Thương nghiệp phù nam

Thương nghiệp phù nam 1. Những điều kiện thuận lợi để phát triển thương nghiệp 1.1.Vị trí địa lý - điều kiện tự nhiên

THƯƠNG NGHIỆP PHÙ NAM

1 Những điều kiện thuận lợi để phát triển thương nghiệp

1.1.Vị trí địa lý - điều kiện tự nhiên

Theo Lương thư ghi chép: “Nước Phù Nam ở phía Nam quận NhậtNam, trong vịnh lớn, phía Tây của biển, cách Nhật Nam có đến 7000 lý, cáchlâm ấp ở phía Tây Nam đến hơn 3000 lý Thành cách biển 500 lý (khoảng 250km), có sông rộng 10 lý, từ Tây – Bắc chảy sang Đông nhập vào biển Nướcrộng hơn 3000 lý, đất trũng ẩm thấp, nhưng bằng phẳng rộng rãi”

Như vậy, vị trí đầu tiên của quốc gia cổ Phù Nam chỉ là hạ lưu và châuthổ đồng bằng sông Cửu Long ngày nay hay chính xác hơn là khu vực phíaTây sông Hậu ngày nay Phía Đông, Nam giáp biển, phía Bắc giáp ChiêmThành và phía Tây giáp Khơ Me Đây là vị trí vô cùng thuận lợi, bởi nó nằmtrên điểm trung chuyển đường biển thế giới qua Đông Nam Á, từ Trung Hoaqua Ấn Độ tới Địa Trung Hải và ngược lại

Hơn nữa, Phù Nam cổ có đường bờ biển khá rộng (cả phía Đông và

Nam cùng giáp biển) và giáp với vịnh Thái Lan Đây là vùng vịnh lớn, kín

gió, lánh sâu vào đất liền, nhiều nơi tập kết, tạo địa hình vô cùng thuận lợicho các tàu bè tránh bão, trú ẩn và neo đậu nghỉ chân khi qua vùng biển này.Đây là điều kiện vô cùng quan trọng, có ảnh hưởng lớn đối với sự phát triểnthương nghiệp của quốc gia này

Nằm tại vị trí là hạ lưu sông Mê Kông, Phù Nam được bồi đắp bởi

những đồng bằng rộng, lượng phù sa bồi đắp hàng năm vô cùng lớn và phongphú, cùng nguồn nước tưới thuận lợi và điều hòa Đây là yếu tố thuận lợi lớntrong việc phát triển nông nghiệp ở quốc gia này, nông nghiệp có điều kiệnphát triển đúng mực là điều kiện lý tưởng tạo ra những nguồn hàng phong phú– cung cấp sản phẩm nông nghiệp để đem ra trao đổi, buôn bán với bên ngoài,chủ yếu là các loại như: các cây gia vị, lương thực…

Trong khoảng thời gian khoảng những thế kỷ đầu Công nguyên, sựphát triển và lớn mạnh của nền thương mại thế giới làm nảy sinh và dẫn tới

việc hình thành 2 tuyến đường thương mại lớn đó là: con đường tơ lụa – trên

đất liền và con đường hương liệu – trên biển Con đường mậu dịch trên biển

nối liền Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương men theo ven biển từ TrungQuốc qua ven biển Cham pa, Phù Nam, bán đảo Mã Lai rồi chuyển bộ qua eoKra gọi là Tokola và tiếp tục con đường ven biển qua các nước Nam Á đếnTây Á và từ đó nối với thế giới Địa Trung Hải Chính do nhu cầu phát triểnthương mại thế giới và sự gắn kết các tuyến đường biển ngắn lại với nhau màPhù Nam được biết đến như một điểm nghỉ chân lý tưởng (nằm giữa cuộchành trình, gần eo Kra, có thể thực hiện trao đổi hoặc nghỉ chân, sửa chữa tàuthuyền, mua nước ngọt và lương thực đi đường…) Có thể nói rằng, người tabiết đến quốc gia này cũng bởi lý do cần tìm con đường biển từ Trung Quốc

để đến Ấn Độ… Trong thời kỳ từ thế kỷ thứ III đến nửa đầu thế kỷ thứ VI,Phù Nam vươn lên giữ vai trò kiểm soát toàn bộ tuyến đường thương mại trênbiển của thế giới qua khu vực Đông Nam Á

Mạng lưới kênh rạch chằng chịt bao gồm cả những sông thiên tạo bởi

hệ thống sông Mê Kông và những kênh, rạch ngắn được người dân mở ra donhu cầu đi lại giữa các vùng hoặc các tiểu quốc là điều kiện thuận lợi để pháttriển thương mại thủy nội địa, đặc biệt là cơ hội cho thuyền buôn nước ngoàicập sâu được vào bên trong các cảng ven sông để thực hiện trao đổi

So với Champa và Đại Việt, Phù Nam nằm ở vị trí cách xa Trung Hoa

nên ít chịu ảnh hưởng từ những cuộc chiến tranh xâm lược, bành trướng lãnhthổ của người Trung Hoa trong thời gian này Thay vì phải mải mê chiến đấuhay lo chống giặc ngoại xâm như hai quốc gia trên, Phù Nam có điều kiện tậptrung củng cố sức mạnh bên trong, chủ động mở quan hệ thương mại và ngoạigiao, phát triển và tạo tiềm lực cho đất nước, đặc biệt là kinh tế

1.2 Những điều kiện khác

Bên cạnh vị trí địa lý thuận lợi cho phát triển thương nghiệp, đặc biệt làthuận lợi phát triển thượng mại biển, Phù Nam cổ còn có những điều kiệnthuận lợi khác như:

Giai đoạn từ thế kỷ III đến nửa đầu thế kỷ VI, Phù Nam phát triển vớivai trò như một đế quốc hùng cường, các nước phía Tây, phía Nam Phù Nam

mà chủ yếu các nước nằm gọn trên bán đảo Mã Lai đều bị chinh phục PhùNam chiếm được con đường huyết mạch của mậu dịch Ấn Độ Dương với

biển Đông, chốn gặp gỡ Đông – Tây, kiểm soát được tuyến mậu dịch hàng

hải, được ưu tiên mua bán, vận chuyển hàng hóa…

Nông nghiệp vốn là ngành kinh tế phát triển khá sớm và có vai trò

trọng yếu với toàn bộ xã hội Phù Nam cổ Không những hoàn thành nhiệm vụ

là cung cấp đủ cái ăn cho toàn xã hội, nguồn sản phẩm nông nghiệp dư thừacòn được tận dụng để trở thành những mặt hàng trao đổi chính và chủ yếu củaPhù Nam lúc bấy giờ, chủ yếu là nông sản hoặc đặc sản của các vùng miền

Thủ công nghiệp phát triển sớm, đặc biệt là sự phát triển của kỹ thuật

làm gốm, đồ trang sức, thủy tinh, muối… vốn là những mặt hàng rất được ưachuộng không chỉ với người phương Tây mà còn cả với thương nhân Châu Á.Theo những nhận xét từ những di chỉ khảo cổ học thì gốm Phù Nam khác hẳnvới các vùng xung quanh, nó có những nét độc đáo, rất riêng biệt, dễ nhậnbiết là gốm Phù Nam Mặt khác, các vùng xung quanh còn chưa có, “còn xamới tới gần được trình độ sản xuất gốm như Phù Nam”… Không chỉ dừng lại

ở đó, các đồ trang sức, nhất là trang sức bằng vàng, bạc được chế tác với kỹthuật vô cùng tinh xảo, hoa văn đặc biệt vừa thể hiện trình độ chế tác, vừa thểhiện sự khéo léo trên đôi tay của những nghệ nhân Đây cũng chính là mặthàng rất được các thương nhân nước ngoài chú ý và quan tâm

Kỹ thuật đóng tàu đã được quan tâm phát triển cả về quy mô và chất

lượng từ rất sớm, nó ra đời do yêu cầu từ hoạt động buôn bán, giao lưu giữacác tiểu quốc và việc mở rộng lãnh thổ của cư dân Phù Nam Ban đầu chỉđóng những loại thuyền nhỏ, càng về sau càng phát triển hơn với những loạithuyền lớn hơn, có khả năng đi những hải trình xa hơn và chuyên trở khổilượng hàng hóa lớn hơn Đây là điều kiện để người Phù Nam tự vươn mình

ra biển, chủ động đến giao lưu với những thuyền buôn bên ngoài, khiến cho

việc giao thương được diễn ra thuận lợi và hiệu quả hơn hẳn các nước trongkhu vực…

Người dân Phù Nam cần cù, chịu khó, khéo léo trong kỹ nghệ chế tác

và sản xuất hàng hóa nên sản phẩm buôn bán được đánh giá cao và nhiều nơiquan tâm đến…Hơn nữa, bộ phận người Nam Đảo giỏi buôn bán, thông thạothị trường là yếu tố tích cực giúp thương mại càng ngày càng phát triển

2 Hoạt động thương nghiệp chủ yếu

2.1 Nội thương

Hoạt động nội thương lúc này đã xuất hiện trên lãnh thổ Phù Nam-hạlưu sông Mê Kông, song chưa có những đặc điểm thực sự nổi bật và pháttriển, nội thương vẫn là ngành có vai trò bổ trợ cho sự phát triển của ngoạithương

Quan hệ thương mại mới chỉ dừng lại ở những địa bàn nhỏ, phạm vi

không lớn lắm, chủ yếu là giao lưu giữa các tiểu quốc hoặc các vùng trong

từng tiểu quốc với nhau.

Hình thức trao đổi chủ yếu là bằng đường sông, trên những kênh, rạch

vốn rất phổ biến, số lượng được áng chừng chung chung bằng cụm từ “chằngchịt” Những sông ấy vốn có sẵn hoặc do nhu cầu mà cư dân tự đào lên để cóthể đi lại thuận tiện và dễ dàng hơn hơn trong vùng

Các sản vật địa phương là mặt hàng được đem ra trao đổi Hầu hết trao đổi vẫn ở mức độ đơn giản, với hình thức vật đổi vật Tính thị trường trong

trao đổi chưa cao

Trao đổi chưa mang tính rộng lớn, ví dụ như nhiều khu vực cùng họplại với nhau làm công việc trao đổi mà gói gọn trong từng vùng Có thể làgiao lưu bằng đường thủy hoặc đường bộ nhưng chủ yếu là đường thủy Hìnhthức giao lưu bằng đường thủy thì chủ yếu là đường sông

2.2 Ngoại thương

Tề thư cho biết: “Người Phù Nam khôn quỷ, mưu lược nhưng tốt bụng

và thật thà, họ chuyên nghề buôn bán” “Hàng hóa buôn bán thường ngày là

vàng, bạc, lụa, hàng” Nhờ tài nguyên thiên nhiên phong phú, sản vật đa dạngcủa nội địa và nhờ vị trí trung gian trên con đường hàng hải Ấn Độ - TrungQuốc, Óc Eo trở thành thành phố cảng của Phù Nam, một thương cảng quốc

tế, đưa Phù Nam lên vị trí của một đế quốc, kiểm soát toàn bộ tuyến đườngthương mại trên biển của thế giới qua khu vực Đông Nam Á

Vấn đề ngoại thương của Phù Nam được sử cũ chép lại, cũng nhưnhững dẫn chứng nói đến trong “Sử liệu Phù Nam”, cho ta biết phần nào vềnhững mối quan hệ giao lưu, buôn bán của người Phù Nam với thế giới bênngoài, cũng như biết được mối quan hệ ngoại giao, giao lưu của quốc gia cổ

ấy trong những thế kỷ đầu Công nguyên đã vươn xa và rộng đến đâu

* Đường bộ:

Ngoại thương đường bộ của Phù Nam chủ yếu là mối quan hệ với Lâm

Ấp Bởi nếu như theo những gì mà tờ biểu của vua Phù Nam nói về quan hệ

Phù Nam – Lâm Ấp thì: “vốn cương giới liền nhau, thân, thiện…” Nơi giápranh giữa hai quốc gia này là vùng sông Đồng Nai, nơi phát triển rực rỡ vănhóa Đồng Nai, nơi in đậm dấu tích văn hóa Đồng Nai cổ với văn hóa PhùNam

Tại Phan Thiết – Bình Thuận, người ta phát hiện trong tầng văn hóa

khảo cổ học những mảnh gốm Chăm, gốm Trung Hoa thời Lục triều và Tùy

(V-VI), một số mảnh gốm và một số pho tượng nhỏ… Điều này có thể đưa tađến một giả thuyết rằng, cư dân ở hai vùng liền kề của Phù Nam và Chân Lạptrong thời kỳ này đã có những hoạt động giao lưu, trao đổi sản phẩm địaphương hết sức thân thiện với nhau Tuy số lượng hiện vật không nhiều vàchưa được ghi lại cụ thể trong một tài liệu cụ thể nào, nhưng những chứng cứtrên đây có thể cho phép ta phỏng đoán có cơ sở về vấn đề này

thế nhất định cũng như những bạn hàng quen thuộc vốn hay dừng chân vàbuôn bán trên truyến đường biển bị quốc gia này kiểm soát.

Cảng thị Óc Eo là “bộ phận duyên hải của vương quốc cổ Ấn Độ hóa

Phù Nam”, là cảng thị đại diện cho Phù Nam tiếp xúc với bên ngoài, là mộtđầu mối của đường hàng hải mậu dịch quốc tế, là một trung tâm thu pháthàng hóa, một trung tâm buôn bán, nên nó vừa lưu giữ vật phẩm Đông – Tây,vừa có các loại tiền bạc ở trên đất của nó và ở bên ngoài

Óc Eo là cảng thị, mở cửa buôn bán với bên ngoài nhưng lại là bộ phậnhữu cơ của hệ thống, của quốc gia Theo dấu vết còn ít nhất 2 thành thị nữa làNền Chùa (Kiên Giang) và Nền Vua (nơi giáp ranh Kiên Giang – Cà Mau).Việc phát hiện ra một thành thị cổ qua khai quật văn hóa Óc Eo được Malleret

ví như một trung tâm thương mại quốc tế có trình độ phát triển kinh tế, vănhóa và giao lưu hàng hóa vào hàng cao nhất thế giới trong 5-6 thế kỷ đầuCông nguyên

Những dẫn chứng trên đây chứng tỏ rằng, ngoại thương Phù Nam rấtphát triển và đã đạt những thành tự lớn Quan hệ giao lưu với các nước bênngoài bằng đường biển chủ yếu gồm các nước như: Trung Quốc, Ấn Độ,Myanma, Đại Việt và các khu vực hải đảo khác…

Biểu hiện của mối giao lưu này là người ta tìm thấy rất nhiều tiền Phù Nam ở những nước lân cận:

- Ở Óc Eo phát hiện được 4 đồng tiền lớn (đường kính) D= 3cm, 5đồng tiền nhỏ, D=1,5 cm

- Ở Nam Thái Lan, phát hiện 4 đồng tiền lớn, trong một hố khai quậtkhảo cổ học

- Ở Hmawza (Myanma) tìm thấy 4 đồng tiền lớn

Tất cả 14 đồng tiền này đều bằng bạc, có những hình trang trí căn bảngiống nhau (trừ ở Myanma có kiểu thức hơi khác), những hình đó thay đổigiữa các đồng tiền, có các hình đúc nổi: ốc tù và, mặt trời và tia nắng hìnhcung, hình lâu đài hay đền thờ, thể hiện bằng hình chóp nhọn có 2 bờ mái uốn

cong, trông giống… Các đồng tiền nhỏ có ưu thế đa số giống hình con gà, haymột loại chim chân cao, cánh cụp hay hình con cú…

Hơn nữa, các nhà khảo cổ học Thái Lan gần đây còn phát hiện được ởđịa điểm khai quật gần U Thong, hạ lưu sông Mê Nam 1 cái bình hương kiểu

“bình hương Phù Nam” đổ nghiêng, trong xếp thứ tự đầy chặt các đồng tiền

cổ Theo những gì mà các nhà nghiên cứu tìm hiểu được, họ đưa ra kết luậnrằng hoàn toàn có cơ sở cho đây là những đồng tiền Phù Nam

Sau năm 1975, các nhà khảo cổ học Việt Nam đã phát hiện thêm 12đồng tiền nữa, chúng đúc hình voi, búa tầm sét (vajra), hoa 8 cánh, một hìnhmặt người mũi cao (người Âu), tất cả đều bằng chì Không thể không coinhững đồng tiền này cũng là tiền Phù Nam, nhưng chất lượng thấp, có lẽ dùngtrong buôn bán nội địa Tất cả những đồng tiền này đều có kiểu cách ĐịaTrung Hải, có sự phong phú về số lượng, hình dáng và phạm vi phân bố Ởthời gian này, nó vượt xa hơn hẳn tất cả các nơi khác trên thế giới ngoài ĐịaTrung Hải, phản ánh trình độ cao của mậu dịch quốc tế Phù Nam và vị tríquốc tế của Phù Nam…

Sử cũ đã ghi lại những quan hệ ngoại giao và thương mại giữa PhùNam với Trung Hoa và Ấn Độ Các kết quả nghiên cứu khảo cổ học cũngchứng minh những giao lưu kinh tế giữa Phù Nam và hai nước nói trên, cũngnhư với Đông Nam Á và thậm chí xa hơn nữa, với Địa Trung Hải và Trung Á

Trung Hoa là nước có quan hệ thương mại sớm nhất với Phù Nam Một

phần do không chịu ảnh hưởng của chiến tranh, nên nền kinh tế, đặc biệt làthương mại ít bị ảnh hưởng hoặc gián đoạn

Thông qua việc xuất hiện và có mặt của những đồng “tiền Phù Nam” ở

những lãnh thổ khác nhau trên thế giới, chúng ta có thể mường tượng ra đượccon đường hương liệu – con đường thương mại trên biển của thế giới qua khuvực Đông Nam Á hoạt động như thế nào, cũng như việc nhận diện đượcnhững bạn hàng, những nước có quan hệ buôn bán với Phù Nam cổ Chắcchắn, phải có hoạt động thương mại rõ rệt thì những đồng tiền Phù Nam mới

được tìm thấy rất nhiều trong các di chỉ khảo cổ học của các quốc gia như:

Trung Quốc, Ấn Độ, Myanma, các nước hải đảo… Cũng qua những chứng cớ

khảo cổ học ấy ta có thể khẳng định rằng, đến thời điểm này, quan hệ thươngmại trên biển của Phù Nam đang rất phát triển

Sản phẩm của hoạt động ngoại thương có quy mô lớn Dọc duyên hải

và trong nội địa đất nước, những sản phẩm đồ nhập hoặc phỏng theo đồ ngoạiđược phát hiện gồm: Trống đồng – loại cổ vật tiêu biểu của văn hóa ĐôngSơn Những sản phẩm được nhìn nhận, được nhập hoặc được phỏng chế sảnphẩm có nguồn gốc từ Ấn Độ hầu hết là đồ trang sức

Không chỉ dừng lại ở những mối quan hệ thương mại nội địa, thươngmại trong khu vực mà Phù Nam còn vươn mình ra rộng hơn và xâm nhập vào

thế giới phương Tây Những quan hệ buôn bán với những người da trắng đã

tạo cho họ những hiểu biết về kinh tế hàng hóa, củng cố thêm tiềm lực thươngmại vốn có và nhanh chóng vươn lên thành một đế quốc, một nước có thếmạnh không cùng có thể kiểm soát toàn bộ tuyến đường biển thế giới qua khuvực này

2.3 Hình thức trao đổi, mặt hàng chính

Phù Nam được ví như “nơi họp chợ của thế giới”, chứng minh cho sự

phát triển của thương mại Phù Nam phải kể đến sự xuất hiện sớm của các thị

trấn, thị tứ lớn như: Óc Eo, Ba Thê, Trà Keo… nằm ở các vị trí tương đối gần

gũi nhau, gần biển hoặc bên bờ kênh… Trên thực tế, cảng thị Óc Eo khôngnhững đóng vai trò là cảng trung tâm của Phù Nam mà còn nhanh chóng trởthành trung tâm thương mại phía Đông của thế giới Điều này chứng tỏ, từ rấtsớm thương mại Phù Nam đã phát triển và được nhà nước chú trọng

Theo các nguồn sử liệu ghi chép lại thì: hải cảng Óc eo không chỉ đóntiếp những thuyền của các quốc gia được ví như những bạn hàng quen mà cònđón tiếp cả những Kolandia là những chiến hạm hạng lớn chở hàng hóa củanhững thương gia trong các tỉnh của Mã Lai Ngoài ra còn ghi chép rằng:người Trung Hoa có thể ngồi thuyền qua đất Phù Nam đến bán đảo Mã Lai

Hoặc dưới thời Phạm Chiêu (225-245) có ghi chép rằng: năm 244, theo sử kýTrung Hoa đời Tam Quốc nhà Đông Ngô thì năm 240 Phạm Chiêu tiếp 2 sứ

thần của vua Tôn Quyền Năm 243, một văn phòng thương mại Phù Nam

thành lập ở gần thủ phủ Nam Kinh gọi là Phù Nam quán, vua Phù Nam giaothương với Ấn Độ, Trung Hoa năm 245 bị ám sát

Như đã kể trên, các thuyền buôn của thương nhân Trung Quốc đến Ấn

Độ và ngược lại, khi đi men qua vùng biển Trung Quốc đến Champa, PhùNam đều dừng lại nghỉ chân tại đây để mua nước ngọt, sửa chữa tàu bè vàthực hiện trao đổi các mặt hàng cần thiết… Người Trung Quốc thường mangđến đây lụa là, gấm vóc để trao đổi lấy các vật phẩm khác của người PhùNam như: đồ gốm, đồ trang sức làm từ vàng và bạc, các loại hương liệu và

gia vị… Hoặc như Nam Tề thư viết thì: “buôn bán trao đổi lấy vàng bạc, tơ

lụa trắng” Có khi còn có những mặt hàng quý hiếm chỉ giành cho những

người quyền quý, giàu sang như: gương đồng, tiền vàng, nhẫn ngọc…

Trầm hương là mặt hàng khá nổi tiếng được Phù Nam đem ra trao đổi

với bên ngoài Trầm hương có mặt chủ yếu trên đất liền, trên cao nguyênTrường Sơn Nó được quý trọng đến mức được thể hiện trên đồng tiền bạc.Loại A nhưng nhỏ Dm 12m/m, cân nặng 0.9 gr Được biết là có nguồn gốc từSumatra mang sang bán đảo Malaixia 1 số đồng tiền tròn có họa tiết hoa trầmhương, mặt trái có chữ đọc là Mas (vàng) Còn ở Java lại xác định được mấyđồng tiền bạc, không xác định được hình dáng, 1 đồng cỡ 23x18m/m, 11,58

gr, mặt trái là họa tiết hoa trầm hương, còn mặt phải là một cái hình gọi tên làwicks cho là lọ cắm hoa

Nơi tập trung nhiều hiện vật có nguồn gốc bên ngoài và niên đại chính

xác của Phù Nam như: huy chương Rôma, gương đồng hậu Hán, đèn đồng

Ba tư, hàng chục chữ Brahmi…

Chưa tìm thấy những chứng cứ khảo cổ học nói về việc giao lưu giữa

người Phù Nam với Rôma, Ba tư… nhưng theo phỏng đoán thì những sản

phẩm của họ tìm thấy ở đây là do việc những thương nhân Địa Trung Hải đến

và mang các sản phẩm khác nhau đến để trao đổi với người Phù Nam

Những sản phẩm Ấn Độ có thể đã được vận chuyển từ biển, xuất phát

từ Nam Ấn tại thương cảng Arikamedu – đây là một trung tâm sản xuất và

xuất khẩu các loại chuỗi hạt Những thuyền này đi ngang qua vịnh Bengan,

dừng lại ở Kra từ đây vượt qua bán đảo Mã Lai bằng đường bộ, sau đó xuốngthuyền đi men theo vịnh Thái Lan vào biển Đông

Theo di chỉ khảo cổ học tìm thấy được từ văn hóa Óc Eo, những đồ vật

như: nhẫn, đồ gốm, thiếc, đồng…xuất hiện với số lượng lớn, chứng tỏ, từ thời

xa xưa rất có thể đây là những mặt hàng buôn bán chính và chủ yếu của cưdân nơi đây

Sự khác biệt lớn nhất và thể hiện sự phát triển hơn hẳn của thương mạiPhù Nam so với thương mại Champa đó là sự xuất hiện của tiền làm phươngtiện trao đổi Nếu như thương mại Champa mới chỉ dừng lại ở việc trao đổihàng hóa theo hình thức vật đổi vật thì đến thương mại Phù Nam, nhiều loạitiền khác nhau được tìm thấy thông qua các khai quật khảo cổ học tại văn hóa

Óc Eo Các loại tiền như: tiền cổ Mã Lai, Phù Nam, Nam Ấn tìm thấy chứng

tỏ, cho đến thời điểm này, so với các quốc gia trong khu vực, thương mại biểnPhù Nam đã phát triển đến một trình độ nhất định, nền kinh tế mang xu hướngkinh tế thị trường nhiều hơn và sâu sắc hơn các nước lân cận

3 Vai trò của thương mại đối với kinh tế và sự thịnh suy của

Đây là ngành kinh tế quan trọng nhất và đóng vai trò quyết định trong

toàn bộ nền kinh tế Phù Nam ngay từ những thế kỷ đầu công nguyên Thươngmại Phù Nam vốn phát triển sớm và được nhà nước chú trọng Đây là mộttrong những yếu tố quan trọng đưa Phù Nam trở thành đế quốc nhưng lại lànguyên nhân trọng yếu dẫn đến sự suy vong của vương quốc này

Nguyên nhân suy yếu của thương mại Phù Nam:

Như đã nói ở trên, từ đầu công nguyên đến thế kỷ V, con đường mậudịch trên biển nối liền Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương men theo ven biển

từ Trung Quốc qua ven biển Cham pa, Phù Nam, bán đảo Mã Lai rồi chuyển

bộ qua eo Kra gọi là Tokola và tiếp tục con đường ven biển qua các nướcNam Á đến Tây Á và từ đó nối với thế giới Địa Trung Hải Phù Nam nằmtrên vị trí cực kỳ thuận lợi của hải trình Đông – Tây này Đế chế Phù Nam lạikhống chế và kiểm soát toàn bộ con đường buôn bán ven biển qua bán đảo

Mã Lai, bao gồm lưu vực sông Mê Kông, sông Mê Nam và bán đảo Mã Lai

Đô thị cảng Ba Thê, Óc eo sớm trở thành trung tâm mậu dịch quốc tế của PhùNam và cả vùng Đông Nam Á lục địa Trung tâm này không những là nơigiao dịch, mua bán giữa Phù Nam với nước ngoài mà còn là địa điểm dừngchân để lấy nước và mua sắm lương thực, thực phẩm của các con thuyền trênhải trình thương mại quốc tế

Chính lộ trình trên biển thay đổi là vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với

một quốc gia lấy kinh tế thương nghiệp làm ngành kinh tế chính như PhùNam Khoảng thế kỷ VI, VII, cùng với kỹ thuật đi biển phát triển, người ta đãtìm được con đường đi lại trên biển không phải men theo bờ vịnh nữa Cũngchính từ đây, Phù Nam mất đi vị trí là nơi dừng chân thường xuyên của cácthương nhân Có thể đánh giá đây là nguyên nhân chính và quyết định dẫnđến sự suy giảm của kinh tế thương nghiệp Phù Nam trong các giai đoạn tiếptheo

Nguyên nhân khác được các nhà địa chất phỏng đoán là sự thay đổi địa

chất, vào khoảng năm 650, một đợt nước biển dâng cao có thể làm ngập một

vùng lớn, hải lộ băng qua đồng bằng bị bồi lấp dẫn đến sự suy thoái các thànhthị…

Nói tóm lại, chính kinh tế thương nghiệp mà chủ yếu là thương mạibiển là nguyên nhân chính và quan trọng nhất đối với sự phát triển của kinh tếPhù Nam, đưa Phù Nam thành đế quốc và cũng là nguyên nhân dẫn đến sựsuy tàn nhanh chóng và sự biến mất đột ngột của Phù Nam cổ

Khu vực Đông Nam Á thời cổ đại