SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TẠO SỰ YÊU THÍCH MÔN SINH HỌC BẰNG HÌNH THỨC TỔ CHỨC SINH HOẠT CÂU LẠC BỘ SINH HỌC ĐỐI VỚI HỌC SINH LỚP 10
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TẠO SỰ YÊU THÍCH MÔN SINH HỌC BẰNG HÌNH THỨC TỔ CHỨC SINH HOẠT CÂU LẠC BỘ SINH HỌC ĐỐI VỚI HỌC SINH LỚP 10 TẠI
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3
Họ và tên tác giả: Thiều Thị Tâm Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Sinh học
THANH HOÁ NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1 MỞ ĐẦU……… 2
1.1 Lí do chọn đề tài 2
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 3
1.4.1 Phương pháp điều tra học sinh khối 10 3
1.4.2 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
3 1.4.3 Phương pháp quan sát sư phạm
3 1.4.4 Phương pháp toán học thống kê
3 1.4.5 Phương pháp kiểm tra đánh giá
3 1.5 Những điểm mới của SKKN 4
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 4
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
2.2 Thực trạng của vấn đề 4
2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn 4
2.2.2 Thực trạng của vấn đề
5 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18
3.1 Kết luận……… 18
3.2 Kiến nghị 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO
19
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Theo học thuyết “Trí thông minh đa chiều”, GS Howard Gardner - ĐHHarvard, mỗi đứa trẻ khi sinh ra đều có đủ 8 loại hình thông minh: ngôn ngữ,toán học, thế giới tự nhiên, không gian, âm nhạc, vận động, giao tiếp và nộitâm Mỗi học sinh là một cá nhân độc lập với những khả năng riêng biệt Các
em thể hiện tốt năng lực của mình khi được phát triển trong môi trường giáodục toàn diện về thể chất - trí tuệ - cảm xúc
Căn cứ vào chỉ thị số: 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22/7/2008 về việcphát động phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tíchcực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 – 2013, nhằm huy động sứcmạnh tổng hợp của các lực lượng trong cũng như ngoài nhà trường, tạo ra môitrường giáo dục an toàn, thân thiện, tích cực, hiệu quả phù hợp với điều kiệncủa địa phương và nhu cầu của xã hội nhằm phát huy tính chủ động tích cực
và sáng tạo của học sinh trong học tập và nghiên cứu khoa học Đối với bộmôn Sinh học (Đặc biệt là đối với học sinh lớp 10) Việc phát huy khả năngtìm tòi, khám phá thiên nhiên để từ đó giúp học sinh khám phá ra được nhữngkiến thức mới mà bản thân chưa được biết Tạo cho học sinh môi trường để tựbản thân hoạt động, kết hợp với các bạn bè thông qua các hoạt động sinh hoạtnhóm, câu lạc bộ Để giúp học sinh thực hiện được điều đó giáo viên cần có
sự hỗ trợ, hướng dẫn và tạo ra môi trường sinh hoạt cho các em
Thực tế, qua 15 năm tham gia giảng dạy trong nhà trường tôi thấy phầnlớn học sinh không đam mê khám phá thiên nhiên, chưa có sự đam mê với bộmôn Sinh học Các em học chủ yếu là vì yêu cầu bắt buộc môn học trongchương trình giáo giục phổ thông mà chưa có sự chủ động, chưa có sự thíchthú với môn học
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên đó là kiến thức môn sinh học cónhiều nội dung khó, khô khan Số lượng các ngành, các trường Đại học tuyểnsinh còn ít và điểm đầu vào có nhiều ngành cao Hơn nữa các em còn thiếumôi trường, địa điểm và điều kiện để được tìm hiểu và khám phá về Sinh học.Các phòng thực hành trong nhà trường còn hạn chế, thời gian hướng dẫn củagiáo viên chưa nhiều Chưa có nhiều điều kiện để khám phá thực tế
Để khắc phục hạn chế trên, hướng đến tạo sự yêu thích hơn cho học
sinh đối với bộ môn tôi chọn hướng nghiên cứu “Tạo sự yêu thích môn Sinh
học bằng hình thức tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ Sinh học đối với học sinh lớp 10 tại trường THPT Yên Định 3”
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu
- Tạo ra một” không gian sinh học” không có áp lực thi cử mà các emđược tự do bày tỏ những suy nghĩ, những ước mơ, hoài bão của mình, nhữngthắc mắc của bản thân, được cùng nhau trau dồi để tìm tòi tri thức mới Quantrọng là các em được học mà chơi, chơi mà học từ đó thêm yên thích bộ môn
- Vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn cuộc sống để kiến thức trởnên gần gũi, hữu ích đồng thời tuyên truyền các hoạt động: bảo vệ thiênnhiên, bảo vệ môi trường, phòng chống các bệnh truyền nhiễm để các em cóthể áp dụng vào đời sống thực tiễn của bản thân
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Học sinh khối 10 trường THPT Yên Định 3 có 168/306 em học sinh tham giacâu lạc bộ môn sinh học năm học 2018 – 2019
168 em học sinh tham gia câu lạc bộ sinh học
Thời gian nghiên cứu: cuối hè năm học 2018-2019
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Để tạo sự yêu thích môn Sinh học bằng hình thức tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ
Sinh học
1.4.1 Phương pháp điều tra học sinh khối 10.
Tôi thực hiện 1 số bài kiểm tra tìm hiểu mức độ nắm kiến thức của họcsinh đối với bộ môn sinh học Ngoài ra tôi còn sử dụng phiếu khảo sát để điềutra nguyện vọng của học sinh trong việc học tập môn Sinh học và ý kiến củacác em trong việc thành lập câu lạc bộ sinh học
1.4.2 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
Để có cơ sở nghiên cứu, tôi đã tìm tòi các tài liệu trong các giáo trình,chuyên đề, giáo án, sách giáo viên, mạng internet và các tài liệu khác cólien quan đến vấn đề nghiên cứu này
1.4.3 Phương pháp quan sát sư phạm
Trong quá trình giảng dạy, tôi luôn đặt câu hỏi để học sinh trả lời đểđánh giá được mức độ lĩnh hội kiến thức của học sinh cũng như thái độ họctập và sự yêu thích môn học, từ đó tìm ra những phuơng pháp nhằm nâng caochất lượng bộ môn sinh học
1.4.4 Phương pháp toán học thống kê
Trang 5Để xử lý các số liệu mà tôi thu thập được trong quá trình nghiên cứu tôi
đã sử dụng toán xác suất thống kê một cách khoa học và chính xác
1.4.5 Phương pháp kiểm tra đánh giá.
Để biết được kết quả của các em học sinh trước và sau khi áp dụng sinh hoạtcâu lạc bộ sinh học, tôi đã tiến hành đánh giá năng lực của các em qua các bàikiểm tra, qua kết quả học tập trên lớp, qua sự hứng thú học tập của học sinhtrong các tiết học cùng với những hiểu biết sâu rộng trong lính vực sinh học
1.5 Những điểm mới của SKKN.
Mô hình câu lạc bộ trong các trường THPT hiện nay của Tỉnh đangphát triển ngày một sâu rộng, riêng trường THPT Yên Định 3 mới chỉ bắt đầuđược áp dụng trong năm học 2018-2019 này với 1 số câu lạc bộ như: CLBToán học, CLB Vật Lí, CLB Hóa Học, CLB Sinh học, CLB đàn ghi ta, CLBcắm hoa đã giúp các em học sinh tự tin hơn, hiểu biết thêm về nhiều lĩnhvực trong cuộc sống và giải trí, được thư giãn lành mạnh sau những giờ họccăng thẳng
Lợi ích của việc tham gia sinh hoạt câu lạc bộ Sinh học lớp 10 là các
em có được sự tự tin, hứng thú với bộ môn, thích khám phá thế giới tự nhiên,hòa đồng nhanh với các bạn mới của mình và tìm ra cho mình phương pháphọc tập phù hợp Bên cạnh đó nhờ hoạt động của câu lạc bộ có thể tìm rađược nhũng nhân tố xuất sắc, có năng khiếu của bộ môn để bồi dưỡng vào các
kì thi học sinh giỏi cấp trường, cấp Tỉnh
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Khái niệm câu lạc bộ(CLB): CLB trong nhà trường là nơi tập hợp các
học sinh có cùng sở thích, năng khiếu ở một lính vực nào đó tự nguyện thamgia vào các hoạt động học tập, vui chơi giải trí phù hợp với bản thân
Tổ chức câu lạc bộ (CLB) theo sở thích của học sinh là một trong những hìnhthức hoạt động trải nghiệm sáng tạo Khi tham gia hoạt động của CLB, ngoàimục tiêu rèn luyện khả năng tự chịu trách nhiệm, năng lực lãnh đạo, kỹ nănglàm việc nhóm; học sinh còn được định hướng, trải nghiệm các nội dung họctập để khám phá bản thân và phát triển năng khiếu Thông qua hoạt động củacác CLB, giáo viên, cán bộ quản lý, phụ huynh hiểu và quan tâm hơn đến nhucầu nguyện vọng và mục đích chính đáng của học sinh
Khi học sinh có cơ hội được thể hiện mình, được trui rèn thường xuyênnhững năng lực, sở trường của mình thì chắc chắn những tiềm năng đó sẽđược đơm hoa, kết trái Không gian CLB sẽ trở thành môi trường lý tưởngchắp cánh những khả năng, sức sáng tạo của các em học sinh Không nhữngthế, khi các CLB được tiếp nối, duy trì, phát triển thì cũng đồng nghĩa vớiviệc tạo dựng môi trường giáo dục thực sự là "an toàn", thân thiện Để các emthêm gắn bó với trường, lớp, bè bạn, hạn chế thời gian dư thừa hoặc sa đà vàonhững trò chơi, thói hư, tật xấu
Trang 6- Các giáo viên đều giảng dạy trực tiếp nhiều năm kinh nghiệm
- Đa số các học sinh đề chăm ngoan, yêu thích môn sinh học
* Khó khăn
Đây là năm đầu tiên nhà trường tổ chức thành lập một số câu lạc bộ trong đó
có CLB Sinh học nên cũng gặp một số khó khăn nhất định Bản thân thôicũng đã tìm ra một số nguyên nhân dẫn đến những khó khăn này:
- Đối với học sinh:
+ Thời gian có ít để dành cho việc sinh hoạt CLB
+ Các em còn rụt rè, chưa tự tin khi tham gia CLB
+ Các em còn chưa xác định được năng khiếu, sở thích của mình cho việcchọn CLB phù hợp với khả năng của mình
+ Chưa thấy được lợi lích của việc tham gia CLB là được học hỏi, được khámphá thế giới tự nhiên, có thêm nhiều kiến thức bổ ích vận dụng vào thực tiễncuộc sống
- Đối với nhà trường:
+ Kinh phí hỗ trợ tổ chức CLB còn hạn chế
+ Một số ít học sinh chưa ý thức được lợi ích của việc tham gia CLB nên chỉtham gia cho có phong trào gây ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động củaCLB
- Đối với gia đình: Nhiều phụ huynh cho rằng học trên lớp mới quan trọngcòn những hoạt động như sinh hoạt CLB là không cần thiết
2.2.2 Thực trạng của vấn đề
Qua giảng dạy 15 năm, khi mà CLB sinh học chưa được thành lập thìbản thân tôi nhận thấy rằng có đa số các em học theo hình thức đối phó, họccho đủ điểm, một số em không thích môn Sinh học, một số em thích môn sinhhọc nhưng chưa thực sự say mê tìm hiểu về bộ môn nên kết quả học tập chưacao, chưa biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, một số em có thíchnhưng chưa có đủ điều kiện để dược chứng tỏ bản thân, phát huy năng khiếumôn học của mình Từ những tồn tại nêu trên, tôi điều tra khảo sát nguyệnvọng về việc thành lập CLB sinh học tôi thấy rằng nhiều em mong muốnđược tham gia, ở môi trường này các em được hòa đồng với bạn bè, đượctrình bày suy nghĩ của mình về 1 vấn đề, được tiếp cận, khám phá nhiều kiếnthức mới, được vận dụng vào thực tiễn cuộc sống với từng chủ để cụ thể giúp các em thêm yêu môn Sinh học
Năm học 2017 - 2018 khi chưa thành lập CLB sinh học thấy các emnắm kiến thức còn sơ sài, chưa thực sự đam mê với bộ môn, chưa biết vậndụng kiến thức được học vào thực tiễn cuộc sống, chính vì vậy mà chất lượng
bộ môn chưa cao Cụ thể chất lượng năm 2017 – 2018 như sau:
Trang 7Giỏi Khá Trung bình Yếu KémTổn
%
Sốlượng
Tỷlệ
%
Sốlượng
Tỷlệ
%
Sốlượng
Tỷlệ
%
Sốlượng
Tỷlệ
%
Qua kết quả trêm thấy rằng tỷ lệ học sinh yếu, kém còn tương đối cao,
tỷ lệ học sinh khá, giỏi thì chưa đạt yêu cầu, điều này chứng tỏ các em chưathực sự hứng thú, chưa tìm thấy niềm vui khi học bộ môn sinh học, cho nênviệc học chỉ mang tính đối phó
Với thực trạng như trên tôi lập phiếu khảo sát để điều tra về nguyệnvọng học môn sinh học và việc thành lập câu lạc bộ sinh học với 306 em họcsinh khối 10, kết quả như sau:
- Có 168 em thích học môn sinh học và muốn tham gia câu lạc bộ sinh học
- Có 40 em thích học môn sinh học nhưng không thể tham gia CLB sinh học
- Có 98 em không thích học và cũng không thích tham gia CLB sinh học
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Bước 1: Xác định cơ cấu tổ chức, phương hướng hoạt động của câu lạc
- Câu lạc bộ sinh học được thành lập và hoạt động theo nguyên tắc tổchức giống như những câu lạc bộ trong những lĩnh vực khác
- Đưa ra kế hoạch và nộidung các chủ đề sinh hoạt
- Thu nhận và ghi chéplại kết quả các hoạt độngcủa các nhóm
- Cùng tham gia vào cácnhóm để hoạt độngchung
- Là thường trực củaCLB, số lượng thành viêntùy thuộc vào số lượnghội viên Có chủ nhiệmCLB và một thư kí
- Thành viên ban chủnhiệm là những hội viên
có năng lực, nhiệt tìnhtích cực tham gia hoạtđộng
Trang 8- Thực hiện các hoạtđộng theo yêu cầu củaban chủ nhiệm
- Nhiệt tình, có tinh thần
ý thức cao
- Hoạt động có hiệu quảcác hoạt động do ban chủnhiệm đưa ra
- Đối với các em học sinh lớp 10, bước vào một môi trường mới đa số cònrụt rè, nhút nhát Do vậy giáo viên phải chủ động tìm hiểu thông qua BCHĐoàn trường, giáo viên chủ nhiệm lớp để biết được tâm tư nguyện vọng Từ
đó có biện pháp hợp lí để giúp các em tham gia vào CLB, rèn luyện cho các
em sự hòa nhập vào môi trường tập thể
- Để có một CLB vững mạnh thì chất lượng của ban chủ nhiệm đóng vaitrò rất quan trọng, do vậy thành viên ban chủ nhiệm nên lựa chọn các emtrong đội tuyển học sinh giỏi và các cán bộ lớp Bên cạnh đó giaó viên cũngcần tham gia bám sát
* Phương hướng hoạt động:
- CLB là một trong những phương thức hoạt động quan trọng của các emhọc sinh, thông qua đó nhằm giáo dục tư tưởng, văn hóa, thẩm mỹ cho họcsinh với các loại hình sinh hoạt phong phú, tự giác, có hướng dẫn
- CLB là nơi tổ chức có các quan hệ tiếp xúc rộng rãi, qua giao tiếp tập thểgiúp học sinh phát huy cái tốt đẹp Uốn nắn những biểu hiện tiêu cực, lỗi thời, phát huy tính chủ động,sáng tạo , tính tích cực xây dựng nếp sống văn minhtiến bộ
- CLB là nơi đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí , ngỉ ngơi và sáng tạo củahọc sinh Giúp các em rèn luyện được đức tính tự chủ, tự tin và biết kết hợp “Học mà chơi, chơi mà học”
- CLB là môi trường để cho học sinh rèn luyện khả năng thuyết trình mộtvấn đề trước tập thể thông qua các buổi sinh hoạt báo cáo kết quả của các chủ
đề được giao
- CLB sinh hoạt định kì vào 14 giờ chiều thứ 7, 2 tháng 1 lần
Để có nội dung sinh hoạt thì ban chủ nhiệm phải hợp trước đó 1 tuần đểtrao đổi thông tin, bàn giao nhiệm vụ và báo các kết quả thực hiện các chủ đềsinh hoạt Sau đó mới tổ chức triển khai câu lạc bộ sinh học theo kế hoạch
Bước 2: Xác định chủ đề sinh hoạt của Câu lạc bộ gắn liền nội dung kiến thức trong chương trình sinh học 10
- Đối với chương trình Sinh học lớp 10 nội dung kiến thức theo sáchgiáo khoa được phân ra thành ba phần nội dung là: Giới thiệu chung về thếgiới sống, Sinh học tế bào, sinh học vi sinh vật Trong các phần này có nhữngnội dung kiến thức tương đối trừu tượng với các em học sinh, và với cơ sở vậtchất của nhà trường chưa thể đáp ứng để làm rõ hết được Do vậy khi xâydựng chủ đề sinh hoạt cho câu lạc bộ đã xác định được kiến thức liên quanvới môn học và cơ sở vật chất hiện tại như sau:
Trang 9STT Tháng,năm Tên chủ đề Nội dung chủ đề
1 10/2018 Thế giới quanh em
- Các cấp tổ chức của thế giớisống
- Đặc điểm chung của các cấp tổchức sống
- Các giới sinh vật
2 11/2018
Tế bào là đơn vị cơbản cấu tạo nên cơthể sinh vật
- Đặc điểm chung của tế bào
- Tìm hiểu một số bào quan của
tế bào nhân thực
3 12/2018
Sức mạnh của sựchuyển hóa trong tếbào
- Enzim và vai trò của enzimtrong quá trình chuyển hóa vậtchất
- Năng lượng cung cấp cho tế bào
- Môi trường và các kiểu dinhdưỡng của VSV
- Quá trình tổng hợp và phân giảicủa VSV
- Một số ứng dụng của VSV
5 3/2019 Sức khỏe là vàng
- Cấu trúc các loại virut
- Sự nhân lên của virut trong tếbào chủ
- Bệnh truyền nhiễm và cáchphòng ngừa
-Kênh hình: Các hình ảnh, mô hình hoặc video clip rất đa dạng và phongphú, tuy nhiên khi đưa vào cần có sự lựa chọn phù hợp với nội dung và yêucầu mỹ quan Không đưa quá nhiều vào gây mất trọng tâm của chủ đề sinhhoạt
+ Tư liệu phải thể hiện tính trực quan sinh động: Hình ảnh rõ nét thể hiệnđược cấu trúc của tế bào, các loại bào quan trong tế bào Hình thái cấu trúccác loại virut…
Trang 10+ Tư liệu phải mang tính khai thác tri thức: tức là phải chứa đựng nhiềuthông tin có thể khai thác để làm sáng tỏ được các nôi dung có trong các chủ
đề sinh hoạt của CLB
+ Tư liệu phải có tính gợi mở: tức là từ tư liệu học sinh có thể hình dung,định hướng được những nội dung kiến thức lien quan cần tìm hiểu, nghiêncứu
+ Tư liệu phải mang tính thẩm mỹ, chuẩn mực về đạo đức: Các tư liệu sưutầm ( video clip) rất đa dạng nhưng có nhiều clip không phù hợp với đốitượng là học sinh, do vậy cần kiểm tra về nội dung phù hợp để đưa vào sửdụng cho CLB
Ví dụ: Để nghiên cứu sự sống các nhà sinh học thường tập trung vào
nghiên cứu các đặc điểm của cơ thể sống vì chỉ ở cấp độ cơ thể mới biểu hiệnđầy đủ các đặc tính của sự sống Tuy nhiên để hiểu được sự sống ở cấp độ cơthể chúng ta còn phải nghiên cứu tất cả các cấp tổ chức dưới và trên cấp cơthể, từ cấp nhỏ nhất đến cấp lớn nhất Do vậy kênh tư liệu đưa ra phải phùhợp với nội dung chủ đề, rõ ràng dễ hiểu…từ đó giúp học sinh nắm bắt vàkhai thác được thông tin và khai thác Có thể tham khảo một số hình ảnh sau