MOT SO BAI TAP DI TRUYEN

Baøi toaùn thuaôn : Bieât kieơu hình cụa P, yeđu caău xaùc ñònh keât quạ lai F1, F2 Caùch giại : - Xaùc ñònh ñoô thuaăn chụng cụa P , vaø töông quan troôi laịn + Neẫu P thuaăn chụng th

Baøi taôp lai

1 LAI 1 CAỊP TÍNH TRÁNG.

a Dáng 1 Baøi toaùn thuaôn :

Bieât kieơu hình cụa P, yeđu caău xaùc ñònh keât quạ lai F1, F2

Caùch giại :

- Xaùc ñònh ñoô thuaăn chụng cụa P , vaø töông quan troôi laịn

+ Neẫu P thuaăn chụng thì boâ mé ñeău mang kieơu gen ñoăng hôïp

+ Neâu P khođng thuaăn chụng => tính tráng troôi coù 2 kieơu gen : ñoăng hôïp vaø dò hôïp chaúng hán AA vaø Aa , töø ñoù coù 2 sô ñoă lai

* Chuù yù laø tính tráng laịn chư bieơu hieôn kieơu hình ôû tráng thaùi ñoăng hôïp töùc luođn coù kieơu gen ñoăng hôïp

- Tieâp theo laø quy öôùc gen - xaùc ñònh kieơu gen cụa P - vieât sô ñoă lai vaø xaùc ñònh keât quạ kieơu gen kieơu hình F1, F2

Ví dú1 Ñem hai thöù luùa chín sôùùm vaø chín muoôn ñeău thuaăn chụng lai vôùi nhau , F1 thu ñöïôc toaøn luùa chín sôùm Táp giao F1 thu ñöôïc F2 Vieât sô ñoă lai

Ví dú 2 Cho ñaôu thađn cao lai vôùi ñaôu thađn thaâp F1 thu ñöôïc toaøn ñaôu thađn cao Cho F1 töï thú phaân, xaùc ñònh tư leô kieơu gen, kieơu hình F1 vaø F2

Bieât raỉng tính tráng chieău cao do 1 gen quy ñònh

b Dáng 2 Baøi toaùn nghòch

Bieât keât quạ lai F1, F2 yeđu caău xaùc ñònh kieơu gen, kieơu hình cụa P

Caùch Giại : Ta caín cöù vaøo keât quạ lai hay tư leô kieơu hình ñôøi con ñeơ suy ra ñôøi boâ meô.

* Tröôøng hôïp 1 Keât quạ lai ñoăng tính

+ Neâu P moôt beđn mang KH troôi, moôt beđn mang mang KH laịn coù theơ keât luaôn laø P thuaăn chụng ( mang caịp gen ñoăng hôïp ) Ví dú : p : AA x aa => F1 : Aa ( ñoăng tính )

+ Neâu cạ 2 beđn boâ mé ñeău mang tính troôi, ta coù nhieău tröôøng hôïp : Cạ hai boâ mé ñeău mang gen ñoăng hôïp troôi, hoaịc 1 beđn ñoăng hôïp troôi 1 beđn dò hôïp Ví dú :

AA x AA

VÍ DÚ 3 Cho bieât ôû luùa thađn cao laø troôi so vôùi thađn thaâp Ñem lai 2 thöù luùa thađn caoi vôùi nhau thu ñöođc toaøn luùa thađn cao Xaùc ñònh kieơu gen cụa P, vieât sô ñoă lai

Ví dú 4 ÔÛ ngöôøi toùc xoaín laø troôi hoaøn toaøn ( do gen A quy ñònh ) so vôùi toùc thaúng ( a ) Boâ mé ñeău toùc xoaín sinh con coù ngöôøi toùc xoaín coù ngöôøi toùc thaúng Haõy xaùc ñònh kieơu gen cụa boâ mé vaø caùc con

- Tröôøng hôïp 2 keât quạ lai phađn tính

Caùch giại : Ta caín cöù vaøo tư leô phađn tính suy ra caùc kieơu giao töû cụa P töø ñoù xaùc ñònh kieơu gen cụa

P

1 :2 : 1 : di truyeăn 1 tính tráng coù 3 kieơu hình => di truyeăn troôi khođng hoaøn toaøn : Aa x Aa

Ví dú 5 ÔÛû caø chua quạ troøn ( T ) laø troôi hoaøn toaøn toaøn so vôùi quạ baău dúc ( t ) Kieơu gen vaø kieơu hình cụa 2 cađy boâ mé phại nhö theâ naøo neđöù ngay ôû F1 ñaõ coù tư leô phađn tính laø :

a 3 : 1

b 1 : 1

BÀI TẬP VẬN DỤNG

Bài 1 Cho giao phối 2 ruồi giấm mính xám với mình đen thuần chủng ở F1 thu được 100% ruồi mình xám Cho F1 giao phối với nhau xác định tỉ lệ kiểu hình kiểu gen ở F2

Bài 2 Cho biết ở cá kiếm mắt đen là trội hoàn toàn so với mắt đỏ Làm thế nào để chọn được giống cá kiếm mắt đen thuần chủng?

Bài 3 Cho biết ở cà chua màu quả đỏ là trội hoàn toàn so với màu quả vàng

a Xác định kết quả ở F1 và F2 khi lai 2 giống cà chua thuần chủng quả đỏ và vàng

b Khi giao phấn 2 cây quả vàng với nhau thì kết quả sẽ như thế nào?

c Hãy cho biết kết quả khi giao phấn một cây lai F1 ở câu a với 1 cây F2 quả đỏ ?

2 LAI HAI CẶP TÍNH TRẠNG

a Bài toán thuận : cách giải tương tự lai 1 cặp tính trạng

* chú ý :

- Viết kiểu gen trong lai 2 cặp tính trạng phải đủ 4 chiếc

- Viết giao tử phải mang 2 chiếc

- Trường hợp dị hợp nhiều cặp gen , có thể viết sơ đồ theo hình cây phân nhánh : Ví dụ xét 3 cặp gen : AaBbDd ( dị hợp 3 cặp cho ra 23 = 8 loại giao tử )

B

d ABd

A D AbD

b

d Abd

B

a

b

- Tỉ lệ mỗi kiểu hình bằng tích tỉ lệ từng cặp tính trạng hợp thành nó

Ví dụ :

( 3 : 1 )( 1 : 2 : 1 ) = 6 : 3 : 3 : 2 : 1 : 1 = 3 : 6 : 3 : 1 : 2 : 1

( 1 : 1 )( 1 : 2 : 1 ) = 1 : 2 : 1 : 1 : 2 : 1 = 2 : 2 : 1 : 1 : 1 : 1 (1 : 1)(1 : 1) = 1 : 1 : 1 : 1 ( 1 : 2 : 1 )( 1 : 2 : 1 ) = 1 : 2 : 1 : 2 : 4 : 2 : 1: 2 : 1 = 4 : 2 : 2 : 2 : 2 : 1 : 1 : 1 : 1

Ví dụ : Gen D : hoa đỏ T : thân cao

d : hoa vàng t : thân thấp

P thuần chủng : hoa đỏ , thân cao x hoa vàng, thân thấp Xác định tỉ lệ kiểu hình F2

Dạng 2 Bài toán nghịch

Căn cứ vào tỉ lệ kiểu hình ở đời con => kiểu gen của P :

+ F2 : 9 : 3 : 3 : 1 = (3 : 1 )( 3 : 1 ) xét riêng từng cặp => F1 dị hợp 2 cặp gen ví dụ AaBbTt x AaBbTt => P thụần chủng AABBTT x aabbtt hoặc AAbbTT x aaBBtt v.v…

+ 3 : 3 : 1 : 1 = ( 3 : 1 )( 1 : 1 ) Xét riêng từng cặp => 1 bên bố hoặc mẹ dị hợp cả 2 cặp, ben kia 1 cặp dị hợp 1 cặp đồng hợp lặn VÍ DỤ : AaBb x Aabb hoặc AaBb x aaBb

1 : 1 : 1 : 1 = (1 : 1)(1 : 1) đây là lai phân tích 2 cặp tính trạng VÍ DỤ : AaBb x aabb hoặc : Aabb

x aaBb

* Ta có thể phân tích như sau :

- Tỉ lệ 9 : 3 : 3 :1 => 9 + 3 + 3 + 1 = 16 kiểu tổ hợp = 4 giao tử đực x 4 giao tử cái , tức mỗi bên cho

4 loại giao tử hay dị hợp 2 cặp gen

- Tỉ lệ 6 : 3 : 3 : 2 : 1 : 1 = 16 kiểu tổ hợp , nhưng có 6 kiểu hình chính là = ( trội : lặn )( trội : trung gian : lặn )

- Tỉ lệ 1 : 1 : 1 : 1 = 4 kiểu tổ hợp = 2 x 2 => mỗi bên cho 2 loại giao tử ví dụ : Aabb x aaBb hoặc 1 : 1 : 1 : 1 = 4 = 4 x 1 => 1 bên cho 4 loại giao tử, bên kia ( dị hợp cả 2 cặp ), bên kia cho ra 1 loại giao tử( đồng hợp lặn cả 2 cặp) Ví dụ : AaBb x aabb

Tỉ lệ 3 : 3 : 1 : 1 = 8 kiểu tổ hợp = 4 x 2 => 1 bên dị hợp cả 2 cặp , bên kia 1 cặp dị hợp 1 cặp đồng hợp ví dụ : AaBb x Aabb hoặc : AaBb x aaBb

Bài tập vận dụng

Bài 1 ở một loài thực vật , gen A quy định hoa kép, gen a : hoa đơn.BB : hoa đỏ, Bb : hoa hồng,

bb : hoa trắng Các gen quy định hình dạng và màu sắc hoa di truyền độc lập với nhau

Lai hoa kép , trắng với hoa đơn , đỏ đều thuần chủng , thu được F1, tạp giao F1 được F2 Hãy xác định tỉ lệ kiểu hình F2

Bài 2 Menđen đem lai các cây đậu Hà lan đều có chung một kiểu gen, thu được kết quả như sau :

a Xác định quy luật di truyền chi phối phép lai nói trên

b Xác định kiểu gen của các cây bố mẹ và các cây con

3 DI TRUYỀN LIÊN KẾT

* Trên mỗi cặp NST mang nhiều gen, các gen được phân bố theo chiều dọc NST Mỗi gen gồm 2 alen ( cặp gen tương ứng ) được phân bố ở một vị trí xác định gọi là locut Ví dụ xét 4 cặp gen Aa

Bb Dd Tt cùng nằm trên một NST :

A B d T

a b D t

Trong đó ABdT cùng nằm trên 1 NST ( tạo thành 1 nhóm gen liên kết ) và abDt tạo thành 1 nhóm gen liên kết, các nhóm gen liên kết thì di truyền cùng nhau

Liên kết gen làm hạn chế biến dị tổ hợp vì số loại giao tử phát sinh bị hạn chế

Trong ví dụ trên cơ thể mang 3 cặp gen liên kết hoàn toàn : ABdT

abDt chỉ tạo ra 2 loại giao tử ( thay

vì 16 loại như di truyền độc lập )

* Đối với di truyền liên kết 2 cặp tính trạng thì tỉ lệ kiểu hình giống như trong lai 1 cặp tính trạng

VÍ DỤ

Lai hoa kép, lá răng cưa với hoa đơn, lá nguyên thu được F1 toàn hoa kép, lá răng cưa Để F1 tự thụ phấn thu được F2 với tỉ lệ là : 75% hoa kép, lá răng cưa và 25% hoa đơn, lá nguyên Viết sơ đồ lai

* Di truyền trong đó có 3 cặp gen : 2 cặp liên kết còn 1 cặp kia phân li độc lập thì tỉ lệ giao tử và kiểu hình giống di truyền 2 cặp tính trạng phân li độc lập

Ví dụ : kiểu gen AaDT

dt chỉ cho 4 loại giao tử : ADT, Adt, Adt và adt

4 DI TRUYỀN GIỚI TÍNH

- Trong bộ NST 2n có n cặp NST, trong đó có 1 cặp NST giới tính

- Nst thể giới tính quy định giới tính và các tính trạng liên quan đến giới tính

* Ở người, động vật có vú, ruồi dấm, cây gai, cây chua me … cặp NST giới tính ở giống đực là XY,

ở giống cái là XX

* Ở cá, chim, bò sát, bướm : con cái : XY còn con đực là XX

* Ở bọ xít, châu chấu, rệp … con cái XX, con đực : XO ( hay OX ) - NST giới tính trong tế bào sinh dưỡng ở con đực chỉ có 1 chiếc => bộ 2n ở con đực là số lẻ

* Ở bọ nhậy con đực XX, con cái : XO ( hay OX ) - NST giới tính chỉ có 1 chiếc ở con cái => bộ 2n ở con cái là số lẻ

- Ở giới dị giao tử : XY XO thì sự di truyền các tính trạng liê kết với giới tính có sự khác nhau giữa con đực và con cái

BÀI TẬP VỀ NHIỄM SẮC THỂ VÀ BÀI TẬP VỀ ADN

I BÀI TẬP VỀ NST- NGUYÊN PHÂN - GIẢM PHÂN - PHÁT SINH GIAO TỬ VÀ THỤ TINH Khi làm bài tập dạng này cần chú ý :

- NST chỉ tự nhân đôi 1 lần khi tế bào nguyên phân hay giảm phân và quá trình tự nhân đôi này xảy ra ở kì trung gian

D0 đó :

+ từ cuối kì trung gian cho đến hết kì sau , số lưỡng nhiễm sắc thể trong tế bào bằng 2n x 2 = 4n Ở cuối kì truing gian, kì đầu và kì giữa thì NST ở dạng kép, còn ở kì sau NST ở dạng sợi đơn

+ cuối kì trung gian giảm phân I cho đến kì giữa giảm phân II NST ở dạng kép

Ví dụ một tế bào chim bồ câu có 2n = 80 thì khi tự nhân đôi trong tế bào có 2n x 2 = 80 NST kép = 4n = 160 NST đơn

Xét tế bào có bộ NST lưỡng bội là 2n :

- Một tế bào nguyên phân ( phân chia ) 1 lần tạo ra 21 = 2 tế bào con => môi trường cung cấp 2n x ( 21 - 1) NST đơn

- Một tế bào nguyên phân ( phân chia ) 2 lần tạo ra 22 = 4 tế bào con => môi trường cung cấp 2n x ( 22 - 1 ) NST đơn

- Một tế bào nguyên phân ( phân chia ) 3 lần tạo ra 23 = 8 tế bào con => môi trường cung cấp 2n x ( 23 - 1 ) NST đơn

- Một tế bào nguyên phân ( phân chia ) k lần tạo ra 2K tế bào con => môi trường cung cấp 2n x ( 2K

- 1 )NST đơn

Số NST đơn CC = 2n x 2K - 2n = 2n x ( 2K - 1 )

( Số lượng NST đơn do môi trường cung cấp bằng số lượng NST đơn có trong tất cả các tế bào con trừ đi số lượng NST đơn có trong tế bào mẹ ban đầu )

- Số lượng NST đơn mới hoàn toàn do mơi trường cung cấp : 2n.( 2K - 1 ) - 2n = 2n ( 2K - 2 )

- Số lần thoi phân bào hình thành trong nguyên phân : 2K - 1

- số tế bào đã từng xuất hiện trong nguyên phân : 2 2K - 2

- Một tinh nguyên bào qua giảm phân tạo ra 4 tinh trùng => số tinh nguyên bào ( hay số tinh bào bậc 1 ) đã qua giảm phân bằng số giao tử đực ( tinh trùng ) chia cho 4

- Một noãn nguyên bào ( noãn bào bậc 1 ) qua giảm phân tạo ra 1 trứng và 3 thể cực ( thể định hướng ) => số noãn nguyên bào hay số noãn bào bậc 1 qua giảm phân đúng bằng số trứng tạo ra

21 = 2 22 = 4 23 = 8 …… 2K

Bài tập vận dụng :

Bài 1 Ở lúa nước 2n = 24 , hãy chỉ rõ :

a số tâm động ở kì sau của nguyên phân ? ( 4n )

b số tâm động ở kì sau của giảm phân 1 ? ( 2n )

c số crômatit ở kì gfiữa của của nguyên phân ? ( 4n = 48 )

d số crômatit ở kì sau của nguyên phân ? ( không còn dạng crômatit )

e só nhiễm sắc thể ở kì sau của nguyên phân ? ( 48 NST đơn )

g số NST ở kì giữia của giảm phân 1? ( 2n kép )

h số NST ở kì cuối của giảm phân 1? ( có 2 tế bào, mỗi tế bào có n nst kép )

i số nst ở kì cuối của giảm phgân 2 ? ( có 4 tế bào, mỗi tế bào có n nst đơn )

nếu cho rằng sự phân chia chất tế bào xảy ra ở kì cuối

Bài 2 Ở gà 2n = 78 một gà mái đẻ 32 trứng trong đó có 25 trứng được thụ tinh và sau khi ầp nở đuợc 23 gà con

a tính tỉ lệ trứng được thụ tinh

b tính tỉ lệ trứng nở trong số trứng được thụ tinh.

c Các trứng không nở mang bộ nhiễm sắc thể đơn bằng bao nhiêu?

2 BÀI TẬP VỀ ADN

Theo nguyên tắc bổ sung ( A - T, G - X ) ta luôn có : trong phân tử ADN gồm 2 mạch đơn thì số

Nu loại A luôn bằng số Nu loại T; số Nu loại G = X

a Tính chiều dài phân tử ADN ( gen )

L = Số Nu 1 mạch x 3,4Å = 2

N

x 3,4 Å = ( A + G ).3,4 Å = ( T+ X ).3,4 Å

Biết 1 Å = 10-4 µm = 10-7mm = 10-10m

1 Å = 10-3nm 1µm = 10-3mm

B Bài tập tính số lượng và tỉ lệ từng loại nuclêôtit

Theo nguyên tắc bổ sung ta có trong phân tử ADN gồm 2 mạch :

A = T => A + G = T + X hay A + X = T + G

G = X

Gọi N là tổng số nuclêôtit của cả phân tử ADN, ta có :

A + T + G + X = N  2A + 2 G = N  2( A + G ) = N  A + G = 2

N

Hay A + G = T + X = 2

N

= 50% tổng Nu của ADN

Do đó chỉ cần biết một loại Nu có thể suy ra 3 loại Nu còn lại

Ví dụ đề cho biết số lượng của Nu loại A và tổng Nu N ta suy ra A= T và G = X =

2

Gọi A1 , T1 , G1 , X1 là số nuclêôtit mỗi loại ở mạch 1

A2 , T2 , G2 , X2 là số nuclêôtit mỗi loại ở mạch 2

Theo nguyên tắc bổ sung : A1 + T1 + G1 + X1 = A2 + T2 + G2 + X2 = 2

N

= 50% tổng Nu

A1 = T2 A = A1 + A2 = A1 + T1 = T2 + A2 = T1 + T2 = T

T1 = A2 =>

G1 = X2 G = G1 + G2 = X2 + G2 = G1 + X1 = X1 + X2 = X

X1 = G2

2

A + A

2

A + T

2

A + T

2

T + T

= %T

%T1 = %A2 =>

2

G + G

2

G + X

2

X + X

2

G + X

= %X

%X1 = %G2

C Bài tập về cấu trúc ADN

mỗi vòng xoắn ( mỗi chu kì xoắn ) của phân tử ADN ( gen ) dài 34Å và có 10 cặp nuclêôtit ( = 20 nuclêôtit )

Suy ra một phân tử ADN có N nuclêôtit sẽ có số chu kì xoắn là :

C =

20

N

và suy ra chiều dài ADN là : L = C 3,4 Å

+ Mỗi nuclêôtit có khối lượng trung bình là 300 đvC => khối lưyợng trung bình của ADN là :

M = N 300 đvC = 2.( A + G ).300 đvC = 2.( T + X ).300đvC = 2(A1 + T1 + G1 + X1 ).300đvC = 2( A2 + T2 + G2 + X2 ).300đvC