Dạy học tíchhợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạy kiến thức, kĩnăng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạyhọc để hình thành và ph
Trang 12.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2-32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 3-162.4 Hiệu quả của sáng kiến đối với hoạt động giáo dục 16-17
Trang 2Học sinhGiáo dục công dânSáng kiến kinh nghiệmGiáo dục và Đào tạoCông nghệ thông tinNhà xuất bản Giáo dục
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lí do chọ đề tài
Trong dạy học, tích hợp có thể coi là sự liên kết các đối tượng giảng dạy,học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo sự thống nhất, hài hòa,trọn vẹn của hệ thống dạy học nhằm đạt mục tiêu dạy học tốt nhất Dạy học tíchhợp là quá trình dạy học mà ở đó các nội dung, hoạt động dạy kiến thức, kĩnăng, thái độ được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạyhọc để hình thành và phát triển năng lực thực hiện hoạt động cho người học; tạo
ra mối liên kết giữa các môn học và tri thức, giúp học sinh phát triển tư duy sángtạo và tính tích cực học tập Bên cạnh đó môn Ngữ văn là môn học thuộc nhómkhoa học xã hội, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quanđiểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh Môn Ngữ văn còn là môn học thuộcnhóm công cụ, điều đó nói lên mối quan hệ giữa môn Ngữ văn với các mônkhác Học môn Ngữ văn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các mônkhác và các môn khác cũng sẽ góp phần giúp học tốt môn Ngữ văn Việc giảngdạy theo quan điểm tích hợp không phủ định việc dạy học các tri thức, kỹ năngriêng của từng phân môn, đồng thời đó còn là sự tích hợp liên môn giữa mônNgữ văn với các môn học khác như Lịch sử, Địa lí, GDCD, Âm nhạc,…Vấn đề
là làm thế nào để phối hợp các tri thức, kĩ năng thuộc các bộ môn học đó vàotrong bài dạy thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ văn.Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc môn mình dạy màcòn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để tổ chức, hướngdẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cáchnhanh nhất, hiệu quả nhất
Qua thực tế dạy học nhiều năm tôi nhận thấy việc kết hợp kiến thức giữacác môn học “tích hợp” vào để giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học
là việc làm hết sức cần thiết Chính vì vậy, là giáo viên nhận thức được tầmquan trọng và ý nghĩa của hoạt động này nên tôi trình bày và thực hiện thửnghiệm một dự án nhỏ đối với môn Ngữ văn Trong khuôn khổ của bài viết này,
tôi xin chia sẻ: Cách dạy văn bản“ Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê, theo hướng tích hợp liên môn cho học sinh lớp 9, trường THCS Thị trấn Thường Xuân
1.2 Mục đích nghiên cứu
Qua việc nghiên cứu này hi vọng giúp được bản thân và cho các em họcsinh, đặc biệt là học sinh lớp 9 hiểu rõ được mối liên hệ giữa các môn học với bộmôn Ngữ văn, nhằm khắc sâu hơn nội dung bài học
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Văn bản " Những ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê, áp dụng dạy cho
học sinh lớp 9- Trường THCS Thị trấn Thường Xuân – Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
- Phương pháp điều tra thực tế
Trang 4- Phương pháp thu thập thông tin.
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp dạy học thực nghiệm trên lớp
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Tích hợp là hợp lại để thống nhất các mặt riêng lẻ thành một tổng thể,
phối hợp tối ưu các hoạt động dạy học khác nhau, các kỹ năng, phương pháp củamôn học khác nhau, nhằm đáp ứng mục tiêu, mục đích cụ thể, hướng đến mộtnội dung bao hàm cao hơn, sâu hơn
Môn Ngữ văn là môn học rất quan trọng trong trường phổ thông, có ýnghĩa trong việc hình thành, phát triển, định hướng nhân cách cho học sinh Họcvăn là học làm người, học các phép tắc ứng xử trong cuộc sống Mặt khác, đây
là môn học nghệ thuật, kích thích trí tưởng tượng bay bổng, sức sáng tạo củangười học Để dạy và học tốt môn Ngữ văn, người dạy và người học phải khôngngừng trau dồi kiến thức ngôn ngữ, từ vựng, các kiến thức liên quan về các hìnhthức nghệ thuật, các nhà văn, nhà thơ, các câu ca dao tục ngữ, lấy vốn đó làmvốn sống, kinh nghiệm cho bản thân
Việc vận dụng kiến thức liên môn Lịch sử, Địa lí, GDCD, Âm nhạc,… vàứng dụng công nghệ thông tin làm cho hiệu quả của bài Ngữ văn được nâng cao,giúp cho học sinh học bài với niềm say mê, hứng thú Đồng thời làm cho các emhình dung được một cách chân thực, sinh động cuộc sống xung quanh mình quacác môn học khác
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Thuận lợi
- Các em là những học sinh lớp 9 nên đã tiếp cận 4 năm học với kiến thứcchương trình bậc THCS, không còn bỡ ngỡ, lạ lẫm với những hình thức kiểm trađánh giá khi giáo viên đề ra
- Đối với học sinh lớp 9 các em đã được học rất nhiều bài từ lớp 6 có liênquan đến vấn đề Lịch sử, Địa lí, GDCD, các tình huống liên quan thực tếmang tính giáo dục kĩ năng sống
- Đối với các môn học khác cũng vậy như môn Lịch sử, Địa lí,GDCD các em đã được tìm hiểu về kiến thức liên quan đến kĩ năng sống,những phẩm chất tốt đẹp, những địa danh, những thời điểm lịch sử có liên quanđến tác phẩm văn học được tích hợp trong các bài học Vì vậy, nên khi cần thiếtkết hợp các kiến thức của một môn học nào đó vào bộ môn Ngữ văn để giảiquyết một vấn đề trong bài học các em sẽ cảm thấy không bỡ ngỡ
- Các em đều có SGK, nhiều em có tài liệu tham khảo, có điều kiện tracứu thông tin trên mạng Internet qua máy tính nên việc học cũng rất thuận lợi
2.2.2 Khó khăn
2.2.2.1 Về phía học sinh
- Đa số học sinh còn hạn chế trong việc tiếp thu và cảm thụ văn bản vănhọc
Trang 5- Học sinh hạn chế việc nắm bắt các mối liên hệ giữa thời đại thông qua
bộ môn Lịch sử với giá trị phản ánh của tác phẩm
- Một số ít học sinh không có nhiều tài liệu để tham khảo và cũng chưa cóthói quen đọc sách tham khảo để bổ sung kiến thức môn học
- Một số văn bản dung lượng kiến thức dài so với thời lượng 45->90 phútnghiên cứu trên lớp, học sinh khó nắm bắt hết được toàn bộ các giá trị của vănbản văn học
- Kiến thức xã hội của học sinh còn hạn chế đặc biệt các các em chưa nắmvững tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc cũng như lịch sử phát triển văn học;hạn chế về tư duy địa lí
- Học sinh ít và không có sự phối hợp với phụ huynh trình quá trình học,chuẩn bị bài ở nhà Do vậy, không có sự hỗ trợ về kiến thức trong quá trình tiếp cận văn bản
* Kết quả khảo sát học sinh trước khi dạy học văn bản“ Những ngôi sao
xa xôi” theo hướng tích hợp các môn học:( Năm học 2016 - 2017)
2.2.2.2 Về phía giáo viên
- Có giáo viên chỉ tập trung chuyển tải một cách rập khuôn những thôngtin có trong bài học mà chưa chú trọng khai thác những vấn đề liên quan
- Giáo viên còn lúng túng khi đưa ra hệ thống câu hỏi khai thác cũng nhưphương pháp triển khai những văn bản văn học
- Vẫn còn hiện tượng giáo viên thiếu nhiệt tình trong quá trình giảng dạy,quá trình tìm tòi, sưu tầm những kiến thức có liên quan bổ sung cho nội dungbài dạy dẫn đến khả năng tích hợp kiến thức còn hạn chế
- Một bộ phận giáo viên vẫn chưa nhận thức đúng mức vai trò của phươngpháp dạy học theo hướng tích hợp kiến thức liên môn
Với những hạn chế, khó khăn trên, tôi đã chọn dạy một văn bản có sự tíchhợp kiến thức một số môn học, hy vọng sẽ góp phần tạo hứng thú học tập chohọc sinh và góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của giờ dạy Ngữ văn
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Các môn học được tích hợp
Khi dạy bài: “ Những ngôi sao xa xôi” Tôi đã tích hợp với các môn học sau:
* Tích hợp Ngữ văn- Địa lí: Giúp các em biết được vị trí địa lí của dãy
Trường Sơn và vai trò giao thông huyết mạch của nó trong cuộc kháng chiếnchống Mĩ
* Tích hợp Ngữ văn - Lịch sử: Giúp các em hiểu được cuộc kháng chiến
chống Mĩ ác liệt của nhân dân Việt Nam và những tên tuổi góp phần làm nênthắng lợi của cuộc kháng chiến ấy
Trang 6* Tích hợp Ngữ văn - Giáo dục công dân: Giúp các em thấy được môi
trường chiến tranh đã hủy diệt sự sống, đồng thời giáo dục cho học sinh lí tưởng sống, lòng biết ơn, tình yêu quê hương, đất nước
* Tích hợp Ngữ Văn- Âm nhạc: giúp học sinh cảm nhận được một số ca
khúc viết về thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mĩ
2.3.2 Định hướng tích hợp
Để bài học sinh động, học sinh có thể nắm bài tốt hơn, chúng ta có thể thựchiện tích hợp theo những cách thức sau:
- Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới
- Tích hợp thông qua câu hỏi tìm hiểu bài
- Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như máy chiếu, tranh ảnh,video về chiến tranh, bài hát
- Tích hợp thông qua hệ thống bài tập ( ở lớp cũng như ở nhà )
- Tích hợp thông qua hình thức kiểm tra đánh giá
- Tích hợp gắn với đời sống xã hội
2.3.3 Soạn giáo án cụ thể theo hướng tích hợp
TIẾT 141, 142: NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
( Lê Minh Khuê)
- Thành công của tác giả trong việc miêu tả tâm lí nhân vật, lựa chọn ngôi
- Phân tích tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất xưng “ tôi”
- Cảm nhận hình tượng nhân vật trong tác phẩm
- Viết bài nghị luận theo yêu cầu
- Rèn luyện tinh thần học tập chủ động, tích cực, sáng tạo
- Rèn kĩ năng khai thác vấn đề và hướng giải quyết những vấn đề đặt ratrong tương lai Kĩ năng giải quyết tình huống thực tiễn rút ra từ bài học
- Đồng thời trong tiết học này học sinh cần kết hợp kiến thức của các mônhọc như: Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc … để thấy được hoàncảnh ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mĩ trên tuyến đường Trường Sơn, sựdũng cảm của các nữ thanh niên xung phong
Trang 7- Bản đồ giao thông vận tải Việt Nam
- Tranh ảnh, video về cuộc kháng chiến chống Mĩ trên tuyến đường TrườngSơn Tranh ảnh về hậu quả và di chứng mà chiến tranh để lại đối với con người
và dân tộc Việt Nam, chân dung nhà văn Lê Minh Khuê, các tác phẩm chính của
bà, các bài thơ, bài hát về chiến tranh chống Mĩ
- Máy chiếu
2 Học sinh
- Soạn bài theo câu hỏi SGK
- Sưu tầm các bài thơ, tác phẩm truyện, bài hát viết về thế hệ trẻ Việt Namthời chống Mĩ
- Tìm hiểu các vấn đề khác có liên quan đến bài học
III CÁC HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP
1 Kiểm tra bài cũ
? Nêu nội dung và nghệ thuật của văn bản" Bến Quê" - Nguyễn Minh
Châu?
2 Bài mới
*GV giới thiệu bài:
“ Chuyện kể rằng em cô gái mở đường
Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương Cho đoàn xe kịp giờ ra trận
Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa
Đánh lạc hướng thù hứng lấy luồng bom”
Đó là những lời thơ mà Lâm Thị Mĩ Dạ ca ngợi các nữ thanh niên xung phongtrên tuyến đường Trường Sơn thời chống Mĩ Hình ảnh của các chị thật đẹp bởi
sự dũng cảm, bởi tình yêu Tổ quốc Nhà văn Lê Minh Khuê cũng đã góp vào đề
tài ấy một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc: truyện ngắn “ Những ngôi sao xa xôi”.
B i h c hôm nay chúng ta s cùng nhau tìm hi u tác ph m n y.ài học hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tác phẩm này ọc hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tác phẩm này ẽ cùng nhau tìm hiểu tác phẩm này ểu tác phẩm này ẩm này ài học hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tác phẩm này
Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu
chung
? Dựa vào chú thích * SGK và những hiểu
biết của mình, em hãy giới thiệu về tác giả
Lê Minh Khuê?
- Gia nhập thanh niên xungphong trong kháng chiến chống
Mĩ và bắt đầu viết văn vào đầu
Trang 8họa tác giả, tác phẩm
Giáo viên trình chiếu Slides 1
Chân dung nhà văn Lê Minh Khuê
GV: Bom đạn và nỗi đau đâu phải khi vào
chiến trường mới biết Đối với nhà văn Lê
Minh Khuê, khi còn là cô gái 15 tuổi đã
biết đến mùi khói súng, xác chết, mùi bom
nổ sát vách nhà Năm 1964, tấm gương hi
sinh của anh hùng Nguyễn Văn Trỗi đã tác
động mạng mẽ đến ý thức, tư tưởng của
lứa thanh niên cùng thời Cô gái Minh
Khuê mới tròn 15 đã tự khai thêm tuổi và
gia nhập đội nữ thanh niên xung phong, có
mặt ở biên giới Việt-Lào Có lẽ vì thế nên
chị hiểu và viết hay về những cô thanh
niên xung phong
Giáo viên trình chiếu Slides 2
+ Sau 1975: bám sát nhữngchuyển biến của đời sống xã hội
và con người trên tinh thần đổimới
- Các tác phẩm chính: Tôi đã không quên, Màu xanh man trá, Những ngôi sao xa xôi, Một mình qua đường Làn gió chạy qua, Nhiệt đới gió mùa.
2 Tác phẩm
2.1 Hoàn cảnh ra đời
Trang 9? Bằng hiểu biết về lịch sử, em hãy cho
biết hoàn cảnh ra đời của tác phẩm?
- HS trả lời
GV: cho HS xem một đoạn video về sự ác
liệt của Trường Sơn.
GV chuyển ý: Sự ác liệt của chiến tranh
được thể hiện như thế nào trong tác phẩm,
mời các em theo dõi vào văn bản SGK.
- GV hướng dẫn cách đọc->đọc mẫu một
đoạn Gọi HS đọc 1 đoạn
? Qua phần đọc của bạn và sự chuẩn bị bài
ở nhà, em hãy tóm tắt phần trích trong
SGK?
- HS tóm tắt -> HS khác nhận xét
- GV tóm tắt lại đoạn trích
- Giáo viên trình chiếu Slides3
- Tác phẩm viết năm 1970, khicuộc kháng chiến chống Mĩ đangdiễn ra ác liệt trên chiến trườngmiền Nam
2.2 Đọc, tóm tắt
- Truyện kể về một tổ trinh sát
nữ phá bom trên cao điểm Họgồm có 3 người: chị Thao, Nho
và Phương Định Nhiệm vụ của
họ là quan sát địch ném bom, đokhối lượng đất đá phải san lấp dobom địch gây ra, đánh dấu vị trícác trái bom chưa nổ và phábom Công việc hết sức nguyhiểm vì thường xuyên phải chạytrên cao điểm giữa ban ngày vàmáy bay địch có thể ập đến bất
cứ lúc nào Đặc biệt, họ phảibình tĩnh đối mặt với thần chếttrong mỗi lần phá bom-mà côngviệc này diễn ra hàng ngày, thậmchí mấy lần trong một ngày Mặc
dù vậy nhưng họ luôn hoàn thànhnhiệm vụ một cách xuất sắc
- Họ sống trong một cái hangdưới chân cao điểm tại một trọngđiểm bắn phá của địch trên tuyếnđường Trường Sơn Cuộc sống
dù khắc nghiệt và nguy hiểmnhưng họ vẫn có những niềm vuihồn nhiên của tuổi trẻ, nhữnggiây phút thanh thản, mơ mộng
và đặc biệt họ rất gắn bó, yêuthương nhau trong tình đồng đội,
dù mỗi người một cá tính
- Trong một lần phá bom, Nho bịthương, chị Thao và PhươngĐịnh đã tận tình chăm sóc choNho Chị Thao hát Rồi bất ngờ
có cơn mưa đá Các cô vô cùng
Trang 10- GV: Cho học sinh đọc phần chú thích và
lưu ý các chú thích sau: Giáo viên trình
chiếu Slides4
? Truyện ngắn được kể ở ngôi thứ mấy? Ai
là người kể chuyện? Cách kể chuyện như
vậy có tác dụng gì?
? Có thể chia bố cục của đoạn trích như thế
nào?
- Giáo viên trình chiếu Slides5
GV bình, chuyển ý: Vậy để biết được
hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba cô
gái thanh niên xung phong trên tuyến
đường Trường Sơn như thế nào ta chuyển
sang phần II.
Hoạt động 2: Hướng dẫn phân tích.
HS theo dõi phần 1- SKG
? Phương Định đã giới thiệu về hoàn cảnh
sống, chiến đấu của mình và đồng đội như
thế nào?
* Tích hợp: Địa lí
- GV trình chiếu Slides 6
? Dựa vào sự hiểu biết về địa lí, em hãy
giới thiệu địa danh Trường Sơn?
- HS xác định vị trí địa lí Dãy Trường
2.5 Bố cục
- Phần 1: Từ đầu đến “ Ngôi sao
trên mũ”: Giới thiệu công việc vàcuộc sống của tổ trinh sát mặtđường
a Sống trong một cái hang dướichân cao điểm thuộc vùng trọngđiểm máy bay địch bắn phá trêntuyến đường Trường Sơn
Trang 11Dải Trường Sơn dài 1100 km, là xương
sống của bán đảo Đông Dương, là đường
phân thủy giữa lưu vực sông Mekong và
các sông đổ vào Biển Đông, kéo dài từ
thượng nguồn sông Cả trên đất Lào đến
giáp miền Đông Nam Bộ, gồm 2 vùng
Nam và Bắc Trường Sơn phân cách bởi
vùng chuyển tiếp Quảng Nam – Đà Nẵng
? Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba nữ
thanh niên xung phong diễn ra trên những
không gian nào?
( không gian mặt đường và không gian
hang đá)
? Không gian mặt đường hiện lên qua
những chi tiết nào?
? Từ các chi tiết trong tác phẩm kết hợp
với sự quan sát hình ảnh trên, em có suy
nghĩ gì về môi trường, về chiến tranh?
GV bình: Trong Chiến tranh Việt Nam,
lực lượng quân sự Mỹ và Việt Nam Cộng
hòa đã đánh phá hệ thống giao thông tuyến
đường Trường Sơn bằng các chiến dịch bộ
* Không gian mặt đường:
- Cảnh vật: con đường bị đánh lởloét… Hai bên đường không có
lá xanh, thân cây bị tước khôcháy Thần chết lẩn trong nhữngquả bom nổ chậm nằm ngay dướichân
- Đất bốc khói, không khí bànghoàng, máy bay gầm thét ầm ì
- Nóng trên 30 độ
=> Môi trường bị hủy diệt, chiếntranh ác liệt, hiểm nguy đe dọa
sự sống