
trưng cho truyền thống yêu nước và sức mạnh bất khuất của
dân tộc "Chín mươi chín" núi con Voi đã
quần tụ, chung sức
chung lòng "góp mình dựng đất tổ Hùng Vương".
Hòn Trống Mái ở Hạ Long có hình
thù giống như một đôi gà, một trống một mái, có chiều cao khoảng hơn 10m với chân thót lại ở tư thế rất chênh vênh Là biểu tượng trên logo của vịnh Hạ Long
Hòn Trống -Mái ở Sầm Sơn tỉnh Thanh Hoá gắn liền với một truyền thuyết về một mối tình chung thuỷ đã nguyện cùng sống chết bên nhau của cặp vợ chồng trẻ sau đại nạn hồng thuỷ
Cái "gót ngựa của Thánh Gióng" đã
"để lại" cho đất nước bao ao đầm ở
vùng Hà Bắc ngày nay.
MÔN LỊCH SỬ
+ Theo truyền thuyết, có một trăm con
Trang 5- Ngắm núi Bút,
nonNghiên,
Nguyễn Khoa
Điềm nghĩ về ai
GV:Nhận xét:
- Ngôn ngữ: dày đặc
các từ chỉ địa danh,
trải theo chiều dài địa
lí, từ Bắc vào Nam,
lấp đầy không gian đất
nước (3 miền, mọi địa
hình: núi cao, trung
du, đồng bằng, ven
biển), con chữ và các
từ chỉ địa danh lan tới
đâu, không gian mở ra
tới đó > gợi hình
dung hành trình khai
đất mở đường, biến
ruộng hoang, rừng sâu,
nước thẳm… thành
nơi sinh cư lập nghiệp
trù phú của biết bao
thế hệ.
- Thi liệu: văn hoá,
văn học dân gian > gợi
nhắc những truyền
thống quí báu của
dân tộc, khơi dậy lớp
trầm tích văn hoá
trong những truyền
thuyết dân gian.
- Bút pháp: huyền
thoại hoá mỗi dáng
núi, hình sông Những
địa danh không đơn
thuần chỉ là những cái
+ Đất Nước ta còn có những dòng sông thơ mộng:
Những con rồng nằm
im góp dòng sông xanh thẳm
Rồng "nằm im" từ bao đời nay mà quê hương có "dòng sông xanh thẳm" cho nước ngọt phù sa, nhiều tôm
cá, mênh mông biển lúa bốn mùa
+ Ngắm núi Bút, non Nghiên, Nguyễn Khoa
Điềm nghĩ về người học trò nghèo, siêng năng, chăm chỉ học tập, tinh thần hiếu học.
“Người học trò nghèo góp cho Đất Nước mình núi Bút non Nghiên”
Núi Bút non
Nghiên tượng trưng
cho truyền thống hiếu học, vượt khó vươn lên của nhân dân
+ Những tên làng, tên núi, tên sông như
"Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm " do những con
người vô danh, bình dị làm nên
Những địa danh ở vùng cực Nam đất
voi về chầu đất tổ Hùng Vương, tạo thành một trăm ngọn núi ở dãy Nghĩa Lĩnh Trong đó một một con quay ngược, bị chém đầu
+ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã 2 lần về thăm Đền Hùng (19 9 1954 và 19
-8 - 1962) Tại đây Người đã có câu nói bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước - Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” Người còn nhắc: “Phải chú ý bảo vệ, trồng thêm hoa, thêm cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm và đẹp đẽ, thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.
- Những dòng sông thơ mộng:
Núi Bút- Non Nghiêng Ở Quảng Ngãi
Trang 6tên mà là số phận,
cảnh ngộ, khát vọng
của nhân dân Lớp
lớp người thay nhau
“hoá thân”, in dấu vào
từng tấc đất, ngọn núi,
dòng sông để làm nên
“dáng hình xứ sở”.
-Vai trò của
nhân dân qua
bốn ngàn năm
lịch sử Đất
Nước?
GV bổ sung
Trên phương diện
nước xa xôi tượng trưng cho tinh thần xả thân vì cộng đồng, đức tính cần cù, siêng năng, dũng cảm trong lao động sáng tạo của nhân dân ta
- Qua cái nhìn của nhà thơ, mỗi danh thắng còn ẩn chứa nét đẹp tâm hồn của nhân dân
Chính nhân dân đã tạo dựng nên Đất nước này, họ đã đặt tên, đã ghi dấu vết cuộc đời mình lên mỗi ngọn núi, dòng sông, tấc đất
nó tượng trưng cho
số phận, mong ước tâm hồn và lối sống của nhân dân, “Và ở đâu….núi sông ta”.
b Vai trò của nhân dân qua bốn ngàn năm lịch sử Đất Nước.
- Trên phương diện văn hoá, cũng chính nhân dân là người lưu giữ và bảo tồn bản sắc văn hoá dân
Sông Ông Đốc hay Sông Đốc là tên một con sông tại huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau Sông dài 58 km,
đổ ra vịnh Thái Lan
Cồn Ông Trang thuộc Điểm du lịch vườn quốc gia mũi Cà Mau nằm ở cửa sông Cái Lớn thông ra bãi bồi phía Tây thuộc xã Viên An, huyện Ngọc Hiển Cồn Ông Trang bao gồm 2 cồn, là điểm du lịch sinh thái, sông nước hấp dẫn.
Núi Bà Đen cao 986 m, cao nhất Nam Bộ thuộc xã Thạnh Tân, huyện Hoà Thành, thị xã Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh
Trang 7thời gian - lịch sử
cũng chính nhân
dân đã “làm nên
đất nước muôn
đời” Chính vì
vậy, khi cảm nhận
Đất Nước bốn
ngàn năm lịch sử,
nhà thơ không
nói đến các triều
đại, các anh hùng
mà nhấn mạnh
đến những con
người vô danh,
bình dị:
- Điểm sơ lịch sử
của Việt Nam
cógiặc ngoại
xâm và nội thù?
Nhân dân ta đã
hành động như
thế nào?
tộc
+Họ giữ và truyền cho
ta hạt lúa ta trồng
Họ chuyển lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái
+ Đại từ “Họ” đặt
đầu câu, nhiều động từ
“giữ, truyền, gánh”
Chính nhân dân là người đã giữ gìn và truyền lại cho các thế
hệ sau mọi giá trị văn hóa tinh thần và vật
chất Từ "hạt lúa",
ngọn lửa, tiếng nói
đến cả "tên xã, tên làng trong mỗi chuyến
di dân".
- Họ có công trong việc chống ngoại xâm, dẹp nội thù
Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm
Có nội thù thì vùng lên đánh bại
Để Đất Nước là Đất Nước nhân dân Đất Nước của nhân dân,
Đất Nước của ca dao thần thoại
Họ giữ yên bờ cõi
và xây dựng cuộc sống hoà bình
c Vẻ đẹp truyền thống của nhân dân
Bà Điểm ở Cà Mau
Họ đắp đập be bờ cho người sau
trồng cây hái trái
Họ gánh theo tên xã, tên làng trong
mỗi chuyến di dân
Môn lịch sử
Nhân dân có công trong việc chống
ngoại xâm, dẹp nội thù
+Dẹp nội thù:
- 938 Ngô Quyền đem quân đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng (Giết Kiều Công Tiễn cầu cứu quân Nam Hán)
Trang 8- Đỉnh cao của
suy tưởng trong
cảm xúc trữ tình
được thể hiện
qua câu thơ
nào?
Vẻ đẹp truyền
thống của nhân
Nguyễn Khoa
Điềm thể hiện
qua những chi
tiết nào?
-Tình yêu là gì?
Em đã đuợc học
chưa? Môn học
nào đã dạy các
em? Vậy bản
chất của tình yêu
là gì?
- Qua bài học
này, em hãy cho
biết trách nhiệm
của mình với sự
nghiệp xây dựng
và bảo vệ tổ quổc
trong thời đại
hôm nay?
- Em hãy nêu vài
nét về nghệ thuật
và ý nghĩa văn
bản
Đoạn “Đất Nước”
thể hiện một cái
trong ca dao, thần thoại
- Đỉnh cao của suy
tưởng trong cảm xúc
trữ tình : “Đất nước này là Đất nước của nhân dân – Đất nước của ca dao thần thoại”
- Từ nền văn học dân gian, nhà thơ đã khám phá ra những vẻ đẹp tâm hồn và tính cách của dân tộc
+ Họ là những con người yêu say đắm và thuỷ chung: “Dạy anh biết yêu em từ thuở trong nôi”,
+ Quý trọng nghĩa tình
(Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội)
+ Kiên gan, bền chí trong công cuộc bảo
vệ đất nước (Biết trồng tre đợi ngày thành gậy - Đi trả thù
mà không sợ dài lâu)
- Kết thúc đoạn thơ là hình ảnh dòng sông với những điệu hò:
Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu
Mà khi về Đất Nước mình thì bắt lên câu hát
Người đến hát khi chèo đò, kéo thuyền vượt thác
Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi
như muốn kéo dài thêm giai điệu ngân nga với nhiều cung
+
C hống ngoại xâm: Trung Quốc, Pháp, phát xít Nhật, đế quốc Mĩ
- Nguyễn Huệ đem quân ra bắc dẹp 20 vạn quân Thanh do Vua Lê Chiêu Thống cầu viện Đồng thời thống nhất đất nước sau cuộc nội chiến kéo dài giữa 2 tập đoàn phong kiến Trịnh-Nguyễn (1627-1672)
- Đế quốc Mĩ độc ác đem quân vào Miền Nam nước với những âm mưu
‘Chiến tranh cục bộ, Việt Nam hoá chiến tranh’
Môn GDCD lớp 10
Bài 12: CÔNG DÂN VỚI TÌNH YÊU, HÔN NHÂN, GIA ĐÌNH
- Tình yêu là dạng tình cảm đặc biệt của con người xuất hiện ở nam và nữ khi đến tuổi trưởng thành
- Biểu hiện của tình yêu.
+ Nhớ nhung, quyến luyến + Tình cảm tha thiết
+ Động cơ mãnh liệt
- Tình yêu chân chính.
- Là tình yêu trong sáng, lành mạnh, phù hợp với quan niệm đạo đức tiến
bộ xã hội
- Biểu hiện :
+ Tình cảm chân thực, quyến luyến, gắn bó
+ Quan tâm đến nhau, không vụ lợi + Chân thành, tôn trọng lẫn nhau + Sự cảm thông, lòng vị tha
Bài 14: CÔNG DÂN VỚI SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC
a Lòng yêu nước là gì ?
- Khái niệm : Lòng yêu nước là tình
yêu quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của tổ quốc
- Lòng yêu nước được bắt nguồn
từ :
+ Tình yêu cha mẹ, anh chị em và mọi người xung quanh
Trang 9nhìn có chiều sâu,
một phát hiện
mới mẻ của
Nguyễn Khoa
Điềm về Đất
Nước : Đất Nước
vừa thiêng liêng
lớn lao, vừa gần
gũi với mỗi con
người chúng ta
bậc của bản trường ca
về Đất Nước
III Tổng kết
- 1 Nghệ thuật + Sử dụng chất liệu văn hoá dân gian: ngôn
từ, hình ảnh bình dị, dân dã, giàu sức gợi
+ Giọng điệu thơ biến đổi linh hoạt
+ Sức truyền cảm lớn
từ sự hòa quyện của chất Chính luận và chất trữ tình
2 2 Ý nghĩa văn bản
- Một cách cảm nhận mới về đất nước, qua
đó khơi dậy lòng yêu nước, tự hào dân tộc, tự hào về nền văn hóa đậm đà bản sắc Việt Nam
+ Tình yêu quê hương
+ Lòng tự hào dân tộc
b Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam
- Là truyền thống cao quý và thiêng liêng
- Là cội nguồn của các giá trị truyền thống khác
- Được hình thành từ trong các cuộc đấu tranh chóng giặc và trong lao động sản xuất
* Sự khác nhau về lòng yêu nước
+ Trước đây : Chống giặc ngoại xâm
là hàng đầu
+ Ngày nay : Xây dựng đất nước giàu mạnh, bảo vệ tổ quốc và phát huy truyền thống yêu nước
- Lòng yêu nước được thể hiện :
+ Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước
+ Tình thương yêu đối với đồng bào, giống nòi, dân tộc
+ Lòng tự hào dân tộc chính đáng + Đoàn kết, kiên cường bất khuất chống giặc
+ Cần cù và sáng tạo trong lao động
- Học sinh cần phải :
+ Giữ gìn, phát huy thuyền thống yêu nước của dân tộc
+ Thể hiện lòng yêu nước của mình
trong học tập, lao động và cuộc sống
d.Củng cố: Kiến thức trọng tâm
+ Phần 1: Sự cảm nhận mới mẻ về đất nước
+ Phần 2: tư tưởng “Đất nước của Nhân dân” được thể hiện qua ba chiều cảm
nhận về đất nước
*Từ không gian địa lí;
* Từ thời gian lịch sử;
* Từ bản sắc văn hóa
Qua đó, nhà thơ khẳng định, ngợi ca công lao vĩ đại của nhân dân trên hành trình dựng nước và giữ nước
e Dặn dò
- Hướng dẫn chuẩn bị bài:
- Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
Trang 10Câu hỏi:
- Điểm khác nhau trong cảm nhận mùa thu xưa và nay
- Chứng minh đất nước ta đau thương mà anh dũng
f Rút kinh nghiệm