G49 1 r XHH văn hóa

 Nhận thức được mối tương quan giữa văn hóa và văn minh Chương 2: CÁC THÀNH TỐ CỦA VĂN HÓA DƯỚI GÓC NHÌN CỦA XÃ HỘI HỌC  Nhận thức được cách phân loại văn hóa dưới góc nhìn xã hội học

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC - CÔNG TÁC XÃ HỘI - ĐÔNG NAM Á

LƯU HÀNH NỘI BỘ

Trang 3

MỤC ĐÍCH

Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ

xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả

Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo

NỘI DUNG HƯỚNG DẪN

Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:

 Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội

dung trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học

 Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa

kiến thức và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm

 Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm

tra và đề thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm

 Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và

đáp án, có tính chất minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi

PHỤ TRÁCH KHOA XHH – CTXH - ĐNA

Lâm Thị Ánh Quyên

Trang 4

Phần 1

CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM

Chương 1: VĂN HÓA LÀ GÌ?

 Hiểu và nhận thức được tiến trình hình thành khái niệm “ văn

hóa”

 Hiểu được các định nghĩa về “văn hóa” với tư cách là một thuật ngữ khoa học và ý nghĩa của văn hóa

 Nhận thức được mối tương quan giữa văn hóa và văn minh

Chương 2: CÁC THÀNH TỐ CỦA VĂN HÓA DƯỚI GÓC NHÌN CỦA XÃ HỘI HỌC

 Nhận thức được cách phân loại văn hóa dưới góc nhìn xã hội học Hiểu được sự thay đổi hành vi làm “lệch chuẩn” tạo nên những giá trị mới và thúc đẩy sự phát triển của văn hóa

 Hiểu được những yếu tố căn bản, đặc thù của văn hóa: + Giá trị

+ Chuẩn mực

+ Biểu tượng

+ Ngôn ngữ

Trang 5

Chương 3: XÃ HỘI HỌC VĂN HÓA: ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM

VỤ VÀ CÁCH TIẾP CẬN

 Nhận thức được lịch sử hình thành chuyên ngành xã hội học văn hóa

 Hiểu được tương quan giữa xã hội học văn hóa trong lịch sử của các khoa học về văn hóa

 Hiểu được đối tượng và nhiệm vụ của xã hội học văn hóa

 Nắm được các cách tiếp cận chính trong nghiên cứu xã hội học văn hóa

Chương 4: CÁC HÌNH THỨC TỒN TẠI CỦA VĂN HÓA

 Hiểu được nguyên lý thống nhất trong đa dạng của văn hóa

 Nhận thức được tiểu văn hóa

 Hiểu được văn hóa đại chúng và văn hóa tinh hoa

 Nhận thức được tính tương đối của văn hóa

Chương 5: TÍNH QUY LUẬT TRONG SỰ VẬN HÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN HÓA DƯỚI GÓC NHÌN XÃ HỘI HỌC

 Nhận thức được bản sắc văn hóa

 Nhận thức được sự giao lưu văn hóa

 Hiểu được kinh nghiệm giao lưu văn hóa và hiện đại hóa ở một số nước trên thế giới

 Nhận thức được vấn đề khủng hoảng văn hóa và xung đột văn hóa

Chương 6: BIẾN ĐỔI VĂN HÓA

 Hiểu được nội hàm khái niệm biến đổi văn hóa

Trang 6

 Nhận thức được các cấp độ và phương thức biến đổi văn hóa

 Hiểu được các nguyên nhân đưa đến sự biến đổi văn hóa

 Hiểu được sự biến đổi văn hóa và biến đổi xã hội ở Việt Nam hiện nay

Chương 7: GIỚI THIỆU CHUYÊN ĐỀ VĂN HÓA

 Nhận thức được vai trò của Trường phái văn hóa trong nghiên cứu văn hóa

 Hiểu được đặc điểm Tiểu vùng văn hóa Nam Bộ

Trang 7

Phần 2

CÁCH THỨC ÔN TẬP

Chương 1: VĂN HÓA LÀ GÌ?

 Hiểu và nhận thức được tiến trình hình thành khái niệm “ văn hóa”

- Nắm được lược sử hình thành khái niệm văn hóa ở Phương Tây của các tác giả:

Cicéron, W Wundt, Bacon, S Pufendorf, I.G Herder, ViCo, Abraham Moles, Klemm…

- Nắm được lược sử hình thành khái niệm văn hóa ở Phương Đông:

+ Trung Quốc: Các tư tưởng của Khổng Tử, Tuân Tử, Lưu Hướng, Đàm Gia Kiệm, và trong các thư tịch cổ

+ Việt Nam: Các quan điểm của Nguyễn Trãi, Đào Duy Anh, Hồ Chí Minh, Nguyên Ngọc, Trần Quốc Vượng, Phan Huy Lê, Vũ Khiêu…

- Hiểu được tầm quan trọng của Trường phái văn hóa trong nghiên cứu văn hóa

- Học viên đọc tài liệu xã hội học văn hóa của tác giả Mai Văn Hai, kết hợp bài giảng giáo viên trên lớp

 Hiểu được các định nghĩa về “văn hóa” với tư cách là một thuật ngữ khoa học và ý nghĩa của văn hóa

Trang 8

- Nhận thức được “văn hóa” được hiểu khác nhau trên nhiều phương diện, bao hàm một phạm vi rộng lớn, là sự sáng tạo của con người trên mọi lĩnh vực Do vậy, tùy vào cách tiếp cận của ngành học và các nhà nghiên cứu sẽ có các định nghĩa khác nhau về văn hóa

- Nắm vững các nhóm định nghĩa khác nhau về văn hóa: + Nhóm định nghĩa liệt

+ Nhóm định nghĩa lịch sử và xã hội hóa

+ Nhóm định nghĩa giá trị và chuẩn mực

+ Nhóm định nghĩa tâm lý hành vi

+ Nhóm định nghĩa cấu trúc và hoạt động

+ Nhóm định nghĩa phái sinh

 Nhận thức được mối tương quan giữa văn hóa và văn minh

- Hiểu được khái niệm văn minh

- Nhận thức được mối quan hệ giữa văn hóa với văn minh: + Khuynh hướng đồng nhất văn hóa với văn minh + Khuynh hướng đối lập văn hóa với văn minh

+ Khuynh hướng chỉ ra nét tương đồng và khác biệt giữa văn hóa và văn minh

Trang 9

Chương 2: CÁC THÀNH TỐ CỦA VĂN HÓA DƯỚI GÓC NHÌN CỦA XÃ HỘI HỌC

 Nhận thức được cách phân loại văn hóa dưới góc nhìn xã hội học Hiểu được sự thay đổi hành vi làm “lệch chuẩn” tạo nên những giá trị mới và thúc đẩy sự phát triển của văn hóa

- Nắm được cách phân loại văn hóa theo cách thông thường: + Văn hóa vật chất

+ Văn hóa tinh thần

+ Văn hóa xã hội

- Nắm được cách phân loại văn hóa theo UNESCO:

+ Văn hóa vật thể

+ Văn hóa phi vật thể

- Nắm được cách phân loại theo E.S.Markarian:

+ Văn hóa sản xuất ban đầu và văn hóa bảo đảm đời sống + Văn hóa định chuẩn và văn hóa nhân văn

- Hiểu cách phân loại văn hóa của William Ogburn:

+ Văn hóa vật chất

+ Văn hóa phi vật chất

 Hiểu được những yếu tố căn bản, đặc thù của văn hóa:

- Giá trị

- Học viên cần nắm vững: Định nghĩa giá trị, cách phân loại giá trị, các chú ý khi nghiên cứu về giá trị như:

* Tính không thuần nhất về giá trị trong một nền văn hóa, xã hội

* Giá trị biến đổi cùng tiến trình phát triển của xã hội

Trang 10

* Giá trị chung và giá trị riêng

+ Chuẩn mực

- Hiểu được định nghĩa chuẩn mực, chức năng của chuẩn mực và các hình thức thể hiện của chuẩn mực, sự biến đổi của chuẩn mực

+ Biểu tượng

- Hiểu được biểu tượng và các chú ý khi nghiên cứu về biểu tượng

+ Ngôn ngữ

- Hiểu được ngôn ngữ là một dạng đặc biệt của biểu tượng với mục đích chuyển tải các giá trị văn hóa xuyên thế hệ

Chương 3: XÃ HỘI HỌC VĂN HÓA: ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM

VỤ VÀ CÁCH TIẾP CẬN

 Nhận thức được lịch sử hình thành chuyên ngành xã hội học văn hóa

- Nắm vững bối cảnh ra đời của chuyên ngành xã hội học văn hóa:

+ Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật phương Tây đem đến những biến đổi mạnh mẽ trong xã hội đòi hỏi con người cần nhận thức một cách khoa học về xã hội, hành

vi xã hội và những hành vi đó dựa trên những chuẩn mực, giá trị của chính xã hội đó

+ Xã hội học văn hóa ra đời nhằm xác định và lý giải đời

sống văn hóa của xã hội con người

Trang 11

- Nắm được quan điểm của các nhà xã hội học kinh điển và các tiền đề cho sự ra đời xã hội học về văn hóa như: + Quan điểm E Durkheim

+ Quan điểm của M Weber

+ Quan điểm của A Comte

+ Quan điểm của K Marx

 Hiểu được tương quan giữa xã hội học văn hóa trong lịch sử của các khoa học về văn hóa

- Hiểu được xã hội học văn hóa trong lịch sử các khoa học

về văn hóa như:

+ Triết học văn hóa

+ Nhân học

+ Văn hóa học

 Hiểu được đối tượng và nhiệm vụ của xã hội học văn hóa

- Hiểu được quan điểm của xã hội học văn hóa trong việc giải thích những hiện tượng văn hóa

- Học viên đọc tài liệu do giảng viên cung cấp, kết hợp với

bài giảng trên lớp

 Nắm được các cách tiếp cận chính trong nghiên cứu xã hội học văn hóa

- Nắm được các cách tiếp cận chính trong nghiên cứu văn hóa như:

+ Tiếp cận theo thuyết chức năng – cấu trúc

+ Tiếp cận theo lý thuyết xung đột

+ Tiếp cận theo thuyết đồng cảm: văn hóa và xã hội hóa

Trang 12

Chương 4: CÁC HÌNH THỨC TỒN TẠI CỦA VĂN HÓA

 Hiểu được nguyên lý thống nhất trong đa dạng của văn hóa

- Học viên cần nắm:

+ Từ cái chung, cái thống nhất đến cái riêng, cái khác biệt trong văn hóa

+ Thông qua cái riêng, cái khác biệt tìm thấy cái chung, cái thống nhất trong văn hóa

+ Mối quan hệ vừa thống nhất vừa đa dạng của văn hóa + Vấn đề toàn cầu hóa có thủ tiêu tính đa dạng của văn hóa

 Nhận thức được tiểu văn hóa

- Hiểu được khái niệm tiểu văn hóa (phân lớp văn hóa)

- Các loại hình tiểu văn hóa theo khu vực địa lý, tôn giáo, nghề nghiệp

 Hiểu được văn hóa đại chúng và văn hóa tinh hoa

- Hiểu được văn hóa đại chúng và văn hóa tinh hoa

- Học viên đọc tài liệu xã hội học văn hóa của tác giả Mai Văn Hai, kết hợp bài giảng của giáo viên trên lớp

 Nhận thức được tính tương đối của văn hóa

- Hiểu được thuyết lấy dân tộc mình làm trung tâm

- Hiểu được tính tương đối của văn hóa

- Hiểu được những hạn chế của thuyết tương đối văn hóa

Trang 13

Chương 5: TÍNH QUY LUẬT TRONG SỰ VẬN HÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA VĂN HÓA DƯỚI GÓC NHÌN XÃ HỘI HỌC

 Nhận thức được bản sắc văn hóa

- Hiểu được khái niệm bản sắc văn hóa, các yếu tố và tính hệ thống của nó

- Hiểu được tính bền vững của bản sắc văn hóa dân tộc

- Hiểu được ý nghĩa của bản sắc văn hóa với sự cách tân, đổi mới

- Hiểu được sự hình thành bản sắc văn hóa

- Nhận thức được bản sắc văn hóa trong quá trình toàn cầu hóa

 Nhận thức được sự giao lưu văn hóa

- Hiểu được khái niệm giao lưu văn hóa

- Nhận thức được những vấn đề cần chú ý khi giao lưu văn hóa

- Nhận thức được bản lĩnh của văn hóa Việt Nam trong quá trình giao lưu văn hóa, đồng hóa văn hóa

- Giao lưu văn hóa trong thời kỳ toàn cầu hóa và đóng góp của văn hóa Việt Nam

 Hiểu được kinh nghiệm giao lưu văn hóa và hiện đại hóa ở một số nước trên thế giới

- Khước từ văn hóa phương Tây và hiện đại hóa

- Chấp nhận hiện đại hóa và văn hóa phương Tây

Trang 14

- Tiếp thu có chọn lọc văn hóa phương Tây

 Nhận thức được vấn đề khủng hoảng văn hóa và xung đột văn hóa

Chương 6: BIẾN ĐỔI VĂN HÓA

 Hiểu được nội hàm khái niệm biến đổi văn hóa

 Nhận thức được các cấp độ và phương thức biến đổi văn hóa

- Biến đổi văn hóa ở cấp vĩ mô và vi mô

- Biến đổi văn hóa áp đặt và biến đổi văn hóa tự nguyện

 Hiểu được các nguyên nhân đưa đến sự biến đổi văn hóa

- Nắm vững các nhân tố đưa đến sự biến đổi văn hóa, đặc biệt

sự biến đổi văn hóa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

 Hiểu được sự biến đổi văn hóa và biến đổi xã hội ở Việt Nam hiện nay

- Học viện đọc tài liệu Xã hội học văn hóa của tác giả Mai Văn Hai, kết hợp với tài liệu và bài giảng của giáo viên trên lớp

Chương 7: GIỚI THIỆU CHUYÊN ĐỀ VĂN HÓA

 Nhận thức được vai trò của Trường phái văn hóa trong nghiên cứu văn hóa

- Cơ sở lý thuyết của Trường phái Văn hóa

- Nhân cách căn bản

Trang 15

- Những thách thức mới cho trường phái văn hóa

- Những giới hạn của trường phái văn hóa

 Hiểu được đặc điểm Tiểu vùng văn hóa Nam Bộ

- Hiểu được đặc điểm của vùng văn hóa Nam Bộ như: + Nghệ thuật

+ Tín ngưỡng – Tôn giáo

+ Trang phục

+ Ẩm thực

+ Nhà ở

+ Ngôn ngữ

+ Địa danh

- Học viên đọc tài liệu do giảng viên cung cấp trên lớp, kết hợp với bài giảng

Trang 16

Phần 3

HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA

a/ Hình thức kiểm tra và kết cấu đề thi:

- Đề thi bao gồm hai câu hỏi tự luận, mỗi câu 5 điểm

- Hai câu tự luận bao gồm kiến thức ở các bài 1; bài 2; bài 3; bài 4; bài 5; bài 6;

- Thời gian làm bài là 90 phút

- Học viên được tham khảo tài liệu

b/ Hướng dẫn làm bài thi:

- Trước hết phải tìm yêu cầu của bài, gạch dưới và đọc thật kỹ

để làm đúng và vừa đủ theo yêu cầu của bài Làm thừa so với yêu cầu sẽ không được tính điểm

- Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước

- Đi vào nội dung trọng tâm của câu hỏi Nên lấy ví dụ để minh họa

- Viết ngắn gọn và trình bày theo hiểu biết của mình Không chép từ sách vào Sử dụng ngôn ngữ của chính mình

- Chép bài người khác sẽ không được tính điểm

Trang 17

Phần 4

ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN

Đề thi:

Câu 1: Phân tích cấu trúc văn hóa dưới góc nhìn xã hội học? (5đ)

Câu 2: Tiểu văn hóa là gì? Các loại hình tiểu văn hóa?(5đ)

Đáp án gợi ý:

Câu 1: Học viên cần trình bày các ý chính sau:

- Định nghĩa văn hóa dưới góc nhìn xã hội học: “Theo định nghĩa của giới xã hội học, văn hóa bao gồm những qui ước, giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra và tích lũy trong quá trình tương tác giữa con người và môi trường

tự nhiên”

Hay nói khác đi, có thể hiểu văn hóa là văn hóa là toàn bộ hữu

cơ những hình thái tư tưởng, ứng xử và sản xuất của một tổ chức,

một xã hội được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác bằng những

phương tiện tương tác truyền thông chứ không qua con đường sinh học

Văn hóa bao gồm những thành tựu của con người trong lĩnh vực sản xuất, xã hội, tinh thần Khía cạnh văn hóa giúp giải thích các lối ứng xử của con người và các tổ chức xã hội

Do vậy có thể hiểu văn hóa là toàn bộ thế giới cuộc sống của con người

Trang 18

- Phân tích bốn thành tố chính của văn hóa:

+ Giá trị (định nghĩa giá trị, phân loại giá trị, các chú ý khi nghiên cứu về giá trị)

+ Chuẩn mực (định nghĩa chuẩn mực, chức năng của chuẩn mực, các hình thức thể hiện của chuẩn mực, các chú ý khi nghiên cứu về chuẩn mực)

+ Biểu tượng (định nghĩa biểu tượng, các chú ý khi nghiên cứu về biểu tượng)

+ Ngôn ngữ ( Là một dạng biểu tượng dùng để chuyển tải các giá trị văn hóa xuyên thế hệ)

Câu 2:

- Định nghĩa tiểu văn hóa:

“ Tiểu văn hóa có thể hiểu là sự phân hóa xã hội thành nhiều nhóm xã hội mà mỗi nhóm có thể hình thành những đặc trưng riêng trong hoạt động sản xuất, cách ăn mặc, ngôn từ, giao tiếp

…Hay nói cách khác, tiểu văn hóa là tổng thể các yếu tố văn hóa của mỗi nhóm xã hội có thể tái tạo trong đời sống xã hội để phân biệt nhóm này với nhóm khác”

- Các loại hình tiểu văn hóa:

+ Tiểu văn hóa theo vùng địa lý

+ Tiểu văn hóa theo nghề nghiệp

+ Tiểu văn hóa tôn giáo

- Nêu được định nghĩa, đặc trưng và đưa ra được ví dụ cho ba loại hình tiểu văn hóa nêu trên

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	587,79 KB