Nhằm trang bị kỹ năng sống cho học sinh khi hòa nhập vớicộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng học tập môn Ngữ văn, nâng cao tỉ lệ tốtnghiệp bộ môn Văn nói riêng và tỉ lệ tốt nghiệp của
Trang 1Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Độc lập – Tự do – Hạnh Phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi:
- Hội đồng Sáng kiến trường THPT Phú Riềng
- Hội đồng sáng kiến Ngành Giáo Dục Đào Tạo
- Hội đồng sáng kiến tỉnh Bình Phước
Tôi ghi tên dưới đây:
ST
T Họ và tên
Ngày,tháng, nămsinh
Nơi côngtác
Chứcdanh
Trình độchuyênmôn
Tỷlệ(%)đónggóp vàoviệc tạo rasáng kiến
1 Phạm Thành Công 17.09.1976
TrườngTHPTPhúRiềng
Tổ phó
Cử nhânkhoa họcngànhNgữ văn
100%
Là tác giả đề nghị sáng kiến: “Sử dụng bản đồ tư duy vào việc phân tích
một số dàn bài trong văn Nghị luân xã hội”
Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: PHẠM THÀNH CÔNG
Tổ phó Tổ Ngữ văn Trường THPT Phú Riềng, huyện Phú Riềng, tỉnh Bình PhướcLĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và Đào tạo ngành Ngữ văn
Ngày Sáng kiến được áp dụng lần đầu: Tháng 9 năm 2018
MÔ TẢ BẢN CHẤT SÁNG KIẾN
Trang 2 Thực trạng của vấn đề
Làm văn nghị luận xã hội là rèn luyện tư duy bằng ngôn ngữ, rèn luyện cáchdiễn đạt chính xác, cách dùng từ đúng chỗ, cách thuyết phục người khác một cách hiệuquả Những năng lực này, đặc biệt là năng lực thuyết phục sẽ giúp con người thành đạttrong cuộc sống dù trong bất kì lĩnh vực nào.Văn nghị luận xã hội có tính khoa học vàđòi hỏi tư duy cao, nhất là nhằm kiểm tra khả năng phân tích, tổng họp và tư duy khoahọc mà vẫn đánh giá được khả năng diễn đạt và cảm thụ của học sinh
Nghị luận xã hội thường là những vấn đề rất rộng của đời sống mà đa số họcsinh lại thiếu hiểu biết về xã hội, thiếu vốn sống để viết Hơn nữa nghị luận xã hội hay
có những câu danh ngôn, những khái niệm, thuật ngữ vốn rất trừu tượng nên học sinh
sẽ gặp khó khăn khi phải lí giải ý nghĩa, đồng thời phải trình bày thành một bài văn với
hệ thống lí lẽ, dẫn chứng chặt chẽ, thuyết phục Đó là vấn đề rất khó thực hiện đối vớihọc sinh hiện nay
Nghị luận xã hội là một loại văn phổ biến sử dụng trong nhà trường Đó là chưa
kể làm văn nghị luận xã hội hiện nay đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trongcấu trúc đề thi tốt nghiệp và tuyển sinh các cấp Vì vậy, học làm văn nghị luận xã hội
là một việc làm thiết thực đối với tương lai của mỗi người và có kỹ năng làm vănnghị luận xã hội là một đòi hỏi cấp bách đối với học sinh trung học nói chung và họcsinh lớp 12 nói riêng Nhằm trang bị kỹ năng sống cho học sinh khi hòa nhập vớicộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng học tập môn Ngữ văn, nâng cao tỉ lệ tốtnghiệp bộ môn Văn nói riêng và tỉ lệ tốt nghiệp của toàn trường nói chung, ngườigiáo viên dạy Ngữ văn phải tiến hành song song nhiều công việc, trong đó không thểthiếu việc hình thành kiến thức về bài văn nghị luận xã hội cho học sinh
Để giúp các em học sinh giảm bớt những khó khăn trên, tôi mạnh dạn chia sẻcùng quý thầy cô dạy Ngữ văn, đặc biệt là những quý thầy cô đồng nghiệp sáng kiếncủa mình qua đề tài: “Sử dụng bản đồ tư duy vào việc phân tích một số dàn bài trong văn Nghị luân xã hội” Sáng kiến này viết ra nhằm đổi mới phương pháp học
tập bằng những phương pháp dễ hiểu, dễ áp dụng Đây là một trong những phươngpháp đổi mới phương pháp dạy và học giúp học sinh dễ dàng và hứng thú trong việcviết văn
Tính mới của đề tài
Trong thực tế giảng dạy hiện nay, phần lớn các giáo viên đều ý thức được tầmquan trọng của việc hình thành kiến thức về bài văn nghị luận xã hội và rèn kỹ nănglàm văn nghị luận xã hội cho học sinh Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau
mà việc làm này chưa đạt kết quả như mong muốn Có những giáo viên chỉ chú trọngtrong việc cung cấp kiến thức, dạy cho học sinh cách làm nhưng lại hời hợt trongviệc cho học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết những bài tập cụ thể Và nhưvậy kiến thức học được sẽ không có quá trình vận dụng, trải nghiệm Hạn chế nàyxuất phát từ việc không có thời gian, tâm lí sợ mất thời gian Cũng có những giáoviên lại rất chú trọng đến việc rèn kỹ năng làm văn nghị luận xã hội cho học sinh
Trang 3nhưng lại hời hợt trong khâu cung cấp lý thuyết, hình thành kiến thức về bài văn nghịluận xã hội cho học sinh Còn lại một phần giáo viên dù ý thức được mối quan hệgiữa học và hành, giữa việc cung cấp kiến thức và rèn luyện kỹ năng nhưng lại mắcsai lầm ở chỗ: trong khi hình thành kiến thức về bài văn nghị luận xã hội giáo viêncòn rất máy móc trong việc sử dụng ngữ liệu cho đến việc hình thành kiến thức chocác em Cụ thể là khi thiết kế bài giảng thì chỉ nhất nhất tuân theo một vài bài tậptrong SGK mà không dám mạnh dạn thay đổi ngữ liệu, thay đổi bài tập cho phù hợpvới đối tượng học sinh cụ thể Khi dạy cho học sinh cách làm bài, giáo viên cũng chỉlặp đi lặp lại những cách nói quen thuộc đến nhàm chán và nặng về thuật ngữ chuyênmôn là: đối với kiểu bài này chúng ta sẽ sử dụng các thao tác lập luận như: giải thích,phân tích, bình luận, chứng minh….
Việc sử dụng sơ đồ Grap trong dạy học đã trở nên khá quen thuộc với các giáo
viên Nhưng sử dụng Sơ dồ tư duy trong dạy học và đặc biệt là dạy học Ngữ văn nói
chung, phân môn làm văn nói riêng hiện nay lại là một cách thức khá mới mẻ Trước
đó, ở năm học 2011-2012 trong đề tài “Một số cách thức nhằm khắc sâu kiến thức
văn học cho học sinh lớp 12”, tôi cũng đã đề cập đến việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong
khi giảng dạy các tác phẩm văn học Việc làm này đã có tác dụng rất lớn trong quátrình giúp học sinh ghi nhớ nhanh, ghi nhớ lâu kiến thức văn học Và cũng từ nămhọc đó, chúng tôi đã không ngừng tìm tòi, sáng tạo để tìm ra những cách thức tiếp
tục mở rộng việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong giảng dạy làm văn nghị luận xã hội cho học sinh Trên thực tế, rất nhiều giáo viên dù đã biết đến Sơ đồ tư duy nhưng do việc
thiết kế nó đòi hỏi phải có sự thành thạo về vi tính và cài đặt, sử dụng phần mềmImindMap nên cho đến nay vẫn chưa có nhiều giáo viên sử dụng nó trong giảng dạy
Riêng đối với môn Ngữ văn ở trường chúng tôi, việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong
giảng dạy và học tập cũng rất khiêm tốn, đặc biệt chưa có giáo viên nào vận dụng nótrong phân môn Làm văn
Trong dạy học nói chung và trong dạy làm văn nói riêng, hầu hết giáo viênđứng lớp đều mong muốn những nội dung bài giảng được học sinh ghi nhớ một cáchhoàn hảo Tuy nhiên trên thực tế, đa phần giáo viên lại quan tâm nhiều đến việc làmthế nào cho học sinh hiểu và dễ ghi nhớ, chứ rất ít quan tâm đến việc làm thế nàogiúp học sinh có thể dễ dàng hồi tưởng, tái tạo lại trí nhớ Vì vậy, nội dung của bàihọc thường được ghi chú bằng các kí tự đầu dòng, được diễn đạt một cách rõ ràng,đầy đủ Tuy nhiên cách làm này chỉ có thế giúp học sinh hiểu bài, ghi nhớ (lưu trữthông tin) mà ít giúp được cho quá trình hồi tưởng (tìm lại thông tin) Xuất phát từthực tế này, chúng tôi đã sử dụng thủ thuật ghi nhớ với những “từ khóa”(từ ngữ quantrọng của mỗi ý) để không chỉ giúp học sinh dễ ghi nhớ mà còn giúp các em dễ dànghồi tưởng trí nhớ
Tính mới trong đề tài này là tôi sẽ đưa ra một cách thức, thủ thuật cụ thể đểhình thành kiến thức về bài văn nghị luận xã hội cho học sinh lớp 12 Qua đó góp
Trang 4phần nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn nói chung và phân môn Làm văn nóiriêng cho học sinh Đó là những cách thức và thủ thuật như:
* Sử dụng Sơ đồ tư duy để xây dựng dàn ý của bài văn.
* Sử dụng hệ thống các từ khóa và liên kết các từ khóa thành chuỗi dễ ghi nhớ,
có khả năng gợi nhớ cho học sinh
Giải pháp
I Về bản đồ tư duy
1.Khái niệm bản đồ tư duy
Bản đồ tư duy (Mind Map) là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh
để mở rộng và đào sâu các ý tưởng.
Kĩ thuật này gọi là Mind Mapping và được phat triển bởi Tony Buzan (1960)
Ông giải thích: “Trí nhớ đều dựa trên hình ảnh và sự liên kết Mọi người không phụ thuộc lứa tuổi, giới tính đều có khả năng này nên mỗi người đều có một bản đồ của riêng mình Bản đồ đó giúp ích cho mỗi người, cho công việc, cuộc sống và xã hội”
“Một hình ảnh bằng nghìn từ”, “Trăm nghe không bằng một thấy”
2 Nguyên lí của bản đồ tư duy
Hình ảnh + Liên tưởng àLiên kết + Tưởng tượng à Sáng tạo
Việc sử dụng các từ khóa, chữ số, màu
sắc và hình ảnh đã đem lại công dụng
lớn vì đã huy động cả bán cầu não phải
và trái cùng hoạt động Sự kết hợp này
sẽ làm tăng cường các liên kết giữa hai
bán cầu não, và kết quả là tăng cường
trí tuệ và tính năng sang tạo của chủ
nhân bộ não (khi nói về người bạn
than thì nhắm mắt lại chúng ta không
nhìn thấy chữ “người bạn thân”mà là
hình ảnh người bạn đó)
Bản đồ tư duy đã thể hiện ra bên ngoàicách thức mà não bộ chúng ta hoạtđộng Đó là liên kết, liên kết và liênkết Mọi thông tin tồn tại trong não bộcủa con người đều cần có các mối nối,liên kết để có thể được tìm thấy và sửdụng Khi có một thông tin mới đượcđưa vào, để được lưu trữ và tồn tại,chúng cần kết nối với các thông tin cũ
đã tồn tại trước đó
HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ NÃO
Trang 53 Lợi ích của sơ đồ tư duy
Trong thời đại ngày nay, nguồn tài liệu học tập, nghiên cứu như:sách, tạp chí, báo, các kỷ yếu, …rất phong phú Thêm vào đó là sựphát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ thông tin, chúng ta đangtiếp xúc với nguồn kiến thức mênh mông của thế giới Bên cạnh đó,chúng ta thường xuyên phải ghi nhớ, tổng hợp hay phân tích mộtvấn đề bằng nhiều phương pháp như kẻ bảng, gạch đầu dòng các
ý chính, vẽ sơ đồ tổng hợp,…nhưng nó chưa bao giờ được hệ thống
và được nghiên cứu kỹ lưỡng, mà chỉ được dùng tản mạn trong giớihọc sinh trước các mùa thi
Vì vậy, trong công tác giáo dục, ngoài vấn đề truyền đạt kiến thức cho học sinh,chúng ta cần hướng học sinh đến một phương pháp học tập tích cực và tự chủ để lĩnhhội tri thức, và giáo viên cũng cần có phương pháp nghiên cứu để luôn cập nhật kịpthời tri thức của thế giới Với “biển thông tin” như thế, để tiếp cận tốt cần có phươngpháp giúp hệ thống lại những kiến thức đó Việc xây dựng được một “hình ảnh” thểhiện mối liên hệ giữa các kiến thức, sẽ mang lại những lợi ích đáng quan tâm về cácmặt: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo…Mộttrong những công cụ hết sức hữu hiệu để tạo nên các “hình ảnh liên kết” là Bản đồ
Tư duy – MindMap Bài viết này, xin giới thiệu phương pháp bản đồ tư duy do
Tony Buzan đề xuất, được mệnh danh là “công cụ vạn năng cho bộ não” là
phương pháp ghi chú đầy sáng tạo, hiện đang được ngành giáo dục khuyến khích đưavào thực hiện trong giảng dạy và học tập
Bản đồ tư duy (Mindmap) là phương pháp được đưa ra như là một phương tiệnmạnh để tận dụng khả năng ghi nhận hình ảnh của bộ não Đây là cách để ghi nhớ chitiết, để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồ phânnhánh Phương pháp này được phát triển vào cuối thập niên 60 (thế kỷ 20) bởi TonyBuzan, giúp ghi lại bài giảng mà chỉ dùng các từ then chốt và các hình ảnh Cách ghichép này nhanh, dễ nhớ và dễ ôn tập hơn
Phương pháp này khai thác khả năng ghi nhớ và liên hệ các dữ kiện lại với nhaubằng cách sử dụng màu sắc, một cấu trúc cơ bản được phát triển rộng ra từ trung tâm,chúng dùng các đường kẻ, các biểu tượng, từ ngữ và hình ảnh theo một bộ các quy tắcđơn giản, cơ bản, tự nhiên và dễ hiểu Với một Bản đồ tư duy, một danh sách dàinhững thông tin đơn điệu có thể biến thành một bản đồ đầy màu sắc, sinh động, dễnhớ, được tổ chức chặt chẽ Nó kết hợp nhịp nhàng với cơ chế hoạt động tự nhiên củanão chúng ta Việc nhớ và gợi lại thông tin sau này sẽ dễ dàng, đáng tin cậy hơn so vớikhi sử dụng kỹ thuật ghi chép truyền thống
Trang 6MindMap 10 điều nên học từ Albert Einstein Bản đồ tư duy là một phương pháp học hiệu quả trong giáo dục
Mindmap Learn
Ưu điểm: So với các cách thức ghi chép truyền thống, thì phương pháp bản đồ tư
duy có những điểm vượt trội như sau:
− Ý chính sẽ ở trung tâm và được xác định rõ ràng
− Quan hệ hỗ tương giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận Ý càng quan trọng thì sẽ nằm
vị trí càng gần với ý chính
− Liên hệ giữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị giác
− Ôn tập và ghi nhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn
− Thêm thông tin (ý) dễ dàng hơn bằng cách vẽ chèn thêm vào bản đồ
− Mỗi bản đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ
− Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng, bất chấp thứ
tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanh chóng và linh hoạtcho việc ghi nhớ
− Có thể tận dụng hỗ trợ của các phần mềm trên máy tính
4 Lập bản đồ tư duy:
Một bản đồ tư duy hoạt động giống như cách mà bộ não chúng ta hoạt động.Mặc dù, bộ não có thể xử lý hầu hết các sự kiện phức tạp, song nó lại dựa trên cácnguyên tắc hết sức đơn giản Đó là lý do tại sao, tạo ra các Bản đồ Tư duy lại dễ dàng
và thú vị, bởi vì chúng theo nhu cầu sẵn có và năng lực tiềm tàng của bộ não chứkhông phải là đối lập với chúng Vậy, bộ não có những nhiệm vụ gì then chốt trongviệc tạo ra Bản đồ Tư duy? Rất đơn giản là: Tưởng tượng và liên kết
Bảy bước để tạo nên một bản đồ tư duy:
Trang 7Bước 1: Bắt đầu từ TRUNG TÂM của một tờ giấy trắng và kéo sang một bên.
Tại sao? Bởi vì bắt đầu từ trung tâm cho bộ não, sự tự do để trải rộng một cách chủđộng và để thể hiện phóng khoáng hơn, tự nhiên hơn
Bước 2: Dùng một HÌNH ẢNH hay BỨC TRANH cho ý tưởng trung tâm Tại
sao? Do một hình ảnh có giá trị tương đương cả nghìn từ và giúp ta sử dụng trí tưởngtượng của mình
Bước 3: Luôn sử dụng MÀU SẮC Tại sao? Bởi vì màu sắc cũng có tác dụng
kích thích não như hình ảnh Màu sắc mang đến cho Bản đồ Tư duy những rung độngcộng hưởng, mang lại sức sống và năng lượng vô tận cho tư duy sáng tạo và nó cũngthật vui mắt
Bước 4: Nối các NHÁNH CHÍNH tới HÌNH ẢNH trung tâm, và nối các nhánh
cấp hai, cấp ba với nhánh cấp một và cấp hai, v.v Tại sao? Bởi vì, như ta đã biết, bộnão làm việc bằng sự liên tưởng Nếu ta nối các nhánh lại với nhau, sẽ hiểu và nhớnhiều thứ dễ dàng hơn rất nhiều
Bước 5: Vẽ nhiều nhánh CONG hơn đường thẳng Tại sao?Vì chẳng có gì mang
lại sự buồn tẻ cho não hơn các đường thẳng Giống như các nhánh cây, các đườngcong có tổ chức sẽ lôi cuốn và thu hút được sự chú ý của mắt hơn rất nhiều
Bước 6: Sử dụng MỘT TỪ KHÓA TRONG MỖI DÒNG Bởi, các từ khóa mang
lại cho Bản đồ Tư duy của ta nhiều sức mạnh và khả năng linh hoạt cao Mỗi từ haymỗi hình ảnh đơn lẻ giống như một cấp số nhân, mang đến cho những sự liên tưởng vàliên kết của nó diện mạo đặc biệt
Bước 7: Dùng những HÌNH ẢNH xuyên suốt Bởi vì giống như hình ảnh trung
tâm, mỗi hình ảnh cũng có giá trị của một ngàn từ Vì vậy, nếu ta chỉ có mười hình ảnhtrong Bản đồ Tư duy của mình thì nó đã ngang bằng với mười nghìn từ của những lờichú thích
II Sử dụng bản đồ tư duy vào việc lập dàn ý cho văn nghị luận xã hội
1 Lợi ích bản đồ tư duy trong giờ học văn
Từ trước đến nay, phần lớn học sinh của chúng ta đều học bài trong tập học vàghi nhớ theo kiểu truyền thống, sử dụng con chữ để ghi chép Tuy nhiên phải thấyrằng đây là một cách ghi chú đó không mấy hiệu quả Nó mất nhiều thời gian, lạikhông giúp cho người học ghi nhớ bài tốt, vì nó không kích thích được sự liên tưởng,tưởng tượng của học sinh Đó là chưa kể nó không thể giúp cho người học tối ưu hoásức mạnh của bộ não Phương pháp truyền thống chỉ có thể tận dụng não trái màkhông tận dụng được ưu thế của não phải
Trong khi đó, Sơ đồ tư duy giúp cho học sinh tiết kiệm được thời gian vì nó chỉ tận dụng những từ khoá Không chỉ có vậy, Sơ đồ tư duy còn tận dụng được nguyên tắc của “Trí nhớ siêu đẳng” (Adam Khoo) Sơ đồ tư duy có rất nhiều hình ảnh giúp
người học dễ hình dung về kiến thức cần nhớ Vì “trí nhớ của con người làm việctheo hình ảnh Do đó, chúng ta có khuynh hướng nhớ hình hơn nhớ từ Hình ảnhtrong tâm trí càng rõ ràng sống động bao nhiêu, chúng ta càng nhớ về hình ảnh đó
Trang 8bấy nhiêu” (Adam Khoo (Tác giả), Trần Đăng Khoa, Uông Xuân Vy (Dịch giả), Tôi tài giỏi, bạn cũng thế!, tái bản lần thứ 12, NXB Phụ nữ, 2011) Mặt khác, Sơ đồ tư
duy còn hiển thị sự liên kết giữa các ý tưởng một cách rất rõ ràng “Thay cho những
từ ngữ tẻ nhạt, sơ đồ tư duy cho phép chúng ta làm nổi bật các ý tưởng trọng tâmbằng việc sử dụng những màu sắc, kích cỡ, hình ảnh, đa dạng” (Tác giả Adam Khoo,
dịch giả Trần Đăng Khoa, Uông Xuân Vy, Tôi tài giỏi, bạn cũng thế!, NXB Phụ nữ,
2011, trang 85) Với việc sử dụng nhiều màu sắc, giúp học sinh phát huy trí tưởng
tượng sáng tạo đầy phong phú của mình Việc sử dụng Sơ đồ tư duy, học sinh tận
dụng được cả chức năng của não trái lẫn não phải khi học Như vậy, nó sẽ trở thànhmột công cụ học tập vận dụng được được sức mạnh của bộ não, giúp học sinh nhớ
bài rất tốt.Từ những lợi ích trên, việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong giảng dạy nói
chung và giảng dạy môn Ngữ văn nói riêng là điều có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Vì
vậy, khi soạn giảng giáo án, giáo viên nên chú trọng đến việc chuẩn bị Sơ đồ tư duy
và hướng dẫn cho học sinh tự vẽ Sơ đồ tư duy.
2 Ứng dụng bản đồ tư duy trong giảng dạy
Bản đồ tư duy là một công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổthông cũng như ở các bậc học cao hơn vì chúng giúp giáo viên và học sinh trong việctrình bày các ý tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông qua biểu đồ,tóm tắt thông tin của một bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệ thống lại kiến thức đãhọc, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng mới…
Bản đồ tư duy là công cụ lý tưởng cho việc giảng dạy và trình bày các kháiniệm trong lớp học Bản đồ tư duy giúp giáo viên tập trung vào vấn đề cần trao đổi chohọc sinh, cung cấp một cái nhìn tổng quan về chủ đề mà không có thông tin thừa Họcsinh sẽ không phải tập trung vào việc đọc nội dung trên Slide, thay vào đó sẽ lắngnghe những gì giáo viên diễn đạt Hiệu quả giảng bài sẽ được tăng lên
Có một điều thú vị, trong quá trình giảng dạy giáo viên có thể thêm ngay vàobản đồ tư duy bài giảng của mình những ý tưởng hay, đột phá mà giáo viên chợt nghĩ
ra hay từ sự đóng góp của học sinh Giáo viên làm việc này bằng cách thêm từ khoávào nhánh tương ứng hoặc tạo ra một nhánh mới
3 Chuẩn bị tài liệu, bài tập phát trên lớp học
Bản đồ tư duy là công cụ giảng dạy lý tưởng, giúp ta phân phát tài liệu bài tậptrong lớp học, vì trong sơ đồ tư duy sẽ chứa thông tin ngắn gọn, màu sắc, hình ảnhcùng với cách bố trí trực quan hấp dẫn sẽ cuốn hút các học sinh ngay lập tức.Mindmap cung cấp cái nhìn tổng quan, ngắn gọn về một chủ đề, làm cho ngay cảnhững vấn đề phức tạp nhất cũng trở nên dễ hiểu và thú vị
4 Khuyến khích thảo luận và suy nghĩ độc lập
Theo nghiên cứu của trường tiểu học Cambridge gần đây, đánh giá rằng việctương tác trong lớp học và lắng nghe học sinh là yếu tố quan trọng để giúp học sinhsuy nghĩ độc lập MindMap là công cụ lí tưởng hỗ trợ cho các cuộc thảo luận trong
Trang 9lớp, vì bản chất bản đồ tư duy khuyến khích các học sinh tập trung liên kết
giữa các chủ đề cũng như hình thành lan tỏa ý tưởng và ý kiến của họ.
5 Đánh giá học sinh qua bản đồ tư duy trong học tập
MindMap là một công cụ quan trọng, giúp ta đánh giá kiến thứccủa học sinh trước và sau bài giảng về một chủ đề cụ thể Qua đó,người giáo viên có thể theo dõi sự hiểu biết của học sinh Bản đồ tưduy khuyến khích học sinh thể hiện ý tưởng theo sự hiểu biết của cánhân và tự đánh giá bản thân sau buổi học
Bản đồ tư duy còn là công cụ hữu ích đê giúp cho học sinh đạt kết quả học tậptốt hơn, cải thiện khả năng nhớ Quan trọng hơn là công việc ghi chép của học sinh sẽđột phá đáng kể giúp tiết kiệm thời gian của mình
Đầu tiên, MindMap là công cụ ghi chép thông tin vô cùng hiệu quả Ta đã từngtrải qua cảm giác bị quá tải vì số lượng bài học cần ghi chép ngày càng nhiều và gặpkhó khăn để ghi nhớ chúng Bản đồ tư duy đề xuất cách ghi thông tin chỉ bằng TỪKHOÁ, sau đó liên kết các kiến thức, ý tưởng một cách trực quan Mọi thông tin chỉthể hiện trên một trang giấy sẽ cho ta BỨC TRANH TOÀN CẢNH lượng kiến thứccủa môn học Sau buổi học, học sinh nhìn qua là có thể ôn lại
Làm bài tập sử dụng MindMap để lên kế hoạch cho chủ đề, dàn ý cụ thể
sau đó phát triển ý tưởng nhanh chóng và hầu như là vô tận Cấu trúc lan toả củaMindMap cho phép ý tưởng tuôn trào, học sinh chỉ việc viết ra, sắp xếp theo ý chính.Điều đặc biệt là với Bản đồ tư duy, não ta sẽ tập trung hoàn toàn vào chủ đề viết màkhông bị xao lãng
Kích thích sự sáng tạo và giải quyết vấn đề khi gặp phải vấn đề khó,
theo bản năng ta sẽ trở nên hốt hoảng và lo lắng Lúc này tim sẽ đập nhanh hơn và cảmthấy căng thẳng Thay vì “ép” não mình tìm ngay giải pháp, ta hãy dùng MindMap để
vẽ ra nhiều khả năng và lựa chọn cho vấn đề Học sinh có thể thông qua MindMap tìmđược giải pháp nhanh nhất, dễ nhất và tốt nhất dành cho mình
Tony Buzan – cha đẻ của Bản đồ tư duy khuyên rằng ta nên ghi ra tất cả ýtưởng dù là ngẫu nhiên, điên rồ hay ngớ ngẩn Chính những ý tưởng này sẽ kích hoạtTIỀM NĂNG SÁNG TẠO vô tận bên trong mỗi chúng ta
Tăng khả năng thuyết trình cho học sinh, khi còn là học sinh rất ngạiphải thuyết trình vấn đề nào đó trước bạn bè Bản đồ tư duy là cho các em cảm thấy tựtin, không mất bình tĩnh trước đám đông Khi chọn MindMap làm giải pháp thuyếttrình, ta không phải mất thời gian đọc từng Slide nhàm chán Thay vào đó, dùngMindMap để ghi lại TỪ KHOÁ và HÌNH ẢNH Việc này kích hoạt kỹ năng diễn đạt
và khả năng nhớ của ta Công việc thu yết trình sẽ trở nên tự nhiên hơn và ta sẽ cónhiều thời gian để giao tiếp với bạn bè của mình hơn
Tôi đưa ra so sánh với phương pháp cũ về văn nghị luận xã hội và bản đồ tuy duy trong việc lập dàn ý như sau:
Trang 10Đề: Tuổi trẻ học đường suy nghĩ và hành động để góp phần giảm thiểu tai nạn
giao thông
Lập dàn ý theo phương pháp cũ:
I Mở bài
- Đặt vấn đề: trong nhiều năm trở lại đây, vấn đề tai nạn giao thông đang là điểm
nóng thu hút nhiều sự quan tâm của dư luận bởi mức độ thiệt hại mà vấn đề này gâyra
- Nhận thức: tuổi trẻ học đường - những công dân tương lai của đất nước cũngphải có những suy nghĩ và hành động để góp phần giảm thiểu tai nạn giao thông
II Thân bài
1 Thực trạng tai nạn giao thông ở Việt Nam hiện nay?
Tai nạn giao thông và những thiệt hại do tai nạn gây ra đang là nổi lo và vấn đềbức xúc của toàn xã hội Đó là thiệt hại về sinh mạng, thiệt hại về nhân lực, trí tuệ,gây tổn thương về tinh thần xã hội, về vật chất, tiền của và cả nỗi đau thể xác, tinhthần dai dẳng Điều ấy đã và đang đặt ra cho toàn xã hội, đặc biệt là thế hệ tuổi trẻhơn bao giờ hết phải nêu cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm để chung sức kiềmchế, đẩy lùi những nguy cơ trên
2 Hậu quả của vấn đề:
+ Thiệt hại lớn về người và của, để lại những thương tật vĩnh, viễn cho các cánhân và hậu quả nặng nề cho cả cộng đồng
+ Gây đau đớn, mất mát, thương tâm cho người thân, xã hội
3 Nguyên nhân của vấn đề:
+ Ý thức tham gia giao thông của người dân còn hạn chế, chiếu hiểu biết vàkhông chấp hành nghiêm chỉnh luật lệ giao thông (lạng lách, đánh võng, vượt đèn đỏ,coi thường việc đội mũ bảo hiểm )
+ Thiếu hiểu biết về các quy định an toàn giao thông (lấy trộm ốc vít đường ray,chiếm dụng đường )
+ Sự hạn chế về cơ sở vật chất (chất lượng đường thấp, xe cộ không đảm bảo antoàn )
+ Đáng tiếc rằng, góp phần gây ra nhiều tai nạn giao thông, còn có những bạn họcsinh đang ngồi trên ghế nhà trường
4 Hành động của tuổi trẻ học đường góp phần giảm thiểu tai nạn giao thông:+ Tham gia học tập luật giao thông đường bộ ở trường lốp Ngoài ra, bản thân mỗingười phải tìm hiểu, nắm vững thêm các luật lệ và quy định đảm bảo an toàn giaothông
+ Chấp hành nghiêm chỉnh quy định về an toàn giao thông: không lạng lách, đánhvõng trên đường đi, không đi xe máy khi chưa có bằng lái, không vượt đèn đỏ, điđúng phần đường, dừng đỗ đúng quy định, khi rẽ ngang hoặc dừng phải quan sát cẩn
Trang 11thận và có tín hiệu báo hiệu cho người sau biết, đi chậm và quan sát cẩn thận khi quangã tư.
+ Đi bộ sang đường đúng quy định, tham gia giúp đỡ người già yếu, người tàn tật
và trẻ em qua đường đúng quy định
+ Tuyên truyền luật giao thông
III Kết bài
- An toàn giao thông là hạnh phúc của mỗi người, mỗi gia đình và toàn xã hội
- Tuổi trẻ học đường cần góp phần vào an toàn giao thông
Nhược điểm của cách ghi chép cũ
-Từ khóa bị chìm khuất: không nắm được khái niệm trọng tâm cũng như các
mối liên kết của nó
-Khó nhớ nội dung: vì chỉ có một màu đơn điệu và một chuỗi dài không có gì
đặc biệt
-Lãng phí thời gian: ghi chép và đọc lại những cái không cần thiết
-Không kích thích não sáng tạo: cản trở não tìm các mối liên kết, làm cho não
có cảm giác “đã xong”
Hậu quả:
• Mất khả năng tập trung
• Mất tự tin vào bản thân
• Đánh mất sự ham mê học hỏi vốn có ở trẻ nhỏ
Lập dàn ý theo bản đồ tư duy:
Trang 12Sau khi hoàn thành sản phẩm cho học sinh lên thuyết trình lại sơ đồ mà giáoviên đã thiết kế cho cả lớp nghe và thực hành theo.
Tiết thực hành tại lớp sau khi học sinh đã được hướng dẫn
Trang 13 Ưu điểm của bản đồ tư duy
Phương pháp này khai thác cả hai khả năng của não bộ: Đây là một kĩ thuật đểnâng cao cách ghi chép Bằng cách dung bản đồ tư duy, tổng thể của vấn đề đượcchỉ ra dưới dạng một hình vẽ, trong đó các đối tượng liên hệ với nhau bằng cácđường nối Với cách biểu diễn như vậy, các dữ liệu được ghi nhớ và hấp thụ dễdàng, nhanh chóng hơn.Ý chính sẽ ở trung tâm và được xác định rõ ràng
Quan hệ tương hỗ giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận Ý càng quan trọng thì sẽnằm vị trí càng gần với ý chính
- Liên hệ giữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị giác
- Ôn tập và ghi nhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn
- Thêm thông tin (ý) dễ dàng hơn bằng cách vẽ chèn thêm vào sơ đồ
- Mỗi sơ đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ
- Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng, bất chấpthứ tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanh chóng và linhhoạt cho việc ghi nhớ
- Có thể tận dụng hỗ trợ của các phần mền trên máy tính
Thiết kế sơ đồ tư duy cho nghị luận xã hội
Với nhiều lợi ích như trên đã phân tích, Sơ đồ tư duy hiện nay đang được một
số giáo viên sử dụng trong giảng dạy ở những bộ môn khác nhau Trong tiết học làm
văn nghị luận xã hội, Sơ đồ tư duy được sử dụng trong xác lập dàn ý cho một đề văn
cụ thể Sơ đồ tư duy là một kiểu chú thích, một mặt tận dụng những từ khoá mặt khác
còn dùng hình ảnh, màu sắc để tăng khả năng hình dung kiến thức của người học Một
cách điển hình, Sơ đồ tư duy có cấu trúc như sau:
Dòng chảy thông tin trong Sơ đồ tư duy
* Các tiêu đề vẽ theo chiều kim đồng hồ
* Các điểm chính, chi tiết phụ nằm trong mỗi tiêu đề sắp xếp từ trên xuống