- Một số SV không có cơ hội làm luận văn, nghiên cứu, nên đây là cơ hội cho các SV làm một nghiên cứu có tính xã hội học, thực tập một số kỹ năng nghiên cứu xã hội học làm bảng hỏi, phỏn
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI – ĐÔNG NAM Á
TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP
NGÀNH XÃ HỘI HỌC
Gồm 2 phần:
I Những điều tổng quát
II Cách thức chọn đề tài, hình thức và nội dung báo cáo thực tập tốt nghiệp
I NHỮNG ĐIỀU TỔNG QUÁT
1 Mục đích của thực tập tốt nghiệp
- Một trong các trọng tâm chính của đào tạo ngành Xã hội học là sinh viên phải biết làm nghiên cứu khoa học
- Một số SV không có cơ hội làm luận văn, nghiên cứu, nên đây là cơ hội cho các SV làm một nghiên cứu có tính xã hội học, thực tập một số kỹ năng nghiên cứu xã hội học (làm bảng hỏi, phỏng vấn, thống kê, SPSS…)
- Một số SV thực tập để nâng cao báo cáo thành nghiên cứu khoa học cấp khoa hay trường hoặc khóa luận tốt nghiệp
2 Đề tài thực tập
SV có thể làm một trong những vấn đề sau đây:
- một vấn đề thuộc các tổ chức xã hội
- một vấn đề của xã hội học tổ chức
- một vấn đề xã hội cần nghiên cứu, tìm hiểu, đánh giá (trong nghĩa rộng, nhưng dưới lối tiếp cận xã hội học)
3 Hình thức thực tập
- Theo nhóm hoặc cá nhân, SV làm một nghiên cứu tối thiểu là 60 trang đánh máy Hình thức và nội dung tương tự một khóa luận tốt nghiệp (Xin xem Đính kèm)
- Nếu làm theo nhóm, tối đa 3 sinh viên một nhóm
- Thời gian: 2,5 tháng – 3tháng
Trang 24 Giảng viên hướng dẫn
- Thầy cô bộ môn xã hội học làm nòng cốt và thêm một số thầy cô làm tình nguyện
- Thầy cô chỉ hướng dẫn một số nhóm nhất định, tùy thuộc số sinh viên thực tập GV phụ trách thực tập phân bổ hướng dẫn thực tập đều cho các Thầy Cô trong bộ môn
5 Các bước thực hiện
- Thông báo trước cho SV: tự tìm đề tài, liên hệ cơ quan (nếu có thể)
- Bộ phận thực tập phân bổ SV theo nhóm và cấp giấy giới thiệu đến các tổ chức
- Hàng tuần SV báo cáo tiến độ cho GV hướng dẫn
6 Kết quả
- GV hướng dẫn cho điểm dựa trên báo cáo thực tập (tương tự Khóa luận tốt nghiệp), khi cho điểm có phân hóa SV trong trường hợp làm việc theo nhóm
- SV bảo vệ nghiên cứu trước hội đồng Điểm báo cáo cuối củng là điểm trung bình của các thành viên hội đồng và của giảng viên hướng dẫn (nếu không có mặt trong hội đồng) Trong trường hợp cần thiết, ngành XHH có thể thay thế hình thức bảo vệ trước hội đồng bằng cách chấm điểm của các giảng viên
II CÁCH THỨC CHỌN ĐỀ TÀI, HÌNH THỨC VÀ NỘI DUNG BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP
(Tương tự một khóa luận tốt nghiệp)
Xin lưu ý: Đề nghị sinh viên xem lại các bước để làm một nghiên cứu xã hội đã được trình bày trong :
- Nguyễn Xuân Nghĩa, Phương pháp và kỹ thuật trong nghiên cứu xã hội, NXB Trẻ,
2004; NXB Phương Đông 2010
- Nguyễn Xuân Nghĩa, Phương pháp nghiên cứu xã hội học, ĐHM-BC TP.HCM,
2006
Trong tài liệu này chúng tôi chỉ đề cập tóm tắt:
- Chọn đề tài nghiên cứu
- Nội dung và hình thức khoá luận tốt nghiệp
- Kế hoạch và các giai đoạn thực hiện báo cáo
- Phụ lục: địa chỉ liên hệ
Trang 31 Chọn đề tài nghiên cứu:
1.1 Nguyên tắc chọn đề tài: (NXN, 2006, 31-32)
- Trước hết là mối quan tâm (interest)
- Tính cấp bách (urgency) của vấn đề
- Tính hữu ích (usefullness) của vấn đề
- Khả năng của người nghiên cứu
- Tính khả thi của đề tài (feasibility):
- Tính độc đáo
- Những giới hạn trong thực tiễn
1.2 Các bước cụ thể để xác định đề tài:
Có những người nghiên cứu có thể chọn ngay được đề tài nghiên cứu thích hợp, nhưng cũng có người không có khả năng trên Xin đề nghị các bước cụ thể để xác định đề tài.:
Bảng 2.2 : Các bước cụ thể để xác định vấn đề nghiên cứu
Bước 1 Bước 2 Bước 3 Bước 4 Bước 5
Xác định
lãnh vực
quan tâm
(area)
Liệt kê các lãnh vực nhỏ (bằng phương pháp động não, đọc tài liệu…) (sub area)
Chọn một lãnh vực nhỏ làm vấn đề nghiên cứu (research problem)
Đưa ra những câu hỏi nghiên cứu (research questions)
Hình thành mục tiêu tổng quát và những mục tiêu cụ thể của cuộc nghiên cứu :
Ví dụ :
Nghiện ma
tuý
1) Chân dung người nghiện 2) Nguyên nhân
3) Quá trình trở thành người nghiện
4) Ảnh hưởng của nghiện ma tuý đối với gia đình
5)Thái độ của
Ảnh hưởng của nghiện
ma tuý đối với gia đình
- ảnh hưởng của việc nghiện đ/v quan hệ trong gia đình
- ảnh hưởng đối với kinh tế gia đình
- ảnh hưởng trên các khía cạnh khác: giáo dục con cái…
Mục tiêu tổng quát: Nhằm tìm hiểu ảnh hưởng của nghiện
ma tuý đối với gia đình
Mục tiêu cụ thể:
- tìm hiểu ảnh hưởng của việc nghiện đ/v quan hệ trong gia đình
- xác định ảnh hưởng đối với kinh tế gia
Trang 4Bước 1 Bước 2 Bước 3 Bước 4 Bước 5
cộng đồng đ/v người nghiện 6) Các mô hình chữa trị
đình
- tìm ra ảnh hưởng trên các khía cạnh khác: giáo dục con cái…
1.3 Chức năng của tựa đề và nguyên tắc đặt tựa đề đề tài nghiên cứu:
Tựa đề của đề tài nghiên cứu cần được xác định một cách vắn tắt và cho thấy được nội dung của cuộc nghiên cứu Tựa đề phải được hình thành như một khuôn khổ tham chiếu cho toàn công trình nghiên cứu, nó cũng phải có tính độc đáo để phân biệt với các công trình nghiên cứu khác
Như vậy khi đặt tựa đề phải theo một số nguyên tắc sau đây:
- rõ ràng, không dị nghĩa: có thể thực hiện nguyên tắc này bằng cách hỏi ý kiến của
nhiều người khác nhau trước tựa đề này xem họ có cùng suy nghĩ không
- thích hợp, đi thẳng vào vấn đề
- tựa đề có tính cách tìm hiểu hơn là thuyết minh
- không có tính cách tuyên truyền, quảng cáo
- chọn đề tài về những sự kiện đang xảy ra Nguyên tắc này nên được những người
mới đi vào lãnh vực nghiên cứu quan tâm
- các khái niệm chính nên được bao gồm trong tựa đề, và cho thấy tương quan giữa
chúng
- tựa đề không những cho thấy vấn đề nghiên cứu mà nếu được nên cho thấy cả đối tượng khảo sát
- nếu cần thiết, phải giới hạn mặt không gian và thời gian của vấn đề nghiên cứu (có
thể trình bày trong phần dẫn nhập)
1.4 Một vài kỹ thuật cụ thể để chọn đề tài :
1.4.1 Trước hết là xem lại thư tịch: những bài báo đã được nghiên cứu là các nguồn
ý tưởng rất tốt để tìm kiếm không chỉ những vấn đề nghiên cứu mà còn cả việc phát triển các câu hỏi cần nghiên cứu Người ta có thể tìm ra các câu hỏi cần nghiên cứu bằng cách:
a/ Lập lại dự án nghiên cứu có trước để xem có cùng kết quả hay không, hay có những biến đổi nào khác
b/ Thực hiện các gợi ý của người nghiên cứu trước Họ thường đưa ra những gợi ý này vào cuối bài viết
c/ Phát triển một lý thuyết hay một lối giải thích đang tồn tại vào một chủ đề mới hay vào một bối cảnh cụ thể
d/ Thử cố gắng bác bỏ giả thiết mà người khác đã đưa ra
Trang 51.4.2 Bàn luận với người khác, nhất là với những chuyên viên về vấn đề này Người nghiên cứu cũng có thể bàn luận với những nhà nghiên cứu có quan điểm khác, và sau đó có thể thảo luận với họ về những câu hỏi cần nghiên cứu
1.4.3 Hướng một chủ đề nghiên cứu vào một bối cảnh đặc biệt, điều này có nghĩa là hướng chủ đề nghiên cứu vào một giai đoạn nào đó, hoặc là giới hạn chủ đề về mặt địa lý
và cuối cùng có thể giới hạn chủ đề vào một tầng lớp xã hội nhất định
1.4.4 Xác định mục tiêu hay là kết quả của cuộc nghiên cứu cũng giúp cho việc giới hạn vấn đề Ví dụ, cuộc nghiên cứu có tính cách là mô tả, khám phá, có tính cách dự báo, hồi tố hay là một cuộc nghiên cứu nhằm để chứng minh một tương quan nào đó
2 Nội dung và hình thức báo cáo tốt nghiệp:
2.1 Về nội dung : Sinh viên làm báo cáo phải trình bày khúc chiết, chặt chẽ và theo trình
tự :
Phần mở đầu: (chiếm khoảng 10-15% độ dài của luân văn), phải nêu lên các vấn đề sau:
1 Bối cảnh vấn đề nghiên cứu:
Điểm lại thư tịch: chỉ trình bày những khía cạnh của thư tịch có liên quan đến vấn
đề nghiên cứu, cả về sự kiện và phương pháp Nhưng đồng thời phần trình bày thư tịch cũng phải cho thấy tầm quan trọng và tính thích đáng của vấn đề đang nghiên cứu và cho thấy mối tương quan giữa vấn đề đang nghiên cứu và những kiến thức khoa học hiện có Điểm lại các lý thuyết có liên quan
2 Vấn đề nghiên cứu và lý do chọn đề tài:
Sau khi đã có cái nhìn bao quát về vấn đề muốn nghiên cứu, phần này phải xác định chủ đề trọng tâm mà cuộc nghiên cứu muốn tìm hiểu, đồng thời cho thấy những thiếu sót trong các tài liệu hiện có Nêu lên một vài câu hỏi chính yếu mà cuộc nghiên cứu nhắm tới
và các lý do đã chọn đề tài:
- tính khoa học của đề tài: đóng góp về mặt lý thuyết
- tính thiết thực của đề tài
3 Mục tiêu
3.1: Mục tiêu tổng quát (có thể gọi là mục đích): là nhằm trả lời câu hỏi chính yếu
mà cuộc nghiên cứu nêu lên (“Đề tài này nhằm trả lời câu hỏi gì?”)
3.2 Mục tiêu cụ thể: Còn những mục tiêu cụ thể là những mệnh đề cụ thể nói lên
một cách chính xác những điều mà cuộc nghiên cứu nhằm hoàn thành Chúng nhằm trả lời các chiều kích, khía cạnh của câu hỏi nghiên cứu Các mục tiêu cụ thể như vậy là các khâu trung gian giữa mục tiêu tổng quát và những hoạt động cụ thể của cuộc nghiên cứu sẽ được trình bày trong báo cáo thực tập
Trang 64 Cơ sở lý luận, phương pháp luận và phương pháp: Đây là một bộ phận quan trọng
của việc thiết kế nghiên cứu Trong báo cáo thực tập phải nêu lên các phương pháp nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra Nếu công trình nghiên cứu được thực hiện có quy chiếu vào một hay nhiều lối tiếp cận lý thuyết hay khuôn khổ lý thuyết nào đó thì trong phần phương pháp luận cũng phải đề cập đến
Tóm lại, phần phương pháp luận phải đề cập đến các khía cạnh sau:
- các lối tiếp cận chính yếu sử dụng trong nghiên cứu
- thiết kế cuộc nghiên cứu: chiến lược, loại hình của cuộc nghiên cứu (định tính hay định lượng; tự truyện, nghiên cứu điển hình hay đánh giá nhanh, quan sát, thử nghiệm )
- xác định tổng thể nghiên cứu, mẫu nghiên cứu (bối cảnh, môi trường của các đối tượng khảo sát)
- xác định và đưa ra nội dung các phương pháp cụ thể, các công cụ (bản hỏi, phỏng vấn sâu…)
- các phương pháp xử lý dữ kiện thâu thập
- những hạn chế nào đã ảnh hưởng đến việc thâu thập và phân tích dữ kiện
Phần nội dung chính của báo cáo thực tập: (chiếm khoảng 70-80% độ dài của báo cáo thực tập) Đây là phần trình bày chi tiết kết quả nghiên cứu và đưa ra nhận xét Đây là phần chính yếu và dài nhất của báo cáo thực tập Là phần cụ thể hoá các khía cạnh của vấn đề nghiên cứu Cuối mỗi chương nên có kết luận cho từng chương
Có thể có ba cách trình bày kết quả và nhận xét:
- Trình bày kết quả và nhận xét một cách riêng lẻ
- Có thể giải thích kết quả một phần, nhưng vẫn có một phần nhận xét chi tiết
- Phối hợp việc trình bày kết quả nghiên cứu và nhận xét ở từng điểm
Phần kết luận: (chiếm lhoảng 5-10% độ dài của báo cáo thực tập)
Phần này phải tóm tắt, nối kết lại những điểm chính của công trình nghiên cứu lại
thành một thể thống nhất Cũng cần nêu lên những vấn đề mà báo cáo thực tập chưa đề cập đến và có những gợi ý cho những công trình nghiên cứu sau để củng cố và phát triển hơn những kết quả đã nghiên cứu được Các đề nghị cho việc thực hiện chính sách hay cho chương trình, dự án cũng cần được đưa ra, nhưng những đề nghị này cần phải thực tế, dựa trên những kết quả cụ thể của nghiên cứu, có tính thiết thực
Cuối phần báo cáo thực tập: là danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục (nếu có) Nhất thiết phải dẫn nguồn tài liệu hoặc kết quả của người khác được sử dụng trong báo cáo thực tập Nếu sử dụng tài liệu của người khác (trích dẫn, bảng biểu, công thức, đồ thị cùng các tài liệu khác) mà không chú dẫn tác giả và nguồn tài liệu thì phần báo cáo thực tập không được duyệt cho bảo vệ
Trang 72.2 Về hình thức : Phải trình bày ngắn gọn, rõ ràng, mạch lạc, sạch sẽ, không được tẩy
xóa, có đánh số trang, đánh số bảng biểu, hình vẽ, đồ thị Một bản báo cáo thực tập hoàn chỉnh được trình bày theo trình tự sau :
- Bìa (như mẫu)
- Trang phụ bìa
- Mục lục (không nên quá tỉ mỉ)
- Phần mở đầu
- Phần nội dung chính: Các chương và kết luận của từng chương Số thứ tự của các chương, các mục có thể được đánh số bằng hệ thống số Ả-Rập Các mục và tiểu mục được đánh số bằng các nhóm hai hoặc ba chữ số, cách nhau một dấu chấm : số thứ nhất chỉ số chương, số thứ hai chỉ số mục, số thứ ba chỉ số tiểu mục Chẳng hạn :
Chương 3 …
3.1 …
3.1.1 … 3.1.2 … 3.2 …
- Kết luận của báo cáo thực tập
- Danh mục tài liệu tham khảo
- Phụ lục (nếu có)
Báo cáo thực tập tốt nghiệp không dày quá 100 trang kể cả hình vẽ, bảng biểu, đồ thị, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo
Báo cáo thực tập trước khi trình trước hội đồng phải có bản tóm tắt (theo mẫu: cỡ A5)
HƯỚNG DẪN XẾP DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO, TRÍCH DẪN
1 Tài liệu tham khảo bao gồm những sách, ấn phẩm, tạp chí, bài tạp chí, website… đã tham khảo và được trích dẫn hoặc được sử dụng về ý tưởng vào báo cáo thực tập và phải được chĩ rõ việc sử dụng đó trong báo cáo thực tập
2 Các tài liệu tham khảo phải xếp riêng theo từng khối tiếng (tiếng Việt, tiếng nước ngoài,…) Tài liệu đã đọc, tham khảo, trích dẫn, sử dụng trong báo cáo thực tập bằng thứ tiếng nào thì xếp vào khối thứ tiếng đó Giữ nguyên văn không dịch, không phiên
âm các tài liệu bằng tiếng nước ngoài
3 Trình tự sắp xếp danh mục tài liệu tham khảo trong từng khối tiếng theo nguyên tắc thứ tự ABC của họ tên tác giả :
Trang 8- Tác giả nước ngoài : xếp thứ tự ABC theo HỌ tác giả (kể cả các tài liệu đã dịch ra
tiếng Việt và xếp ở khối tiếng Việt)
- Tác giả Việt Nam : xếp thứ tự ABC theo TÊN tác giả mà không đảo lộn trật tự họ tên
của tác giả
- Tài liệu không có tên tác giả thì xếp thứ tự ABC theo từ đầu của tên đề tài
4 Các tài liệu tham khảo khi liệt kê vào danh mục phải đầy đủ các thông tin cần thiết và theo trình tự sau :
Số thứ tự Họ và tên tác giả, Tên tài liệu (in nghiêng), Nguồn (tên tạp chí, tập, số,
năm; hoặc tên nhà xuất bản, nơi xuất bản), trang bắt đầu – trang kết thúc (số trang đối với sách)
Số thứ tự ở đây được đánh số liên tục từ 1 đến hết, qua tất cả các khối riêng Xem phụ lục
5 Trích dẫn vào báo cáo thực tập : tài liệu tham khảo trích dẫn trong báo cáo thực tập có thể được trích dẫn theo ba cách: (i) theo số thứ tự của tài liệu ở danh mục này của báo cáo thực tập và số thứ tự đó được đặt trong ngoặc ( ii ), hoặc theo họ tên của tác giả, năm xb, trang số (nếu cần) và cũng được đặt trong ngoặc ( ), hoặc (iii) đặt theo lối cước chú cuối trang (Khoa XHH đề nghị theo cách (ii))
Ví dụ: Trong Nguyễn Xuân Nghĩa, Phương pháp và kỹ thuật trong nghiên cứu xã hội,
TPHCM, Nxb trẻ, 2004, tr.29 Có đoạn văn như sau:
“Từ việc phê bình các loại hình nghiên cứu định lượng và định tính, ngày nay xuất hiện một loại hình nghiên cứu được gọi là phê phán, mang tính đấu tranh (Sarantakos, 1993; Alston, Bowles, 1998)”
Hay ở trang 214:
“Tóm lại nghiên cứu hành động là một loại hình nghiên cứu xã hội được tiến hành bởi một nhóm nghiên cứu bao gồm cả người nghiên cứu chuyên nghiệp và những thành viên của tổ chức, cộng đồng nhằm tìm cách cải thiện tình huống của các bên có liên quan (Greenwood, Levin, 1998, tr.4)”
PHỤ LỤC: Tài liệu tham khảo:
I Tài liệu bằng tiếng Việt
A Các văn kiện của Đảng và nhà nước:
[1] Các văn bản pháp luật về xuất bản và báo chí, Hà Nội, Nxb Chính trị quốc gia, 1996 [2] Luật báo chí (được Quốc hội thông qua ngày 28-12-1989), Hà Nội, Nxb Pháp lý, 1990,
22 trang
Trang 9B Các tài liệu thống kê
[3] Cục Thống kê TPHCM, Niên giám thống kê 1987, Niên giám thống kê, 1996
[4] Tổng Cục Thống kế, Niên giám thống kê 1996, Hà Nội, Nxb Thống kê, 1997
C Các công trình và bài viết trên sách, báo, Tạp chí
(Cách ghi sách)
[5] Trần Thị Vân Anh, Lê Ngọc Hùng, Phụ nữ, Giới và Phát triển, Hà Nội, Nxb Phụ Nữ,
1996, 328 trang
[6] Thái Thị Ngọc Dư, Giới và Phát triển, TPHCM, ĐH Mở-Bán công TPHCM, 2003
(Cách ghi luận án, báo cáo thực tập)
[7] Hà thị Tuyết Hương, Tìm hiểu nghèo đói ở nông thôn từ lối tiếp cận văn hoá (Trường
hợp điển cứu: xã Hoà Bình, Chợ Mới, An Giang), báo cáo thực tập cử nhân xã hội học, Khoa Phụ Nữ Học, ĐHM-BC TPHCM, 2002, 136 trang
(Cách ghi bài trong một cuốn sách):
[8] Nguyễn Thị Nhẫn, “Hoà Nhập người khuyết tật”, trong Nguyễn Thị Oanh (cb), An sinh xã hội & các vấn đề xã hội, TPHCM, ĐH Mở-Bán công TPHCM, 1997
(Cách ghi bài tạp chí, báo:)
[9]•Tương Lai, “Có nên tổ chức thi người đẹp ở lứa tuổi học trò”, Tuổi trẻ Chủ Nhật, số
15-03 (1024) ngày 20-4-03, tr.5
[10] Nguyễn Xuân Nghĩa, “Định nghĩa về tôn giáo và những hệ luận trong nghiên cứu quá
trình thế tục hoá”, Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 2-2002, tr.21-27
(Cách ghi website)
[11] http:// www.ou.edu.vn/vietnam/
[12] http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ChannelID=7 (trang Nhịp sống trẻ)
II Tài liệu và sách báo tiếng nước ngoài:
[13] Margaret Alston, Wendy Bowles, Research for Social Workers, Allen & Unwin,
1998, 310 trang
[14] Pierre Bourdieu, Questions de sociologie, Paris, Les Ed De Minuit, 1984, 278 trang
Trang 10TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP HỒ CHÍ MINH(14, bold) KHOA XÃ HỘI HỌC – CÔNG TÁC XÃ HỘI - ĐÔNG NAM Á
< TÊN ĐỀ TÀI > (22, bold) (Tên đề tài không được kiểu cọ)
Giảng viên Hướng dẫn : (14, bold) Sinh viên thực hiện: (14, bold)
BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP (14,bold)
TP HỒ CHÍ MINH - < NĂM > (14, bold)