TALKIES hình ảnh hóa , ngôn từ hóa

Chương trình Talkies này được thể theo lý thuyết về nhận thức có tên là Thuyết giải mã kép, thông qua các bước tuần tự, chương trình này sẽ nâng tầm những mã phi ngôn ngữ của sức tưởng t

Chương trình Talkies này được thể theo lý thuyết về nhận thức có tên là Thuyết giải mã kép,

thông qua các bước tuần tự, chương trình này sẽ nâng tầm những mã phi ngôn ngữ của sức tưởng tượng lên thành một phản xạ có ý thức Mục tiêu của chương trình là làm sao để trẻ biết chủ ý tạo ra và vươn được đến những thể hiện tinh thần và kích thích trẻ nhận ra mối liên hệ giữatưởng tượng và hình ảnh Chương trình này không nhằm để chẩn đoán hay để sử dụng như cách can thiệp duy nhất về ngôn ngữ hay rối loạn thẩm định âm thanh

Trình bày: Phyllis Lindamood

LỜI CẢM ƠN

Nanci Bell

Xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến những em bé và các bậc bố mẹ đã làm làm tim tôi thắt lại, đã cho tôi động lực để tiếp tục ngồi vào bàn phím thêm một lần nữa Xin cảm ơn Pat Lindamood, người bạn của tôi mà tình yêu và sự ủng hộ cho tôi không bao giờ phai nhạt; cảm ơn con trai tôi Rodney,người đã âm thầm giúp đỡ tôi hàng đêm; cảm ơn con gái tôi, Alison, người đầu tiên sử dụng một

số bước của chương trình cho một cậu bé tên là Bekerley mấy năm trước; cảm ơn người bạn tốt

Al Paivio với thuyết Giải mã kép; cảm ơn Phyllis Lindamood với tài năng và nghệ thuật của mình; cảm ơn các biên tập viên Michael Sweeney và Ben Earl với tài năng và lòng kiên nhẫn của họ; cảm

ơn đồng nghiệp Christy Bonetti vì sự tận tụy của cô đối với con cái chúng tôi; và xin cảm ơn bạn tôi, Ricki Robinson vì đã vô cùng nhiệt thành kết nối tôi với thế giới của tự kỷ

Christy Bonetti

Xin dành những lời cảm ơn đặc biệt nhất đến David, chồng tôi và ba người con Taylor, Connor và Brenen vì tình yêu và sự giúp đỡ không ngừng nghỉ Họ là cả cuộc đời tôi

Xin cảm ơn những người phụ nữ trong gia đình đã cho tôi thấy sức mạnh, sự trung thực và hài hước: Bib, Mom, Nancy và Anne.

Cũng xin cảm ơn Trisha Suvari vì đã cùng tôi dành nhiều giờ trăn trở động não về chương trình

Sẽ thấy tâm hồn anh tràn ngập bóng đêm

Những hàng cây trên ngọn đồi tuyết trắng Trải bóng dài bên những khóm hoa Cùng đón gió và tiết trời đông lạnh Giữa đất trời rộng mở bao la Đến giờ này anh mới thực nhận ra Những điều em đã cùng anh tâm sự

Và cách em đuổi những ám ảnh của cuộc đời Khi chúng làm cho em đau khổ.

Chúng sẽ không bỏ thời gian lắng nghe Cũng như không biết được vì sao lại thế

Có lẽ chúng sẽ nghe trong giây lát nữa.

Dưới ánh sao đêm Những bông hoa rực cháy rạng ngời Cuộn mây thành những làn sương tím

(Trích từ Vincent của Don Mclean, 1971)

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU

Bộ não con người chỉ có thể lĩnh hội thông tin từ các giác quan, đó chính là cơ quan đa giác quan Cácnghiên cứu về thần kinh học trong nước và quốc tế từ những năm 60 chỉ ra rằng khi đến phần xử lý nhậnthức ở vỏ não trước, não bộ sẽ kết nối và hợp nhất thông tin từ nhiều giác quan khác nhau Đồng thời, quanghiên cứu về nhận thức – giác quan, chúng ta đã góp phần cung cấp dữ liệu tiên phong về những khác biệt

do di truyền của mỗi cá nhân trong việc chủ động ý thức về thông tin đa giác quan này Sách vở đã ghi nhậnmột số người không có khả năng chủ động tiếp cận và hợp nhất một số khía cạnh của luồng thông tin đagiác quan này Đáng ngạc nhiên là bộ phận những người này không giới hạn ở một giới tính, trình độ hiểubiết, tầng lớp xã hội, tiếng mẹ đẻ hay độ tuổi nhất định nào

Chúng tôi rất vui được thông báo rằng những nghiên cứu về các phương pháp can thiệp cho thấy rằng thiếtlập kết nối giữa các giác quan và ngôn ngữ là mẫu chốt để tạo lập sự hợp nhất các giác quan ở những ngườivốn sinh ra không có khả năng này Cần cho họ trải nghiệm để các giác quan tiếp xúc thực với thông tinthông qua việc hỏi và cùng khám phá, yêu cầu họ phải phản hồi Sau đó có thể dùng ngôn ngữ để gọi tênnhững trải nghiệm giác quan thật đó, rồi ta sẽ cùng trao đổi trò chuyện và cùng suy ngẫm Với 50 nămnghiên cứu, nhà khoa học não bộ Karl Pribram (1991) đã nhận ra rằng chúng ta không thể tư duy về một sựvật mà chúng ta không hề ý thức, và chúng ta không thể ý thức về một sự vật khi chưa có cảm nhận đầy đủqua các giác quan đủ đến ngưỡng ý thức Đó là lý do tại sao việc khám phá cảm nhận thật qua các giác quanlại quan trọng như thế Nếu chúng ta cố gắng diễn tả lại cảm nhận của các giác quan về một vật nào đó với

ai đó, họ chỉ có thể nhớ lại những đã nghe được từ lời diễn tả Những cảm nhận thật về sự vật không thểdiễn tả hết được qua lời nói và vì thế họ vẫn không thể thu nhận đuợc hết những thông tin đó Nhờ có việchợp nhất thông tin từ các giác quan mà người ta nhận ra nguồn thông tin nào đã bị khuyết khi có sự thayđổi nguồn thông tin từ các giác quan

Ví dụ một nhà giải phẫu học thần kinh mắc chứng khó nói nặng có thể khẳng định là lưỡi của ông không hềtham gia hoạt động khi ông nói âm /k/ mặc dù ông ta có thể thấy rõ rằng là lưỡi của tôi có hoạt động khi nói

âm này Sau khi đã dùng gương soi và đèn chiếu, ông ta công nhận lưỡi mình có góp phần tạo ra âm /k/.Ông ta cất gương và đèn đi, phát âm /k/ lần nữa và nói “Oh! Tôi có thể cảm nhận lưỡi của tôi uốn vào trongrồi uốn lên vòm miệng” Việc tổng hợp những gì ông ta nhìn và cảm giác, với lời miêu tả khẳng định lại choông biết ông cần tập trung sự chú ý vào phản hồi của các cử động thì mới ý thức rõ hơn được về nó

Lối dạy thông thường hay thiên về kể lể thông tin, chứ không gơi khợi việc khám phá bằng các giác quan vàkết nối ngôn ngữ với các cảm nhận thông qua các giác quan Để thay đổi lối dạy này, ban đầu phải khuyếnkhích khơi gợi sự khám phá để trẻ bắt chước theo và sau đó cho thực tập có giám sát Việc thực tập có

giám sát chỉ dựa theo một cuốn cẩm nang sẽ là cả một vấn đề, nhưng Nancy và Christy đã cho phép bạn cóthể làm được điều này theo phương thức tự gia giảm Trong cuốn cẩm nang này, họ có những đoạn thoại ví

dụ để làm mẫu cho các giáo viên cách khơi gợi các khám phá bằng các giác quan Họ cũng cho các ví dụcách sửa lỗi một cách xây dựng, gợi khơi cho trẻ biết tự sửa sai cho mình

Từ lâu người ta đã nhận ra rằng phạm vi của “ngôn ngữ” quá rộng không chỉ giới hạn trong tầm hiểu biếtcủa các nhà trị liệu ngôn ngữ Chúng ta cũng cần cân nhắc cả điều này khi thực hiện các khái niệm trongcuốn cẩm nang Talkies này Các nhà trị liệu trong các lĩnh vực phát triển tinh thần và thể chất của các cánhân từ tuổi mẫu giáo cho đến khi trưởng thành đều có thể tìm thấy những điều bổ ích về cách mườngtượng ra hình ảnh từ ngôn ngữ, giúp ích cho khách hàng của mình từ quyển sách này Các bước thiết lậpmối liên hệ giữa ngôn ngữ và cảm xúc là rất quan trọng

Pat Lindamood, M.S., CCC-SLP

Tháng 2 năm 2006

LỜI TỰA

Mặc dù chương trình Hình ảnh hóa, ngôn từ hóa đối với hoạt động tư duy và nhận biết ngôn ngữ (V/V) đã

giúp được rất nhiều trẻ bị chứng tự kỷ nhưng qua nhiều năm, chúng tôi vẫn muốn viết một chương trìnhlàm bước đệm cho chương trình V/V cho những trẻ không thể theo được ngay chương trình V/V Và giờ

chúng tôi đã thực hiện được điều đó Chương trình Talkies giúp trẻ phát triển mối liên hệ giữa ngôn ngữ và

hình ảnh cho trẻ, những trẻ còn yếu về khả năng diễn đạt và hiểu lời nói, và những trẻ trong phổ tự kỷ Mụctiêu của chương trình là nâng tầm việc thu nhận hình ảnh từ các giác quan lên thành một hoạt động có ýthức và kết nối hình ảnh đó với quá trình xử lý ngôn ngữ

Khi tôi viết ra trang giấy các bước của chương trình này, là tôi đang mường tượng ra “độc giả là bạn” hiểnhiện ở đó, trò chuyện cùng tôi nhiều giờ buổi sớm bên bàn phím máy tính Cuốn sách này là dành cho bạn.Bạn sẽ được thấy bé Chip, một cậu bé sáu tuổi cùng chúng tôi thực tập qua các bước nhỏ của chương trìnhnày, qua đó bạn sẽ được quan sát những tương tác cần thiết để phát triển khả năng giải mã kép cho hìnhảnh và ngôn ngữ Bé Chip khiếm khuyết ở mức độ trung bình về khả năng xử lý ngôn ngữ và có những vấn

đề về hành vi giao tiếp Những hành vi đó sẽ không được đề cập đến trong các bài học mẫu Trường hợp béChip là một câu chuyện có thật

Hình ảnh là sự kết nối tiếp xúc thực của các giác quan với ngôn ngữ Chương trình Talkies có rất nhiều bước

nhỏ trong các bước lớn với mục đích rõ ràng là nâng tầm những hình ảnh thu nhận từ các giác quan lênmức độ ý thức cho trẻ Các bước nhỏ là những bài luyện tập lặp lại có mục đích Chúng tuân theo một trình

tự là các bài luyện khả năng tiếp thu lĩnh hội, rồi đến diễn đạt và cuối cùng là mường tượng ra thành hìnhảnh.

Bạn là người thay mặt cho chúng tôi đem đến những đổi thay cho những đứa trẻ cần được mọi người giúp

đỡ để đưa chúng từ bóng tối trở lại với ánh sáng cuộc đời Cho dù có nhiều khía cạnh trong cuộc sống củamột đứa trẻ mà chúng ta không thể thay đổi hay tác động đến, chúng ta vẫn có thể dạy chúng hiểu và diễnđạt ngôn ngữ Ta có thể dạy chúng giao tiếp và tư duy Điều này chúng ta có thể làm được Điều này bạncũng có thể làm được

Nanci Bell và Christy Bonetti

Một cậu bé tóc đen với đôi mắt đen nâu nhìnkhắp gian phòng Cậu bé nắm chặt tay mẹ và bốthì xoa đầu để an ủi cậu bé Chip, một cậu bé 7tuổi được đưa đến nhà chuyên môn để thửnghiệm một phương pháp trị liệu mới

Chip không hẳn là biết “nói chuyện” Cậu gặpkhó khăn trong việc hiểu và diễn đạt ngôn ngữ,khiến cậu có vẻ như ẩn nấp trong thế giới củariêng mình, với toàn những nỗi bực dọc, tứcgiận, và nỗi buồn Rất hiếm khi cậu cười – trôngcậu có vẻ cô đơn

Một tập hồ sơ dày ghi chép lại nhiều năm trị liệungôn ngữ, không biết bao nhiêu buổi tư vấn vớicác chuyên gia, và chương trình can thiệp choriêng Chip để cậu chịu tham gia vào các trò chơitương tác Cậu được đánh giá trong tiền sửbệnh lý là bị chậm phát triển về ngôn ngữ vàchuẩn đoán là mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ(ASD)

Mặc dù cậu đã được tác động tích cực và có những tiến bộ nho nhỏ, đến khi Chip 6 tuổi, cậu vẫn gặp khókhăn khi diễn tả ý muốn và nhu cầu bằng ngôn ngữ Cậu trở nên bực bội đến mức hành vi trở nên tồi tệhoặc tự rút vào thế giới cô đơn của mình

Do Chip bắt đầu vào lớp 1, giáo viên và cha mẹ tìm cách giúp Chip một cách tuyệt vọng Cậu bé gặp khókhăn khi giao tiếp với các bạn trong lớp, cậu thường ngồi một mình hoặc có hành vi không thích hợp khiếncác bạn khác xa lánh cậu Nó gặp khó khăn khi kết bạn và hồi đáp với các hướng dẫn hoặc giao tiếp bằng lời.Chip đứng đó và nhìn quanh văn phòng Khi tôi muốn tiến tới để chào cậu bé, cậu bé đã tránh né ánh mắtcủa tôi, và nhìn mấy thứ đồ chơi trên bàn gần đó Tôi đã tìm cách hiểu cậu Không hiểu cậu có giao tiếp mắtkhông? Cậu dùng ngôn ngữ cơ thể nào? Cậu bé tương tác với cha mẹ ra sao? Câu bé có hiểu những kháiniệm ngôn ngữ sơ đẳng không? Cậu bé diễn đạt bằng lời có nhiều không và thành thạo đến mức nào? Cậu

có hành vi gì? Cậu chịu tham gia và độ chú ý của cậu ở mức nào?

Với sự an ủi của cha mẹ dành cho Chip, tôi bắt đầu quá trình sàng lọc để xác định, càng khách quan càngtốt, điểm mạnh và điểm yếu của cậu bé Tôi nhanh chóng nhận ra khó khăn của cậu bé trong việc lĩnh hội vàdiễn đạt ngôn ngữ, thể hiện rõ ra ở việc cậu rất khó tập trung

Trong suốt quá trình thẩm định của tôi, Chip thường tỏ ra bỏ chạy khỏi các tình huống thực tại, tách xa tôi

và cha mẹ, nhìn không có chủ đích vào các vật trong phòng, dần dần tách cảm xúc của mình ra khỏi môi

trường hiện tại và rút vào thế giới riêng của mình Đôi khi cậu cũng giao tiếp mắt, đôi khi cậu có nói Ngônngữ cậu diễn đạt thường là những câu ngắn gọn và những từ vu vơ

Đúng như mong đơi, những gì tôi quan sát được phù hợp với hồ sơ bệnh án của Chip Vì tôi tin tin rằng quátrình giao tiếp và nhận thức xuất phát từ sự tương tác giữa thông tin thu nhận từ các giác quan và ngônngữ, nên giờ câu hỏi đặt ra là liệu chúng tôi có thể phát triển khả năng xử lý thông tin từ các giác quan củaChip hay không Chúng ta có thể đẩy khả năng mường tượng ra hình ảnh của cậu lên mức nhận thức, khiếncậu bé có thể tổng hợp hinh ảnh với ngôn ngữ - để giải mã đồng thời hai luồng thông tin này được không?Liệu chúng ta có thể đưa cậu vào thế giới con người chủ yếu dựa vào các kỹ năng giao tiếp?

Chúng ta đã thiết kế và bắt đầu một giai đoạn tương tác tích cực, 4 giờ một ngày, 5 ngày trong tuần Cácbước thực hiện cụ thể nhằm tích hợp hình ảnh và ngôn từ đã được đưa ra và trùng lặp Trong mấy tuầnđầu, chúng tôi dùng “trò chơi” để thiết lập tương tác hai chiều, sự tin tưởng, và tương tác, và đồng thờikích thích sự hợp nhất hình ảnh với ngôn ngữ Các chương tiếp theo sẽ kể lại chuyện của Chip, trong vòng 5tháng, cậu đã từ chỗ chỉ là một phim không lời biến thành “bộ phim có lời - Talkies” Khi cậu đã phát triểnđược khả năng xử lý giác quan và ngôn ngữ, cậu bắt đầu biết phản hồi với các chỉ dẫn, yêu cầu, và hội thoại.Cậu bắt đầu kết bạn, tham gia góp chuyện vào các tình huống giao tiếp

Là giáo viên hay cha mẹ, các bạn dạy trẻ từ vựng và dạy kỹ năng ngôn ngữ hàng ngày Bạn cũng có thể thực

hiện chương trình “Talkies” Bạn có thể làm bất cứ điều gì

Cuốn sách hướng dẫn “Talkies” này được dựa trên Thuyết Giải mã Kép Allan Paivio là một nhà tâm lý học

nhận thức Ông đã nghiên cứu và phát triển Thuyết Giải mã Kép như là một mô hình lý thuyết về nhận thức.Ông nói rằng, “Nhận thức tỷ lệ thuận với mức độ tổng hợp quá trình giải mã các thể hiện tinh thần và ngônngữ” Ông nói rằng năng lực và sự thể hiện ngôn ngữ được dựa trên nền tảng là khả năng hình ảnh hóa

“Khả năng hình ảnh hóa bao gồm sự thể hiện các chuỗi hành động và mối tuơng quan giữa các sự vật và sựkiện một cách không chỉ tĩnh tại mà cả năng động nữa”

Kinh nghiệm chuyên sâu chúng tôi về dạy ngôn ngữ và kiến thức đã chứng thực cho thuyết này của Paivio.Khả năng hình ảnh hóa là một chức năng tri giác cơ bản cho nhiều dạng xử lý ngôn ngữ khác nhau Như mộtnhà tâm lý học nhận thức Karl Pribram đã nói, “Chúng ta không thể tư duy về một điều gì đó mà chúng takhông có ý thức về nó, và chúng ta không thể nhận thức về điều gì nếu nó không được cảm nhận bằng các

giác quan đến ngưỡng đủ để nâng lên thành nhận thức Vai trò của “Talkies” là nâng tầm các hình ảnh thu nhận từ các giác quan lên cấp độ nhận thức, để sau đó trẻ có dùng được công cụ tri giác này và hợp nhất nó

với ngôn ngữ để quá trình giải mã kép có thể diễn ra

Lịch sử sơ lược về Hình ảnh và Nhận thức

Hình ảnh đã được tranh luận từ rất lâu trong khoa học nhận thức Trong một số suy ngẫm về khả năng suyxét của con người, Aristode đã đưa ra lý luận rằng con người không thể tư duy mà không hình ảnh hóatrong đầu “Ký ức và ghi nhớ chính là trạng thái được hình thành bởi hình ảnh trong trí tuệ”

Vào thế kỷ 12, Thomas Aquinas đã biết rằng, “Ý nghĩ con người không thể hiểu rõ suy nghĩ nếu thiếu hìnhảnh tưởng tượng” William James (1890) thì cho rằng, ý nghĩa tĩnh của từ ngữ cụ thể bao gồm “hình ảnhcảm giác được đánh thức” Piaget đã viết rằng, “ Các giản đồ theo thời gian trở thành ngoại vi trên địnhdạng suy nghĩ được hỉnh ảnh hoá” (Piaget & Inhelder, 1971) Nhà tâm lý học Edward Titchener đã viết, “Ýnghĩ của tôi, trong giải phẫu ban đầu, chính là phòng tranh hoàn hảo, nó không chỉ thường xuyên được tô

màu, mà còn dược ghi chép lên đó” Kosslyn (1994), trong công trình Hình ảnh và Khối óc, cho rằng “Đối với

mục đích hiện tại, tất cả những gì quan trọng chính là hình ảnh thể hiện qua vùng địa hình đo vẽ được của

vỏ não mô tả diễn đạt tương tác”

Cũng giống như nhiều suy nghĩ về hình ảnh liên quan đến nhận thức, có lẽ là đa số diễn giải đều theo lý luậncủa Albert Einsten Những đóng góp đáng ngưỡng mộ của Einstein là kết quả của khả năng suy nghĩ tích cực

và sáng tạo của ông – và ông đã làm cho tư duy của mình trở nên cụ thể hơn với chức năng cảm giác-nhậnthức của những hình ảnh tưởng tượng trong đầu Ông từng nói, “Nếu tôi không tưởng tượng được thì tôikhông thể hiểu được.” Điều này không chỉ khẳng định thêm thiên tài của ông mà còn khẳng định một sựthật về tư duy và quá trình xử lý ngôn ngữ

Einstein có thể dễ dàng tiếp cận quá trình xử lý cảm xúc để hình thành được khả năng tạo ra những sự thểhiện trí tuệ mà người khác không thể có được Mọi người đều có những khác biệt về tính rõ nét và tốc độcủa quá trình tạo ra những hình ảnh trong ý nghĩ Ta không thể coi nhẹ khả năng tưởng tượng của mình

Hai hình thức của khả năng tưởng tượng: từng phần và tổng thể

Như đã được đề cập, những kinh nghiệm xác thực hướng dẫn các cá nhân ở mọi lứa tuổi trở thành mộtnguồn thông tin quý giá khi xét đến vai trò của hình ảnh như những thông tin cảm xúc cho quá trình xử lýngôn ngữ Sự tương tác mang tính hướng dẫn cho thấy vấn đề về mối quan hệ giữa cái thành phần và cáitổng thể, nó như là một đồng xu hai mặt, trong quá trình xử lý ngôn ngữ Thế mạnh cũng như điểm yếu củakhả năng tưởng tượng là trọng tâm của vấn đề đó

Mọi người thường chỉ sáng tạo và tiếp cận một trong hai hình thức đó Chúng có liên quan mật thiết đến haihình thức xử lý ngôn ngữ khác nhau Hai cách tưởng tượng đó là biểu tượng và là khái niệm của hình ảnh, lànhững cái thành phần và cái tổng thể Hình ảnh biểu tượng xử lý cái thành phần (các chữ cái) còn hình ảnhkhái niệm xử lý cái tổng thể(mảng)

Con người chỉ có một xu hướng, hay thế mạnh, đối với chỉ một hình thức tưởng tượng Ví dụ, sở trường củamột số người là về hình ảnh biểu tượng, thì điểm yếu của họ sẽ là về hình ảnh khái niệm Khả năng giải mã

của họ tốt hơn khả năng nhận biết và hiểu Hình ảnh không chỉ là hình ảnh Sở trường về hình ảnh biểutượng không đồng nghĩa với sở trường về hình ảnh khái niệm và ngược lại.

Hình ảnh khái niệm là khả năng tạo ra sự thể hiện trí tuệ cho cái tổng thể, tức là cho mảng Để làm đượcđiều đó thì cần phải có những sự thể hiện trí tuệ sinh động về những chuỗi màu sắc, kích thước, thời gian,không gian giữa sự vật và sự việc Hình ảnh khái niệm rất cần thiết để hiểu và diễn đạt ngôn ngữ, suy nghĩmột cách sâu sắc, giải quyết vấn đề, tuân theo những chỉ dẫn và quá trình sáng tạo Einstein có được hìnhảnh khái niệm của mình khi ông sử dụng một mảng đã được tưởng tượng trước đó đối với lý trí và vấn đềcần giải quyết Khi hình ảnh khái niệm còn hoàn toàn nguyên vẹn, con người có thể nhanh chóng tạo ra vàtiếp cận các biểu hiện trí tuệ, điều này đặc biệt quan trọng cho quá trình xử lý ngôn ngữ lời nói vì đối với hệcảm xúc của con người lời nói đến và đi một cách nhanh chóng

Hình ảnh biểu tượng là khả năng tạo ra sự thể hiện trí tuệ cho âm và chữ của từ Sự thể hiện đó ít biếnđộng hơn so với hình ảnh khái niệm và rất cần thiết khi đọc và đánh vần các từ Khi hình ảnh biểu tượng cònhoàn toàn nguyên vẹn, con người có thể nhanh chóng tạo ra và tiếp cận các biểu hiện trí tuệ đối với âm vàchữ trong từ, và các từ đó đóng vai trò như một cái tổng thể Chính khả năng này sẽ mang lại cho con ngườithế mạnh hiểu biết về âm vị, khả năng phân tích và nhận biết từ, đánh vần, sự chính xác khi đọc đoạn văn

và sự trôi chảy khi đọc theo ngữ cảnh

Điều quan trọng là bạn phải nhận ra rằng, cả hình ảnh biểu tượng và hình ảnh khái niệm đều chỉ là một conbài domino nhận thức và cảm xúc chính yếu cần được phát triển và áp dụng trực tiếp vào quá trình xử lýngôn ngữ Những yếu kém khi xử lý ngôn ngữ thường gây ra những vần đề trong giao tiếp như một hìnhảnh bản thân yếu kém, thất bại, bất hạnh, tức giận và còn nhiều vấn đề khác nữa

GẶP NHAU

Hình ảnh hóa, ngôn từ hóa đối với hoạt động tư duy và nhận biết ngôn ngữ (chương trình V/V) đã không

được phát triển trên cơ sở hiểu biết/ kiến thức về những mô hình lý thuyết giải mã kép, nhưng nó lại nhanhchóng trở nên rõ ràng khi giả thuyết và các bước của chương trình V/V đều có xuất hiện trong chương trìnhDCT

Mục tiêu của chương trình V/V là phát triển hình ảnh khái niệm cho quá trình xử lý ngôn ngữ nói và ngônngữ viết Như đã được nói đến, một số người có thể nhanh chóng và tự động tạo ra được một mảng hìnhảnh được tưởng tượng khi họ nghe hay đọc được điều gì đó Họ dễ dàng mang các thành phần của ngônngữ (từ, câu, đoạn văn) thành một cái tổng thể và từ mảng hình ảnh đó họ có thể lĩnh hội ngôn ngữ nói vànhững điều họ đọc được, những vấn đề cần giải quyết, những suy nghĩ khoa học, logic, sáng tạo, “có được

một bức tranh toàn cảnh,” chuyển suy nghĩ từ những cái cụ thể sang những cái trừu tượng, thể hiện đượcchính mình một cách thích hợp, đạt được điều mong muốn, nắm bắt được các tình huống xã hội, suy luận,tổng kết và tham gia vào tất cả các cung bậc giao tiếp.

Khả năng tạo ra được một mảng hình ảnh đã được tưởng tượng là một tài sản cơ bản và quan trọng nhấttrong hệ cảm xúc của chúng ta Nhưng còn nhiều người, cả người lớn và trẻ em, đều thấy hình ảnh kháiniệm rất khó, chậm chạp và chưa xuất hiện rõ ràng Tuy nhiên những người như vậy lại có thể tưởng tượngcác thành phần rất tốt như chi tiết và sự kiện Hình ảnh khái niệm rất cần thiết để có được hình ảnh về từ vàcâu một cách nhanh chóng nhưng lại không cần thiết đối với quá trình xử lý từng phần Điều này có thể giảithích tại sao những người kém về hình ảnh khái niệm thường bị tắc khi xử lý các thành phần Đó là nhữngphần mà họ có thể tưởng tượng ra được Họ có thể tạo ra các hình ảnh đối với những phần ngôn ngữ rấtnhỏ - chữ cái, các hình ảnh và các phần tách biệt của lời nói, của các hướng dẫn, của ngôn ngữ viết, của mộtcuốn phim và của những tình huống ngoài xã hội Thỉnh thoảng các thành phần thường nổi trội hơn và chiphối họ

Khi xử lý ngôn ngữ nói, như trong một cuộc trò chuyện, vấn đề gây ra do khả năng nhận biết nhanh chóngcác thành phần có thể làm cho mọi người cảm thấy rắc rối, trong đó có cả những người bị chứng rối loạn.Một phần của cuộc nói chuyện hay của bài giảng được nhận thức và xử lý rồi thảo luận rất rời rạc, khôngthích hợp vì nội dung chính có thể đã bị bỏ quên Ý chính bị bỏ qua ở đâu đó trong chuỗi những thông tinngẫu nhiên Khả năng suy nghĩ chính xác, sâu sắc để suy luận hay tổng kết bị yếu đi do một mảng hình ảnh

có hạn, mảng đó chính là nguồn suy nghĩ và diễn đạt của ngôn ngữ Những mẫu thông tin ngẫu nhiên và rờirạc quay lại dưới hình thức một sự diễn đạt bằng lời ngẫu nhiên và rời rạc, thiếu sự mạch lạc và sự liên hệ.Các thành phần đến rồi chúng lại đi

Các tình huống giao tiếp cũng thường chịu chung số phận Nhiều phần giao tiếp hay tương tác được nhậnthức rồi thường xuyên bị hiểu và diễn đạt sai gây ra những ảnh hưởng tiêu cực Sự tương tác cá nhân rấtkhó thực hiện nếu ngôn ngữ cứ cuốn xung quanh một mớ hỗn độn các phần đang được xử lý và thể hiện

Các dấu hiệu của hình ảnh khái niệm yếu kém

Sự yếu kém trong hình ảnh khái niệm được chia ra từ bình thường đến nghiêm trọng Một số người gặp khókhăn tương đối khi tạo ra các mảng được tưởng tượng và có thể bù lại bằng một việc gì đó đơn giản hơnnhư đọc một đoạn văn Tuy nhiên, khi sự yếu kém đó trở nên nghiêm trọng thì các triệu chứng và tên gọinhư siêu khả năng và/hay hội chứng rối loạn tự kỷ (ASD) cũng trở nên nghiêm trọng hơn

Triệu chứng có thể như sau:

Họ có khuynh hướng xử lý các thành phần hơn là cái tổng thể Họ lấy chi tiết chứ không phải là bứctranh toàn cảnh và chú ý đến sự kiện nhiều hơn khái niệm

Họ gặp khó khăn khi tư duy về những vấn đề có tính khái niệm, quan trọng, logic và trừu tượng Họ

bị tắc lại với các thành phần và chi tiết, họ cảm thấy thích thú sự kiện, thực tế hơn là các khái niệm

Họ là những người suy nghĩ cụ thể vì điểm mạnh của họ là các hình ảnh cụ thể

Họ khó nắm bắt được nội dung của ngôn ngữ lời nói, cho dù đó là các câu chuyện, cuộc hội thoạihay bài giảng Họ không thích hay không phản ứng lại với ngôn ngữ lời nói và thấy khó tập trung vàduy trì sự chú ý vì họ đã lỡ mất phần quan trọng hay đã từng thất bại khi làm việc đó Dường như

họ chỉ tập trung vào những phần ngẫu nhiên,không liên quan của những gì đang được nói, thỉnhthoảng họ cứ hỏi đi, hỏi lại mãi một câu và có thể bị gán cho là những người nghe kém hay khôngchú ý

Khả năng đọc hiểu của họ rất yếu Có thể họ khá giỏi về từ riêng lẻ và khả năng giải mã nhưng khiđọc thì từ “vào tai này và ra tai kia.” Họ gặp khó khăn khi nắm bắt toàn bộ nội dung và trả lời nhữngcâu hỏi ở mức độ cao hơn chẳng hạn như hỏi về ý chính, suy luận, tổng kết hay tiên đoán Họthường xuyên phải đọc các câu, các đoạn văn hay các chương nhiều lần nhưng vẫn không thể trả lờiđược các câu hỏi

Họ gặp khó khăn khi muốn tuân theo những chỉ dẫn bằng lời hay bằng chữ Khi có nhiều hơn mộtchỉ dẫn thì họ cảm thấy rất bối rối, và dường như ngôn ngữ chỉ đi vào, đi ra chứ không được giữ lại

đủ lâu để có thể xử lý tất cả các hướng

Họ yếu kém khi muốn diễn đạt bằng lời Những diễn đạt ngôn ngữ của họ thường chỉ là một chuỗicác phần, các việc và chi tiết vừa được tưởng tượng, lưu trữ và quy hồi lại Ngôn ngữ họ sử dụng rờirạc và rối rắm Thỉnh thoảng khả năng diễn đạt bằng lời của họ bị tắc, hay thỉnh thoảng nó lại xuấthiện quá nhiều nhưng chỉ rải rác và phân tán

Họ gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội Họ bị lạc lối giữa các tình huống giao tiếp vì khả năng hiểu

và diễn đạt ngôn ngữ kém cỏi của họ Do những kỷ năng giao tiếp yếu kém nên đôi lúc họ có nhữnglời bình phẩm hay hành vi không phù hợp làm cho người khác không biết phản ứng ra sao cho phùhợp

Họ gặp khó khăn khi muốn diễn đạt bằng câu chữ Những gì họ viết ra phản ánh các suy nghĩ thiên

về cái thành phần, chi tiết của mình Họ viết các vấn đề một cách rời rạc và không liên quan đếnnhau, và họ không hiểu câu hỏi

Họ gặp khó khăn khi muốn vui đùa Họ nhận thức nghĩa đen của ngôn ngữ và có thể không hiểuđược ý chính của một câu nói đùa vì họ không thể thấy được cách chơi chữ của ngôn ngữ Họ cóthể phản ứng lại những lời đùa cợt nhưng không thể xử lý được những lời nói đùa dựa trên ngônngữ được Khi cố gắng để hòa đồng thì có thể họ sẽ cười vào những thời điểm không thích hợp

Họ gặp khó khăn khi nhận thức các tình huống giao tiếp, xã hội Họ chỉ nắm bắt được một phần củatình huống nên có những hành động cũng như diễn đạt không phù hợp

Họ khó nắm bắt được khái niệm về nhân quả Chính sự yếu kém khi xử lý cái tổng thể đã làm cho họkhông hiểu được mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả Mối liên hệ đó không phụ thuộc vàoviệc so sánh một cái thành phần và cái tổng thể.

Họ chỉ thích được ở trong thế giới của riêng mình Nếu gặp phải các triệu chứng trên đây thì dườngnhư thế giới giao tiếp của họ rất rối rắm và vô nghĩa Việc đó luôn làm cho họ cảm thấy căng thẳng,mệt mỏi và bất hạnh

Chương trình hình ảnh hóa và ngôn từ hóa

Những người mà khả năng hình thành các mảng hình ảnh từ ngôn ngữ yếu kém thì không thể tưởng tượngđược các khái niệm ngôn ngữ Hình ảnh khái niệm phải được phát triển trực tiếp và rõ ràng với các bước vàcách đặt câu hỏi cụ thể như một công cụ để xử lý ngôn ngữ ở mức độ nhận thức Bắt đầu bằng đơn vị nhỏnhất của ngôn ngữ là từ, chương trình V/V mở rộng thêm mối liên hệ giữa ngôn ngữ và hình ảnh thành câu

và đoạn văn Dưới đây là tóm tắt các bước của chương trình V/V theo thứ tự, trong đó thì chương trình

Talkies là nên tảng.

1 Hình ảnh để tưởng tượng

Mục đích của bước này là phát triển khả năng nói trôi chảy và chi tiết về một hình ảnh được chosẵn, đó là điều kiện tiên quyết để phát triển khả năng miêu tả một hình ảnh được xuất hiện trongđầu (bước tiếp theo của chương trình V/V) Trẻ tả một bức tranh có sẵn, sử dụng những từ cấu trúc

như cái gì, kích thước, màu sắc, số, hình dáng, ở đâu, khi nào, bối cảnh, chuyển động, trạng thái, riêng biệt và âm thanh như như những yếu tố mô tả cụ thể có xuất hiện trong khi miêu tả Cô giáo

đặt câu hỏi để hướng dẫn quá trình nói của trẻ

2 Tưởng tượng về từ

Mục tiêu là nhằm phát triển khả năng tưởng tượng và miêu tả (khả năng giải mã kép) đối với một

từ đơn, đó là một danh từ quen thuộc sẽ trở thành chủ ngữ của câu trong những bước tiếp theo.

Trẻ miêu tả một hình ảnh xuất hiện trong đầu về một từ đơn, bắt đầu bằng một hình ảnh của mình

và sau đó nâng lên thành một danh từ quen thuộc có tính hình ảnh cao như từ cao bồi hay chú hề.

Cô giáo đặt câu hỏi để hướng dẫn trí tưởng tượng của trẻ

3 Tưởng tượng câu đơn giản

Mục tiêu của bước này là để tiếp tục mở rộng hình ảnh và ngôn ngữ từ một từ lên thành một câuhay một đoạn văn Các bước được đan xen với nhau tạo điều kiện cho trẻ có thể sử dụng những

danh từ quen thuộc để làm chủ ngữ của câu “Hãy dành chú hề con vừa tưởng tượng để nghĩ tiếp

về câu này nhé: Chú hề nhảy lên một quả bóng đỏ.” Cô giáo đặt câu hỏi để phát triển hình ảnh của

từ trong các câu có tình hình ảnh cao

4 Tưởng tượng câu đơn giản

Mục tiêu của bước này là để tiếp tục mở rộng hình ảnh và ngôn ngữ từ một từ lên thành một câuhay một đoạn văn Các bước được đan xen với nhau tạo điều kiện cho trẻ có thể sử dụng những

danh từ quen thuộc để làm chủ ngữ của câu “Hãy dành chú hề con vừa tưởng tượng để nghĩ tiếp

về câu này nhé: Chú hề nhảy lên một quả bóng đỏ.” Cô giáo đặt câu hỏi để phát triển hình ảnh của

từ trong các câu có tình hình ảnh cao

5 Tưởng tượng từng câu đơn

Mục tiêu là để nâng sự tích hợp của hình ảnh và ngôn ngữ lên thành một mảng – thực hiện từngcâu Hình thức kích thích bắt đầu một cách có ý thức từ một đoạn văn ngắn nói về mình Trẻ sửdụng một ô vuông màu để thể hiện cho một câu mình vừa tưởng tượng được Sau khi tưởng tượng

và miêu tả xong câu, trẻ tóm tắt lại câu bằng hình ảnh và sau đó tóm tắt lại cả đoạn văn bằng lời

6 Tưởng tượng từng câu với khả năng suy nghĩ trật tự cao hơn (HOT)

Mục đích là để áp dụng hình ảnh mảng (đã được phát triển ở bước phía trước) cho hoạt động suynghĩ sâu sắc Cùng cách thức như đối với từng câu đơn nhưng được nâng lên thành hoạt động xử lý

ý chính, nêu suy luận, tổng kết và tiên đoán “Từ đoạn văn đó thì con thấy được điều gì? Từ tất cảnhững hình ảnh con có được, tại sao con lại nghĩ…?”

7 Tưởng tượng nhiều câu, đoạn văn và cả trang sách với HOT

Mục tiêu của bước tiếp theo là để tăng cường và mở rộng dữ liệu ngôn ngữ vào, dù đó là nhận thứchay diễn đạt, để phát triển các hình ảnh được tưởng tượng và áp dụng cơ sở nhận thức-cảm xúccho hoạt động suy nghĩ sâu sắc, giải quyết vấn đề và diễn đạt ý nghĩ

Các bước được áp dụng để phát triển dữ liệu cảm xúc của hình ảnh lên một mức độ nhận thức mà có thểđược lưu trữ, và tiếp cận một cách có ý thức cho các khả năng giải quyết vấn đề, suy nghĩ tích cực, hiểungôn ngữ nói và ngôn ngữ viết, tuân theo hướng dẫn, vui chơi và hoạt động trong các tình huống giao tiếp

Khi hình ảnh hóa, ngôn từ hóa và Talkies gặp nhau

Trong nhiều năm qua, chương trình V/V đã thành không khi phát triển khả năng nắm bắt ngôn ngữ nhậnthức và diễn đạt, khả năng suy nghĩ sâu sắc và giải quyết vấn đề cho nhiều trẻ Khi nhiệm vụ phát triển hìnhảnh biểu tượng mang lại kết quả về khả năng đọc và đánh vần và đã thể hiện được chính nó, thì một câu hỏiđặt ra là liệu khả năng giải mã kép có thể được áp dụng một cách rộng rãi như những hình mẫu cho việc họcngôn ngữ hay không Hình ảnh có thể được kích thích, phát triển và áp dụng một cách trực tiếp, rõ ràng – và

có cả mô hình giải mã kép – đối với các kỹ năng mã hóa và giải mã không? Hoàn toàn có thể, sự phát triển

của ý thức và việc ứng dụng hình ảnh với chương trình Ngắm sao: hình ảnh biểu tượng cho sự nhận biết âm

vị, chữ cái và đánh vần đã mang lại những kết quả đáng chú ý.

Sau đó lại xuất hiện một câu hỏi là liệu hình ảnh có thể được phát triển và áp dụng trực tiếp cho các kỹ nănglàm toán được không Hình mẫu lý thuyết về giải mã kép có thể được áp dụng cho khả năng tính toán trongtoán học được không? Một lần nữa, kết quả của nhiều năm nghiên cứu lâm sàng và nghiên cứu trên lớp học

đã cho câu trả lời Có thể, chương trình phát triển ý thức và ứng dụng hình ảnh cho các khái niệm toán học

với chương trình Toán On Cloud Nine đã mang lại những kết quả tích cực để khẳng định điều đó.

Khi thành công của những chương trình trên đây đã chứng minh giả thuyết rằng những yếu kém trong hìnhảnh tưởng tượng có thể được kích thích và áp dụng cho các lĩnh vực học tập khác nhau, một câu hỏi lạiđược đặt ra là liệu khả năng giải mã kép có thể được kích thích và áp dụng cho những trẻ rất yếu về ngônngữ hay cho những trẻ bị rối loạn tự kỷ bất tuân thủ được không Dường như những trẻ này có thể lànhững người kém nhất về khả năng sáng tạo và tiếp cận hình ảnh, “một nữa quan trọng khác” của việc giải

mã Vậy thì có thể dạy những trẻ đó nhận thức các thông tin cảm xúc của hình ảnh một cách có ý thức đượckhông? Có phải ngôn ngữ hay những dữ liệu cảm xúc của chúng quá yếu để có thể phản ứng lại các chỉ dẫnkhông? Dẫu biết rằng một số trẻ nằm trong diện tự kỷ đã có phản hồi với chương trình V/V, nhưng ta có thểthêm được bước gì vào để chuẩn hóa và đơn giản hóa chương trình V/V cho trẻ cực kỳ yếu kém về ngônngữ lời nói và cách thức diễn đạt?

Để đáp ứng được nhu cầu này, chúng tôi đã cắt bớt chương trình V/V xuống một mức độ thấp hơn Sau đócái còn lại, nổi lên là Chương trình Talkies, đó là một chương trình có rất nhiều bước nhỏ trong các bước lớn

để phát triển mối liên hệ giữa ngôn ngữ và hình ảnh cho trẻ Chương trình V/V đã đánh dấu sự ra đời củachương trình này

HƯỚNG DẪN THỰC

HÀNH

Các bước của chương trình Talkies

1 Giới thiệu vào bài

2 Vui chơi với ngôn ngữ và cảm xúc

- Trò chơi theo hướng dẫn

- Tưởng tượng các đồ vật

- Trò chơi luyện khả năng hiểu, hồi đáp bằng kênh ngôn ngữ và phi ngôn ngữ

- Trò chơi luyện khả năng diễn đạt hồi đápg bằng ngôn ngữ

- Nói câu hai từ

- Nói câu ba từ có: tính từ, khái niệm, mạo từ, và từ nối

- Nói câu có bốn đến bảy từ

- Nói câu kèm sắc thái tình cảm

5 Từ hình ảnh đến hình ảnh ở mức độ đơn giản

- Từ đồ vật đến hình ảnh mường tượng ra

- Cô và trẻ cùng miêu tả một bức tranh

- Tập tưởng tượng

- Từ tranh đến hình ảnh mường tượng ra

6 Tưởng tượng các từ đơn giản

- Từ Ngôn từ đến Đồ vật, đến Tưởng tượng

- Từ Ngôn từ đến Hình Ảnh, đến Tưởng Tượng

- Tưởng tượng các danh từ đã biết

7 Tưởng tượng câu đơn

- Xem và nói thành câu đơn giản

8 Kể lại chuyện tranh

- Cô giáo làm mẫu với một chuyện tranh

- Xem và kể lại truyện tranh

9 Nói từng câu một ở cấp độ đơn giản

Chương này là phần hướng dẫn cho một số nội dung quan trọng của tập tài liệu này – những phần sẽ giúpbạn có một cái nhìn tổng quát về chứng tự kỷ trẻ hay mắc phải

Bé Chip.

Trong chương một bạn đã biết bé Chip và bé sẽ đồng hành cùng bạn trong những bước tiếp theo của quátrình hướng dẫn khắc phục bệnh tự kỷ nhằm giúp bạn hình dung ra nội dung của các bài học Bé chip ở đây

là một cậu bé sáu tuổi, bụ bẫm, mắt nâu và tóc nâu Bé gặp khó khăn khi muốn diễn đạt ý mình cũng nhưtrong việc hiểu được các khái niệm ngôn ngữ tổng quát, trong đó có cả những hướng dẫn dưới đây

Từ lúc lên ba bé Chip đã được áp dụng các liệu pháp lời nói Khi năm

và sau đó bé tiếp tục được theo dõi sức khỏe thường xuyên Bây giờ

bé những khó khăn trong các mối quan hệ tập thể Bé có thể nhận biếtđược những màu cơ bản, có đủ từ nói về các loại đồ chơi và những convật nuôi ưa thích như con bò, xe hơi, xe tải…Cách cư xử của bé khá ổnđịnh (mặc dù vẫn rất dễ lúng túng) và trong nhiều trường hợp cũng đãkhá tập trung dù vẫn cần rất nhiều hướng dẫn

Cô hiếm khi bắt bé ngồi một chỗ nghe mình nói và nếu có làm thế thìcũng chỉ trong một thời gian ngắn Cô biết cách khích lệ tinh thần của

bé bằng các phần thưởng ngay sau những phản hồi tích cực của bé nhằm giúp bé tập trung chú ý hơn và côcũng thường xuyên vui chơi, và chia sẽ niềm vui với bé Nhiều học sinh của cô còn kém hơn bé Chip và cũng

có nhiều bé cư xử và giao tiếp tốt hơn bé Chip Trong bất kỳ trường hợp nào cô cũng ý thức được tầm quantrọng của sự nhất quán trong việc sử dụng ngôn ngữ của mình và sự tương tác trực tiếp, thường xuyên với

bé Chip Bé có thể tin tưởng những gì cô Billie sẽ nói, cách cô nói và những gì cô làm Bé đang học cách đểtin tưởng cô

Ngôn ngữ cần thiết để lái chiếc xe cảm xúc.

Như một phần trong V/V hay những hướng dẫn đối với quá trình hướng dẫn khắc phục bệnh tự kỷ , về mặtphát triển và các phương pháp điều trị bạn nên sử dụng những ngôn ngữ mang tính hướng dẫn nhằm kíchthích trực tiếp vào những dữ liệu cảm xúc trong sự tưởng tượng của bé Bạn hãy nhớ câu nói của Pribram,

“Ta không thể nghĩ về những cái mà ta chưa ý thức được cụ thể và ta cũng không thể ý thức được về những

gì mà ta chưa nhận thức đủ trong giai đoạn đầu hình thành nên ý thức.” Hãy dùng ngôn ngữ của bạn để láichiếc xe cảm xúc và mang các hình ảnh tưởng tượng đến với ý thức của trẻ bằng cách bảo trẻ dùng hệ cảmgiác của mình trình bày lại ngôn ngữ của bạn trong ý thức của trẻ

Khi bạn nói “Con đang tưởng tượng về điều gì…” thì nó sẽ kích thích trực tiếp đến trí tưởng tượng của bétrong khi nếu chỉ nói “Con đang nghĩ gì…” thì không có được tác dụng đó Bạn nói “Con thử hình dung xemchuyện gì sẽ xảy ra tiếp nào…” tốt hơn khi chỉ nói “Con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra…” Trong việc phát triển khảnăng ngôn ngữ cho trẻ, bạn hãy chú ý đến sự khác nhau trong những kích thích đối với cảm xúc trongnhững câu hỏi sau đây “Với từ nhà cao tầng thì con sẽ tưởng tượng về điều gì?” “Nghĩa của từ nhà cao tầng

là gì vậy?”

Từ tưởng tượng khi bạn nói sẽ mang hình ảnh đến cho đoạn nhận thức như một công cụ cảm xúc mà có thểsau đó trẻ sẽ dùng liên tục để cải thiện khả năng giải quyết vấn đề, khả năng hiểu biết và sự suy nghĩ sâu sắccủa mình thậm chí khi không còn ở trong môi trường có sự hướng dẫn nữa

Cách học theo kiểu Sô-crát:

Hãy hỏi, so sánh các phản hồi với sự kích thích, sau đó hãy đưa ra nhiều lựa chọn

Chúng tôi luôn hỏi những học sinh Talkies của mình để hướng các bé đến việc khám phá ra những thông tincảm xúc trong hệ giác quan của mình Vì vậy đối với những học sinh của bạn cũng rất cần thiết để tạo ramột môi trường học tập theo kiểu Xô-crát, một môi trường nhận và cho và luôn tác động đến học sinh Bạntạo ra các câu hỏi để khơi dậy quá trình tiếp nhận và nhận thức cảm xúc của trẻ Bạn hỏi để học sinh củabạn phản ứng lại Bạn cần phải phản hồi lại những phản ứng của trẻ nhằm kích thích trẻ suy nghĩ nhiều hơn.Khi bé bắt đầu tỏ ra tin tưởng rằng bạn sẽ phản hồi tích cực với những phản ứng của mình thì bé sẽ chú ý vàtập trung hơn

Hãy hỏi thay vì chỉ nói chuyện với bé vì như vậy bạn sẽ có thể phát hiện được những lỗi mà trẻ mắc phảitrong giao tiếp Bạn phải nhìn nhận những lỗi đó là dấu hiệu tích cực chứ không phải tiêu cực vì một lỗi nhưthế sẽ là một cơ hội hỏi thêm để tăng tính kích thích đối với những thông tin về cảm xúc Việc giải quyết cáclỗi có tính chất xây dựng của bạn sẽ tiếp tục phát triển quá trình nhận thức cảm xúc của bé và tiết kiệmđược rất nhiều thời gian Có bốn nguyên tắc cơ bản để xử lý những lỗi mà trẻ hay mắc phải: (1) hãy để ýđến phản ứng của trẻ, (2) tìm ra một điểm trong những phản ứng có tác dụng thúc đẩy trẻ một cách tíchcực, (3) giúp trẻ phân tích phản ứng của mình và (4) giúp trẻ so sánh phản ứng với các biện pháp động viên,kích thích của bạn

Hướng dẫn trẻ mỗi ngày.

Việc hướng dẫn cho trẻ mỗi ngày là một phần quan trọng góp phần làm nên thành công về sự phát triển củaquá trình nhận thức cảm xúc, đặc biệt đối với những bé rất yếu trong việc tiếp nhận cảm xúc khi ở giai đoạn

ý thức Tập trung hướng dẫn từ hai đến bốn giờ một ngày thậm chí là một phần quan trọng hơn với sựthành công của học sinh của bạn Khả năng tạo hứng thú thường xuyên cho trẻ rất cần thiết trong quá trìnhdẫn dắt trẻ đến mức độ nhận thức cảm xúc tự động.

Khích lệ hành vi của trẻ và tặng quà khi trẻ tiến bộ.

Một trẻ bị chứng Talkies luôn cần những sự khích lệ từ người khác để để trẻ luôn bận rộn tập trung vào việc

xử lý những thông tin cảm xúc Qua những bước nhỏ của việc hướng dẫn trẻ bị Talkies bạn nên có nhữngphần thưởng nho nhỏ ngay sau mỗi lần trẻ có các phản ứng hay hành vi tích cực cho dù rất nhỏ Việc dùngnhững vật nhỏ cầm được trong lòng bàn tay làm phần thưởng là một cách xác nhận những phản ứng, hành

vi và thành công của trẻ mà không phải dùng đến lời nói Vì những khó khăn trong việc nhận thức và diễnđạt ngôn ngữ mà một trẻ mắc chứng Talkies gặp phải nên trẻ có thể sẽ không quen với việc sử dụng lời nói

vì lời nói chưa được xử lý nên có thể sẽ bị bỏ qua

Phần thưởng có thể sẽ lôi kéo được sự chú ý của trẻ trong khi bạn vẫn đang tạo cảm hứng và phát triển khảnăng của trẻ đến một chuẩn mực đôi bằng cách phản hồi lại những phản ứng của trẻ khi bạn đang lái chiếc

xe cảm xúc Dùng một vật để làm phần thưởng làm cho bạn dễ dàng tặng thưởng cũng như thu hồi lại quacác bước của bài học mà không cần dùng đến lời nói Chẳng hạn như khi bạn muốn kiểm soát hay thay đổimột hành vi nào đó của trẻ bạn có thể lặng lẽ lấy đi một hòn đá mà không dùng lời nói để chỉ trích hay tráchmóc vì học sinh của bạn có thể không quan tâm đến điều đó Học sinh của bạn sẽ để ý khi bạn lấy đi mộthòn đá hay cái gì đó mà nó vừa kiếm được Sau đó thì bạn có thể giải thích ngắn gọn cho trẻ hiểu tại saohòn đá lại bị di chuyển và nếu thấy cách cư xử của trẻ có tiến bộ thì trả lại hòn đá cho trẻ

Những vật có thể sờ mó được và có màu sắc như Những hòn đá thần trong bộ sản phẩm dành cho nhữngtrẻ em bị chứng Talkies sẽ ngay lập tức có tác dụng khuyến khích và ủng hộ đối với trẻ Những hòn đá mathuật là những viên ngọc quý bằng nhựa sáng bóng, màu mè trông giống như kho báu của bọn cướp biển và

có thể được cất giữ trong túi đựng Những hòn đá thần kỳ của trẻ, túi đó có thể là một hộp đựng đá quý haymột cái lọ bằng nhựa sao cho trẻ có thể thấy được những viên đá chồng lên nhau trong đó Bạn có thể thaynhững hòn đá mà trẻ thích nhất bằng những vật khác miễn là có thể lấy ra và bỏ vào như những phầnthưởng

Nếu trẻ bắt đầu chán Những hòn đá thần kỳ hay những thứ mà bạn đang dùng làm phần thưởng thì hãychuyển sang dùng những thứ khác như đậu, lạc hay những vật nhỏ khác phù hợp và đủ lớn để tránh việc trẻ

có thể nuốt vào nhưng cũng đủ nhỏ để có thể đựng được trong những chiếc túi hay hộp của trẻ Mục đíchcủa việc làm này là để có một thứ có thể thêm vào, lấy ra cũng như có thể chồng lên nhau để làm phầnthưởng Thỉnh thoảng để có những phần thưởng mới hơn, bạn hãy liên hệ phần thưởng với những thứ màtrẻ thích Ví dụ như bé Chip thích ô tô đồ chơi vì thế hãy chấm điểm (trên một tờ giấy) cho đến khi đủ để bé

có thể nhận được một chiếc ô tô đồ chơi

Sự nhất quán.

Đối với những giáo viên hướng dẫn trẻ bị Talkies thì sự nhất quán và ngôn ngữ đóng vai trò rất quan trọngđặc biệt trong những bước hướng dẫn đầu tiên Không chỉ bạn phải dùng từ một cách đơn giản nhất có thể

mà ngôn ngữ của bạn cũng phải đồng nhất đặc biệt với những ngôn ngữ đang điều khiển chiếc xe cảm xúc.Trẻ cần phải trở quen thuộc với những lời nói và cách xử sự của bạn Lòng yêu nghề và những nổ lực củabạn phải thống nhất và tích cực Những nổ lực, cố gắng khi hướng dẫn, trong chương trình về Talkies haybất cứ chương trình nào, cũng quan trọng không kém các bước của chương trình đó Những nổ lực tích cực

là một cái gì đó có thể cảm giác và nhìn thấy được giống như điện năng vẫn có thể lúc có lúc không

Ngôn ngữ lời nói cần có tính hình ảnh và tốc độ.

Như mọi người đều biết là ngôn ngữ lời nói là yếu tố nhận thức cảm xúc chính yếu trong quá trình nhậnthức và diễn đạt ngôn ngữ - và thường thì trẻ bị chứng Talkies rất yếu về ngôn ngữ lời nói Quá trình kíchthích tính hình ảnh của sự phát triển từ vựng, xuyên suốt qua các bước của quyển sách hướng dẫn này, sửdụng một bảng từ vựng cá nhân, sanh sách từ hay những tấm cạc khổ 3x5 viết những từ mà trẻ dễ dàngtưởng tượng ra (trẻ đã biết) và những từ mà trẻ cần phải tưởng tượng nhanh hơn và rõ ràng hơn (những từtrẻ chưa biết)

Tốc độ của những từ trong quá trình xử lý là một yếu tố rất quan trọng trong sự nhận thức và diễn đạt ngônngữ cho cả văn nói và văn viết Sự trôi chảy theo ngữ cảnh bắt buộc phải nhớ từ để có thể đọc được mộtcách nhanh chóng và chính xác Rất nhiều từ được thể hiện bằng ký tượng, đó là những sự biểu diễn cáccon chữ về mặt tinh thần rất cần thiết cho việc ghi nhớ Nếu không có một cơ số từ vựng đủ tốt tốc độ đọccủa trẻ sẽ rất chậm hay chỉ đoán nội dung thông qua ngữ cảnh, cả hai tình huống đó đều gây trở ngại choquá trình nhận thức

Vấn đề về tốc độ và sự chính xác cũng là yếu tố quan trọng trong sự nhận thức và hiểu biết trôi chảy ngônngữ lời nói theo ngữ cảnh Trẻ cần phải nhận ra được ý nghĩa của lời nói và những hình ảnh trong vốn từvựng giao tiếp một cách nhanh chóng và chính xác Và đối với văn nói thì tốc độ xử lý thông tin lại càng quantrọng hơn so với văn viết.Văn viết có thể đọc đi đọc lại nhưng lời nói khi đã nói ra thì không thể có cơ hộiđược nghe lại nữa Ngôn ngữ nói được hệ cảm giác tiếp nhận nhanh hơn, từ này đến từ khác, câu này đếncâu khác Trẻ không chỉ cần hiểu chính xác ý nghĩa của câu, của từ mà còn phải nhanh chóng nắm bắt đượcchúng Trẻ cần phải nhanh chóng tái hiện lại những từ ngữ một cách chính xác và góp những tái hiện đóthành tổng thể Vì thế hãy bao gồm cả tốc độ và sự chính xác khi dạy từ vựng

Quá trình thực hành và tốc độ thực hành.

Mỗi chương đều có một phần nói về quá trình thực hành và tốc độ thực hành Và có thể với mỗi bước tiếnhành thì tốc độ và việc thực hành có hơi khác nhau tý, vẫn có những khái niệm cơ bản cần phải để ý xuyênsuốt chương trình bài học: (1) lesson energy, (2) độ khó của nhiệm vụ, (3) sự kế tiếp của các bước và (4) khảnăng tự sửa chữa và nhận thức một cách tự động

Khi tương tác, phát triển trí tưởng tượng ở trẻ thì những hành động vô thức là những dấu hiệu chẩn đoántốt nhất Phải mất rất nhiều năm làm việc trực tiếp với trẻ người ta mới biết được tầm quan trọng bậc nhất

của tốc độ của sự kiến tạo và tiếp cận trí tưởng tượng đối với quá trình tự điều chỉnh, tự phát triển và sự xử

lý ngôn ngữ độc lập Ngôn ngữ tiếp xúc với hệ cảm giác của con người rất nhanh Như đã được đề cập trênđây, khi sự sáng tạo và tiếp nhận quá trình tưởng tượng xảy ra chậm, ngôn ngữ có thể trở nên lộn xộn trướckhi được xứ lý và nhận thức Bạn hãy nhớ rằng, trí tưởng tượng chỉ là một phần của quy tắc nhận thức Hãychú ý đến những hành vi của bé như ánh mắt hay sự chú ý lại (đó là những dấu hiệu cho biết bé đang tưởngtượng) nhưng bạn cũng cần để ý đến tốc độ tiếp cận trí tưởng tượng của trẻ Một trẻ có thể có những biểuhiện cho thấy bé đang bắt đầu sáng tạo ra những sự tái hiện lại bằng đầu óc những gì vừa nhận thức được,nhưng nếu tốc độ sáng tạo hình ảnh của trẻ chậm lại hay hoàn toàn dừng hẳn thì có thể thấy rằng thế giớigiao tiếp sẽ trôi qua Có thể trẻ sẽ bị výớng vào chỉ một phần chứ không phải là toàn bộ của hình ảnh

Lập bảng để theo dõi nhiệm vụ và những bước tiến bộ của trẻ.

Những trẻ bị mắc chứng tự kỷ cần phải biết những gì các em đang làm và hiệu quả của những việc làm đó

Vì các em xử lý ngôn ngữ không được tốt lắm nên quá trình giao nhiệm vụ và theo dõi sự tiến bộ của các bécần phải được thực hiện thông qua những hình ảnh trực quan sinh động – một bảng nhiệm vụ và nhữngtấm cạc ghi nhiệm vụ là những thứ bạn cần

Bạn dán nhiệm vụ lên một tấm bảng có thể xóa được hay bỏ vào những túi nhỏ được gắn trên bảng và bạnphải chắc chắn là mỗi nhiệm vụ có một bức tranh riêng hay dán tên vào Nếu trẻ không thể nhận biết đượccác nhiệm vụ thì bạn cần phải thể hiện nhiệm vụ bằng hình ảnh rõ ràng hơn Để làm một tấm các nhiệm vụbạn viết tên nhiệm vụ lên tấm các rồi minh họa cho nó.Để giúp các bé chủ động và chu ý vào bài học, bạnhãy cho bé biết cách lật tấm các lại khi nhiệm vụ đã hoàn thành Nếu bạn dán các nhiệm vụ lên bảng thì hãydùng một mũi tên lớn mà bé có thể dẽ dàng chuyển từ nhiệm vụ này sang nhiệm vụ khác

Bạn không thể cường điệu tầm quan trọng của bảng nhiệm vụ Các bé với khả năng diễn đạt và nhận thứcngôn ngữ kém thường sống trong một thế giới của những khái niệm, từ ngữ lộn xộn và không liên quan đếnnhau Bảng nhiệm vụ giúp bé hiểu rõ mục đích của mỗi bài học, làm giảm sự hồi hộp và tăng sự chú ý củatrẻ

Hãy luôn làm cho các phần học mang tính tích cực, chủ động.

Các bé cần phải tham gia vào dữ liệu cảm xúc khi bạn dùng câu hỏi để gợi ý Tuy nhiên bé sẽ không chú ýlắm đến môi trường học Vì thế, bên cạnh việc trao phần thưởng và sử dụng ngôn ngữ một cách nhất quánbạn cũng cần phải thay đổi các nhiệm vụ và môi trường học để duy trì sự chú ý của trẻ Quan sát các hành vicủa trẻ và nhanh chóng nhận ra được sự mất tập trung đang dần xuất hiện, bạy hãy thay đổi việc trẻ đanglàm và nơi trẻ đang làm việc đó Nếu trẻ đang ngồi bên bàn, bạn hãy cho bé nằm hoặc ngồi xuống sàn nhà.Nếu trẻ đã ở trên sàn nhà hãy cho bé đứng dậy và đi vài bước khi bé phản ứng lại như bạn mong muốn.Thỉnh thoảng cho bé bước lùi lại nơi đã xuất phát Cho trẻ thự hiện những hoạt động thể lực giữa các nhiệm

vụ chẳng hạn như có thể cho bé nhảy lò cò vài lần trước khi ngồi xuống thực hiện nhiệm vụ tiếp theo.Hãy cố gắng tạo ra được một trò chơi với mỗi nhiệm vụ bạn đang giao cho trẻ Một trò chơi đơn giản chẳnghạn như cho một tấm các viết từ vựng “đi ngủ” cũng là một cách để thay đổi hoạt động của trẻ và giúp trẻ

chú ý hơn vào bài học Ví dụ tên của trẻ là nhãn của tấm các từ vựng , bạn lật úp tấm các lại và như vậy gọi

là cho nó “đi ngủ” Hay bỏ những tấm các đã được đặt tên vào một cái giỏ nhỏ Hay tạo ra một “cuộc đua”bằng cách để cho trẻ giữ một tấm các mà bé có thể đặt tên được khi tấm các được lật về hướng bé

Cử chỉ, dáng điệu.

Cử chỉ và dáng điệu thể hiện trí tưởng tượng của con người nâng cao khả năng sử dụng lời nói Một người

kể chuyện giỏi là người biết cách tạo ra sự kết nối giữa ngôn ngữ và trí tưởng tượng thông qua cử chỉ vàdáng điệu Nhiều trẻ có khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ kém cũng thường không dùng dáng điệu, cử chỉkhi nói chuyện Có lẽ đó là một dấu hiệu như bất kỳ những dấu hiệu nào cho thấy trẻ không có trí tưởngtượng rõ ràng và sống động Bnaj hãy khuyến khích trẻ dùng dáng điệu, cử chỉ trong giao tiếp nhiều hơnthông qua chương trình giúp dạy dỗ trẻ tự kỷ Trẻ bạn dạy có thể cảm thấy được hình dạng, công dụng…củamột quả bóng vào sau đó dùng cử chỉ cho bạn biết những gì bé đã cảm thấy được.Trẻ có thể có những hànhđộng thông thường, quen thuộc như chạy, nhảy và hy vọng

Các bài học mẫu.

Mỗi bước trong chương trình đều có một Bài học Mẫu về sự tương tác giữa người dạy và trẻ và mỗi bàiđược chia làm hai phần: phần bài học tương tác và một phần tóm tắt ngắn gọn về từng vấn đề đã được học

Các trang tóm tắt cho mỗi bước.

Cuối mỗi chương có một phần tóm tắt những điểm quan trọng của mỗi bước trong chương trình hướngdẫn dạy trẻ tự kỷ Đầu tiên là một phần của quyển sách hướng dẫn về V/V và sau đó một phần của quyển

On Cloud Nine Trên Chín Tầng Mây hay quyển Seeing Stars Nhìn Sao, các trang tóm tắt đều có những đoạnbình phẩm rất mạnh mẽ như là một công cụ hỗ trợ cho các phương pháp hướng dẫn Cũng ở trong Phụ lục,phần Tóm tắt giúp bạn có một cái nhìn tổng quát về chương trình huognws dẫn trẻ mắc hội chứng tự kỷ để

có thể hoàn thành toàn bộ chương trình dễ dàng hơn

Việc tạo ra các nhóm nhỏ và những hướng dẫn trong lớp học Mỗi phần tóm tắt đều có những gợi ý dànhcho việc hướng dẫn theo nhóm, tuy nhiên các bước cơ bản của chương trình này không được thiết kế chocác hướng dẫn theo nhóm, không tính đến số lượng học sinh trong một nhóm Trong thực tế bạn có thểxem một nhóm trẻ như một hệ cảm xúc lớn, trong khi vẫn để ý đến từng cá thể trong nhóm

Hãy bay lên nào.

Câu chuyện về các chú ngỗng trong quyển Ngắm sao là một ẩn dụ cho việc dạy dỗ các bé Những chú ngỗng

bay theo hình chứ V để có thể hỗ trợ nhau trên suốt cả chặng đường Khi một con bị ốm hay bị thương, từhai nhánh của chữ V hai con khác sẽ tách khỏi đàn, và giúp con bị thương xuống đất để bảo vệ nó Chúng

sẽ ở lại, không bao giờ bỏ bạn cho đến khi con ngỗng bị thương hồi phục trở lại

Khi bé Chip đến với chúng ta, bé cũng như một con ngỗng bị thương phải tách ra khỏi đoàn Trong cácchương tiếp theo của chương trình ta sẽ giúp bé trở lại cuộc sống bình thường Ta sẽ dạy bé cách xử lý ngônngữ và phát hiện ra những khả năng tiềm tàng của mình.

Hãy nhớ rằng bạn hoàn toàn có thể làm được việc này Bạn có thể làm được mọi thứ

Nào, hãy cũng bay lên nhưng những chú ngỗng đáng yêu

GÌ VÀ TẠI SAO.

Trẻ cần phải biết mình sẽ làm gì với bạn và tại sao lạiphải làm như vậy Vì thế bạn phải giải thích ngắn gọncho trẻ hiểu, càng ngắn càng tốt nhất là với những trẻ

tự kỷ Nếu bạn nói quá dài dòng bé Chip sẽ coi đó như

là những lời nói lắp bắp không có ý nghĩa Làm cho lờigiải thích của bạn càng đơn giản càng tốt: Hãy dùnghình vẽ và tâm sự nhẹ nhàng với trẻ

BÀI HỌC MẪU

Giới thiệu vào bài.

Cô Billie: “Bây giờ cô muốn con hãy tưởng tượng trong đầu những hình ảnh về từ cây cối.” Cô vẽmột cái đầu và một cái cây trong một hình bong bóng để thể hiện ý tưởng

Cô Billie: “Con và cô có thể nói cái cây Ta có thể nghĩ đến hình ảnh của cây trong đầu.”

Trong quá trình tạo môi trường học, bé Chip không nói và cô Billie cũng không bảo bé phải nói Mục đíchcủa cô là đề cho bé hiểu họ đang làm gì và lý do làm việc đó, rồi cô chuyển sang bước tiếp theo

Nếu trẻ vẫn không hiểu phần giới thiệu vào bài thì bạn đừng có nghĩ rằng giải thích dài hơn, chi tiết hơn sẽlàm bé hiểu mà ngược lại sẽ có tác dụng tiêu cực hơn là tích cực Bị rối tung trong một mớ từ, trẻ có thể trởnên quẩn trí và không muốn chơi với bạn nữa Như vậy chẳng những bạn không lôi kéo được sự tập trungchú ý của trẻ mà còn mất thêm thời gian quý báu Vì thế, đừng nói nhiều mà hãy bắt đầu kích thích giác

quan của trẻ và nhanh chóng tái tạo lại môi trường học thông qua các bước nhỏ theo những chỉ dẫn củachương trình.

TÓM TẮT:

BƯỚC 1

GIỚI THIỆU VÀO BÀI

Mục đích: Giải thích ngắn gọn cho trẻ cái gì và tại sao

1 Giới thiệu vào bài.

- Hãy lúc lắc cái đầu như đang suy nghĩ, sau đó vẽ cái cây và giải thích.

- “Chúng ta sẽ tưởng tượng từ ngữ nào.”

- “Ta có thể nói cái cây”

- “Ta có thể tưởng tượng một cái cây”

6 VUI CHƠI VỚI NGÔN NGỮ VÀ CẢM XÚC

Mục đích của việc vui chơi với ngôn ngữ và cảm giác là để lôi cuốn trẻ, tạo nên sự trao đổi qua lại và giúptrẻ bắt đầu có ý thức về mối liên hệ giữa ngôn ngữ và hình ảnh Bạn hãy giới thiệu ngôn ngữ của “sự tưởngtượng” trong các chỉ dẫn để bắt đầu quá trình đưa các dữ liệu cảm xúc đó vào nhận thức Bạn hãy nghĩ vềhai bước đầu tiên này của quá trình giáo dục trẻ tự kỷ như là một phần giới thiệu đến những hình ảnhtưởng tượng chứ không phải là sự hình thành nên hình ảnh đó Vì bé bạn dạy có thể không hiểu được gì khibạn nói “tưởng tượng” hay “hình ảnh tưởng tượng” nên bạn chỉ cần đơn giản bắt đầu quá trình đưa trẻtiếp cận với từ vựng và minh họa mối liên hệ giữa ngôn ngữ và hình ảnh khi bạn vui chơi với trẻ và làm mẫucác nhiệm vụ cho trẻ

Hãy bắt đầu những bước nhỏ trong quá trình vui chơi với ngôn ngữ và cảm xúc bằng việc bắt đầu giai đoạntiếp nhận ngôn ngữ - hãy vui chơi nào

Chơi để tạo quan hệ với trẻ.

Vui chơi với trẻ là một bước đầu tiên quan trọng trong việc tạo ra một mối quan hệ tốt đẹp với trẻ Bướcđầu tiên là bạn hãy làm theo những mong muốn của trẻ và với những con búp bê cùng trẻ nhằm tạo sự tintưởng, làm cho bé tập trung và hình thành nên mối quan hệ qua lại giữa bạn và bé Trong khi vui chơi vớitrẻ, bạn cũng phải hướng việc vui chơi đó dần đến mối quan hệ giữa ngôn ngữ và hình ảnh tưởng tượngbằng cách đề cập đến sự tưởng tượng trong quá trình suy nghĩ của bạn và trong sự giao tiếp giữa bạn vàtrẻ

Trong phần đầu tiên với bé Chip, cô Billie bắt đầu mối liên hệ đó bằng cách nói, “ nào, ta hãy cùng chơi vớimấy con búp bê này nhé.!” Cô đưa ra một túi đồ chơi và để bé Chip chọn cái bé thích và bắt đầu chơi Khi

bé đang chơi với những con búp bê, cô Billie giao tiếp với bé, dùng lời nói miêu tả các hành động bé đanglàm, những hình ảnh của riêng cô và để ý đến phản ứng của bé với cô Khi cô phản hồi những phản ứng của

bé, cô đã rút ngắn khoảng cách giao tiếp giữa cô và bé Nếu bé rất thích thú với những hoạt động trên sànnhà thì đó sẽ là một môi trường khởi đầu tốt cho bé

Mường tượng ra các sự vật cụ thể.

Khi trẻ đã bắt đầu bị cuốn vào những hoạt động của bạn thì hãy nhanh chóng chuyển luôn sang bước thứhai trong quá trình vui chơi với ngôn ngữ và cảm xúc: Hãy để cho trẻ mường tượng ra một vật bạn đưa chosau đó lại cất đi (giấu đi) Việc giới thiệu khái niệm về sự tưởng tượng để nghĩ đến một sự vật cụ thể là rất

quan trọng đối với trẻ Bằng cách cho trẻ nhìn và tiếp xúc với một vật, bạn đã mang đến những dữ liệu vềthị giác và vận động giúp cho quá trình hồi tưởng lại những hình ảnh đã tưởng tượng.

Bắt đầu từ nơi dừng lại trong lần chơi với bé Chip ở bước đầu tiên, cô Billie đã đưa ra những khái niệm vềhình ảnh tưởng tượng, đưa cho bé một sự vật để bé có được cái nhìn thực tế về nó

Mường tượng ra các sự vật cụ thể: Tiếp xúc và diễn tả lại bằng cử chỉ, dáng điệu.

Cô Billie: Lúc nãy con đã chơi với quả bóng màu đỏ rồi Giờ cô vẫn có thể hình dung ra

nó như thế nào cho dù không còn nhìn thấy nó nữa

Bé Chip: Bé ngồi nghe và xem cô làm

Cô Billie: “Khi cô nghĩ về cái gì đó, cô thấy nó ở trong đầu mình Đây làquả bóng màu đỏ.” Cô chạm vào quả bóng đỏ “Giờ, khi cô cất nó đi côvẫn có thể nghĩ đến nó trong đầu Giống như thế này này.” Cô nói và dùngtay tạo hình dáng và kích thước của quả bóng

Bé Chip: Ngồi nghe và xem cô làm

Cô Billie: Nhanh chóng giới thiệu vào bài, cô vẽ một quả bóng trong hìnhbong bóng thể hiện suy nghĩ “Con thấy chưa, cô có thể vẽ ra hình quảbóng trong đầu cô đấy.”

Bé Chip: Ngồi nghe và xem cô làm

Cô Billie: Giờ đến lượt con nhé Con hãy xem kỹ quả bóng đi Rồi con nhắmmắt lại Bây giờ con hãy mở mắt ra và nhìn lại vào quả bóng.”

Bé Chip: Bé chạm vào quả bóng, nhanh chóng nhắm mắt lại rồi lại mở mắt ra

Cô Billie: “Bây giờ quả bóng đi mất rồi Con dùng tay cho cô biết quả bóng như thế nào đi.”

Bé Chip: Không nói gì, bé nhanh chóng dùng tay làm thành hình của một cái gì đó trước mặt Cô Billie nắmlấy tay bé và giúp bé tạo hình dáng của quả bóng

Cô Billie: Giỏi quá Con đã cho cô thấy cái mà con nghĩ đến rồi đấy Giờ sang cái khác nhé.”

BÀI HỌC MẪU

Tóm tắt bài học:

Mường tượng ra các sự vật cụ thể: Tiếp xúc và diễn tả lại bằng cử chỉ, dáng điệu.

- Đưa cho bé một vật đơn giản, bé đã biết nó

- Bé xem xét vật đó sau đó nhắm mắt lại

- Khi cất vật đó đi, bé vẫn có thể tạo được hình dáng của vật

- Cô giáo có thể giúp đỡ bé trong quá trình bé nhớ lại vào tạo hình sự vật

Sau khi giới thiệu cách mường tượng ra sự vật cụ thể, cô Billie và bé Chip thực tập thêm một lúc nữa rồichuyển sang bước tiếp theo, hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu Sau khi xong phần mượng tượng về

sự vật, cô đã nhanh chóng chuyển sang các bước khác Cô biết khả năng tưởng tượng của bé Chip vẫn cònyếu, mờ nhạt và chưa trở thành ý thức

Hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu: Trẻ trả lời đúng sai không dùng lời.

Trong hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu, trẻ trở thành người hướng dẫn vàđánh giá phản ứng của bạn Khi trẻ đã có thể đánh giá được bạn đúng hay sai thì

sẽ có thể tự đánh giá được mình Để tiến tới sự tự sửa chữa mình và sự tự lập thìđiều khiển phản ứng của trẻ là điều kiện tiên quyết

Trong bài học dưới đây, bé Chip học cách giơ ngón tay cái lên hoặc xuống để cóthể tham gia vào những hoạt động nhận thức.Nếu khái niệm chỉ ngón tay cái lênhoặc xuống quá khó đối với trẻ, hay nếu bạn muốn thay đổi một cái gì đó, bạn hãylàm một số tấm các có hình ngón tay cái giơ lên hoặc xuống và dùng nó trong bộ đồ dùng Talkie Thỉnhthoảng việc dùng những thẻ để thay cho dáng điệu, cử chỉ của mình cũng khá thú vị, đặc biệt khi làm việcvới một nhóm trẻ

Hồi đáp bằng cách giơ ngón cái lên hoặc xuống trong hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu.

Cô Billie: “Để cô cho em thấy cái đầu cô đã vẽ nhé.” Cô Billie giới thiệu vào bài bằng cách vẽ cái đầu và bóngbóng suy nghĩ để giới thiệu lại với bé Chip thế nào là mường tượng “Con giơ ngón cái lên cho cô xem nào,

BÀI HỌC MẪU

giống như thế này này, nếu con đồng ý đây là một cái đầu.” Cô Billie làm mẫu hành động đó, cầm lấy tay béChip và giúp bé thực hiện động tác đó.

Bé Chip: Giơ ngón cái lên

Cô Billie: “Con giỏi quá! Ngón cái chỉ lên có nghĩa là đúng Thưởng con một viên đá Thần Kỳ cho con vì con

đã làm được.”

Cô Billie: “Con nhìn nhé Đây là cái đầu của con, còn đây là cái cây con đang nghĩ đến.” Cô nhanh chóng phácthảo một cái cây trong bong bóng suy nghĩ và nói “Cô đã vẽ một cái cây hay là một con voi vậy con? Nếu làmột cái cây, con hãy chỉ ngón tay cái lên, nếu không phải, con chỉ ngón tay cái xuống nhé.”

Bé Chip: Nhìn cô vẽ và chỉ ngón tay cái lên

Cô Billie: “Giỏi lắm! Con đúng rồi Cô đã vẽ một cái cây mà Con lại được thêmmột hòn đá nữa.”

Bé Chip: Cười và lấy thêm một hòn đá

Cô Billie: “Nếu con muốn có thêm một hòn đá nữa thì con hãy giơ ngón cáilên xem nào!”

Bé Chip: Cười “giơ lên,” và giơ ngón cái lên

Cô Billie: “Giỏi lắm! Con có thêm một hòn đá nữa rồi Tiếp tục nhé Cô sẽ nghĩmột cái khác trong đầu mình.” Cô nheo mắt để cho bé thấy mình đang nghĩ

“Cô thấy một chiếc xe tải màu đỏ Con chạm vào chiếc xe tải màu đỏ đi.”

Bé Chip: Lặng lẽ chạm vào chiếc xe tải đỏ

Cô Billie: “Tốt lắm Cô sẽ chỉ ngón tay cái lên nói rằng con đã đúng và đưa cho con thêm một hòn đá nữa.Giờ ta làm tiếp nhé.”

Cô Billie: “Cô sẽ lè lưỡi ra Con sẽ giơ ngón cái lên hay xuống nào?” Cô nháy mắt

nhưng không lè lưỡi ra

Bé Chip: Cười và quay ngón cái xuống

Việc cho trẻ thêm nhiều cơ hội để nói là một cách chuyển tiếp giữa các bước rất

tốt nhưng không nên lạm dụng Mục đích của bước nhỏ này là để cho trẻ dùng

động tác, không phải lời nói, để trả lời đúng sai

Tóm tắt bài học:

Hồi đáp bằng cách giơ ngón cái lên hoặc xuống trong hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu.

- Trẻ học được cách làm cử chỉ chỉ ngón tay cái lên hoặc xuống, hay trẻ sử dụng những tấmcác có vẽ những hình ảnh đó

- Dùng một thứ đồ chơi, cô giáo hình dung, nói và hoạt động

- Trẻ giơ ngón tay cái lên hoặc xuống hoặc dùng những thẻ để phản hồi

Hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu: Trẻ hồi đáp bằng lời nói

Tiếp tục các hoạt động nhận thức nhưng lần này dùng lời nói Để cho trẻ tiếp tục điều khiển các phản ứngcủa mình trước khi giao một nhiệm vụ mới Với việc bé Chip đã học được cách chỉ ngón tay cái lên hoặcxuống để kiểm soát hành động của mình, trong bước tiếp theo hãy bảo bé nói thêm khi thể hiện cử chỉ CôBillie tin rằng bé Chip có thể nói được mình đúng hay sai và vì thế cô để cho bé được thể hiện điều đó Tuynhiên với các bé bị nặng hơn thì cô hạn chế việc đó

Hoạt động vui chơi luyện khả năng hiểu: Trẻ hồi đáp bằng lời nói

Dùng lời nói trong hoạt động vui chơi nhận thức

Cô Billie: - “Bây giờ con lại là người hướng dẫn nhé Lầnnày con sẽ nói cho cô biết là cô đúng hay sai Con sẽ nói

“chỉ lên” hay “chỉ xuống” hoặc “đúng”, “sai”.”

Cô Billie: “Cô đang tưởng tượng về một chiếc xe hơi màu

đỏ ở trên mũi cô.” Cô lấy một chiếc xe hơi đỏ và giữ trênmũi “Con hãy chỉ ngón tay lên và nói “chỉ lên” nếu cô đểchiếc xe trên mũi nhé.”

Bé Chip: “Chỉ lên.” Bé chỉ ngón tay cái lên

Cô Billie: “Giỏi quá! Con được hai hòn đá rồi! Ta chơi nữanhé Cô đang nghĩ đến một chiếc xe hơi đỏ trên chân cô.Giờ cô sẽ để chiếc xe lên chân cô nhé.” Cô nói và để chiếc

xe lên chân, có một cái gì đó rất liên tục với bé Chip

BÀI HỌC MẪU