Lý luận nhận thức, vận dụng quan điểm đó cho sự phát triển của KT VN trước và sau mười năm đổi mới đến nay

kinh tế VN

có thể có đợc những cách giải quyết phù hợp với các vấn dề do cuộc sống đặt ra Việcchấp nhận hay không chấp nhận một lập trờng triết học nào đó sẽ không chỉ đơn thuần

là sự chấp nhận một thế giới quan nhất định, một cách lý giải nhất định về thế giới, màcòn là sự chấp nhận một cơ sở phơng pháp luận nhất định chỉ đạo cho hoạt động

Chúng ta biết rằng, triết học là một trong ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩaMác Lênin đã chỉ rõ rằng chủ nghĩa duy vật biện chứng đó chính là triết học của chủnghĩa Mác Cho đến nay, chỉ có triết học Mác là mang tính u việt hơn cả Trên cơ sởnền tảng triết học Mác - Lênin, Đảng và Nhà nớc ta đã học tập và tiếp thu t tởng tiến

bộ, đề ra những mục tiêu, phơng hớng chỉ đạo chính xác, đúng đắn để xây dựng vàphát triển xã hội, phù hợp với hoàn cảnh đất nớc Mặc dù có những khiếm khuyếtkhông thể tránh khỏi song chúng ta luôn đi đúng hớng trong cải tạo thực tiễn, phát triểnkinh tế, từng bớc đa đất nớc ta tiến kịp trình độ các nớc trong khu vực và thế giới vềmọi mặt Chính những thành tựu của xây dựng chủ nghĩa xã hội và qua mời năm đổimới là minh chứng xác đáng cho vấn đề nêu trên Hoạt động nhận thức và cải tạo thựctiễn cùng với sự nắm bắt các quy luật khách quan trong vận hành nền kinh tế ở nớc ta làmột vấn ềề còn nhiều xem xét và tranh cãi, nhất là trong quá trình đổi mới hiện nay.Vì

vậy, em quyết định chọn đề tài “Lý luận nhận thức, vận dụng quan điểm đó vào nền kinh tế Việt Nam trớc và sau mời năm đổi mới đến nay ”

giới thiệu đề tài

I, tình hình nghiên cứu đề tài

Sự tất thắng của chủ nghĩa cộng sản, sự thay thế xã hội t bản chủ nghĩa bằng xãhội cộng sản chủ nghĩa trong tiến trình lịch sử của nhân loại là một quy luật kháchquan Việt Nam hiện nay đang ở vào thời kỳ quá độ, chúng ta đã bỏ qua giai đoạn t bảnchủ nghĩa, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy trong quá trình phát triển, luôn luônnảy sinh những mâu thuẫn cần giải quyết Với sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng vàChính phủ, chúng ta đã có những chiến lợc và sách lợc đúng đắn

Trên cơ sở nền tảng của chủ nghĩa Lênin, đặc biệt là lý luận triết học Lênin, chúng ta đã vạch rõ đợc con đờng phát triển kinh tế đúng đắn đó là: ”.luôn luônxuất phát từ thực tiễn, tôn trọng và hoạt động theo quy luật khách quan.’(Trích’Vănkiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI”.) Từ năm 1986, chúng ta đã tổng kết đợcnhững bài học kinh nghiệm quý báu để đổi mới và cải cách kinh tế Xây dựng một nềnkinh tế thị trờng, một nền kinh tế nhiều thành phần, lành mạnh chính là sự vận dụngsáng tạo quan điểm chỉ đạo của Đảng vào thực tiễn hoàn cảnh trong nớc và trên thếgiới Những quan điểm đổi mới, tiến bộ đó là sự tôn trọng hoàn toàn những lý luậnnhận thức và thực tiễn chi phối nền kinh tế.

Mác-Đứng trên quan điểm triết học Mác- Lênin, ta càng có cơ sở để khẳng địnhnhững khởi sắc trong mời năm đổi mới cho dến nay từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI lànhững thành công mang tính tất yếu do chúng ta đã vận dụng đúng đắn các quy luậtkhách quan vào cải tạo thực tiễn Chúng ta đã tôn trọng những bớc phát triển có tínhquy luật của lịch sử, không đi ngợc lại “guồng quay” của lịch sử

II, Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Luôn luôn gắn lý thuyết với thực hành, nắm vững kiến thức thông qua sự hiểubiết sâu rộngvấn đề là một phơng châm hành động của sinh viên trong thời đại mới.Nghiên cứu lý luận nhận thức và thực tiễn là một sự nghiên cứu sâu rộng của triết họctrong mối liên quan với phát triển kinh tế và phát triển xã hội

Hơn thế nữa, đứng trớc ngỡng cửa thế kỷ 21, khi mà xu thé hội nhập đang tăngcao, nền kinh tế ngày càng phát triển mạnh mẽ thì các hành động đều xuất phát từ quátrình nhận thức và cải tạo thực tiễn là phơng châm chỉ đạo và hoạt động của Đảng, Nhànớc ta

Muốn phát triển kinh tế vững mạnh thì phải luôn đặt nó với mối quan hệ vớinhững khoa học khác, đặc biệt là triết học Sự thành công hay thất bại, phát triển haylạc hậu của bất cứ nền kinh tế nào là do có lập trờng triết học đúng đắn Bởi vì xuấtphát từ một lập trờng triết học đúng đắn, con ngời có thể có đợc cách giải quyết phùhợp với những vấn đề do cuộc sống đặt ra Còn ngợc lại, xuất phát từ một lập trờng triếthọc sai lầm, con ngòi khó có thể tránh khỏi hành động sai lầm Trong hoạt dông kinh

tế, một lập trờng triết học đúng đắn là tối cần thiết Chỉ có triết học Mác - Lênin mới có

đợc những tính u việt này

Đối với một sinh viên ngân hàng nói riêng và những cán bộ kinh tế nói chung,viếc nắm vững triét học với những quy luật, lý luận, phơng pháp của nó là không thểthiếu đợc Vì khi giải quyết những vấn đề phức tạp cụ thể nh: các cán bộ làm công tácthực tiễn này không thể tìm thấy đợc ở những cán bộ thuộc lĩnh vực chuyên ngành triết

học một câu trả lời cụ thể về vấn đề đó dợc, nhng trong hoạt động thực tiễn, những vấn

đề phức tạp này lại luôn nảy sinh

III, phạm vi nghiên cứu

Triết học Mác - Lênin về vật chất, vận động trong không gian, thời gian và về sựthống nhất vật chất của thế giới đã góp phần xác lập thế giới quan duy vật khoa học và

có ý nghĩa về phơng pháp luận to lớn trong nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn.Triết học không phải là một cái gì quá xa xôi, viển vông, ngợc lại nó gắn bó hết sứcchặt chẽ với cuộc sống, thực tiễn, chỉ đạo cho con ngời hành động Nắm vững đợc mọinội dung của triết học, đặc biệt là lý luận nhận thức và cải tạo thực tiễn sẽ làm cho conngời làm chủ thế giới, chinh phục thiên nhiên, cải tạo đợc xã hội, phát triển kinh tếmạnh mẽ

Vấn đề đã nêu trong văn kiện Đại hội Đảng VI có tác dụng tích cực đối với sựphát triển của nền kinh tế hiện nay Sau hơn mời năm đổi mới với những thành tựu nhất

định ta càng thấy rõ sự đúng đắn và cần thiết của bài học kinh nghiệm đó Trong bàiviết này, chỉ tập trung phân tích vấn đề lý luận nhận thức và cải tạo thực tiễn của nềnkinh tế Việt Nam trong quá trình phát triển Cùng với sự tổng kết của đại hội Đảng toànquốc lần thứ VI trong văn kiện đã đánh dấu một mốc son lịch sử của Việt Nam chuyển

từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theocơ chế thị trờng dới sự quản lý của nhà nớc, theo định hớng xã hội chủ nghĩa Hoạt

động xây dựng kinh tế, đổi mới kinh tế những năm gần đây và mối liên hệ của nó vớithực tiễn và các quy luật triết học là trung tâm của nội dung này

IV, Cơ sở lý luận

Đại hội Đảng lần thứ VI đã đánh dấu một bớc ngoặt quan trọng trong quá trìnhphát triển kinh tế của Việt Nam Trớc văn kiện này, những bài học kinh nghiệm đã đợcrút ra trong triết học Mác - Lênin và Đảng ta lấy đó làm “kim chỉ nam’ cho hoạt độngcủa mình Triết học là một bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ rõ; triếthọc của chủ nghĩa Mác là chủ nghĩa duy vật Nhng Mác không dừng lại ở chủ nghĩaduy vật thế kỷ XVIII mà những thiếu sót chủ yếu nhất của nó là máy móc, siêu hình vàduy tâm khi xem xét các hiện tợng xã hội C.Mác và F.Enghen đã khắc phục nhữngthiếu sót ấy, đẩy triết học tiến lên hơn nữa bằng cách tiếp thu một cách có phê phán và

có chọn lọc những thành quả của triết hoc cổ điển Đức và nhất là của hệ thống triết họcHêghen Trong những thành quả đó thì thành quả chủ yếu là phép biện chứng, tức làhọc thuyết về sự phát triển dới hình thức toàn diện nhất, sâu sắc nhất và thoát hẳn đợctính phiến diện Nhng phép biện chứng của Heeghen là phép biện chứng duy tâm nênMác và Enghen đã cải tạo nó Chính trong quá trình cải tạo này, Mác và Enghen đã gắnphép biện chứng Hêghen với thực tiễn, phát triển tiếp tục chủ nghĩa duy vật cũ, đẩy nó

lên thành chủ nghĩa duy vật bịên chứng.Vì vậy chính Mác và Enghen đã xây dựng mộttriết học mới với thế giới quan duy vật nhất quán trong việc nhận thức xã hội Cơ sở củanhững lí luận trong học thuyết đó là những quy luật khách quan và thực tiễn xã hội(“Triết học Mác- Lênin”.- Chơng trình cao cấp Tập I;Tập san triết học).

Vậy trong quá trình xây dựng nên triết học Mác, C.Mác và Enghen đã luôn đi từthực tiễn và những quy luật khách quan để định hớng lý luận nghiên cứu Những lýluận đó vì thế có cơ sở khoa học vững chắc, không sa vào siêu hình hay nhị nguyênluận nh các nhà triết học đi trớc

Để chỉ đạo hoạt động đợc đúng đắn, triết học Mác- Lênin chính là nền tảng bềnvững cho mọi mục tiêu, phơng hớng phát triển mọi mặt của Đảng và Nhà nớc ta

CHơng I một số khái niệm liên quan đến cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu

I Thực tiễn

1 Khái niệm

Hoạt động con ngời chia làm hai lĩnh vực cơ bản Một trong hai lĩnh vực quantrọng đó là: hoạt động thực tiễn

Thực tiễn: (theo quan điểm triết học Mác xít):

Là những hoạt động vật chất cảm tính, có mục đích, có tính lịch sử - xã hội củacon ngời nhằm cải tạo, làm biến đổi tự nhiên và xã hội

2 Tính vật chất trong hoạt động thực tiễn

Đó là hoạt động có mục đích của xã hội, phải sử dụng những phơng tiện vật chất

đề tác động tới đối tợng vật chất nhất định của tự nhiên hay xã hội, làm biến đổi nó, tạo

ra sản phẩm vật chất nhằm thoả mãn nhu cầu của con ngời

Chỉ có thực tiễn mới trực tiếp làm thay đổi thế giới hiện thực, mới thực sự mangtính chất phê phán và cách mạng Đây là đặc điểm quan trọng nhất của thực tiễn, là cơ

sở đề phân biệt hoạt động thực tiễn khác với hoạt động lý luận của con ngời

3 Tính chất lịch sử xã hội

ở những giai đoạn lịch sử khác nhau, hoạt động thực tiễn diễn ra là khác nhau,thay đổi về phơng thức hoạt động

Thực tiễn là sản phẩm lịch sử toàn thế giới, thể hiện những mối quan hệ muôn vẻ

và vô tận giữa con ngời với giới tự nhiên và con ngời với con ngời trong quá trình sảnxuất vật chất và tinh thần, là phơng thúc cơ bản của sự tồn tại xã hội của con ngời

4 Thực tiễn của con ngời đợc tiến hành dới nhiều hình thức

Trong quá trình hoạt động cải tạo thế giới, con ngời tạo ra một hiện thực mới,một ”.thiên nhiên thứ hai” Đó là thế giới của văn hóa tinh thần và vật chất, những điềukiện mới cho sự tồn tại của con ngời, những điều kiện này không đợc giới tự nhiênmang lại dới dạng có sẵn Đồng thời với quá trình đó, con ngời cũng phát triển và hoànthiện bản thân mình Chính sự cải tạo hiện thực thông qua hoạt động thực tiễn là cơ sởcủa tất cả những biểu hiện khác có tính tích cực, sáng tạo của con ngời Con ngờikhông thích nghi một cách thụ động mà thông qua hoạt động của mình, tác động mộtcách tích cực để biến đổi và cải tạo thế giới bên ngoài Hoạt động đó chính là thực tiễn

a,Hoạt động sản xuất vật chất

Là hoạt động thực tiễn quan trọng nhất của xã hội.Thực tiễn sản xuất vật chất làtiền đề xuất phát để hình thành những mối quan hệ đặc biệt của con ngời đối với thếgiới, giúp con ngời vợt ra khỏi khuôn khổ tồn tại của các loài vật.

b.Hoạt động chính trị xã hội

Là hoạt dộng của con ngời trong các lĩnh vực chính trị xã hội nhằm phát triển vàhoàn thiện các thiết chế xã hội, các quan hệ xã hội làm địa bàn rộng rãi cho hoạt độngsản xuất và tạo ra những môi trờng xã hội xứng đáng với bản chất con ngời bằng cách

đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội

c Hoạt động thực nghiệm khoa học

Là hoạt động thực tiễn đặc biệt vì con ngời phải tạo ra một thế giới riêng chothực nghiệm của khoa học tự nhiên và cả khoa học xã hội

II, Thực tiễn có vai trò rất to lớn đối với nhận thức

Hoạt động thực tiễn là cơ sở, là nguồn gốc, là động lực, là mục đích, là tiêuchuẩn của nhận thức

1.Thực tiễn là cơ sở, nguồn gốc của nhận thức

Trong hoạt động thực tiễn, con ngời làm biến đổi thế giới khách quan, bắt các sựvật, hiện tợng của thế giới khách quan phải bộc lộ những thuộc tính và quy luật củachúng Trong quá trình hoạt động thực tiễn luôn luôn nảy sinh các vấn đề đòi hỏi conngời phải giải đáp và do đó nhận thức đợc hình thành Nh vậy, qua hoạt động thực tiễn

mà con ngời tự hoàn thiện và phát triển thế giới quan( tạo điều kiện cho nhận thức caohơn)

Qua hoạt động thực tiễn, não bộ con ngời cũng ngày càng phát triển hơn, cácgiác quan ngày càng hoàn thiện hơn

Thực tiễn là nguồn tri thức, đồng thời cũng là đối tợng của nhận thức

Chính hoạt động thực tiễn đã đặt ra các nhu cầu cho nhận thức, tạo ra các phơngtiện hiện đại giúp con ngời đi sâu tìm hiểu tự nhiên

1,Thực tiễn là động lực của nhận thức

Ngay từ đầu, nhận thức đã bắt nguồn từ thực tiễn, do thực tiễn quy định Mỗi bớc pháttriển của thực tiễn lại luôn luôn đặt ra những vấn đề mới cho nhận thức, thúc đẩy nhậnthức tiếp tục phát triển Nh vậy thực tiễn trang bị những phơng tiện mới, đặt ra nhữngnhu cầu cấp bách hơn, nó rà soát sự nhận thức Thực tiễn lắp đi lắp lại nhiều lần, các tàiliệu thu thập đợc phong phú, nhiều vẻ, con ngời mới phân biệt đợc đâu là mối quan hệngẫu nhiên bề ngoài, đâu là mối liên hệ bản chất, những quy luật vận động và phát triểncủa sự vật

2,Thực tiễn là mục đích của nhận thức

Những tri thức khoa học chỉ có ý nghĩa thực tiễn khi nó đợc vận dụng vào thực tiễn.Mục đích cuối cùng của nhận thức không phải là bản thân các tri thức mà là nhằm cảitạo hiện thức khách quan, đáp ứng những nhu cầu vật chất và tinh thần xã hội Sự hìnhthành và phát triển của nhận thức là bắt nguồn từ thực tiễn, do yêu cầu của thực tiễn

Nhận thức chỉ trở về hoàn thành chức năng của mình khi nó chỉ đạo hoạt độngthực tiễn, giúp cho hoạt động thực tiễn có hiệu quả hơn Chỉ có thông qua hoạt độngthực tiễn, thì tri thức con ngời mới thể hiện đợc sức mạnh của mình, sự hiểu biết củacon ngời mới có ý nghĩa

3,Thực tiễn là tiêu chuẩn của nhận thức

Bằng thực tiễn mà kiểm chứng nhận thức đúng hay sai Khi nhận thức đúng thì nó phục

vụ thực tiễn phát triển và ngợc lại

4,Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

a.Chân lý

Là những tri thức phản ánh đúng đắn thế giới khách quan đợc thực tiễn khẳng

định ( nội dung khách quan, có ý nghĩa giá trị đối với đời sống con ngời)

Chân lý mang tính khách quan, nó không phụ thuộc vào số đông (ví dụ: chân lýtôn giáo)

Chân lý mang tính hai mặt ( tuyệt đối và tơng đối ) vì tính hai mặt trong quátrình nhận thức của nhân loại

b.Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, tiêu chuẩn để kiểm tra chân

lý không phải là ý thức t tởng, t duy mà là thực tiễn Bởi vì chỉ có thông qua hoạt độngthực tiễn, tri thức mới trở lại tác động vào thế giới vật chất, qua đó nó đợc ”.hiện thựchoá”., “vật chất hơn” thành các khách thể cảm tính Từ đó mới có căn cứ để đánh giánhận thức của con ngời đúng hay sai, có đạt tới chân lý hay không

Thực tiễn có rất nhiều hình thức khác nhau, nên nhận thức của con ngời cũng đợc kiểmtra thông qua rất nhiều hình thức khác nhau

+Thực tiễn của xã hội luôn luôn vận động và phát triển

+Thực tiễn trong mỗi giai đoạn lịch sử đều có giới hạn Nó không thể chứngminh hay bác bỏ hoàn toàn một tri thức nào đó của con ngời mà nó đợc thực tiễn tiếptheo chứng minh, bổ sung thêm

Nh vậy tiêu chuẩn thực tiễn cũng mang tính chất biện chứng và nh vậy mới cókhả năng kiểm tra một cách chính xác sự phát triển biện chứng của nhận thức

Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội sau những bớc tiến và những thành tựu tolớn mang lại ý nghĩa lịch sử, giờ đây lại đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết Những hoạt

động nghiên cứu lý luận chính là nhằm tìm ra lời giải đáp cho những vấn đề của giai

đoạn cách mạng hiện nay Công cuộc đổi mới ở nớc ta vừa là mục tiêu, vừa là động lựcmạnh mẽ thúc đẩy hoạt động nhận thức nói chung và công tác lý luận nói riêng, nhất

định sẽ đem lại cho chúng ta những hiểu biết mới, phong phú hơn và cụ thể hơn về môhình chủ nghĩa xã hội, về con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở nớc ta

III Mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn

Nó mang tính hệ thống cao, tổ chức có khoa học

2 Mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn

Đợc thể hiện bằng mối quan hệ giữa nhận thức và thực tiễn GIữa lý luận và thựctiễn thống nhất biện chứng với nhau Sự thống nhất đó bắt nguồn từ chỗ: chúng đều làhoạt động của con ngời, đều nhằm mục đích cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội để thoảmãn nhu cầu của con ngời

a Lý luận bắt nguồn từ thực tiễn

Lý luận dựa trên nhu cầu của thực tiễn và lấy đợc chất liệu của thực tiễn Thựctiễn là hoạt động cơ bản nhất của con ngời, quyết định sự tồn tại và phát triển xã hội

Lý luận không có mục đích tự nó mà mục đích cuối cùng là phục vụ thực tiễn Sức sốngcủa lý luận chính là luôn luôn gắn liền với thực tiễn, phục vụ cho yêu cầu của thực tiến.

b Lý luận mở đờng và hớng dẫn hoạt động của thực tiễn

Ví dụ: lý luận Mác - Lênin hớng dẫn con đờng đấu tranh của giai cấp vô sản Sựthành công hay thất bại của hoạt động thực tiễn là tuỳ thuộc vào nó đợc hớng dẫn bởi lýluận nào, có khoa học hay không? Sự phát triển của lý luận là do yêu cầu của thực tiễn,

điều đó cũng nói lên thực tiễn không tách rời lý luận, không thể thiếu sự hớng dẫn của

lý luận

Vai trò của lý luận khoa học là ở chỗ: nó đa lại cho thực tiễn các tri thức đúng

đắn về các quy luật vận động, phát triển của hiện thực khách quan, từ đó mới có cơ sở

để định ra mục tiêu và phơng pháp đúng đắn cho hoạt động thực tiễn

Quan hệ lý luận và thực tiễn mang tính chất phức tạp, quan hệ đó có thể là thốngnhất hoặc mâu thuẫn đối lập

c Lý luận và thực tiễn là thống nhất

Lý luận và thực tiễn thống nhất khi giai cấp thống trị còn mang tinh thần tiến bộ

và còn giữ sứ mệnh lịch sử Khi lý luận và thực tiễn thống nhất thì chúng sẽ tăng cờnglẫn nhau và phát huy vai trò của nhau Sự thống nhất đó là một trong những nguyên lýcăn bản của triết học Mác- Lênin

d Sự mâu thuẫn của lý luận và thực tiễn

Xảy ra khi giai cấp thống trị trở nên phản động, lỗi thời, lạc hậu Khi mâu thuẫnnảy sinh, chúng sẽ làm giảm ảnh hởng của nhau Điều đó dẫn đến mọi đờng lối, chínhsách xã hội trở nên lạc hậu và phản động

*

ý nghĩa:

Cần phải tăng cờng, phát huy vai trò của lý luận đối với xã hội, đặc biệt là lýluận xã hội mà quan trọng là lý luận Mác - Lênin và các lý luận về kinh tế

Trớc chủ nghĩa Mác, trong lý luận nhận thức, phạm trù thực tiễn hầu nh không

có chỗ đứng nào Nhiều ngời còn hình dung thực tiễn với bộ mặt xấu xí của con buôn(Phơ-Bách) Trong “Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”., sau khiphê phán E Ma Khơ và một số ngơi khác đã ”.cố gạt thực tiễn ra khỏi lý luận nhậnthức, coi thực tiễn nh một cái gì không đáng nghiên cứu về mặt nhận thức luận, đã

”.đem cái tiêu chuẩn thực tiễn là cái giúp cho mỗi ngời phân biệt đợc ảo tởng với hiệnthực đặt ra ngoài giới hạn của khoa học, của lý luận nhận thức để dọn chỗ cho chủnghĩa duy tâm và thuyết bất khả tri”

V.I.Lênin đã khẳng định: quan điểm về đời sống, về thực tiễn phải là quan điểmthứ nhất và cơ bản của lý luận về nhận thức (“V.I.Lênin toàn tập” – 1980)

Chính vì sự quan trọng của mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn nên đối với nớc

ta trong giai đoạn này cần đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và hoạt động Hiện nay,nớc ta đang tiến hành đổi mới một cách toàn diện các mặt của đời sống xã hội, màtrong đó đổi mới kinh tế là trung tâm Đổi mới từ nền kinh tế tập trung quan liêu sangnền kinh tế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc là một vấn đề hết sức mới mẻ cha có lờigiải đáp sẵn Và chúng ta cũng không bao giờ có thể có một lời giải sẵn sau đó mới đivào tiến hành đổi mới Quá trình đổi mới nói chung, đổi mới kinh tế nói riêng và việcnhận thức quá trình đổi mới đó không tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau cùngphát triển

Vậy trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, phải xuất phát từ thực tế kháchquan, phải lấy hiện thực khách quan làm cơ sở cho hoạt động của mình Gắn lý luậnvào thực tiễn để hoạt động trở nên khoa học, có cơ sở vững chắc Tinh thần ấy chính làvấn đề cần nghiên cứu trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VI

e Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác- Lênin.

Thực tiễn không có lý luận hớng đẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận màkhông liên hệ với thực tiễn là lý luận suông Vì vậy cho nên trong khi nhấn mạnh sựquan trọng của lý luận, đã nhiều lần Lênin nhắc đi nhắc lại rằng lý luận cách mạngkhông phải là giáo điều, nó là kim chỉ nang cho hành động cách mạng, và lý luậnkhông phải là một cái gì cứng nhắc, nó đầy tính sáng tạo Lý luận luôn luôn cần đợc bổsung bằng những kết luận mới rút ra từ trong thực tiễn sinh động Những ngời cộng sảncác nớc phải cụ thể hoá chủ nghĩa Mác _ Lênin cho thích hợp với điều kiện, hoàn cảnhtừng lúc và từng nơi (“Hồ Chí Minh: toàn tập”.-1996)

*Con đ ờng biện chứng của sự nhận thức:

Nhận thức của con ngời diễn ra trên cơ sở thực tiễn và không ngừng vận động,phát triển Sự vận động và phát triển của nhận thức diễn ra một cách biện chứng:

“Từ trực quan sinh động đến t duy trìu tợng và từ t duy trìu tợng đến thực tiễn

-đó là con đờng biện chứng của sự nhận thức chân lý, của sự nhận thức thực tại kháchquan”

+Trực quan sinh động (hay nhận thức cảm tính) là giai đoạn đầu của quá trìnhnhận thức, đợc hình thành trong quá trình thực tiễn.Giai đoạn này đợc hình thành thôngqua các hình thức cơ bản nối tiếp nhau: cảm giác, tri giác, biểu tợng

+T duy trì tợng (hay nhận thức lý tính) là giai đoạn cao của quá trình nhận thứcdựa trên cơ sở những tài liệu do giai đoạn trực quan sinh động mang lại

- Nhận thức của con ngời phát triển đến giai đoạn t duy trìu tợng cha phải làchấm dứt, mà nó lại tiếp tục vận động trở về với thực tiễn Nhận thức phải trở về vớithực tiễn vì:

+ Mục đích của nhận thức là phục vụ hoạt động thực tiễn Vì vậy nó phải trở vềchỉ đạo hoạt động thực tiễn cải tạo thế giới

+Đến giai đoạn t duy trìu tợng vẫn có khả năng phản ánh sai lạc hiện thực Vìvậy, nhận thức phải quay trở về thực tiễn để kiểm tra kết quả nhận thức, phân biệt đâu

Chơng II Quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam I,Vị trí địa lý

-Việt Nam nằm ở phía đông của bán đảo Đông Dơng, gần trung tâm Đông Nam

á, có một vùng biển rộng, giàu tiềm năng

-Vị trí tiếp giáp trên đất liền và trên biển tạo điều kiện cho nớc ta có thể dễ dànggiao lu với các nớc trên thế giới

+Trên đất liền, nớc ta giáp Trung Quốc, Lào, Campuchia Thông qua các tuyếngiao thông (đờng bộ, đờng sắt ) với các cửa khẩu quan trọng, Việt Nam có thể liên hệvới nhiều nớc trên thế giới

+ Nớc ta nằm gần các tuyến đờng biển quốc tế Thông qua đờng biển, có thểquan hệ với nhiều quốc gia

+Vùng biển rộng lớn, giàu tiềm năng cho phép phát triển kinh tế biển

-Việt Nam là nơi giao thoa của các nền văn hoá khác nhau Điều đó góp phầnlàm giàu bản sắc văn hoá

-Việt Nam nằm ở khu vực đang diễn ra những hoạt động kinh tế sôi động của thếgiới Từ đó cho phép nớc ta có thể dễ dàng hội nhập với các nớc trong khu vực và trênthế giới Ta có thể tiếp thu và chọn lọc những bài học, kinh nghiệm thành công cũng

nh thất bại về phát triển kinh tế của các nớc và vận dụng vào điều kiện, hoàn cảnh cụthể của nớc ta

II, Quá trình phát triển kinh tế ở Việt Nam

1.Tình hình:

- Sau kháng chiến chống Pháp thắng lợi, dựa vào kinh nghiệm của các nớc xã hộichủ nghĩa lúc đó, nớc ta bắt đầu xây dựng một mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trungdựa trên chế độ công hữu về t liệu sản xuất Các hình thức tổ chức sản xuất và dịch vụquốc doanh đợc phát triển Cùng với quốc doanh, hợp tác xã đợc tổ chức rộng rãi ởnông thôn và thành thị Với hai hình thức sở hữu toàn dân và tập thể, sở hữu t nhân bịthu hẹp lại, không còn cơ sở cho t nhân phát triển Cùng với quốc doanh, hợp tác xã đợc

tổ chức rộng rãi vì ta đã học tập đợc mô hình tổ chức kinh tế của Liên Xô cũ Với sự nỗlực cao độ của nhân dân ta, cùng với sự giúp đỡ tận tình của các n ớc xã hội chủ nghĩalúc đó, mô hình kế hoạch hoá tập trung đã phát huy đợc những tính u việt đó

- Từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, phân tán và manh mún, bằng công cụ

kế hoạch hóa, ta đã tập trung đợc vào trong tay một lực lợng vật chất quan trọng về cơ

sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng thành thị và nông thôn, đất đai, máy móc, tiền vốn để

ổn định và phát triển kinh tế

Vào những năm sau của thập niên 60, ở Miền Bắc đã có những chuyền biến vềkinh tế, xã hội Trong thời kỳ đầu, nền kinh tế tập trung bao cấp đã tỏ ra phù hợp vớinền kinh tế tự cung, tự cấp, phù hợp với điều kiện hai nhiệm vụ sản xuất và chiến đấutrong chiến tranh lúc đó

- Năm 1975, sau ngày giải phóng miền Nam, một bức tranh mới về hiện trạngkinh tế Việt Nam đã thay đổi Đó là sự duy trì một nền kinh tế tồn tại cả ba loại hình:

+Kinh tế cổ truyền (tự cung tự cấp)

+Kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp (ở miền Bắc)

+Kinh tế thị trờng (đặc trng ở miền Nam)

Mặc dù đây là một tồn tại khách quan sau năm 1975 nhng chúng ta vẫn tiếp tụcxây dựng nền kinh tế tập trung theo cơ chế kế hoạch hoá trên phạm vi cả nớc Đó là sự

áp đặt rất bất lợi

2 Hậu quả: