TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI – ĐÔNG NAM Á TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA MÔN: CÔNG TÁC XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG Mục đích Tài liệu này nhằm
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI – ĐÔNG NAM Á
TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA MÔN: CÔNG TÁC XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
Mục đích
Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả
Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo
Nội dung hướng dẫn
Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:
• Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội dung
trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa
là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học
• Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa kiến thức
và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm
• Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm tra và đề
thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm
• Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và đáp án, có
tính chất minh họa nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi
(Bản chi tiết đính kèm)
KT TRƯỞNG KHOA XHH – CTXH -
ĐNA PHÓ TRƯỞNG KHOA Lâm Thị Ánh Quyên
Trang 2PHẦN 1 CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CÔNG TÁC XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
o Công tác xã hội học đường ở mộtsố nước
o Công tác xã hội học đường ở việt nam
o Quá trình hoạt động công tác xã hội học đường
CHƯƠNG II: TỔ CHỨC CÔNG TÁC XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
Vị trí công tác xã hội học đường
Một số nguồn gốc vấn đề của học sinh
Nhân viên xã hội hiểu nhu cầu học sinh
Phương pháp công tác xã hội cho học sinh
- Theo Albert Ellis:
Mô hình trị liệu A – B - C
- Theo Rudolf Dreikurs
Học sinh có 4 mục tiêu về hành vi sai trái
Vai trò nhà trường, giáo viên đối với học sinh
CHƯƠNG III: KỸ NĂNG CỦA NHÂN VIÊN XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG Môi trường trường học
Công tác xã hội với nhân viên xã hội học đường
Kỹ năng nhân viên xã hội học đường
Một số khó khăn trong công tác xã hộihọc đường
MỘT VÀI LÝ THUYẾT TÂM LÝ ỨNG DỤNG TRONG CÔNG TÁC
XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
Ông Albert Ellis: Trị liệu hành vi được gọi là ABC
Ông Rudolf Dreikurs: Phương pháp tiếp cận học sinh
Trang 3PHẦN 2 CÁCH THỨC ÔN TẬP
CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CÔNG TÁC XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
Công tác xã hội học đường ở một số nước
Công tác xã hội học đường ở việt nam
Quá trình hoạt động công tác xã hội học đường
CHƯƠNG II: TỔ CHỨC CÔNG TÁC XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
Vị trí công tác xã hội học đường
Các chuyên môn cần thiết về:
• Công tác xã hội
• Công tác xã hội cá nhân
• Công tác xã hội nhóm
Mục đích của công tác xã hội học đường
- Sự bình quân của học sinh
- Thúc đẩy sự thay đổi xã hội
- Sự bất công chung, bất bình đẳng
Giá trị của công tác xã hội học đường
• Tiến trình công tác xã hội học đường tập trung
a Phát hiện những mối quan tâm của con người (học sinh)
b Xác định các nhu cầu của con người (học sinh)
c Xác định các nguồn lực bên trong và bên ngoài của con người (học sinh)
• Xây dựng kế hoạch và mục tiêu để đáp ứng các nhu cầu của học sinh
a Mỗi học sinh được xem là một cá nhân có những khác biệt riêng cần được thừa nhận
b Mỗi học sinh đều được quyền tham dự vào các tiến trình học tập, rèn luyện nhiều mặt về đạo đức và phẩm chất
c Mỗi học sinh đều có quyền bình đẳng, được đối xử ngang bằng nhau trong trường học Được hưởng thụ các cơ hội giáo dục như nhau Được
hỗ trợ cơ hội học tập phù hợp với nhu cầu
d Tiến trình học tập nhằm cung cấp công cụ để thu thập kiến thức cho việc phát triển sức khỏe tinh thần, và có thêm vốn sống để có thể thích nghi với cuộc sống gia đình và cộng đồng xã hội
Trang 4e Nhân viên xã hội học đường với chức năng giao tiếp với học sinh cần tạo sự tích hợp giữa nhu cầu của học sinh và việc học
Một số nguồn gốc vấn đề của học sinh
Có 3 loại hành vi ứng phó của học sinh:
1 Hành vi ứng phó để tồn tại: ăn, ở, mặc, chăm lo sức khỏe…
2 Hành vi ứng phó để hội nhập: tham gia nhóm, câu lạc bộ, phát triển
và duy trì mối quan hệ giữa các cá nhân,…
3 Hành vi ứng phó để tăng trưởng, thành đạt: khả năng theo đuổi các hoạt động tri thức và xã hội có ích cho chính mình và người khác
Nguồn gốc vấn đề của một học sinh:
- Nguồn gốc từ gia đình:
- Nguồn gốc từ cộng đồng, xã hội
Nhân viên xã hội hiểu nhu cầu học sinh
▪ Học sinh có nhu cầu được thương yêu và công nhận
▪ Nhu cầu tự nhận ra mình có giá trị
PHƯƠNG PHÁP CÔNG TÁC XÃ HỘI CHO HỌC SINH
- Theo Albert Ellis:
Ông chia hành vi chưa đúng hay sai trái của một học sinh
Hành vi được gọi là ABC:
A = Bối cảnh kích thích,
B = niềm tin – thái độ, cách nhìn vấn đề, cảm xúc
C = hậu quả (hành vi được thể hiện)
Với: A – B - C
Quá trình từ A – đến B – gây hậu là C
- Theo Rudolf Dreikurs
Học sinh có 4 mục tiêu về hành vi sai trái
Học sinh tìm sự chú ý
Học sinh cố tìm sự quan tâm
Phải trả thù
Muốn thể hiện quyền lực
o 2.4 Vai trò nhà trường, giáo viên đối với học sinh
Trang 5- Vai trò nhà trường
- Vai trò giáo viên trong từng lớp học
CHƯƠNG III : KỸ NĂNG CỦA NHÂN VIÊN XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
- Môi trường trường học
- Công tác xã hội với nhân viên xã hội học đường
a Học sinh thay đổi trạng thái tâm lý, tình cảm tiêu cực
b Học sinh được nâng cao sự hiểu biết về mình và thông hiểu hoàn cảnh của chính mình
c Học sinh có thể đưa ra những quyết định đúng đắn, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện và năng lực của mình
d Hướng dẫn học sinh thực hiện quyết định của bản thân một cách phù hợp và đúng với các giá trị đạo đức, hoàn cảnh chính mình
o Kỹ năng nhân viên xã hội học đường
- Công tác xã hội
- Công tác xã hội cá nhân, tham vấn cá nhân, tham vấn nhóm,
- Kỹ năng xử lý im lặng (phần đặc thù trong chăm sóc, bảo vệ và giáo dục học sinh/trẻ em)
o Một số khó khăn trong công tác xã hội học đường
MỘT VÀI LÝ THUYẾT TÂM LÝ ỨNG DỤNG TRONG CÔNG TÁC
XÃ HỘI HỌC ĐƯỜNG
1 Ông Albert Ellis (1913 – 2007)
“Con người có hoạt động tâm lý như một hệ thống hiệu quả và tương tác từ nhận thức, hành vi, cảm xúc được biểu hiện sinh học nhằm đáp ứng với các điều kiện môi trường”
Hành vi được gọi là ABC, với
- A có thể ghi nhận (từ nghịch cảnh/sự kiện qua các hoạt động: Adversity/Activating event) những rắc rối gia đình, công việc không thỏa mãn, do chấn thương thời thơ ấu
- B có thể ghi nhận (từ niềm tin: Belief), sự chưa hợp lý khi thân chủ tự nhận
ra niềm tin, sự bất an khi thân chủ đang gặp phải
- C có thể ghi nhận (từ hậu quả: Consequences), triệu chứng rối loạn thần kinh, cảm xúc tiêu cực: Trầm cảm, hoảng loạn, giận dữ, ảnh hưởng đến niềm tin
Trang 62 Ông Rudolf Dreikurs (1897 – 1972)
Theo ông, khái niệm cơ bản lý thuyết xã hội:Con người là một thực thể xã hội, luôn mong muốn có động cơ thúc đẩy hành động là thuộc về chính con người
Phương pháp tiếp cận với học sinh
Ông Dreikurs (1971) đã mô tả 4 mục tiêu hành vi sai trái
1 Cần nhận được sự chú ý
2 Phải trả thù
3 Muốn thể hiện quyền lực
4 Biểu hiện rỏ là mình không xứng đáng
Thứ nhất: Chiến lược quản lý học sinh qua nhu cầu của sự quan tâm
Xác định mục tiêu kiểm soát học sinh có hành vi sai trái
▪ Bướng bỉnh, tranh cải,dối trá, lường gạt,
▪ Phải giành chiến thắng, muốn có trách nhiệm về mọi tình huống,
▪ Không vâng lời, phản ứng với các quy tắc trong lớp học, v.v
Thứ hai: Chiến lược quản lý học sinhtự kiểm soát
Cần thử xác nhận, củng cố các hành vi thích hợp, khi học sinh hoàn thành
Tạo cơ hội giúp học sinh nhận ra, chú ý các hành vi có vấn đề của mình
Sự trả thù của học sinh
Tạo nên sự bất công
Học sinh có hành vi sai trái thường làm thầy cô có cảm giác bị tổn thương, giận dữ, thất vọng
Thứ ba: Chiến lược quản lý và ứng phó với sự trả thù
Thứ 1: Con người/học sinh đã thất bại, khi nỗ lực mãi, vẫn mất quyền
lực, thiếu được chú ý sẽ trả thù
Thứ 2:Nếu không có vị trí trong tập thể/lớp học, học sinh có hành vi sai
trái sẽ có cảm giác tuyệt vọng
Thứ tư: Chiến lược quản lý học sinh - không thoả đáng
Bước 1: Chấp nhận và trân trọng học sinh/trẻ em
Bước 2: Hạ nhiệt một cơn bùng nổ/nổi loạn
Bước 3: Hiểu được tại sao một cơn bùng nổ cứ mãi diễn ra
Bước 4: Lên kế hoạch ngăn chặn những cơn bùng nổ
Trang 7Chú ý giáo dục học sinh có hành vi sai trái
1 Thầy cô cảm thấy thế nào khi xảy ra hành vi sai trái của học sinh;
2 Thầy cô làm gì khi xảy ra hành vi sai trái;
3 Học sinh phản ứng thế nào về những hành động của thầy cô đối với
những hành vi sai trái?
Cần nhận ra lý do học sinh làm trái mục tiêu
1 Sử dụng một số các kỹ thuật nhằm đối phó với những hành vi sai trái
2 Kết hợp nhiều cách, sử dụng phương pháp thảo luận, cuộc họp vào bài học
Trang 8PHẦN 3 HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA
1.Hình thức kiểm tra và kết cấu đề
Đề kiểm tra bao gồm hai phần trắc nghiệm và tự luận
• Phần trắc nghiệm có 20 câu (4 điểm) được phân phối như sau:
o Phần I: 14-15 câu
o Chương 1: 1 câu
o Chương 2: 5 – 6 câu
o Chương 3: 8 câu
- Môi trường trường học 2 câu
- Công tác xã hội với nhân viên xã hội học đường 2 câu
- Kỹ năng nhân viên xã hội học đường 4 câu
o Phần II: 5- 6 Câu
• Phần tự luận có 2 câu tình huống cần xử lý, 3 điểm/câu, được phân phối như sau:
o Câu 1: Tình huống từ vấn đề học sinh chịu tác động từ môi trường gia đình xã hội từ chương 2 đến chương 3, phần II
o Câu 2: Tình huống từ vấn đề học sinh qua mối quan hệ thầy trò, bạn bè từ chương 2 đến chương 3, có liên hệ phần II
o Được phân thang điểm như sau:
- Định nghĩa và mô tả tình huống 0.5 điểm;
- Khung vấn đề theo nhóm tuổi, giới, khối lớp, 0.5 điểm;
- Phân tích và xử lý tình huống 1.5 điểm,
- Kết luận vấn đề được đặt ra 0.5 điểm
2 Hướng dẫn cách làm bài phần trắc nghiệm
• Chọn câu trả lời đúng nhất và điền vào bảng trả lời hay ghi vào bài từ
“a, b, c, d” đã chọn từ nội dung bài thi Không ghi lại nội dung câu trả lời vào bài sẽ không kịp thời gian làm bài thi
• Chọn câu dễ làm trước
3 Hướng dẫn làm bài phần tự luận
Trang 9• Trước hết đọc kỹ đề bài, xác định vấn đê đặt ra, khung vấn đề cần phân tích; làm đúng và vừa đủ theo yêu cầu của đề bài Làm thừa so với yêu cầu sẽ không được tính điểm,
• Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước
• Chép bài người khác sẽ không được tính điểm
PHẦN 4 ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN
ĐỀ THI MẪU
1 Mục đích của công tác xã hội trường học
a Tập trung tham vấn sự thay đổi nhận thức và hành vi của học sinh
b Nhân viên xã hội trường học quan tâm đến sự mất quân bình của học sinh
c Nhân viên có kiến thức thực hành công tác xã hội tại trường học
d Câu a, b, c đều đúng
2 Tiến trình công tác xã hội cần tập trung:
a Quan tâm đến việc học tập, sự tiến bộ và vui chơi giải trí của học sinh
b Quan tâm nhiều hơn đến việc dạy của thầy cô và quản lý của Ban Giám hiệu nhà trường
c Phát hiện những mối quan tâm của học sinh, xác định nhu cầu, các nguồn lực bên trong và bên ngoài của học sinh
d Quan tâm đến ba mẹ học sinh có điều kiện kinh tế hay nghèo khó
3 Môi trường sinh thái của mỗi học sinh, nhân viên xã hội cần chú ý:
a Môi trường tự nhiên, gia đình, bạn bè, họ hàng, hàng xóm,
b Nhà trường, địa phương, bệnh viện và hệ thống luật pháp
c Câu a, b đúng
d Câu a, b sai
4 Nhân viên xã hội học đường cần chú ý:
a Kỹ năng và phương pháp giúp học sinh xác định vấn đề
b Cần giúp học sinh vui lên
Trang 10c Cần giúp ba mẹ học sinh vừa ý
d Tạo điều kiện cho thầy cô dễ dàng hơn trong tiếp xúc với Ban giám hiệu
5 Nhân viên xã hội học đường thể hiện với học sinh có vấn đề như thế nào? a) Tôn trọng và chấp nhận học sinh
b) Lắng nghe và chia sẻ chân tình
c) Nghiêm khắc và đọc lại nội qui cho học sinh này ghi nhớ
d) Câu a, b đúng
MẪU CÂU HỎI TỰ LUẬN
1 Hai học sinh đánh nhau, giáo viênđề nghị cho hai học sinh này ra khỏi lớp; bạn là nhân viên xã hội học đường, bạn sẽ làm gì? Giải thích và cho một thí dụ? (3 điểm)
2 Khi tiếp xúc với học sinh, bạn là nhân viên xã hội học đường khi vừa mới gặp học sinh, bạn sẽ sử dụng các kỹ năng gì? Tại sao? Cho thí dụ? (3 điểm)
Trang 11ĐÁP ÁN
Bảng trả lời 5 mẫu/20 câu
TỰ LUẬN
Câu 1: Hai học sinh đánh nhau, giáo viên đề nghị cho hai học sinh này ra
khỏi lớp; bạn là nhân viên xã hội học đường, bạn sẽ làm gì?Giải thích và cho một thí dụ? (3 điểm)
Trả lời
- Mục đích công tác xã hội
- Vai trò nhân viên xã hội học đường
- Cụ thể tình huống hai học sinh: lớp , tuổi giới
- Tìm hiểu lý do học sinh đánh nhau:
- Giải thích gặp ai để trao đổi tìm hiểu: hai học sinh, thầy cô, bạn cùng lớp, cha mẹ giải thích: ( một đến hai người)
- Cho thí dụ trường hợp chọn người trao đổi, nhưng khó khăn và thuận lợi
dự kiến sẽ gặp phải
- Kế hoạch tiếp theo:
- Kết luận
Câu 2: Khi tiếp xúc với học sinh có vấn đề, bạn là nhân viên xã hội học
đường khi vừa mới gặp học sinh, bạn sẽ sử dụng các kỹ năng gì? Tại sao? Cho thí dụ? (3 điểm)
Trả lời
- Mục đích công tác xã hội
- Vai trò nhân viên xã hội học đường
- Cụ thể tình huống học sinh: lớp , tuổi giới
- Tìm hiểu lý do về vấn đề của học sinh:
- Giải thích khi mới gặp học sinh theo các bước tiếp cận khi học sinh: ( một đến hai người)
Trang 12- Các kỹ năng cần sử dụng khi mới gặp học sinh trao đổi, giải thích tai cần kỹ năng này
- Kế hoạch tiếp theo, nếu có:
- Kết luận