Ngu van 8 - HK II

- Thể hiện khí phách ngang tàn , mangdáng dấp một đế vương - Diễn tả thấm thía nỗi nhớ tiếc khônnguôi của con hổ đối với những cảnhkhông bao giờ còn thấy được nữa Làm nổi bật sự tương ph

à n: 20 Ngày soạn : 10/01/2009

Tiết : 73, 74 V¨n b¶n:

( Thế Lữ)

I, Mục tiêu cần đạt: Giúp hs

- Cảm nhận được niềm khát khao tự do mãnh liệt , nỗi chán ghét sâu sắc cái thực tại tù túng , tầmthường , giả dối được thể hiện trong bài thơ qua lời con hổ bị nhốt ở vườn bách thu.ù

- Thấy được bút pháp lãng mạn đầy truyền cảm của nhà thơ

II, Chuẩn bị

- GV : dự kiến khả năng tích hợp : Phần văn với bài Oâng đồ , một số thể thơ tự do ; phần Tiếng việtqua bài Câu nghi vấn ; phần TLV qua bài Viết đoạn văn trong vb thuyết minh

- HS : Học bài , soạn bài

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ : ( Kiểm tra việc soạn bài của hs )

3, Bài mới :

Yêu cầu hs đọc phần chú thích sgk

GV giới thiệu vài nét về khái niệm “ thơ mới” và vài nét

về tác giả Thế Lữ

GV cùng hs đọc ( yêu cầu khi đọc chú ý đến giọng điệu

phải phù hợp với nội dung cảm xúc của mỗi đoạn thơ )

Giải thích từ khó

(?) Khi mượn lời con hổ ở vườn bách thú , nhà thơ muốn

ta liên tưởng điều gì về con người ?

- Liên tưởng đến tâm sự con người

(?) Phương thức biểu đạt của vb này là gì ? ( bc)

(?)Ở đây , năm đoạn thơ diễn tả dòng tâm sự tập trung

vào mấy ý và nêu nội dung của từng ý ?

- Đoạn 1,4 – tâm trạng của con hổ trong vườn bách thú

- Đoạn 2,3 Nỗi nhớ thời oanh liệt

- Đoạn 5 : Khao khát giấc mộng ngàn

(?) Hãy quan sát bài thơ nhớ rừng chỉ ra những điểm mới

của hình thức bài thơ này so với các bài thơ đã học ,

chẳng hạn thơ Đường luật ?

Gọi hs đọc đoạn 1

(?) Hổ cảm nhận những nổi khổ nào trong khi bị nhốt

trong cũi sắt ở vườn bách thú ?

- Nỗi khổ không được hoạt động , trong một không gian

tù hãm thời gian kéo dài ( ta nằm dài … dần qua)

I,Đọc, tìm hiẻu chung

- Nỗi nhục bị biến thành trò chơi cho thiên hạ tầm thường

- Nỗi bất bình vì bị ở chung cùng với bọn thấp kém

(?) Trong đó , nỗi khổ nào có sức biến thành khối căm

hờn ? Vì sao ?

- Vì hổ là chúa tể của muôn loài , đang tung hoành chốn

nước non hùng vĩ , nay lại bị nhốt trong cũi sắt

(?)Khối căm hờn ấy biểu hiện thái độ sống như thế nào

Gọi hs đọc khổ 4

(?) Cảnh vườn bách thú được diễn tả qua những chi tiết

nào ?

-Hoa chăm , cỏ xén , lối phẳng cây trồng – Dải ngước đen

giả suối , chẳng thông dòng – Len dưới nách những mô

gò thấp kém

(?) Em có nhận xét gì về từ ngữ , giọng điệu của 2 khổ thơ

này ?

(?) Qua các chi tiết đó cho ta thấy cảnh vườn bách thú

hiện ra dưới cái nhìn của chúa sơn lâm ntn?

(?) Từ hai đoạn thơ vừa phân tích , em hiểu gì về tâm sự

của con hổ ở vườn bách thú , từ đó là tâm sự của con

người ?

Gọi hs đọc đoạn 2, 3

(?) Cảnh sơn lâm được gợi tả qua những chi tiết nào ?

(?) Nhận xét về cách dùng từ trong những lời thơ này ?

- Điệp từ với , các động từ ( gào , thét )

(?) Hình ảnh chúa tể của muôn loài hiện lên như thế nào

giữ không gian ấy ?

Ta bước chân lên , dõng dạc , đường hoàng – Lượn tấm

thân như sóng cuộn nhịp nhàng – Vờn bóng âm thầm , lá

gai , cỏ sắt – Trong hang tối , mắt thần khi đã quắc – là

khiến cho mọi vật đều im hơi

(?) Có gì đặc sắc trong từ ngữ , nhịp điệu của những lời

thơ miêu tả chúa tể của muôn loài ?

- Các từ ngữ gợi tả hình dáng , tính cách hổ Nhịp thơ

ngắn , thay đổi

(?) Từ đó hình ảnh chúa tể của muôn loài được khắc hoạ

mang vẻ đẹp ntn?( Đọc đoạn thơ tả cảnh rừng , nơi con

hổ đã từng sống thời oanh liệt )

(?) Cảnh rừng ở đây là cảnh của thời điểm nào ? ( Những

đêm , những ngày mưa , những bình minh , những chiều )

(?) Cảnh sắc trong mỗi thời điểm có gì nổi bật ?

- Đêm vàng , ngày mưa chuyển bốn phương ngàn , bình

 Hổ vô cùng căm uất , ngao ngán

- Sử dụng một loạt từ ngữ liệt kê, liêntiếp , với cách ngắt nhịp dồn dập ở 2 câuđầu , giọng điệu giễu nhại , chánchường , khinh miệt

- Tất cả chỉ là đơn điệu , đều chỉ là nhântạo , do bàn tay sửa sang , tỉa tót của conngười chứ không phải là thế giới của tựnhiên to lớn , mạnh mẽ , bí hiểm

 Chán ghét thực tại tù túng , tầmthường , giả dối Khao khát đượcsống tự do

2, Nỗi nhớ thời oanh liệt

- Bóng cả , cây già , gió ngàn , nguồn hétnúi , thét khúch trường ca dữ dội

- Con hổ hiện ra với vẻ đẹp oai phonglẫm liệt , dũng mãnh vừa mềm mại vừauyển chuyển

minh cây xanh nắng gội , những chiều lênh láng máu sau

rừng

(?) Từ đó , thiên nhiên hiện lên như thế nào ?

- Rực rỡ , huy hoàng , náo động , hùng vĩ , bí ẩn

(?) Giữa thiên nhiên ấy , chúa tể của muôn loài sống 1

cuộc sống ra sao ?

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới

Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt

(?) Đại từ ta lặp lại trong các lời thơ trên có ý nghĩa gì ?

(?) Trong đoạn thơ này , điệp từ ( đâu ) kết hợp với

thán( than ôi……nay còn đâu ? ) có ý nghĩa gì ?

(?) Đoạn thơ này xuất hiện những câu thơ thất mới lạ Em

thích nhất câu thơ nào ? Vì sao ?

- Nào đâu những đêm vàng bên suối

- Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan ?

- Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Làm nổi bật sự tương phản , đối lập gay gắt hai cảnh

tượng , hai thế giới , nhà thơ đã thể hiện nỗi bất hoà sâu

sắc đối với thực tại và niểm khát khao tự do mãnh liệt của

nhân vật trữ tình Đó là tâm trạng của nhà thơ lãng mạn ,

đồng thời cũng là tâm trạng chung của người dân Việt

Nam mất nước khi đó Họ cảm thấy lời con hổ trong bài

thơ chính là tiếng lòng sâu kín của họ

Gọi hs đọc khổ thơ cuối

(?) Giấc mộng ngàn của con hổ hướng về một không gian

ntn?

- Oai linh , hình vĩ , thênh thang Nhưng đó là không gian

trong mộng

(?) Câu thơ cảm thán mở đầu có ý nghĩa gì ?

- -Bộc lộ trực tiếp nỗi tiếc nhớ cuộc sống tự do

(?) Từ đó giậc mộng ngàn của con hổ là giậc mộng ntn?

- Mãnh liệt , to lớn , nhưng đau xót , bất lực

(?) Nỗi đau từ giấc mộng ngàn to lớn ấy phản ánh khát

vọng mãnh liệt nào của con hổ ở vườn bách thú cũng là

của con người ?

(?) tâm sự nhớ rừng của con hổ ở vườn bách thú , em hiểu

những điểm sâu sắc nào trong tâm sự của con người ?

- Thể hiện khí phách ngang tàn , mangdáng dấp một đế vương

- Diễn tả thấm thía nỗi nhớ tiếc khônnguôi của con hổ đối với những cảnhkhông bao giờ còn thấy được nữa

Làm nổi bật sự tương phản , đốilập gay gắt hai cảnh tượng , hai thế giới ,nhà thơ thể hiện nỗi bất hoà đối với thựctại và niềm khát khao tự do mạnh liệt

3, Khao khát giấc mộng ngàn

- Khao khát cuộc sống chân thực cuộcsống của chính mình , trong xứ sở củachính mình

- Đó là khát khao giải phóng , khát vọngtự do

IV, Ghi nhớ : Sgk

4, Củng cố : HD_HS trả lời câu hỏi 4 trong sgk

5, HDHT : Học thuộc bài thơ , phần ghi nhớ trong sgk Soạn bài “ Quê hương”.

- Hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu nghi vấn Phân biệt câu nghi vấn với các kiểu câu khác

- Nắm vững chức năng chính của câu nghi vấn : dùng để hỏi

Gọi hs đọc vd sgk

(?) Trong đoạn trích trên , câu nào là câu nghi

vấn ?

- câu : Sáng nay người ta đấm u có đau lắm

không ? ; Thế làm sao u cứ khóc mãi mà không

ăn khoai? ; Hay là u thương chúng con đói quá?

(?) Những đặc điểm hình thức nào cho biết đó là

câu nghi vấn ?

- Hình thức câu nghi vấn trên thể hiện ở dấu

chấm hỏi

- Và còn thể hiện ở những từ nghi vấn như :

không, làm sao , hay là

(?) Câu nghi vấn trên dùng để làm gì ?

- Dùng để hỏi ( bao gồm cả tự hỏi như câu trong

Truyện kiều : “ Người đâu gặp gở làm chi , trăm

năm biết có duyên gì hay không?”

(?) Trong những trường hợp nào dùng câu nghi

vấn ?

- Trong giao tiếp , khi có những điều chưa biết

hoặc còn hoài nghi , người ta sử dụng câu nghi

vấn để yêu cầu trả lời giải thích

(?) Hãy đặt một vài câu nghi vấn ? (Hs tự làm )

(?) Hãy nêu đặc điểm và hình thức nghi vấn ?

( sgk)

(?) Bài tập 1 yêu cầu chúng ta phải làm gì ?

( HSTLN)

(?) Nêu yêu cầu của bài tập 2 ? ( hstln)

Gọi hs đọc bài tập 3 ( HSTLN)

(?) Nêu yêu cầu bài tập 4

II, Luyện tập

Bài tập 1 : Xác định câu nghi vấn và đặc điểm

hình thức của nó

a, Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không ?

b, Tại sao con người lại phải khiêm tốn như thế ?

c, văn là gì ? , Chương là gì ?

d, Chúng mình muốn cùng tớ đùa vui không ? ; Đùa trò gì ? ; Cái gì thế ? ; Chị cốc béo xù đứng trước cửa nhà ta đấy hả ?

Bài tập 2 : Căn cứ vào từ : hay ở các câu

- Trong câu nghi vấn từ hay không thể thay thế bằng từ hoặc được Nếu thay từ hay trong câu nghi vấn bằng từ hoặc thì câu trở nên sai ngữ

pháp hoặc biến thành một câu trần thuật có ýnghĩa khác hẳn

Bài tập 3 : Không , vì không phải là câu nghi vấn

Câu ( a ) và ( b) có từ nghi vấn như có …không ,tại sao , nhưng kết cấu chứa những từ này chỉ làmchức năng bổ ngữ trong 1 câu

- Trong câu ( c) , ( d) có từ nào ( cũng) , ai ( cũng)là những từ phiếm định

* Lưu ý : trong tiếng việt , tổ hợp X củng như ai cũng , gì cũng , nào cũng , sao cũng , âu cũng , bao giờ cũng , bao nhiêu cũng … bao giờ cũng có

ý nghĩa khẳng định tuyệt đối ( vd : Ai cũng thấythế )

Bài tập 4 : Khác nhau về hình thức : có …không ;

đã … chưa Khác về ý nghĩa : câu thứ 2 có giả định là ngườiđược hỏi trước đó có vấn đề về sức khoẻ , nếuđiều giả định này không đúng thì câu trả lời trởnên vô lí Câu thứ nhất không hề có giả định đó

VD : Cái áo này có cũ ( lắm ) không ? ( đ )

- Cái áo này đã cũ ( lắm ) chưa? (đ)

- Cái áo này có mới ( lắm ) không ? ( đ)

- Cái áo này đã mới ( lắm) không ? ( s)

4, Củng cố : Nêu đặc điểm và hình thức của câu nghi vấn ?

5, HDHT : Học thuộc chi nhớ , làm hết bài tập còn lại Soạn bài “ Câu nghi vấn” (tiếp).

- HS : soạn bài , học bài

III, Tiến trình lên lớp

(?) Em hiểu thế nào là đoạn văn ?

- Đoạn văn là một phần của vb gồm một số câu có

cùng đề tài liên kết nhau theo một thứ tự nội bộ nhất

định Tuỳ vào phạm vi giới hạn của vấn đề mà mỗi

văn bản có số lượng đoạn văn có thể có dung lượng

dài ngắn khác nhau

Gọi hs đọc đoạn văn ( a)

(?) Ở đoạn văn a câu nào là câu chủ đề các câu còn

lại có nhiệm vụ gì ?

- Câu 1 là câu chủ đề Câu 2 cung cấp thông tin về

lượng nước ngọt ít ỏi Câu 3 cho biết lượng nước âùy

bị ô nhiễm Câu 4 nêu sự thiếu nước ở ácc nước

trên thế giới thứ 3 Câu 5 dự baó

- Như vậy , các câu sau bổ sung thông tin làm rõ câu

chủ đề Câu nào cũng nói về nước

Gọi hs đọc đoạn văn ( b)

(?) Hãy tìm từ ngữ chủ đề và cách sắp xếp của các

câu trong đoạn văn ?

- Từ ngữ chủ đề là Phạm văn Đồng , các câu tiếp

I, Bài học

1, Nhận dạng đoạn văn thuyết minh

Đoạn a : Câu 1 là câu chủ đề Câu 2 cung

cấp thông tin về lượng nước ngọt ít ỏi Câu 3cho biết lượng nước âùy bị ô nhiễm Câu 4 nêusự thiếu nước ở các nước trên thế giới Câu 5dự baó

- Như vậy , các câu sau bổ sung thông tin làmrõ câu chủ đề Câu nào cũng nói về nước

Đoạn b: - Từ ngữ chủ đề là Phạm văn Đồng ,

các câu tiếp theo cung cấp thông tin về PhạmVăn Đồng theo lối liệt kê các hoạt động đãlàm

theo cung cấp thông tin về Phạm Văn Đồng theo lối

liệt kê các hoạt động đã làm

Gọi hs đọc đoạn văn ( a) phần 2

(?) Hãy nêu nhược điểm của đoạn văn ?

- Còn sắp xếp lộn xộn

(?) Nếu giới thiệu cây bút bi thì nên giới thiệu ntn?

Đoạn văn trên nên tách đoạn và mỗi đoạn viết lại

ntn?

- Trước hết phải giới thiệu cấu tạo : Muốn thế phải

chia từng bộ phận :: Ruột bút bi ( phần quan trọng

nhất , vỏ bút , các loại bút bi khác

+ Phần ruột bút bi: gồm đầu bút và ông mực, loại

mực đặc biệt

+ Phần vỏ: gồm ống nhựa hoặc sắt để bọc ruột bút

bi và làm cán viết Phần này gồm ông , nắp bút có

lò so

(?) Qua đó , chúng ta phải tách ra làm mấy đoạn ?

Hãy sửa lại đoạn văn vào vở ? ( 2 đoạn)

Gọi hs đọc đoạn ( b)

(?) Chỉ ra những chổ không hợp lí trong đoạn văn ?

(Sắp xếp lộn xôn )

(?) Nên giới thiệu đàn bàn ằng phương pháp nào ?

Từ đó nên tách làm mấy đoạn ?

- Phương pháp phân loại Nên tách làm 3 đoạn

(?) Mỗi đoạn nên viết như thế nào ?

Phần bóng đèn , đui đèn , dây điện , công tắc ; p hần

chao đèn , phần đế đèn

(?) Hãy sửa lại đoạn văn trên?

(?) Khi làm bài văn thuyết minh cần chú ý điều gì ?

Khi viết đoạn văn cần trình bày ra sao và sắp xếp ý

như thế nào ? ( Ghi nhớ sgk)

(?) Bài tập 1 yêu cầu chúng ta phải làm gì ?

(?) Muốn có kiến thức để làm bài văn này , em sẽ

phải làm gì ? ( tìm hiểu , điều cha , quan sát , ghi

chép

(?) Em dự định sẽ trình bày theo những ý lớn nào ? (

HSTLN)

(?) Gọi hs đọc yêu cầu bài tập 2 ?

2, Sửa lại các đoạn văn thuyết minh chưa chuẩn

Đoạn 1 : sắp xếp lộn xộn

- Trước hết phải giới thiệu cấu tạo Muốn thếphải chia từng bộ phận : Ruột bút bi ( phầnquan trọng nhất , vỏ bút , các loại bút bi khác+ Phần ruột bút bi: gồm đầu bút và ông mực,loại mực đặc biệt

+ Phần vỏ: gồm ống nhựa hoặc sắt để bọc ruộtbút bi và làm cán viết Phần này gồm ông ,nắp bút có lò so

Đoạn 2 : Sắp xếp lộn xôn

* Sửa lại :+ Phần bóng đèn , đui đèn , dây điện , côngtắc

+ Phần chao đèn + Phần đế đèn

II, Ghi nhớ : sgk

Bài tập 1 : - Tên trường , ngày thành lập

- Vị trí , diện tích của trường , đóng ở đâu ?

- Các khu vực của trường : phòng Giám hiệu ,số phòng học , vườn trường , thư viện

- Các lớp học ( số lượng , mội khối mấy lớp).Số lượng giáo viên , nam , nữ

- Các thành tích của trường trong đào tạo , thiđua

- Vị trí của nhà trường trong đời sống xh ở địaphương Tình cảm của em đối với trướng

Bài tập 2 : Giới thiệu về cuộc đời hoạt động

cách mạng của Bác Tình cảm của Bác dành cho nhân dân Tình cảm của nhân dân đối với Bác

4, Củng cố : Khi viết đoạn văn cần trình bày ntn? Các ý trong đoạn văn sắp xếp ra sao ?

5, HDHT: Về học thuộc phần ghi nhớ , Hoàn thành hết bài tập còn lại

Soạn bài Thuyết minh về 1 phương pháp (c¸ch lµm)

à n: 21 Ngày soạn : 17/01/2009

Sưu tầm chùm thơ viết về Quê hương của Tế Hanh

- HS : học bài , sạon bài

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ : Đọc diễn cảm bài thơ Nhớ rừng ? Cho biết nội dung của bài thơ đó ?

3, Bài mới : Quê hương là nguồn cảm hứng lớn trong suốt cuộc đời của Tế Hanh Dưới ngòi bút của ông ,

nguồn cảm hứng này đã tạo thành một dòng chảy tâm tình với nhiều bài thơ nổi tiếng Bài thơ Quê hươnglà sáng tác mở đầu cho mạch cảm hứng viết về quê hương xứ sở của Tế Hanh Ở thời điểm sáng tác bàithơ này , nhà thơ còn rất trẻ , đang phải sống xa quê Oâng mượn lời thơ để diễn tả nỗi nhớ quê da diếtkhông nguôi Vậy nỗi nhớ quê đó được thể hiện ntn? Tiết học hôm nay , cô cùng các em đi tìm hiểu

(?) Em hãy nêu sơ lược vài nét về tác giả , tác phẩm ?

( SGK)

Gv cùng hs đọc ( Khi đọc chú ý về cảm hứng quê

hương trong thơ Tế Hanh)

Giải thích từ khó

(?) Hãy nhâän xét về thể thơ và bố cục của bài thơ Quê

hương? (Bài thơ thuộc thể tám chữ , gồm nhiều khổ ,

gieo vần ôm và vần liền ) Bố cục : 2 phần

+ Phần 1 : 3 khổ đầu – Hình ảnh quê hương

+ Phần 2 : Khổ còn lại – Nỗi nhớ quê hương

(?) Mỗi nội dung đó được thể hiện bằng phương thức

biểu đạt chính nào ?

- Phương thức miêu tả ( phần đầu )

- Phương thức biâểu cảm ( phần sau)

Gọi hs đọc phần đầu

(?) Tác giả đã giới thiệu chung về làng quê của tác giả

ntn? Làng tôi vấn làm nghề chài lưới

I,Đọc, tìm hiẻu chung

Nước bao vây cách biển nửa ngày sông

(?) Vậy về hình ảnh làng hài được vẽ bằng mấy nét

chính ? ( 2 nét chính ) - Cảnh dân chài bơi thuyết đi

đánh cá

- Cảnh thuyền và người về bến

* Từ đoạn thơ diễn tả cảnh dân chài bơi thuyền đi

đánh cá , hãy cho biết

(?) Làng chày lưới được miêu tả qua hình ảnh nổi bật

nào ? ( chiếc thuyền và cánh buồm )

(?) Người dân chài ra khơi trong thời điểm nào và thời

tiết ra sao ? (Thời tiết đẹp và ra khơi vào buổi sớm

mai )

(Khi trời trong , gió nhẹ , sớm mai hồng

Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá )

(?) Chiếc thuyền ra khơi được miêu tả ntn?

- Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã ,Phăng mái

chèo mạnh mẽ vượt trường giang

(?) Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì ?

- So sánh và sử dụng 1 loạt từ : ( hăng , phăng , vượt )

(?) Chi tiết nào đặc tả con thuyền ?

Cánh buồn giương to như mãnh hồn làng

Rướn thân trắng bao la thâu góp gió

(?) Có gì độc đáo trong chi tiết này ?

- Dùng phép so sánh , ẩn dụ gợi liên tưởng con thuyền

như mang linh hồn , sự sống của làng chài

(?) Qua phân tích cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cả

cho ta thấy phong cảnh thiên nhiên và con người ở đây

ntn?

- Phong cảnh thiên nhiên tươi sáng , vừa là bức

tranh lao động đầy hứng khởi và dào dạt sức

sống

Đọc đoạn thơ tả cảnh thuyền và người về bến cho

biết:

(?) Cảnh dân làng đón thuyền cá trở về được thể hiện

qua những câu thơ nào ?

Ngày hôm sau , ồn ào trên bến đỗ

Khắp dân làng tấp nập đó ghe về

Nhờn trời biển lặng cá đầy nghe

Những con cá tươi ngon thân bạc trắng

(?) Qua đó , ta thấy khung cảnh lao động ở đây như thế

nào ? (Bức tranh lao động náo nhiệt , đầy ắp niềm vui

1, Hình ảnh quê hương

Khi trời trong , gió nhẹ , sớm mai hồng Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trườnggiang

So sánh và sử dụng một loạt từ( hăng , phăng , vượt )

Cánh buồn giương to như mãnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió Dùng phép so sánh , ẩn dụ gợi liêntưởng con thuyền như mang linh hồn , sựsống của làng chài

Phong cảnh thiên nhiên tươi sáng ,vừa là bức tranh lao động đầy hứng khởi vàdào dạt sức sống

- Bức tranh lao động náo nhiệt , đầy ắpniềm vui và sự sống , trong đó có cả lờicảm tạ chân thành đất trời đã sóng yênbiển lặng để người dân chài trở về an toàn

- Người dân chài nơi đây mang vẻ đẹp vàsự sống nồng nhiệt của biển cả

- Dùng phép nhân hoá Cảm nhận conthuyền như một cơ thể sống , như một phần

và sự sống , trong đó có cả lời cảm tạ chân thành đất

trời đã sóng yên biển lặng để người dân chài trở về an

toàn )

(?) Người dân chài làn da ngăm rám nắng gợi tả bằng

những chi tiết nào của người vùng biển ?

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm

(?) Cảm nhân của em về người dân chài từ những chi

tiết điển hình đó ? (Người đi biển lâu ngày tắm nắng gió

ở những vùng đại dượng xa xôi khiến cơ thể khoẻ

mạnh , rắn rỏi )

- Người dân chài nơi đây mang vẻ đẹp và sự sống nồng

nhiệt của biển cả

(?) Có gì đặc sắc về về nghệ thuật trong lời thơ : Chiếc

thuyền im bến mỏi trở về nằm – Nghe chất muối thấm

dần trong thớ vỏ ? (Dùng phép nhân hoá Cảm nhận

con thuyền như một cơ thể sống , như một phần sự sống

lao động ở làng chài , gắn bó mật thiết với sự sống con

người ở đây )

(?) Từ đó , em cảm nhận được vẻ đẹp nào trong tâm hồn

người viết những lời thơ trên ?

- Tâm hồn nhạy cảm , tinh tế , lắng nghe được sự sống

âm thầm trong những sự vật của quê hương

Gọi hs đọc đoạn cuối

(?) Trong xa cách , lòng tác giả nhớ tới những điều gì

nơi quê hương ? Biển , cá , cánh buồm , mùi biển

(?) Một cuộc sống như thế nào được gợi lên từ các chi

tiết đó ? (Đẹp và thanh bình )

(?) Có thể cảm nhận cái mùi nồng mặn trong nỗi nhớ

quê của tác giả như thế nào ? (Đó là mùi riêng của

làng biển được cảm nhận bằng tấm tình trung hiếu của

người con xa quê )

(?) Lời thơ “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá” có

thể diễn tả như thế nào ? Khi đó nó có ý nghĩa gì ?

- Nhấn mạnh cả nỗi nhớ quê lẫn đặc điểm của làng quê

(?) Từ đó ta thấy một nỗi nhớ quê ntn?

- Cụ thể , thắm thiết , bền bỉ

(?) Học qua bài thơ Quê hương , em cảm nhận đựoc

những điều tốt đẹp nào của sự sống và lòng người ?

- Bức tranh tươi đẹp , khoẻ khoắn trong sự sống àng

chài

- Tấm lòng yêu quê trong sáng đằm thắm của con người

sự sống lao động ở làng chài , gắn bó mậtthiết với sự sống con người ở đây

2, Nỗi nhớ quê hương

- Biển , cá , cánh buồm , mùi biển

- Đó là mùi riêng của làng biển được cảmnhận bằng tấm tình trung hiếu của ngườicon xa quê

Cụ thể , thắm thiết , bền bỉ

IV, Ghi nhớ : sgk

(?) Từ đó em hiểu gì về nhà thơ Tế Hanh – tác giả bài

thơ này ? ( HSTLN)Tinh tế trong cảm thụ cuộc sống

làng quê

Nồng hậu , thuỷ chung với quê hương

(?) Em học tập được gì từ nghệ thuật thể hiện tình cảm

quê hương từ bài thơ này ? ( HSTLN)( chân thành ,

thắm thiết trong cảm xúc Tạo dựng những hình ảnh

chân thực , vứa mới lạ , khoẻ khoắn để thể hiện nội

tâm)

4, Củng cố: Bài thơ có những đặc sắc gì nỗi bật ?

Từ nghệ thuật đó làm nổi bật lên nội dung gì của bài thơ ?

5, Dặn dò : Học thuộc lòng bài thơ ,nội dung bài thơ

Sưu tầp , chép lại một số câu thơ , đoạn thơ về tình cảm quê hương mà em thích nhất

• Soạn bài “ Khi con tu hú”

II, Chuẩn bị

- Dự kiến khả năng tích hợp : Phần Tiếng việt qua bài Câu nghi vấn ; tập làm văn qua bài Thuyếtminh về một phương pháp ( Cách làm )

- Một số bài thơ có liên quan : Từ ấy( Tố Hữu ) , Người bạn tù thổi sao ( HCM)

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ : Đọc thuộc lòng – diễn cảm bài thơ Quê hương của Tế Hanh

Đây là bài thơ tả cảnh hay tả tình ? Vì sao ?

- Hình ảnh nào trong bài thơ gây cho em ấn tượng và xúc động nhất ? Vì sao ?

3, Bài mới :

Gọi hs đọc phần chú thích dấu sao

(?) Em hãy nêu vài nét về thân thế sự nghiệp của tác giả ?

(sgk)

Gv cùng hs đọc ( yêu cầu Chú ý thay đổi giọng đọc Đoạn

đầu với gịng vui , náo nức , phấn chấn , đoạn sau với giọng

bực bội và các từ ngự cảm thán )

Giải thích từ khó

(?) Khi con tu hú được viết trong hoàn cảnh đặc biệt nào ?

- Được viết trong nhà lao thừa phủ ( Huế ) khi tác giả đang

hoạt động cách mạng , mới bị bắt

(?) Nên hiêu nhan đề của bài thơ ntn? Hãy viết một đoạn

văn có bốn chữ đầu là “ Khi con tu hú” để tóm tắt nội dung

bài thơ ?

- Khi con tu hú gọi bầy là khi mùa hè đến , người tù cách

mạng ( nhân vật trữ tình ) càng cảm thấy ngột ngạt trong

phòng giam chật chội , càng thèm khát cháy bỏng cuộc

sống tự do tưng bừng ở bên ngoài Tên bài thơ đã gợi mở

cảm xúc của toàn bài

(?) Bài thơ này được viết theo thể thơ gì ? Hình thức thơ ấy

có diễn tả cảm xúc ntn?

I,Đọc, tìm hiẻu chung

- Thể thơ lục bát Diễn tả cảm xúc tha thiết , nồng hậu của

tâm hồn

(?) Bài thơ này chia làm mấy đoạn ? Nêu nội dung từng

phần ?

- Đoạn 1 : Cảnh mùa hè

- Đoạn 2 : tâm trạng người tù

(?) Hãy xác định phương thức biểu đạtt chính của mỗi đoạn

và của toàn bài ?

- Đoạn 1 : Chủ yếu là miêu tả

- Đoạn 2 : Biểu cảm

- Toàn bài : kết hợp miêu tả và biểu cảm

Gọi hs đọc đoạn 1

(?) Thời gian mùa hè được gợi tả bằng những âm thanh nào

?

- Tiếng tu hú / tiếng ve sâu

(?) Trong bài thơ Bếm lửa của BẰNG Việt cũng có tiếng

chim tu hú : Tu hú ơi chẳng đến ở cùng ba – Kêu chi hoài

trên những cảnh đồng xa Theo em , có gì giống nhau và

khác nhau trong cảm nhận tiếng chim tu hú ở hai nhà thơ

Tâố Hữu và Bằng Việt ?

- Giống nhau : Tiếng tu hú đều gợi không gian đồng

quê gần giũ , thân thuộc Đều là âm thanh được

đón nhận bởi tình thương mến

- Khách nhau :

+ Trong thơ BV , tiếng tu hú gợi nhớ về những kỉ niệm

thân thương của tình bà cháu nơi quê nhà

+ Trong thơ TH , tiếng chim tu hú là âm thanh báo hiệu

mùa hè sôi động được cảm nhận từ tâm hồn yêu sống ,

khát khao tự do của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh

ngộ tù đày

(?) Mùa hè còn được gợi tả qua dấu hiệu điển hình nào của

không gian Không gian ấy nhuốm những màu sắc nào ?

- Vàng ( Bắp rây vàng hạt )

- Hồng ( đầy sân nắng đào)

- Xanh ( TrờiXanh càng rộng càng sao )

(?) Những sản vật điển hình nào của mùa hè được gợi nhắc

?

- Lúa chim đang chín

- Trái cây ngọt dần

- Bắp dây vàng hạt

(?) Một sự sống như thế nào được gợi lên từ những âm

II, Đọc, hiểu văn bản

a, Cảnh mùa hè

+ Aâm thanh : Tiếng tu hú / tiếng ve sâu

thanh , màu sắc , sản vật đó?

- Một sự sống tưng bừng rộn rã , thanh bình , Tràn trề

nhựa sống

(?) Bầu trời hạ cao xanh , nơi những tiếng sáo diều vạng

trong lời thơ : Trời xanh càng rộng càng cao – Đôi con diều

sáo lộn nhào từng không ? gợi lên một không gian như thế

nào ? ( phong khoáng , tự do )

(?) Tác giả đã cảm nhận rõ nát cảnh tượng đó của mùa hè

từ trong nhà tù Điều đó cho thấy năng lực tâm hồn nào

của nhà thơ ntn?

- Nồng nàn tình yêu cuộc sống

- Tha thiết với cuộc sống tự do

- Nhạy cảm với mọi biến cố của cuộc đời

(?) Năng lực yêu quí tự do còn được Tố Hữ thể hiện trong

những vần thơ nào khác mà em biết ?

Cô đơn thay là cảnh thân tù

Tai mở rộng và , lòng nghe rạo rực

Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức

Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu

Gọi hs đọc đoạn cuối

(?) Khi nhà thơ viết : Ta nghe hè dậy bên lòng , em hiểu

nhà thơ đã đón nhận cảnh tươi đẹp của mùa hè bằng thính

giác hay bằng sức mạnh của tâm hồn ?

- Bằng sức mạnh tâm hồn , bằng tấm lòng

(?) Từ đó có thể hình dung trạng thái tâm hồn tác giả ntn?

- Nồng nhiệt với tình yêu cuộc sống tự do

(?) Con người muốn đạp tan phòng giam hãm khi nghe hè

dậy bên lòng còn vì lí do gì khác ?

- Cảm giác bực bội, u uất trong nhà giam chật chội thiếu

sinh khí

(?) Nhận xét về cách diễn đạt lời thơ này , Ý nghĩa của

cách diễn đạt này ?

- Bộc lộ thẳng thắn ,trực tiếp cảm xúc của lòng mình

- Dùng câu cảm thán liên tiếp, dùng một loạt động từ ,

cách ngắt nhịp đổi khác thường cho thấy trạng thái căng

thẳng cao độ đang diễn ra trong tâm hồn người tù mất tự do

(?) Mở đầu và kết thúc bài thơ đều có tiếng chim tu hú kêu

, nhưng tâm trạng người tù khi nghe tiếng tu hú kêu thể

hiện ở câu đầu và câu cuối khác nhau ntn? Vì sao ?

( HSTLN)

- Tiếng chim tu hú mở đầu bài thơ gợi ra bức tranh mùa hè

+ Màu sắc :

- Vàng ( Bắp rây vàng hạt )

- Hồng ( đầy sân nắng đào)

- Xanh( Trời Xanh càng rộng càng sao )

+ Sản vật :

- Lúa chim đang chín

- Trái cây ngọt dần

- Bắp dây vàng hạt

Một sự sống tưng bừng rộn rã ,thanh bình , Tràn trề nhựa sống Qua đó

ta thấy được một thế giới tự do , phóngkhoáng )

b, Tâm trạng của nguời tù

- Cảm giác bực bội, u uất trong nhàgiam chật chội thiếu sinh khí

- Bộc lộ thẳng thắn ,trực tiếp cảm xúccủa lòng mình

- Dùng câu cảm thán liên tiếp, dùng mộtloạt động từ , cách ngắt nhịp đổi khácthường cho thấy trạng thái căng thẳngcao độ đang diễn ra trong tâm hồn ngườitù mất tự do

trong tưởng tượng với tâm trạng náo nức bồn chồn của nhà

thơ

- Tiếng chim tu hú ở câu kết gợi cảm xúc khác hẳn : u uất ,

nôn nóng , khắc khoải – Tâm trạng của kẻ bị cưỡng đoạt tự

do , bị tách rời cuộc sống

- Vì : Vì 2 tâm trạng được khơi dậy từ hai không gian hoàn

toàn khác nhau : tự do và mất tự do

(?) Em cảm nhận điều mãnh liệt nào diễn ra trong tâm hồn

con người từ những lời cuối cùng của bài thơ khi con tu

hú ?

- Thèm khát cao độ cuộc sống tự do

- Tâm hồn đang cháy lên khát vọng yêu sống , yêu tự do

(?) Hai đoạn thơ , một thiên về tả cảnh , một thiên về tả

tình nhưng đều là tiếng nói của một tâm hồn Em cảm

nhận được những điều cao đẹp nào từ tâm hồn ấy ?

- Lòng yêu sống , niềm khát khao tự do cháy bỏng của

người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù đày

(?) Theo em , những tác dụng của thơ lục bát đem lại cho

bài thơ này là gì ? ( HSTLN)

- Có ưu thế diễn tả cảm xúc tha thiết , nồng cháy của tâm

hồn

- Giàu nhạc điệu

- Dễ đọc , dễ thuộc , dễ nhớ

(?) Tình yêu cuộc sống và khát vọng tự do là cảm xúc

thường gặp trong thơ từ của nhiều chiến sĩ cách mạng

Trong vốn thơ của mình , em còn biết những vần thơ nào

như thế ? ( HS tự bộc lộ )

Thèm khát cao độ cuộc sống tự

do Tâm hồn đang cháy lên khát vọngyêu sống , yêu tự do

III , Ghi nhớ : sgk

4, Củng cố :

- Nêu nội dung của bài thơ ?

- Theo em cái hay của bài thơ được thể hiện nổi bật ở những điểm nào ?

5, Dặn dò: học thuộc bài thơ và phần ghi nhơ

- Viết một đoạn văn ngắn tả cảnh mùa hè nơi em ơ.û

- Chép và đọc thêm một số bài thơ của TH

- Soạn bài “ Tức cảnh Pác Bó”

Gọi hs đọc vd sgk

(?) Hãy tìm những câu có từ nghi vấn trong những ví

dụ trên ?

a, Những người muôn năm cũ / Hồn ở đâu bao giờ ?

b, Mày định nói cho cha mày nghe đấy à?

c, Có biết không ? ; Lính đâu? ; Sao bay giám để nó

chạy xồng xộc vào đây như vậy ? ;Không cần phép

tắc gì nữa à?

d, Cả đoạn trích là câu nghi vấn

e, Con gái tôi vẽ đấy ư? Chả lẽ lại đúng là nó , cái

con mèo hay lục lọi ấy ?

(?) Hãy xác định chức năng của câu nghi vấn trong

 Bộc lộ cảm xúc

b, Mày định nói cho cha mày nghe đấy à?

 Bộc lộ cảm xúc

* Nhận xét về dấu kết thúc : Không phải tất

(?) Nhận xét về dấu kết thúc những câu nghi vấn trên

?

- Không phải tất cả các câu nghi vấn đều kết thúc

bằng dấu chấm hỏi Câu nghi vấn thứ 2 ở (e) kết

thúc bằng dấu chấm than , chức không phải là dấu

chấm hỏi

(?) Qua phân tích các vd trên , hãy khái quát chức

năng của câu nghi vấn và dùng dấu cuối câu ? ( ghi

nhớ sgk)

cả các câu nghi vấn đều kết thúc bằng dấuchấm hỏi , có trường hợp câu nghi vấn kếtthúc bằng dấu chấm , dấu chấm than hoặcdấu chấm lững

II, Ghi nhớ : sgk

III, Luyện tập.

GV HD: HS lµm c¸c BT (nhãm HS) – Tr×nh bµy vµ nhËn xÐt gi÷a c¸c nhãm

Bài tập 1 : Tìm câu nghi vấn và công dụng của những câu nghi vấn đó

a, Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư ? ( Bộc lộ cảm xúc )

b, Trong khổ thư chỉ riêng “ Than ôi!” không phải là câu nghi vấn

* Phủ định ; bộc lộ cảm xúc

c, Sao ta không ngắm sự biệt li theo tâm hồn một chiếc lá nhẹ nhàng rơi ?

Cầu khiến ; bộc lộ cảm xúc

d, Oâi, nếu thế thì còn đâu là quả bóng bay? ( phủ định , bộc lộ cảm xúc )

Bài tập 2

a, Sao cụ lo xa quá thế ? ; Tội gì bây giờ nhịn đói mà tiền để lại ? ; Aên mãi hết đi thì đến lúc chết lấy

gì mà lo liệtu

* Câu 1 phủ định ; câu 2 : khẳng định ; câu 3 : phủ định

b, Cả đàn bò giao cho thằng bé không ra người , không ra ngợm ấy , chăn dắt làm sao?

* Bộc lộ sụ băn khoăn ngần ngại

c, Ai bảo thảo một tự nhiên không có tình mẫu tử ? (Khẳng định )

d, Thằng bé kia , mày có việc gì ? ; Sao lại đến đây mà khóc ? ( dùng để hỏi)

 Trong những câu nghi vấn đó , câu c1thể thay thế được bằng một câu không phải là câunghi vấn có ý nghĩa tương tự

a, Sao cụ phải lo xa quá thế ; không nên nhịn đói mà tiền để lại ; Aên hết thì lúc chết lấy gì mà loliệu

b, Không biết chắc là thằng bé có thể chăn dắt được đàn bò hay không

c, Thảo mộc tự nhiên có tình mẫu tử

Bài tập 3 : Đặt câu nghi vấn không dùng để hỏi

a, Bạn có thể kể cho mình nghe nội dung của bộ phim “ cánh đồng hoang được không ?

b, ( Lão Hạc ơi!) Sao đời lão khốn cùng đến thế

Bài tẫp : Trong nhiều trường hợp giao tiếp , những câu như vậy dùng để cào Người nghe không nhấtthiết phải trả lời , có thể đáp lại bằng một lời chào khác

4, Củng cố : Nêu những chức năng của câu nghi vấn ? Nhận xét về cách dùng dấu kết thúc câu nghi vấn ?

5, Dặn dò : Học thuộc lòng ghi nhớ

- Hoàn thành hết bài tập còn lại

- Soạn bài tiếp theo :Câu cầu khiến

- Thầy và trò cùng sưu tầm một số tạp chí , báo : khoa học và đời sống , Aên uống

III, Tiến trình tổ chức

cũng có thể làm theo Cách trình bày phần này cần

cụ thể , tỉ mỉ , dễ hiểu để người đọc cứ theo đó mà

làm

- đồ chơi em bé đá bóng bằng quả thông , phần dạy

cách làm có 5 bước : cách tạo thân , đầu , làm mũ ,

cách làm bàn tay , chân , cách làm quả bóng , gắn

hình người lên sân cỏ

(?) Phần yêu cầu thành phẩm thiết không ? Vì sao

-Phần này cũng rất cần để giúp người làm so sánh

và điều chỉnh , sửa chửa thành phần của mình

Gọi hs đọc mục b

(?) Văn bản thuyết minh hướng dẫn cách nấu món

ăn gì ? ( Canh rau ngót nấu với thịt lợn nạc)

(?) Phần nguyên liệu được giới thiệu có gì khác với

cách làm đồ chơi “ em bé đá bóng” ? Vì sao ?

- Cần nguyên liệu , ngoài ra còn thêm phần định

lượng bao nhiêu củ , quả , bao nhiêu gam , ki lô

gam tuỳ theo số bát , đĩa , số người ăn , mâm

(?) Phần cách làm có gì khác với cách làm ở mục a?

Vì sao?

b.Cách nấu canh rau ngọt với thịt lợn nạc

+ Phần nguyên liệu : thêm phần định lượngbao nhiêu củ , quả , bao nhiêu gam , ki lô gamtuỳ theo số bát , đĩa , số người ăn , mâm +Cách làm : Đặc biệt chú ý đến trình tự trướcsau , đến thời gian của mỗi bước ( không đượcphép thay đổi tuỳ tiện nếu không muốn thànhphẩm kém chất lượng

+ Yêu cầu thành phẩm : Chú ý 3 mặt : trạngthái , màu sắc , mùi vị

Gọi hs đọc vb a

(?) Văn bản thuết minh hướng dẫn đồ chơi gì ?

(?) Các phần chủ yếu của văn bản thuyết minh một

phương pháp làm là gì ? Phần nào là quan trọng nhất

? Vì sao ?

- Vb thuyết minh kiểu loại này gồm 3 phần chủ yếu :

1, Nguyên liệu

2, Cách làm

3, yêu cầu thành phần

(?) Phần nguyên liệu nêu ra để làm gì , có cần thiết

không ? (không thể thiếu nếu không thuyết minh ,

giới thiệu đầy đủ các nguyên liệu thì không có điều

kiện vâät chất để tiến hành chế tác sản phẩm Nếu

chỉ nêu phương pháp , cách thức làm thì sẽ không

tránh khỏi trừu tượng )

(?) Phần cách làm được trình bày như thế nào ? Theo

trình tự nào ?

- Bao giờ cách làm cũng quan trọng nhất vì nội dung

phần này giới thiệu đầy đủ và tỉ mỉ cách chế tác

hoặc cách chơi , cách tiến hành để người đọc

I, Bài học

1, Giới thiệu một phương pháp ( cách làm)

a Cách làm đồ chơi “Em bé đá bóng” bằng qủa khô

- Vb thuyết minh kiểu loại này gồm 3 phầnchủ yếu :

1, Nguyên liệu

2, Cách làm

3, yêu cầu thành phần

- Đặc biệt chú ý đến trình tự trước sau , đến thời

gian của mỗi bước ( không được phép thay đổi tuỳ

tiện nếu không muốn thành phẩm kém chất lượng )

(?) Phần yêu cầu thành phẩm được giới thiệu có gì

khác với a ? Vì sao?

- Chú ý 3 mặt : trạng thái , màu sắc , mùi vị

(?) Nhận xét về lời văn của avà b ?

- Lời văn cần ngắn gọn , chuẩn xác

(?) Vậy để Giới thiệu được một phương pháp ( cách

làm nào đó đòi hỏi người viết phải ntn? Khi thuyết

minh cần trình bày theo mấy phần và lời văn phải

ntn? ( Ghi nhớ sgk )

II, Ghi nhớ : sgk

III, Luyện tập

GV HD: HS lµm c¸c BT (nhãm HS) – Tr×nh bµy vµ nhËn xÐt gi÷a c¸c nhãm

Bài tập 1 :

Mb : Giới thiệu khái quát trò chơi

TB : Số người chơi , dụng cụ chơi

- Cách chơi ( luật chơi) thế nào là thắng , thế nào là thua , thế nào thì phạm luật

- Yêu cầu đối với trò chơi

KB : Nêu cảm nhận của mình về trò chơi đó

Bài tập 2 :

* Cách đặt vấn đề : Bài viết đưa ra số liệu trang in hàng năm trên thế giới để từ đó thấy được mức độkhổng lồ của núi tư liệu mà con người cần phải nghiên cứu , tìm hiểu

- Giới thiệu những cách đọc chủ yếu : Từ đầu đến được vấn đề

- Tiếp theo cho đến có ý chí : Giới thiệu những cách đọc chủ yếu hiện nay Hai cách đọc thầm theodòng và theo ý Những yêu cầu và hiệu quả của phương pháp đọc nhanh

- Phần còn lại : Những số liệu , dẫn chứng về kết quả đọc nhanh

* Bài viết giới thiêu cách đoạ nhanh nhất : Không đọc theo hàng ngang mà mắt luôn chuyển độngtheo đường dọc từ trên xuống dưới Cách đọc này giúp ta nhìn toàn bộ thông tin chứa trong trang sách Đọc toàn bộ bài viết và tiếp thu toàn bộ nội dung

+ Ý 2,3 là nội dung thuyết minh chủ yếu , quan trọng nhất của vb thuyết về phương pháp này Cáccon số trong bài có ý nghĩa rất lớn , nhằm chứng minh cho sự cần thiết , yêu cầu cách ù thức , khảnăng tác dụng của phương pháp đọc nhanh là hoàn toàn có cơ sở và hoàn toàn có thể học tập

4, Củng cố : Khi giới thiệu một phương pháp cách làm yêu cầu người viết phải làm gì ?

- Khi thuyết minh phải trình bày ra sao? Lời văn pải ntn?

5, Dặn dò : Học thuộc ghi nhớ sgk

- Hoàn thành bài tập còn lại

- Soạn bài “Thuyết minh về một danh làm thắng cảnh”

à n: 22 Ngày soạn : 25/01/2009

- Hiểu được giá trị nghệ thuật độc đáo của bài thơ

II, Chuẩn bị

- Dự kiến khảnăng tích hợp : Với phần Tiếng Việt qua vb Câu cầu khiến , với TLV ở vb Thuyết minhmột danh lam thắng cảnh , với Lịch Sử ở thời kì 1941 – BH mới về nước hoạt động , với các bài thơcủa Bác ( Rằm tháng Giêng , cảnh khuya, lớp 7) và sắp học bài ( Ngắm trăng , đi đường)

- Thầy và trò cùng sưu tầm bản sao bức tranh vẽ BH đang ngồi bên bàn đá chông chêng ở Pác Bódịch sử Đảng

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ : Vì sao bài thơ lại đặc nhan đề là Khi con tu hú ? Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ

- Aâm thanh của tiếng chim tu hú mở đầu và kết thúc đoạn 2 có vai trò gì ? Tâm trạng của nhà thơtrong 2 đoạn ấy có được thể hiện bằng 1 cách không ? Vì sao?

3, Bài mới : Ở lớp 7 , các em đã được học 2 bài thơ rất hay của Bác Hãy nhớ lại tên , hoàn cảnh sáng tác

và thể loại của 2 bài thơ này ? Đó là những bài thơ nổi tiếng của CTHCM viết hồi đầu kháng chiến chốngpháp ở Việt Bắc Con hôm nay, Chúng ta lại một lần nữa được gặp Người ở suối LêNin , hang Pác Bo( huyện Hà Quảng , Tỉnh Cao Bằng)vào mùa xuân năm 1941 qua bài thơ tứ tuyệt Tức cảnh Pác Bó

Gọi hs đọc chú thích dấu sao sgk

(?) Hãy nêu vài nét về tác giả , tác phẩm? ( Sgk)

GV cùng hs đọc ( yêu cầu giọng đọc vui , pha chút hóm

hỉnh , nhẹ nhàng , thanh thoát , thoải mái , sảng khoái ; rõ

nhịp thơ 4/3 hoặc 2/2/3)

Giải thích từ khó

(?) Người làm thơ , khi nhân một sự việc , một cảnh tượng

nào đó mà cảm hứng thì thơ ấy thường được gọi là tức

cảnh Từ đó có thể hiểu tên bài thơ Tức cảnh Pác Bó ntn?

- Cảnh Pác Bó , nơi diễn ra sinh hoạt và làm việc của Bác

trong những ngày cách mạng gian khổ đã gợi cảm xúc vui

thích , thoải mái để người cao hứng làm thơ Tức cảnh Pác

I, Đọc, tìm hiểu chung

1, Giới thiệu tác giả , tác phẩm:

Sgk

2, Đọc – tìm hiểu chú thích

3, Bố cục : 2 phần

(?) Bài thơ đươcợc viết theo thể thơ gì ? ( TN TT)

(?) Em nhận ra phương thức biểu đạt nào được kết hợp

trong vb ? Trong đó phương thức nào là chủ đạo ?

- Kết hợp tự sự và biểu cảm , trong đó biểu cảm là chủ

đạo

(?) Theo dõi nội dung , có thể tách bài thơ này thành mấy

ý lớn ? Nêu nội dung của mỗi ý ?

3 câu đầu – Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở Pác Bó

- 1 câu cuối – cảm nghĩ của Bác

Gọi hs đọc 3 câu đầu

(?) Cấu tạo của câu 1 có gì đặc biệt ? Chỉ ra cấu tạo đặc

biệt đó ? Dùng phép đối : Sáng ra bờ suối /tối vào hang

- Đối thời gian : sáng , tối ; Đối không gian: suối ,hang

- Đối hoạt động : ra, vào

(?) Theo em, phép đối này có sức diễn tả sự việc và con

người ntn? ( Diễn tả hoạt động đều đặn , nhịp nhàng của

con người Diễn tả quan hệ gắn bó hoà hợp giữa con

người và thiên nhiên Pác Bó )

(?) Từ câu thơ đó ta hiểu gì về cuộc sống của Bác khi ở

Pác Bó? (Cuộc sống hài hoà , thư thái và có ý nghĩa của

người cách mạng luôn làm củ hoàn cảnh )

(?) Dựa vào chú thích trong sgk , hãy giải nghĩa lời thơ

Cháo bẹ rau măng vẫn sẳn sàng ?

(?) Câu thơ kể về những thứ hết sức đơn giản như chaó bẹ

rau măng , lại có sức gợi suy tư về con người cách mạng

và thiên nhiên ở Pác Bó Cảm nghĩ của em ntn?

- Bữa ăn đơn giản nhưng chan chứa tình cảm , bởi đó là

những thứ do thiên nhiên ban tặng và con người cung cấp

(?) Em có nhận xét gì về giọng điệu của 2 câu thơ đầu ?

- Giọng điệu êm ái , thoải mái , nhẹ nhàng

(?) Qua đó, phản ánh trạng thái tâm hồn ntn của người

làm thơ ?

- Trong gian khổ vẫn thư thái vui tươi , say mê cuộc

sống , cách mạng , hoà hợp với thiên nhiên và con người

Pác Bó

(?) Trong câu thơ Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng

Được sử dụng nghệ thuật gì ? Đối á ý và đối thanh :

- Đối ý : điều kiện làm việc tạm bợ / nội dung công việc

quan trọng , trang nghiêm ;

- Đối thanh : bằng ( chông chênh ) / Trắc ( dịch sử Đảng)

II, Đọc, Tìm hiểu vb

a, Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở Pác Bó

Sáng ra bờ suối /tối vào hang

- Dùng phép đối , cho thấy cuộc sống hàihoà , thư thái và có ý nghĩa của ngườicách mạng luôn làm củ hoàn cảnh

Cháo bẹ rau măng vẫn sẳn sàng

- Bữa ăn đơn giản nhưng chan chứa tìnhcảm , bởi đó là những thứ do thiên nhiênban tặng và con người cung cấp

Cả 2 câu thơ thể hiện được Giọngđiệu êm ái ,thoải mái , nhẹ nhàng Quađó thể hiện được dù - Trong gian khổ vẫnthư thái vui tươi , say mê cuộc sống ,cách mạng , hoà hợp với thiên nhiên vàcon người Pác Bo.ù

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng

- Đố ý và đối thanh , Láy, cho ta thấyhình tượng người chiến sĩ được khắc hoạchân thực vừa có tầm vóc lớn lao , trong

tư thế uy nghi , giống như bức tượng đài

vị lãnh tụ cách mạng

- Láy “ chông chênh

(?) Hãy giải thích từ chông chênh ?

- Chông chênh nó không chỉ miêu tả cái bàn đá tự tạo mà

còn phần nào gợi ra cái ý nghĩa tượng trưng cho thế lưc

cách mạng nước ta đang trong thời kì khó khăn

(?) Dịch sử Đảng là làm việc gì , mục ích ?

- BH dịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô làm tài liệu huấn

luyện cán bộ , đồng thời chính là xoay chuyển lịch sử VN

(?) Hình ảnh Bác ngồi bên bàn đá Chông chênh dịch sử

Đảng có ý nghĩa ntn?

- Đó là hình tượng người chiến sĩ được khắc hoạ chân thực

vừa có tầm vóc lớn lao , trong tư thế uy nghi , giống như

bức tượng đài vị lãnh tụ cách mạng

(?) Từ 3 câu thơ đầu em thấy con người cách mạng hiện

lên ntn? ( yêu thiên nhiên , yêu công việc cách mạng

Luôn tìm thấy niềm vui hoà hợp giữa tâm hồn với cách

mạng , với thế giới tạo vật , Luôn làm chủ cuộc sống

trong bất kì hoàn cảnh nào

Gọi hs đọc câu thơ cuối

(?) Từ nào có ý nghĩa quan trọng nhất của câu thơ ? Vì

sao ?

- Từ sang ; Sang : sang trọng , giàu sang

- ở đây là sự sang trọng , giàu có về mặt tinh thần của

những cuộc đời làm cách mạng lấy lí tưởng cứu nước làm

lẽ sống , không hề bị khó khăn, gian khổ thiếu thốn khuất

phục

- Còn là cái sang trọng giàu có của một nhà thơ luôn tìm

thấy sự hài hoà tự nhiên , thư thaío trong sạch với thiên

nhiên đất trời

(?) Trong thơ, Bác hay nói cái sang của người làm cách

mạng , kể cả khi chịu cảnh tù đày Em còn biết những

câu thơ nào như thế ?

- Hôm nay xiềng xích thay dây trói

Mỗi bước leng keng tiếng ngọc rung

- Tuy bị tình nghi là gián điệp

Mà như khanh tướng vẻ ung dung

(?) Niềm vui trước cái sang của một cuộc sống đầy gian

khổcho ta hiểu thêm vẻ đẹp nào trong cách sống của Bác

?

(?) Bài thơ Tức cảnh Pác Bó nói với chúng ta điều gì về

những ngày Bác sống và làm việc ở Pác Bó? ( Ghi nhớ )

b, Cảm nghĩ của Bác

Cuộc đời cách mạng tật là sang

- ở đây là sự sang trọng , giàu có về mặttinh thần của những cuộc đời làm cáchmạng lấy lí tưởng cứu nước làm lẽ sống ,không hề bị khó khăn, gian khổ thiếuthốn khuất phục

- Còn là cái sang trọng giàu có của mộtnhà thơ luôn tìm thấy sự hài hoà tựnhiên , thư thaío trong sạch với thiênnhiên đất trời

Lạc quan , tin tưởng vào sự nghiệpcách mạng mà Người theo đuổi

III, Ghi nhớ : sgk

4, Củng cố : Học qua bài thơ giúp em hiểu thêm điều cao quý nào ở con người HCM?

- Người xưa thường ca ngợi thú lâm tuyền ( tức là niềm vui tú được sống với rừng suối Theo em , thúlâm tuyền ở Bác có gì khác với người xưa?

5, Dặn dò : Học thuộc bài thơ , phần ghi nhớ Soạn bài “ Vọng nguyệt”

Ngày soạn : 25/01/2009

I, Mục tiêu cần đạt

Giúp hs

- Hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu cầu khiến Phân biệt câu cầu khiến với các kiểu câu khác

- Nắm vững chức năng của câu cầu khiến Biết sử dụng câu cầu khiến phù hợp với tình huống giaotiếp

2, Kiểm tra bài cũ :

- Thế nào là câu nghi vấn ?

- Nêu những chức vụ của câu nghi vấn ? Cho vd minh hoạ

(?) Đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu cầu

khiến ? ( có những từ cầu khiến : đừng , đi , thôi )

(?) Câu cầu khiến trong 2 đoạn trích dùng để làm gì ?

- - Thôi đừng lo lắng ( khuyên bảo)

- Cứ về đi ( yêu cầu )

- Đi thôi( yêu cầu)

* GV yêu cầu hs đọc to những câu mẫu trong

sgk Chú ý âm điệu , giọng điểu phát âm câu nói :

(?) Cách đọc câu “ Mở cửa ” trong câu a có gì khác

với cách đọc câu “ Mở cửa !” trong câu b không?

“ Mở cửa.”là câu trần thuật và “ Mở cửa !” là câu

cầu khiến : Câu thứ hai phát âm với giọng điệu nhấn

mạnh hơn

(?) Câu “ Mở cửa !” trong vd b dùng để làm gì , khác

với câu “ Mở cửa ” trong vd a ở chổ nào ?

- - Câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấuchấm than

- câu b dùng để đề nghị , ra lênh , còn vd a dùng

để trả lời câu hỏi

(?) Qua đó , hãy nêu đặc điểm hình thức và chức năng

của câu cầu khiến ? ( ghi nhớ sgk )

(?) Hãy tìm một vài vd để minh hoạ ?

b, Chức năng :

- Dùng để ra lệng , yêu cầu , đề nghị ,khuyên bảo

II, Luyện tập

(?) Hãy nêu yêu cầu của bài

tập 1 ? (HSTLN)

(?) Bài tập 2 yêu cầi điều

gì ?

(?) Đối với trường hợp c

Tình huống mô tả trong

truyện và hình thức vắng CN

trong 2 câu cầu khiến này có

liên quan gì với nhau

* Nhận xét về chủ ngữ trong 3 câu trên :

a, vắng chủ ngữ : chủ ngữ chắc chắn chỉ là người đối thoại , nhưng phảidựa vào ngữ cảnh của những câu trước đó người đọc mới biết đượcngười đối thoại đó là ai: Lang Liêu

b, Chủ ngữ là ông giáo, ngôi thứ 2 số nhiều

c, Chủ ngữ là chúng ta , ngôi thứ nhất số nhiều

* Thêm , bớt chủ ngữ :

a, Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên Vương ( không thay đổi ýnghĩa mà chỉ làm cho đối tượng tiếp nhận được thể hiện rõ hơn và lờiyêu cầu nhẹ nhàng hơn , tình cảm hơn)

b, Hút trước đi ( ý nghĩa cầu khiến dường như mạnh hơn , câu nóikém lịch sự hơn)

c, Nay các anh đừng làm gì nữa , thử xem lão Miệng có sống được

không ( ý nghĩa câu bị thay đổi ; chúng ta bao gồm cả người nói và người nghe , các anh : chỉ có người nghe)

Bài tập 2 :

A, Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi ( vắng CN)

B, Các em đừng khóc ( có CN , ngôi thứ 2 số nhiều )

C, Đưa tay cho tôi mau ; cầm lấy tay tôi này ( không có từ cầu khiến ,chỉ có ngữ điệu cầu khiến)

* Có , trong tình huống cấp bách , gấp gáp , đòi những người có liênquan phải có hành động nhanh và khịp thời , câu cầu khiến phải ngắngọn , vì vậy CN chỉ người tiếp nhận thường vắng mặt

* Chú ý : Độ dài của câu cầu khiến thường tỉ lệ nghịch với sự nhấnmạnh ý nghĩa cầu khiến , câu càng ngắn thì ý nghĩa cầu khiến càngmạnh

Bài tập 3 :

- Câu a vắng chủ ngữ

- Câu b có CN , ngôi thứ 2 số ít Nhờ có CN ở câu b ý câu cầu

Gọi hs đọc bài tập 4 ?

( HSTLN)

khiến nhẹ hơn , thể hiện rõ hơn tình cảm của người nói đối vớingười nghe

Bài tập 4 :

- DC nói với DM ( mục đích cầu khiến )

- DC tự coi mình là vai dưới so với DM và lại là người yếu đuối ,nhút nhát vì vậy ngôn từ của DC thường khiêm nhường , có sựrào trước đón sau

- Trong lời DC yêu cầu DM tác giả không dùng câu cầu khiến( mà dùng câu nghi vấn ) : có hay là , không thể thay bằng hoặclà , làm cho ý câu cầu khiến nhẹ hơn , ít rõ ràng hơn Cáchdùng lời cầu khiến như thế rất phù hợp với tính cách DC và vịthế của DC so với DM

4, Củng cố : Thế nào là câu cầu khiến ? Câu cầu khiến dùng để làm gì ? cho vd minh học

5, Dặn dò : Học phần ghi nhớ

- Hoàn thành bài tập

- Soạn bài “ Câu cảm thán”

- Dự kiến khả năng tích hợp : Phần văn qua vb Tức cảnh Pác Bó , với phần TV qua bài Câu cầu khiến

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ :

- Em hiểu thế nào là 1 danh lam thắng cảnh ?

- Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh thường là công việc của ai ? Nhằm mục đích gì ?

3, Bài mới :

Gọi hs đọc bài văn mẫu

(?) Bài văn thuyết minh giới thiệu mấy đối tượng ?

Các đối tượng ấy có quyan hệ với nhau ntn?

- Về hồ HK Ngọc Sơn 2 đối tượng này có quan hệ

gần gũi, gắn bó với nhau Đề Ngọc Sơn lạc trên hồ

HK

(?) Qua bài thuyết minh , em hiểu biết được thêm

những kiến thức gì về 2 đối tượng trên ?

- Về hồ HK : nguồn gốc hình thành , sự tích những

tên hồ

- Về đền Ngọc Sơn : Nguồn gốc và sơ lược quá trình

xây dựng đền Ngọc Sơn , vị trí và cấu trúc của đền

(?)Muốn có tri thức ấy thì người ta phải làm thư thế

nào ?

- Người viết phải trang bị kiến thức sâu rộng về địa

lí , lịch sử , văn hoá , văn học có liên quan đến đối

tượng đó

- Phải đọc sách báo , tài liệu có liên quan , thu thập

thông tin , ghi chép

- Phải xem phim , ảnh … băng , tốt nhất có điều kiện

phải đến tận nơi để nhiều lần để xem xét , quan sát ,

nghe , nhìn , hỏi han , tìm hiểu trực tiếp

(?) Bài viết được sắp xếp theo bố cục ntn? Theo em

I, Bài học

1, Giới thiệu một danh lam thắng cảnh

- Muốn viết bài giới thiệu về một danh lamthắng cảnh thì tốt nhất kiện phải đến tận nơiđể nhiều lần để xem xét , quan sát , nghe ,nhìn , hỏi han , tìm hiểu trực tiếp

- Có bố cục 3 phần Lời giới thiệu ít nhiềuphải kèm theo miêu tả , bình luận thì sẽ hấpdẫn hơn ; tuy nhiên bài viết phải dựa trên cơ sởkiến thức đáng tin cậy và có phương pháp thíchhợp

- Lời văn cần chính xác và biểu cảm

2, Ghi nhớ : sgk

có gì thiết xót trong bố cục ? Có phải thiếu phần Mở

bài không ?

- Bài viết được sắp xếp theo 3 phần, nhưng

thiếu xót về bố cục còn thiếu phần MB , KB

(?) Theo em , về nội dung bai thuyết minh trên đây

còn thiếu những gì ?

- Thiếu miêu tả vị trí , độ rộng hẹp của hồ , vị

trí của tháp rùa , của đề Ngọc Sơn , cầu thê

húc

- Thiếu miêu tả quang cảnh xung quanh , cây

cối , màu nước xanh thỉnh thoảng rùa nổi lên

… Nội dung bài viết do vậy còn khô khan

Gọi hs đọc phần ghi nhớ

(?) Theo em có thể giới thiệu hồ Hoàn Kiếm và đền

Ngọc Sơn bằng quan sát được không ? Thử nêu

những quan sát , nhật xét mà em biết ?

(?) Xây dựng bố cục Theo em , giới thiệu một

thắng cảnh thì phải chú ý tới những gì ?

- Vị trí địa lí của thắng cảnh nằm ở đâu , thắng

cảnh có những bộ phận nào , lần lượt giới

thiệu, mô tả từng phần ; vị trí của thắng cảnh

trong đời sống tình cảm của con người Yếu

tố miêu tả trong văn thuyết minh rất cần

thiết , nhưng chỉ có tác dụng khơi gợi , không

được lu mờ tri thức chính xác về đối tượng

(?) Bài tập 2 yêu cầu điều gì ? ( HSTLN)

(?) Nếu viết lại bài này theo bố cục 3 phần , em sẽ

chọn những chi tiết tiêu biểu nào để làm nổi bật giá

trị lịch sử và văn hoá của di tích ?

II, Luyện tập

Bài 1 :

Mb : Giới thiệu , dẫn khách có cái nhìn bao

quát về quần thể danh lam thắng cảnh hồ HK– đền Ngọc Sơn

TB:cần bổ sung thêm

- Về vị trí hồ , diện tích độ sâu

- Cầu thê húc : nói kĩ hơn về Tháp Rùa , về rùahồ HK , quang cảnh đường phố quanh hồ

KB : ý nghĩa lịch sử , xã hội , văn hoá của

thắng cảnh , bài học về giữ gìn và bảo tồnthắng cảnh

Bài tập 2: Có thể từ trên gác nhà Bưu điện ,

nhìn bao quát cảnh hồ – đền ; từ đường Đinhtiên Hoàng nhìn Đài Ngiên , tháp bút , qua cầuthê húc, vào đền Tả bên trong đền Từ trấn

Ba Đình ra hồ , về phái thuỷ tạ , phái ThápRùa , giới thiệu tiếp

Bài tập 3:

Rùa hồ Gươm , truyền thuyết trả gươm thần ,cầu Thê Húc , Tháp Bút , vấn đề giữ gìn cảnhquan và trong sạch HG

4, Củng cố : Muốn viết bài giới thiệu về một danh lam thắng cảnh thì chúng ta phải làm ntn?

- Bố cục mấy phần ? Lời văn phải ntn?

5, Dặn dò : Học thuộc phần ghi nhớ

- Soạn bài Oân tập về văn bản thuyết minh

- Dự kiến khả năng tích hợp : phần văn qua vb Tức cảnh Pác Bó , Phần tiếng việt ở bài Câu cầu khiến

- Bảng hệ thông hoá , một số đề bài và dàn ý các kiểu bài thuyết minh

III, Tiến trình lên lớp

(?) Vb thuyết minh có những tính chất gì khác với

vb tự sự , miêu tả , biểu cảm , nghị luận ?

(?) Muốn làm tốt bài văn thuyết minh , cần phải

chuẩn bị những gì ? Bài văn thuyết minh phải làm

nổi bật điều gì ?

(?) Những phương pháp thuyết minh nào thường

I, Lí thuyết Bài 1 :

vì nó cung cấp tri thức , những hiểu biết để conngười có thể vận dung , phục vụ lợi ích củamình Trong đời sống hàng ngày không thểthiếu được các vb thuyết minh

Bài 2 : VB thuyết minh có tính chất tri thức ,

khách quan ; là loại vb có khả năng cung cấp trithức xác thực , hữu ích cho con người VB thuyếtminh khác với vb nghị luận , tự sự , miêu tả ,biểu cảm , hành chính công vụ ở chổ vb thuyếtminh chủ yếu trình bày tri thức một cách kháchquan , giúp con người hiểu biết được đặc trưng ,tính chất của sự vật , hiện tượng và biết cách sửdụng chúng vào mục đích có lợi cho con người

Bài 3 : Khi làm một bài văn thuyết minh , người

viết cần phải nghiên cứu , tìm hiểu sự vật , hiệntượng cầnthuyết minh , nhất là phải nắm bắtđược bản chất đặc trưng của chúng , để tránh savào trình bày các biểu hiện không tiêu biểukhông quan trọng

Bài 4 : Để bài văn có sức thuyết phục , dễ hiểu ,

người ta có thể sử dụng phối hợp nhiều phương

được chú ý vận dụng ?

(?) Hãy nêu cách lập ý và lập dàn ý đối với các đề

sau

a, Giới thiệu một đồ dùng trong học tập hoặc trong

sinh hoạt

b, Thuyết minh về một vb , một thể loại vh mà em

đã được học

pháp thuyết minh như : nêu định nghĩa , liệt kê ,nêu ví dụ , dùng số liệu , so sánh đối chiếu ,phân tích , phân loại

II, Luyện tập Bài 1 :

a,

• Lập ý :

- Tên đồ dùng , hình dáng , kích thước , màusắc , cấu tạo các bộ phận , cách sử dụng , nhữngđiều cần lư ý khi sử dụng đồ dùng

• Dàn ý chung

MB : Khái quát tên đồ dùng và công dụng

TB : Hình dáng , chất liệu , kích thước , màu sắc

- Cấu tạo các bộ phận

- Cách sử dụng

- Cách bảo quản

KB : Những điều cần lưu ý khi lựa chọn đểmua , khi sử dụng , khi gặp sự số Vai trò củavật dùng đó trong đời sống

b,

• Lập ý

- Tên thể laọi , vb , hiểu biết về những đặcđểm hình thức thể loại : Tính chất , nộidung chủ yếu , số câu , số chữ , cách gieovần , cách sáng tạo

KB : Những điều cần lưu ý khi thưởng thức hoặcsáng tạo thể loại , vb

(?)Viết một đoạn văn giới thiệu một đồ dùng

trong học tập cũng như trong sinh hoạt

(?) Thuyết minh về một vb , một thể loại văn học

đơn giản ?

(?) Thuyết minh về một loài hoa ?

mà chưa bịt khẩu trang là cứ thấy thiếu thiếu ,chưa yên tâm ( đoạn mởi bài )

b, ( Đoạn thân bài )Thơ lục bát còn gọi là thơ sáu – tám ( 6-8) Aáylà vì thể thơ dân tộc rất phổ biến này được cấutạo từng cặp đi đôi với nhau Câu trên 6 tiếng ,câu dưới 8 tiếng Về nhịp thơ : phổ biến là nhịpchẵn : 2-2-2 , hoặc 4-4 hoặc 4-2 , hoặc 2-4, hoặc2-4-2 ; nhưng cũng có khi dùng nhịp lẻ , hoặcchẳn – lẻ 3-3 , 3-3-2 chẳng hạn :

Hỡi cô tát nước bên đàng Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi

C, ( Đoạn kết bài )Ngọc lan , loài hoa trắng thơm thoang thoảng emrất yêu thích , rất thích chăm cây để sáng sáng ,chiều chiều lại được hái , được nhặt những bônghoa quí tinh khiết , để ướp vào trong túi áo ,trong quyển vở đọc dở , để trong giấc ngủ , giấcnhơ như cũng miên man trong mùi hương thanhkhiết

4, Củng cố : Gọi hs đọc đoạn văn mình viết , GV nhận xét về nhà làm hoàn chỉnh

5, Dặn dò : Về nhà học lại những kiến thức đã học

- Viêt một bài văn thuyết minh hoàn chỉnh theo những đề tài đã làm

- Học bài để chuẩn bị làm bài viết số 5

Tuần: 23

Ngày soạn : 7/2/2009

Tiết: 85

( Vọng Nguyệt - Hồ Chí Minh )

I, Mục tiêu cần đạt

- Tập thơ Nhật kí trong tù ; một số bài phân tích , bình giảng bài thơ Ngắm trăng

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ :- Đọc thuộc lòng Tức cảnh Pác Bó ?

- Em hiểu thế nào là thú lâm tuyền ? Thú lâm tuyền của HCM có hoàn toàn giống với thú lâm tuyền củaNguyễn Trãi , Nguyễn Bỉnh Khiêm , Nguyễn Khuyến không ? Vì sao

3, Bài mới : ( GV giới thiệu )

(?) Hãy nêu vài nét về hoàn cảnh sáng tác bài thơ ? ( sgk)

GV cùng hs đọc ( yêu cầu đọc phải chính xác cả phần phiên

âm chữ Hán và bài thơ dịch Khi đọc bản phân âm chữ Hán ,

lưu ý giọng điệu thích hợp với cảm xúc ở câu 2 và nhịp , chữ

đăng đối với 2 câu sau

Giải thích từ khó

(?) Nhận vật trữ tình trong bài thơ này là người ngắm trăng , có

quan hệ ntn với tác giả ?

(?) Bài thơ được viết theo thể thơ gì ? (TNTT)

(?) Cuộc ngắm trăng trong tù của Bác được diễn tả trong một

sự đối lập giữa cái không có và những điều sẳn có để ngắm

trăng Nếu thế theo em : Câu thơ nào nói về cái không có

trong cuộc ngắm trăng ; câu nào diễn tả những điều sẵn có

trong cuộc ngắm trăng

- Câu 1 Câu 2,3,4

Gọi hs đọc câu thơ thứ nhất

(?) Sự thật nào được nói tới trong câu thơ đó ?

- Trong nhà tù Tưởng Giới thạch thiếu thốn đủ điêuì , huống gì

là những thứ đem lại vui thú cho con người như rượu và hoa

I, Hoàn cảnh ra đời bài thơ

- Bài thơ được viết trong nhà tùTưởng giới thạch , Khi Bác bị vô cớbắt giam tại Trung Quốc tháng 8năm 1945

II, Đọc, Tìm hiểu vb

1, Đọc – Giải thích từ khó

(?) Chữ vô lặp lại trong câu thơ này có ý nghĩa gì ?

- Hai lần không là khẳng định không hề có rượu và hoa cho sự

thưởng ngoạn của con người

(?) Cuộc ngắm trăng của người xưathường gắn liền với rượu và

hoa , khi trong tù không rựợu cũng không hoa thì cuộc ngắm

trăng ở đây sẽ như thế nào ? ( thiếu nhiều thứ , khó thực hiện )

(?) Nếu thực hiện được cuộc ngắm trăng ấy , con người phải tự

có thêm điều gì ?

- Niềm say mê lớn với trăng , tình yêu mãnh liệt ới thiên nhiên

Nghĩa là có yếu tố tinh thần có thể vượt lên trên cảnh ngộ

ngặt nghèo

(?) Đặt cả bài thơ Ngắm trăng câu thơ mở đầu có ý nghĩa gì ?

- Nói cái không có để chuẩn bị nói nhiều hơn về những cái sẵn

có trong cuộc ngắm trăng của tác giả ở những câu tiếp theo

Gọi hs đọc 3 câu tiếp theo

(?) Đọc câu thơ dịch : Cảnh đẹp đêm nay , khó hững hờ , cho

biết : Câu thơ này nguyên dạng ntn ở bản phiên âm và dịch

nghĩa ?

(?)Theo em có gì khác về kiểu câu trong 3 lời thơ này ?

- Câu thơ dịch thuộc kiểu câu trần thuật Câu thơ phiên âm và

dịch nghĩa thuộc kiểu câu nghi vấn

(?) Vậy câu nghi vấn dùng để hỏi hay dùng để bộc lộ cảm xúc

của người viết ?

- Vừa dùng để hỏi , vừa dùng để bộc lộ cảm xúc

(?) Nếu câu thơ đó là bộc lộ cảm xúc của người viết , thì cảm

xúc đó là gì ?

- Trạng thái xao xuyến của tâm hồn không cầm lòng được

trước vẻ đẹp khó hững hờ của tạo hoá về đêm

(?) Trạng thái tình cảm khó hững hờ trước cảnh đẹp đêm nay

đã biến thành hành vi nào của con người ?

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ

(?) Hãy nhắc lại câu thơ này ở bản phiên âm ?

Nhân hứng song tiền khán minh nguyệt

(?) Nếu chỉ là hành động ngắm trăng , thì đó cũng là việc

thường tình Nhưng cái khác trong hành động nắm trăng ở đây

là gì ?

- Để ngắm trăng người tù phải hướng ra ngoài song sắt nhà tù

(?) Từ đó em cảm nhận được gì trong tình yêu thiên nhiên của

Bác ? ( Bác chủ động đến với thiên nhiên , quên đi thân phận

tù đày Đó là tình yêu thiên nhiên đến độ quên mình )

(?) Từ câu thơ dịch : Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ , theo

- Hai lần không là khẳng định khônghề có rượu và hoa cho sự thưởngngoạn của con ngườ

- Niềm say mê lớn với trăng , tìnhyêu mãnh liệt với thiên nhiên .Nghĩa là có yếu tố tinh thần có thểvượt lên trên cảnh ngộ ngặt nghèo

b, , Những điều sẵn có trong cuộc ngắm trăng

Đối thử lương tiêu nại ngược hà ?

- Trạng thái xao xuyến của tâm hồnkhông cầm lòng được trước vẻ đẹpkhó hững hờ của tạo hoá về đêm

Nhân hứng song tiền khán minh nguyệt

- Để ngắm trăng người tù phải hướng

ra ngoài song sắt nhà tù Bác chủ động đến với thiênnhiên , quên đi thân phận tù đày Đó là tình yêu thiên nhiên đến độquên mình

Nguyệt tòng song khích khán thi gia

- Sử dụng phép nhân hoá , gợi tảcảnh trăng có linh hồn , trở nên sinhđộng gần gũi , thân thiết với người

bản phiên âm thì ntn?

(?) Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng và tác dụng của nó

?

(?) Trăng ngắm nhà thơ , đó là việc khác thường , nhưng khác

thường hơn nữa là trăng chủ động theo khe cửa tòng song

khích để đến với người tù Điều này cho thấy đặc điểm nào

trong quan hệ giữa Bác với thiên nhiên ?

- Qh gần giũ , thân tình luôn có nhau trong mọi cảnh ngộ

(?) Khi ngắm trăng và được ngắm trăng người tù bổng thấy

mình trở thành thi gia ? Vì sao thế ?

- Trăng xuất hiện khiến người tù quên đi thân phận mình , tâm

hồn được tự do rung động với vẻ đẹp của thiên nhiên

- Tâm hồn tự do rung cảm trước vẻ đẹp thì đó là tâm hồn của

thi gia

(?) Trong bài thơ Tin thắng trận sau này Bác có câu : Trăng

vào cửa sổ đòi thơ , so với câu trăng nhòm khe cửa ngắm nhà

thơ ở bài Ngắm trăng em thấy có những điểm nào giống nhau

trong hình ảnh trăng và người ? ( HSTLN)

- Trăng đều đến tìm bạn với người Người đều thành nhà thơ

(?) Trong 2 câu thơ diễn tả hoạt động ngắm của người và trăng

, Bác đã sử dụng nghệ thuật gì ? Tác dụng của nghệ thuật đó ?

(?) Cuộc ngắm trăng diễn ra trong điều kiện không bình

thường , nhưng lại thuộc về một nhu cầu rất bình thường của

tâm hồn Bác Theo em , đó là nhu cầu nào ? Nhu cầu ấy phản

ánh vẻ đẹp nào trong tâm hồn và cách sống của Bác ?

( HSTLN) Được giao hoà với thiên nhiên , Khát khao cái đẹp ,

sống cho cái đẹp

(?) Ở bài Ngắm trăng , hồn thơ của Bác được diễn đạt trong

một hình thức thơ với những dấu hiệu nổi bật nào ?

- Thể thơ TNTT , sử dụng phép đối , phép nhân hoá linh hoạt

- Trăng xuất hiện khiến người tùquên đi thân phận mình , tâm hồnđược tự do rung động với vẻ đẹp củathiên nhiên

- Tâm hồn tự do rung cảm trước vẻđẹp thì đó là tâm hồn của thi gia

III, Ghi nhớ :

sgk

4, Củng cố : Nhà phê bình văn học Hoài Thanh nhận xét : “ Thơ Bác đầy trăng” Em hiểu nhận xét này

khái quát đặc điểm nào trong nội dung thơ Bác ?

5 Dặn dò : Học thuộc phần ghi nhớ và bài thơ

- Tìm thêm một số bài thơ có hình ảnh trăng của Bác mà em đã học

- Soạn bài mới : Chiếu dời đô

Tự học cĩ HD

( Tẩu lộ- Hồ Chí Minh )

I, Mục tiêu cần đạt

* GV – HD: HS

Gv cùng hs đọc : chú ý bản phiên âm , thể thơ thất ngôn từ

tuyệt , nhịp 4-3 , 2-2-3 ; nhấn mạnh các điệp từ tẩu lộ ,

trùng sang ; giọng chậm rãi , suy ngẫm

Giải thích từ khó

(?) Bài thơ có cấu tạo mấy phần ?

- khai , thừa , chuyển , hợp

Gọi hs đọc câu khai đề

(?) Hãy nhận xét , so sánh giữa câu thơ ở phần phiên âm

chữ hán và bản dịch thơ ?

- Câu dịch mềm mại hơn nhưng lại bỏ điệp từ tẩu lộ làm

giảm đi ít nhiều gịng thơ suy ngẫm , thấm thía

(?) Vậy , nhà thơ – người tù suy ngẫm điều gì ? Nhờ đâu

mà ta biết được điều đó ?

- Đó là những suy ngẫm , thấm thía được HCM đúc rút từ

bao cuộc chuyển lao , đi đường : hết đèo cao , trèo núi khổ

sở , đày ải vô cùng gian nan , vất vả

(?) Nhưng câu thơ có phải chỉ là nghĩa đen nỗi gian truân

của việc đi bộ trên đường núi ấy không ? Em biết bài thơ

nào , câu thơ Đường nào cũng nói về chủ đề ấy ?

- Bên cạnh nghĩa đen thấm thía cái khó khăn , gian lao của

việc đi bộ trên đường núi , câu thơ còn hàm ý thế lộ nan –

một chủ đề quen thuộc và phổ biến

Gọi hs đọc câu thừa

(?) Phân tích 2 lớp nghĩa của câu thơ này Từ trùng san

dịch thành từ núi cao đã thật sát chưa ? Vì sao ?

- Dịch trùng san là núi cao không thật sát vì HCM đâu có

I, Đọc – tìm hiểu Tìm hiểu vb

1, Đọc – tìm hiểu chú thích

2, Bố cục : Khai , thừ , chuyển , hợp

3, Phân tích

* câu 1 ( khai đề )

Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan

Đó là những suy ngẫm , thấmthía được HCM đúc rút từ bao cuộcchuyển lao , đi đường : hết đèo cao ,trèo núi khổ sở , đày ải vô cùng giannan , vất vả

* Câu 2 ( thừa)

Trùng san chi ngoại hựu trùng san Cần nhìn thẳng và khó khăn gian

chủ ý nói đến núi cao hay thấm mà Người chủ ý nói tới lớp

núi , dãy núi cứ hiện ra tiếp nối , liên miên như để thử

thách ý chí và nghị lực của người tù , cứ thế khó khăn

chồng chất , gian lao liên tiếp gian lao

(?) Bài học được rút ra từ câu thơ này là gì ?

- Cần nhìn thẳng và khó khăn gian khổ mà vượt qua nó

Muốn biết bơi không thể chỉ học bơi trên cạn mà nhất định

phải nhảy xuống nước

Yêu cầu hs đọc câu 3 ( câu chuyển )

(?) Nhận xét điệp từ trùng san được sử dụng tiếp theo kiểu

gì ? Giống như những cách điệp trong câu thơ nào , của tác

giả nào đã học?

- Lối điệp vòng tròn , bắc cầu Cách điệp này làm cho

mạch thơ , ý thơ nối liền tạo một cảm giác liên miên không

hết , kéo dài mãi của cảnh vật hoặc tâm trạng

(?) Vậy , ở câu thơ này , tác giả muốn khái quát qui luật

gì , mở ra tâm trạng như thế nào của chủ thể trữ tình ?

- Câu thơ chuyển , chuyển mạch thơ , ý thơ , vút lên theo

chiều cao của dãy núi cuối cùng , lúc khó khăn nhất , hiểm

nghèo , gian truân , vất vả nhất thì cũng chính là lúc đích

đến đang chờ

Gọi hs đọc câu cuối ( hợp )

(?) Câu thơ tả tư thế nào của người đi đường ?

- Từ tư thế người tù bị đoạ đày triền miên trên đường

bị giải đi hết ngày này sang ngày khác bỗng trở

thành người du khách ung dung say đắm ngắm

phong cảnh đẹp

(?) Tâm trạng của người tù khi đứng trên đỉnh núi ntn?

- Tâm trạng sung sướng , hân hoan của người đi đường ,

cũng là hình ảnh biểu trưng Đó là hình ảnh người chiến sĩ

cách mạng trên đỉnh cao của chiến thắng , trải qua bao

gian khổ hi sinh

khổ mà vượt qua nó Muốn biết bơikhông thể chỉ học bơi trên cạn mà nhấtđịnh phải nhảy xuống nước

* Câu 3 ( chuyển )

Trùng san đăng đáo cao phong hậu

- Lối điệp vòng tròn , bắc cầu Cáchđiệp này làm cho mạch thơ , ý thơ nốiliền tạo một cảm giác liên miên khônghết , kéo dài mãi của cảnh vật hoặc tâmtrạng

- Câu thơ chuyển , chuyển mạch thơ , ýthơ , vút lên theo chiều cao của dãy núicuối cùng , lúc khó khăn nhất , hiểmnghèo , gian truân , vất vả nhất thì cũngchính là lúc đích đến đang chờ

Câu 4 ( hợp)

Vạn lí dư đồ cố miên gian Tâm trạng sung sướng , hânhoan của người đi đường , cũng là hìnhảnh biểu trưng Đó là hình ảnh ngườichiến sĩ cách mạng trên đỉnh cao củachiến thắng , trải qua bao gian khổ hisinh

II, Ghi nhớ : sgk

4, Củng cố :Theo em , đây có phải là bài thơ tả cảnh , kể chuyện không ? Vì sao ? Hãy nêu vắn tắt nội

dung ý nghĩa bài thơ ?

5, Dặn dò : Học thuộc bài thơ và phần ghi nhớ Soạn bài ( Chiếu dới đô)

Ngày soạn : 7/2/2009

Tiết : 86

I, Mục tiêu cần đạt

Giúp hs

- Hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu cảm thán Phân biệt câu cảm thán với các kiểu câu khác

- Nắm vững chức năng của câu cảm thán Biết sử dụng câu cảm thán phù hợp với tình huống giaotiếp

II, Chuẩn bị

- GV : Dự kiến khả năng tích hợp : Phần văn qua bài Ngắm trăng và Đi đường

Bảng phụ

- HS : học bài , soạn bài

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ : Hãy nêâu đặc điểm hình thức và chức năng của câu cầu khiến ?

- Làm bài tập 5

- Có từ cảm thán : hỡi ơi , than ôi

- Thường được kết thúc bằng dấu chấm than

(?) Câu cảm thán dùng để làm gì ?

- Dùng để bộc lộ cảm xúc của người nói , người viết

trong giao tiếp hằng ngày và trong vb nghệ thuật

(?) Vậy khi viết đơn , biên bản , hợp đồng hay trình bày

kết quả giải 1 bài toán … có thể dùng câu cảm thán

không ? Vì sao ? ( HSTLN)

- Ngôn ngữ trong đơn , hợp đồng ( ngôn ngữ trong vb

hành chính công vụ ) và ngôn ngữ trình bày kết quả giải

1 bài toán ( ngôn ngữ trong vb khoa học ) là ngôn ngữ

duy lí , ngôn ngữ của tư duy lô – gíc , nên không thích

hợp với việc sử dụng những yếu tố ngôn ngữ bộc lộ cảm

- Có từ cảm thán : hỡi ơi , than ôi

- Thường được kết thúc bằng dấu chấmthan

b, Chức năng

- Dùng để bộc lộ cảm xúc của người nói ,người viết trong giao tiếp hằng ngày vàtrong vb nghệ thuật

(?) Bài tập 1 yêu cầu điều gì ?

(?) Nêu yêu cầu bài tập ? ( HSTLN)

Gọi hs đọc yêu cầu bài tập 3

(?) hãy nêu yêu cầu bài tập 4 ?

II, Luyện tập Bài tập 1 : Nhận biết câu cảm thán

+ Câu cảm thán

a, Than ôi !

- Lo thay ! nguy thay !

b, Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

c, Trao ôi, có biết đâu rằng : hung hăng , hốnghách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cửchỉ ngu dại của mình thôi

Bài tập 2 : Phân tích tình cảm , cảm xúc trong

các ngữ cảnh và nhận biết câu

a, Lời than thân của người nông dân xưa

b, Lời than thân của người chinh phụ trước nỗitruân chuyên do chiến tranh gây ra

c, Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống( trước cách mạng tháng tám )

d, Sự ân hận của DM trước cái chết thảm thương ,oan ức của DC

* Tuy đều bộc lộ tình cảm , cảm xúc nhưng khôngcó câu nào là câu cảm thán , Vì không có hìnhthức đặc trưng của kiểu câu này

Bài tập 3 : Đặt câu cảm thán để thể hiện cảm

xúc

- Mẹ ơi, tình yêu của mẹ dành cho conthiêng liêng biết bao

- Đẹp thay cảnh mặt trời buổi bình minh

Bài tập 4 : Gv hướng dẫn hs nêu

4, Củng cố : Hãy nêu đặc điểm hình thức và công dụng của câu cảm thán ?

5, Dặn dò : Học thuộc ghi nhớ , làm hết bài tập vào vở

- Soạn bài “ Câu tràn thuât”

II, Chuẩn bị

- GV : ra đề bài và yêu cầu khi làm đề bài đó

- HS : học bài , chuẩn bị giấy

III, Tiến trình lên lớp

- Thể loại : Thuyết minh

- Nội dung : Thuyết minh về một vb , một thể loại vh mà em đã học

D, Dàn bài chung

- Mb : Giới thiệu chung về vb hoặc thể thơ , vị trí của nó đối với vh, xh hoặc hệ thống thể loại

- TB : Giới thiệu phân tích cụ thể về nội dung và ình thức của vb , thể loại ( tuỳ đối tượng mà mức độthuyết minh có thể đơn giản hay chi tiết )

- KB : Những điều cần lưu ý khi thưởng thức hoặc sáng tạo thể loại , vb

4, Củng cố : Nhận xét giờ kiểm tra

5, Dặn dò :

- Về nhà học bài và soạn bài “ Chương trình địa phương ( phần Tập Làm Văn)

Tuần: 24 Ngày soạn :14/2/2009

Tiết : 89

I, Mục tiêu cần đạt

Giúp hs

- Hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu trần thuật Phân biệt câu trần thuật với các kiểu câu khác

- Nắm vững chức năng của câu trần thuật Biết sử dụng câu trần thuật phù hợp với tình huống giaotiếp

II, Chuẩn bị

- GV dự kiến khả năng tích hợp : Phần văn qua bài Chiếu dời đô ; phần tiếng việt qua bài Câu phủđịnh ; TLV qua bài Chương trình địa phương

- HS : học bài , soạn bài

III, Tiến trình lên lớp

1, ổn định tổ chức

2, Kiểm tra bài cũ : Nêu đặc điểm hình thức và chức năng của câu nghi vấn , câu cầu khiến , câu cảm

thán ? cho vd minh họa

3, Bài mới :

Gọi hs đọc vd

(?) Trong các đoạn trích trên , những câu nào

không có đặc điểm hình thức của những câu đã

học ( nghi vấn , cầu khiến , cảm thán ) ?

- Chỉ có câu : ôi Tào khê ! là câu cảm thán

- Những câu còn lại ta gọi là câu trần thuật

(?)Những câu này dùng để làm gì ?

a, câu 1,2 là các câu trần thuật dùng để trình

bày suy nghĩ của người viết về truyền thống dân

tộc ta , câu 3 là câu yêu cầu

b, câu 1 là câu trần thuật dùng để kể , câu 2

thông báo

c, dùng để miêu tả hình thức ông Cai Tứ

d, câu 2 dùng để nhận định , câu 3 bộc lộ tình

cảm , cảm xúc

(?) Hãy nhận xét về cách dùng dấu câu trong

những vd trên ?

- Khi viết câu trần thuật thường kết thúc bằng

dấu chấm , nhưng đôi khi nó cũng kết thúc bằng

dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng

(?) Trong các kiểu câu nghi vấn, cầu khiến ,

cảm thán và trần thuật kiểu câu nào được dùng

b, Chức năng

- Thường dùng để thông báo, nhận định, kể, miêutả Ngoài ra còn dùng để yêu cầu, đề nghị hay bộclộ tình cảm , cảm xúc

II, Luyện tập Bài tập 1 : Xác định các kiểu câu