TAP HUAN LS 2019

TẬP HUẤN LỊCH SỬ 2019ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC, PHẨM CHẤT NĂNG LỰC CHO HỌC SINH 9.9.200

TẬP HUẤN LỊCH SỬ 2019

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC THEO HƯỚNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC,

PHẨM CHẤT NĂNG LỰC

CHO HỌC SINH

9.9.2004

I TÍCH HỢP ĐỊA LÍ - LỊCH SỬ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC & PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC

CV số 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 03/10/2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn điều chỉnh nội dung giáo dục phổ thông theo hướng tinh giản để dạy và học phù hợp với chuẩn kiến thức, kỹ năng, phù hợp với thời lượng dạy học

và điều kiện thực tế của nhà trường Đồng thời tích hợp kiến thức 02 môn Lịch sử - Địa lí nhằm phát huy năng lực và phẩm chất người học.

Lịch sử và Địa lí ở THCS là môn học bắt buộc

ở các khối lớp, góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cốt lõi cho học sinh trong giai đoạn giáo dục cơ bản, tạo tiền đề cho giai đoạn phân hoá và định hướng nghề nghiệp, gồm:

-Năng lực chung : tự chủ và tự học, giao tiếp

và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo

-Năng lực chuyên môn tìm hiểu Lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức và

kỹ năng.

- Mạch nội dung Lịch sử xếp theo logic thời gian

từ thời kì nguyên thuỷ, qua cổ đại, trung đại, đến cận đại và hiện đại Trong từng thời kì, không gian lịch sử được tái hiện từ thế giới, khu vực đến Việt Nam để đối chiếu, lí giải, làm sáng rõ những vấn đề lịch sử

- Mạch nội dung Địa lí sắp xếp theo logic không gian là chủ đạo, đi từ địa lí tự nhiên đại cương đến châu lục, và sau đó là địa lí tự nhiên Việt Nam, địa

lí dân cư và địa lí kinh tế Việt Nam.

- Mặc dù hai mạch nội dung sắp xếp theo logic khác nhau , nội dung dạy học vẫn hỗ trợ nhau

Ví dụ :

Môn Lịch sử và Địa lí hướng tới phát triển năng lực

tư duy , nhìn nhận thế giới theo cả chiều không gian lẫn thời gian trên cơ sở sử dụng những kiến thức cốt lõi, các công cụ học tập và nghiên cứu Lịch sử - Địa lí Các kiến thức cơ bản về bản đồ được dạy từ đầu lớp

6, được củng cố từng bước ở các lớp tiếp sau để hình thành kĩ năng bản đồ và năng lực tư duy không gian cần thiết cả khi học địa lí và lịch sử Ở lớp 7, các nội dung về địa lí châu Âu và châu Á được đưa lên trước

để có thể “song hành” với nội dung lịch sử Từ đó, học sinh có năng lực vận dụng các kiến thức, kĩ năng vào

thực tiễn và từng bước sáng tạo

* Mức độ tích hợp Lịch sử và Địa lí thể hiện ở ba cấp độ:

a Tích hợp nội môn (trong từng nội dung, giáo dục lịch

sử và giáo dục địa lí)

b Tích hợp nội dung lịch sử trong những phần phù hợp của bài Địa lí và tích hợp nội dung địa lí trong những phần phù hợp của bài lịch sử;

c Tích hợp theo các chủ đề chung, được phân phối phù hợp với mạch nội dung chính của mỗi lớp:

 Các cuộc đại phát kiến địa lý.

 Đô thị: Lịch sử và hiện tại

 Văn minh châu thổ sông Hồng và sông Cửu Long

 Bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam

II- ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY - HỌC

1 Đổi mới phương pháp giáo dục : nhấn mạnh việc

sử dụng các phương tiện dạy học, đa dạng hoá hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá

Chương trình mới khuyến khích việc xây dựng các phòng học bộ môn ở những nơi có điều kiện; sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại, phù hợp với nội dung chương trình, bao gồm các loại bản đồ, hiện vật, phương tiện nghe - nhìn , Học sinh cần được tham gia các buổi tham quan, học tập ở thực địa, có các hoạt động học tập theo nhóm để giải quyết những bài tập nhận thức có mức độ phức tạp khác nhau

Mục tiêu của phân môn Lịch sử ở cấp THCS là giúp học sinh hình thành những năng lực chuyên môn như:

Năng lực nhận diện và hiểu tư liệu lịch sử

Năng lực giải thích và đánh giá lịch sử

Năng lực vận dụng bài học lịch sử vào thực tiễn

- Học sinh phải có khả năng tự làm việc với tài liệu,

hiểu sự kết nối giữa lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, hình thành nhận thức khoa học về quá trình phát triển của lịch sử dân tộc và tôn trọng sự đa dạng của lịch sử thế giới,

Năng lực Mô tả chi tiết

- Phân tích được những tác động của bối cảnh không gian, thời gian đến các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử

- Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử đơn giản dưới sự hướng dẫn của giáo viên

2 Biểu hiện năng lực chuyên môn lịch sử

- Bước đầu giải thích được mối quan

hệ và tác động qua lại giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử với hoàn cảnh lịch sử

- Trình bày được chủ kiến của mình về một số sự kiện, nhân vật, vấn đề lịch sử, , như lập luận khẳng định hoặc phủ định của các nhận định, nhận xét

về một sự kiện, hiện tượng, vấn đề hay nhân vật lịch sử,

III THỰC TRẠNG SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TRONG DẠY

HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY

Ngoài SGK, các Thầy Cô còn

sử dụng những tư liệu tranh ảnh, bản đồ từ đâu? Những thuận lợi và khó khăn của Thầy Cô trong việc khai thác

tư liệu hình ảnh là gì?

- Mâu thuẫn giữa quan hệ sức ép của khối lượng tri thức ngày càng tăng và sự tiếp nhận của HS có giới hạn.

- Khó khăn trong việc cải tiến phương pháp dạy học theo hướng tích hợp liên môn.

- Sức ép nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

- Đổi mới giảng dạy & kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh như thế nào cho hiệu quả?

TẬP HUẤN ĐỔI MỚI PPDH LỊCH SỬ THCS

1 Vai trò của lược đồ, bản đồ trong đổi mới PPDH lịch sử

Học tập lịch sử là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ để hiểu hiện tại và hướng tới tương lai , trong đó lược đồ, bản đồ, tranh ảnh là bộ phận không thể tách rời để tạo biểu tượng về không gian, hoàn cảnh địa lí diễn ra các sự kiện lịch sử

Bản đồ cung cấp một lượng thông tin đáng kể được phản ánh thông qua ngôn ngữ ký hiệu giúp

HS hình dung một cách có cơ sở khoa học thực tế lịch sử diễn ra, giúp cho việc nhận thức lịch sử dễ dàng hơn Chính vì vậy, môn học LS trong nhà trường luôn gắn bó với lược đồ, bản đồ.

Trong giảng dạy lịch sử THCS, con đường nhận thức ngắn nhất là đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và phương tiện hết sức cần thiết là các “dụng cụ trực quan”

Với xu thế dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, yêu cầu người giáo viên phải biết tạo điều kiện cho học sinh tự tìm tòi , khai thác kiến thức, biết điều khiển hoạt động nhận thức của mình “Đồ dùng trực quan” trở thành nhân tố quan trọng trong hoạt động dạy học, nó vừa là

phương tiện giúp học sinh khai thác kiến thức, vừa

là nguồn tri thức đa dạng, phong phú mà học sinh

dễ nắm bắt

Trên cơ sở những tinh hoa của phương pháp dạy học truyền thống, giáo viên phải tích cực, chủ động đổi mới phương pháp dạy học nhằm không ngừng nâng cao chất lượng dạy học.

Việc kết hợp nhuần nhuyễn các phương tiện

và phương pháp dạy học không những giúp cho bài giảng của Thầy thêm sinh động, hấp dẫn, tránh đơn điệu khô khan mà còn giúp cho học sinh hứng thú hơn với giờ học, tiếp thu bài giảng một cách nhẹ nhàng, nhanh chóng và ghi nhớ lâu.

- Việc sử dụng hiệu quả bản đồ góp phần hệ thống, bổ sung và làm rõ hơn những kiến thức SGK, giúp học sinh hiểu sâu sắc các sự kiện lịch

sử, tạo biểu tượng lịch sử chân thực , qua đó khơi dậy trong tâm hồn các em những xúc cảm lịch sử ,

là cơ sở để giáo dục tình cảm, đạo đức cho học sinh.

- Xuất phát từ mục tiêu dạy học lịch sử theo quan điểm đổi mới SGK, GV phải lựa chọn các tư liệu hướng tới việc rèn luyện kĩ năng như đọc, phân tích tư liệu, tranh ảnh lịch sử, bản đồ, sơ đồ, biểu

đồ

2 Đặc điểm lược đồ, bản đồ lịch sử

Lược đồ, bản đồ là một trong những loại đồ dùng trực quan qui ước

* Về hình thức bản đồ lịch sử không cần có nhiều chi tiết về điều kiện thiên nhiên mà cần có những kí hiệu về biên giới các quốc gia, sự phân bố dân cư, các vùng kinh tế, địa điểm xảy các sự kiện

* Về nội dung bản đồ có hai loại chính:

+ Bản đồ chuyên đề và bản đồ tổng hợp

+ Bản đồ chuyên đề: là loại bản đồ thường gặp

ở SGK nhằm diễn tả lại những sự kiện diễn ra riêng rẽ hay một mặt của quá trình lịch sử như diễn biến một trận đánh, sự phát triển kinh tế một nước trong một giai đoạn lịch sử cụ thể + Bản đồ tổng hợp: phản ánh những sự kiện lịch sử quan trọng nhất của một nước hay nhiều nước có liên quan đến một thời kì lịch sử nhất định trong những điều kiện tự nhiên nhất định

+ Bản đồ tích hợp?

3- Các bước tiến hành khai thác nội dung bản

- Kĩ năng tường thuật, miêu tả.

- Kĩ năng quan sát, nhận biết, chỉ bản đồ, lược đồ.

- Kĩ năng so sánh, nhận định, đánh giá rút ra qui luật, bài học lịch sử.

TẬP HUẤN ĐỔI MỚI PPDH LỊCH SỬ THCS

- Bước 1 : Cho HS quan sát bản đồ, chú ý cả nội dung, biên giới, các kí hiệu của bản đồ, lược đồ.

- Bước 2 : Giáo viên nêu yêu cầu cụ thể cho học sinh tìm hiểu những kiến thức cần khai thác trong bản đồ, lược đồ

- Bước 3 : Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu.

- Bước 4 : Học sinh rút ra nhận xét sau khi đã làm việc với bản đồ, lược đồ, hiểu được cách khai thác nội dung bản đồ gắn liền với nội dung bài học.

b Các bước tiến hành

c Qui trình khai thác lược đồ, bản đồ trong dạy học lịch sử

- GV giới thiệu lược đồ, bản đồ cần sử dụng

- Hướng dẫn HS đọc bản chú giải và giải thích hệ thống

kí hiệu qui ước trên lược đồ.

+ Hướng dẫn HS tập trình bày trình tự phát triển của

sự kiện (cá nhân hoặc nhóm).

+ Tạo điều kiện cho HS mô tả lịch sử trên lược đồ

+ Yêu cầu HS cả lớp quan sát kết hợp nội dung SGK để tham gia sửa sai Gợi ý một số câu hỏi cho HS trả lời và chỉ trên lược đồ.

+ GV sau đó GV sửa sai (nếu có), tường thuật hoặc mô

tả để minh họa cho bài giảng.

 Các bản đồ phụ (các bài chiến tranh, kháng chiến) phải thống nhất kí hiệu, màu sắc với bản đồ chính.

 Các kí hiệu sông ngòi, ao hồ, bờ biển, đường biên giới theo hướng qui luật (nước chảy từ nguồn đổ ra biển); từ Đông sang Tây từ Bắc xuống Nam,…

* Lưu ý trong sử dụng bản đồ, lược đồ

Màu sắc mô tả phải bảo đảm nguyên tắc phân biệt rõ hai đối tượng đối với cuộc chiến tranh hay khởi nghĩa Với lược đồ xác định vị trí, chú ý làm bật yếu tố cần xác định (VD màu xanh chàm, xanh lam kí hiệu biển, sông ngòi hoặc đường bờ biển).

Chữ viết trên lược đồ phải thống nhất: tên nước viết chữ in hoa, tên địa danh từng vùng viết chữ in thường hoặc tên sông núi viết chữ màu khác

* Lưu ý trong sử dụng bản đồ

SINH HOẠT NHÓM

1 Theo Thầy (Cô), có thể sử dụng bản đồ, tranh ảnh để tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh như thế nào?

+ Sử dụng bản đồ, tranh ảnh để kiểm tra bài cũ.

+ Sử dụng bản đồ, tranh ảnh để sinh hoạt nhóm tìm hiểu kiến thức mới.

+ Sử dụng bản đồ xác định địa danh, đường diễn biến sự kiện.

+ Sử dụng bản đồ, tranh ảnh để hướng dẫn

HS tự học.

+ Sử dụng bản đồ, tranh ảnh để củng cố bài + Sử dụng tập bản đồ, tranh ảnh trong dạy học Lịch sử theo hướng tích hợp liên môn.

- Quan sát và nhận xét điểm khác nhau giữa rìu tay núi Đọ

và rìu đá Bắc Sơn Theo em, vì sao có

sự khác nhau đó? Kỹ thuật chế tác đá tiến

bộ có ý nghĩa như thế nào đến phát triển của xã hội loài người?

Hãy so sánh và cho biết công cụ đá Phùng Nguyên có điểm gì tiến

bộ hơn thời Bắc Sơn? Theo em, quá trình lao động, chế tác công cụ

có ý nghĩa như thế nào đến cuộc sống người nguyên thủy Từ đó, em rút ra bài học gì cho bản thân.

Hình bên là hiện vật lịch sử gì của Việt Nam? Có vào thời đại nào? Nêu tên và hiểu biết của

em về hiện vật này.

Việc tìm thấy hiện vật này trên lãnh thổ nước Văn Lang

cũ chúng minh điều gì?

- Quan sát mặt trống đồng Đông Sơn, giải thích tại sao trung tâm mặt trống thường khắc hình mặt trời (ngôi sao), chim và cóc? Những hình ảnh này gợi nhớ đến truyền thuyết nào của dân tộc Việt Nam?

Xác định tên các nhà phát kiến địa lý và ý nghĩa bốn cuộc phát kiến địa lý tiêu biểu của Tây Âu hậu kỳ trung đại theo số đánh dấu trên lược đồ Theo em, việc Colombus tìm ra châu Mỹ có

hệ quả tiêu cực gì đối với châu Mỹ?

Em hãy xác định tên của các quốc gia Đông Nam Á thời phong kiến và hiện tại được đánh số trên Lược đồ Đông Nam Á.

Câu thơ dưới đây của nhà thơ Huỳnh Mẫn Đạt nói về nhân vật lịch

sử nào?

“Hỏa hồng Nhật Tảo oanh thiên địa,

Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần”

- Hình trên mô tả chiến công hiển hách nào liên quan đến ông?

- Ông có câu nói nổi tiếng nào đi vào lịch sử dân tộc? Nêu và giải thích câu nói đó Theo em, câu nói đó đúng không? Vì sao?

Quan sát 2 lược đồ, qua thông tin SGK và tư liệu, hãy :

- Xác định tên các cuộc khởi nghĩa và người lãnh đạo

- Xác định vị trí các căn cứ chính của từng khởi nghĩa.

- Em biết gì về các nhân vật lịch sử lãnh đạo các cuộc khởi nghĩa trên? Nêu một số hiểu biết cá nhân em về họ.

Dựa vào bảng chú

giải, xác định trên

lược đồ CTTG I

(1914-1918) :

- Tên các quốc gia

thuộc 2 khối quân sự đối lập.

- Các hướng tấn công chính của 2 khối.

- Các địa danh gắn

liền với các sự kiện nổi bật của chiến tranh.

Xác định tên các quốc gia chiếm đóng nước Đức

sau CTTG

thứ hai và lãnh thổ hai nước Đức

năm 1949.

? Họ là ai? Họ đến từ đâu?

? Vì sao họ gặp nhau tại Yalta?

? T i sao sau hội nghị này họ không ại sao sau hội nghị này họ không bao giờ gặp nhau nữa ?

- Lá cờ này của tổ chức nào?

- Nêu ý nghĩa lá cờ, qua đó hãy xác định mục tiêu hoạt động của tổ chức.

Hai hình này mô

tả 2 thành tựu KHKT lớn nào?

Nêu nhận xét về tác

động của hai thành

tựu này với cuộc

sống nhân loại.

Bức ảnh trên thể hiện sự kiện gì? Sự kiện diễn ra khi nào, ở đâu? Sự kiện này có ý nghĩa gì với cách mạng Việt Nam?

III CÁC LOẠI HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI NHẰM PHÁT TRIỂN TU DUY

CHO HỌC SINH

1 Các loại hình tổ chức dạy học

-Dạy học cá thể hóa (Individualized Instruction)

-Dạy học hợp tác (Cooperation Instruction)

-Dạy học theo trình độ (Mastery Instruction)

-Dạy học phát triển khả năng và kỹ năng tư duy

(Development Thinking Abilities and Skills)

-Dạy học vi tính hóa (Computerized Instruction)

-Dạy học lấy học sinh làm trung tâm (Student

Centerred Instruction)

2 Các phương pháp dạy học chủ yếu

a Các PPDH theo chiến lược tiếp cận trực tiếp

Giảng bài, phát vấn.

Thực hành và luyện tập.

b Các PPDH theo chiến lược tiếp cận gián tiếp

Dạy học nêu vấn đề, giải quyết vấn đề.

Dạy học theo dự án, bài học điều tra.

Dạy học phát hiện và khám phá.

Dạy học theo nhóm, trò chơi giáo dục.

Dạy học qua hành động, nhập vai, đóng vai.

c Các PPDH theo chiến lược tiếp cận độc lập

Tự học tại trung tâm học liệu

Làm việc độc lập theo giao ước

Hướng dẫn tự học bằng máy tính