QUẢN TRỊ CÔNG tác xã hội

các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu của mình” quản trị hàng hóa và dịch vụ có liên quan tới các thiết chế chính trị, xã hội và kin

CHƯƠNG 1

LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Từ rất xa xưa trong lịch sử, con người đã từng biết đến các hoạt động quản trị

và vai trò của nó trong tổ chức và quản lý xã hội Điều đó thể hiện ở cách thức phối hợp trong công việc chung của cộng đồng Ngày nay, với sự chuyên môn hóa trong sản xuất xã hội ngày càng sâu sắc và sự phát triển rực rỡ của khoa học- kỹ thuật thì hoạt động quản trị càng khẳng định được ý nghĩa lớn lao của nó với cuộc sống của con người

Mặc dù quản trị đã tồn tại từ rất lâu nhưng khoa học quản trị thì còn rất mới

mẻ Điều đó đòi hỏi chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng khoa học quản trị để phục vụ cho cuộc sống của mình

Chương này giới thiệu quản trị công tác xã hội là một trong các phương pháp của công tác xã hội Nó là một lĩnh vực thực hành công tác xã hội ở cấp độ vĩ

mô vì hầu hết việc cung ứng dịch vụ xã hội đều nằm trong bối cảnh tổ chức Các

cơ sở công tác xã hội còn được hiểu là các cơ sở an sinh xã hội giàu có tài nguyên trợ giúp và tăng sức mạnh cho thân chủ Vai trò của quản trị xã hội là vận dụng khả năng nhân sự tạo ra các kiểu tổ chức xã hội là các kiểu mẫu lãnh đạo, sự sáng tạo và lòng cảm thông.1

Chương này giới thiệu các lý thuyết và khái niệm về quản trị công tác xã hội được rút ra từ các lý thuyết tổ chức, công tác xã hội và các khoa học hành vi khác và những khía cạnh riêng biệt của nó Sẽ có bàn luận về thuật ngữ quản trị công tác xã hội và quản trị an sinh xã hội hiện đang được một số tác giả sử dụng chung

1

Brueggemann, William G (2006) Thực hành Công tác xã hội cấp vĩ mô, CA: Thomas Brooks/Cole, p.334

2

1.1 Lý thuyết tổng quát về Quản trị Công tác xã hội

Chúng ta bắt đầu với các định nghĩa về quản trị, quản trị xã hội, quản trị an sinh xã hội để có thể hiểu rõ hơn về những khái niệm này Về mặt khái niệm, chúng có thể khác nhau vì chúng không phải là những thực thể tách biệt nhau lẫn không loại trừ nhau mặc dù chúng nhấn mạnh đến thể liên tục từ vĩ mô đến vi

mô trong sự phát triển tổ chức

Quản trị được Herman Stein định nghĩa là “một tiến trình xác định và đạt

các mục tiêu của một tổ chức thông qua một hệ thống phối hợp và hợp tác”2 Nó được xem như là một tiến trình, một phương pháp hay một loạt các mối quan hệ giữa và trong những người cùng làm việc để đạt các mục tiêu chung trong một tổ chức.3 Nó là một tiến trình liên tục hướng tới sự tăng trưởng và phát triển của tổ chức

Mary Parker Follett (1868-1933) – Một nhân viên công tác xã hội Mỹ, nhà

nghiên cứu về lý thuyết hành vi (Behaviourism) định nghĩa: “Quản trị là việc hoàn thành công việc thông qua người khác” Định nghĩa này nói lên rằng những nhà quản trị đạt được mục tiêu của tổ chức bằng cách sắp xếp, giao việc cho những người khác , chứ không phải hoàn thiện công việc bằng chính mình Với quan điểm này Mary Parker Follett đã không coi quản trị là một công việc đòi hỏi nhà quản trị phải nỗ lực làm việc và tham gia vào quá trình làm việc chung với những người thuộc quyền quản lý của họ

Koontz và O' Donnell trong giáo trình “ Những điều cốt yếu của quản lý”

định nghĩa: “ Có lẽ không có lĩnh vực hoạt động nào của con người quan trọng hơn là công việc quản lý, bởi vì mọi nhà quản trị, ở mọi cấp độ và trong mọi cơ

sở đều có một nhiệm vụ cơ bản là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó

2

Stein, Herman, (1970) “Quản trị xã hội” trong Harry Schatz, e Squản trị công tác xã hội : A Resource Book New

York: Hội đồng giáo dục công tác xã hội, tr.7

3

Ehlers, Walter H Austin, Michael J And Prothero, John C (1976), Administration for the Human Service New

York: Harper and Row, p.2

các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ

và các mục tiêu của mình”

quản trị hàng hóa và dịch vụ có liên quan tới các thiết chế chính trị, xã hội và kinh tế và liên quan tới các quyết định phân bổ tài nguyên quốc gia đối với những nhu cầu an sinh xã hội Nói chung quản trị xã hội nói tới quản trị trong các lĩnh vực sức khỏe, giáo dục và những lĩnh vực phát triển xã hội khác

Quản trị an sinh xã hội đề cập cụ thể hơn tới các tiến trình quản trị trong

một cơ sở an sinh xã hội, sự hình thành các chính sách và kế hoạch của cơ sở và việc thực hiện bằng các chương trình và dịch vụ cho từng nhóm thân chủ cụ thể

Nó cũng được xem như là quản trị cơ sở xã hội.5

Quản trị công tác xã hội là một phương pháp của công tác xã hội có liên

quan tới việc cung ứng và phân phối các nguồn tài nguyên xã hội giúp con người đáp ứng nhu cầu của họ và phát huy tiềm năng bản thân.6 Người ta cho rằng khi chuyển đổi các chính sách xã hội thành các chương trình và dịch vụ, nhà quản trị công tác xã hội áp dụng một sự tổng hợp các phương pháp công tác xã hội vào tiến trình quản trị Theo Walter Friedlander, quản trị công tác xã hội là một phương pháp của công tác xã hội dựa vào các nguyên tắc và kỹ thuật của khoa học quản trị nói chung nhưng đề cập đến những công việc đặc thù của công tác

xã hội là nhận diện và giải quyết các vấn đề của con người và thỏa mãn các nhu cầu con người.7 Skidmore tóm tắt quản trị công tác xã hội là “hành động của đội ngũ nhân sự sử dụng các tiến trình xã hội để chuyển đổi các chính sách xã hội

4

Hanlan, Archie, (1978) “Social Work to Social Administration” in Simon Slavin, ed Social Administration New

York: The Hayworth Press, p.56

5

Cordero, Erlinda A., Gutierrez, Consuelo L And Pangalangan, Evelyn A (1985) Administration and Supervision

in Social Work Manila: Schools of Social Work Association of the Philippines, p 3

6

Ibid p.4

7

Friedlander, Walter (1958) Concepts and Methods of Social Work New Jersey: Prentice Hall Inc p.288

4

của cơ sở bằng việc cung ứng các dịch vụ xã hội”.8 Theo ông đó là một tiến trình phải thực hiện với việc điều hành một tổ chức và có liên quan đến các mục tiêu, các chính sách, đội ngũ cán bộ, nhân viên, quản lý, các dịch vụ và lượng giá Kidneigh có quan niệm khác Skidmore, cho rằng “Quản trị công tác xã hội là một tiến trình chuyển đổi chính sách xã hội thành các dịch vụ xã hội…trong một tiến trình hai chiều: một là chuyển đổi chính sách thành các dịch vụ cụ thể, và hai là sử dụng kinh nghiệm để sửa đổi chính sách”(9)

Từ những quan điểm này chúng ta có thể đưa ra định nghĩa tổng quát như sau:

Quản trị công tác xã hội là quá trình hành động của cán bộ, nhân viên sử dụng các tiến trình xã hội để biến các chính sách xã hội của cơ sở thành các dịch

vụ xã hội nhằm góp phần giải quyết các vấn đề xã hội đáp ứng các nhu cầu phát triển của các cá nhân, nhóm người và cộng đồng xã hội

Chủ thể của quản trị công tác xã hội là cán bộ nắm giữ các chức vụ lãnh đạo, quản lý, điều hành và các nhân viên thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của quản trị công tác xã hội

Các tiến trình căn bản được sử dụng trong quản trị công tác xã hội là: lập kế hoạch, tổ chức, công tác nhân sự, lãnh đạo, kiểm tra còn gọi là kiểm huấn

8

Skidmore, Rex A (1995).Social Work Administration: Dynamic Management and Human Relationships 3rd ed

MA: Allyn & Bacon

9

Skidmore Quản trị ngành công tác xã hội,Bộ giáo dục và đào tạo,Đai học mở bán công TP.Hồ Chí Minh., Khoa Phụ nữ học Bản dịch của Lê Chí An (từ tiếng Anh) TP.Hồ Chí Minh 1998 Tr.8

1.1.2 Tầm quan trọng, các nguyên tắc, đặc trưng và các hoạt động của Quản trị công tác xã hội

Tầm quan trọng

Quản trị công tác xã hội là phương pháp quan trọng để tối đa hóa tính hịệu quả của các chương trình hoạt động công tác xã hội để giải quyết các vấn đề xã hội và cải thiện điều kiện xã hội tốt hơn

Quản trị công tác xã hội cung cấp nền tảng để thực hành công tác xã hội liên quan đến các chức năng của cơ sở xã hội Chất lượng thực hành công tác xã hội phần lớn phụ thuộc vào cách quản trị ngành công tác xã hội

Các nguyên tắc của quản trị công tác xã hội

Các nguyên tắc của quản trị công tác xã hội được dựa trên hệ thống thái độ của ngành Công tác xã hội, với định hướng về sự tôn trọng - chấp nhận và khuyến khích sự phát triển của thân chủ Ở trên bình diện chung nhất, có thể hiểu các nguyên tắc ở một số khía cạnh sau:

1 Sử dụng các nguyên tắc và kỹ thuật của quản trị tổng quát

2 Sử dụng triết lý, mục đích và các chức năng của công tác xã hội, các phương pháp chẩn đoán xã hội, phân tích và tổng hợp các nhu cầu của cá nhân, nhóm hay cộng đồng, và sử dụng việc tổng quát hóa nhằm thay đổi và phát triển các mục đích và chức năng của cơ sở

3 Trọng tâm chủ yếu là tiến trình giúp đỡ cá nhân, nhóm và cộng đồng

4 Quản trị công tác xã hội là làm việc với con người dựa vào kiến thức và hiểu biết hành vi con người, các mối quan hệ nhân sự và các tổ chức phục vụ con người

5 Các phương pháp công tác xã hội không chỉ được sử dụng để cung cấp dịch

vụ mà còn trong tiến trình quản trị và các mối quan hệ với nhân viên

6

Dựa trên tiếp cận về khía cạnh đạo đức, giá trị, một số nguyên tắc mang tính phổ biến như sau:

- Tôn trọng phẩm giá cố hữu và nhân phẩm cố hữu của mọi cá nhân, mọi hoạt động quản trị trong công tác xã hội cũng nhằm thúc đẩy quyền tự chủ và tự quyết của thân chủ trong tình huống của họ;

- Mọi hoạt động của công tác xã hội đều hướng đến trợ giúp các cá nhân dễ bị tổn thương và bị lề hoá, các hoạt động đó thu hút - điều phối các nguồn lực nhằm giúp thân chủ vượt qua những rào cản để đạt được sự hoà nhập về mặt xã hội;

- Giống như tính chất chuyên môn của công tác xã hội, việc quản trị các hoạt động, dịch vụ xã hội cũng nhằm hướng đến tôn trọng và bảo vệ các quyền cá nhân được trợ giúp cũng như quyền của các cá nhân sống xung quanh và sự an toàn của họ và của cộng đồng;

- Quyền của trẻ em và nhóm người dễ bị tổn thương luôn cần được bảo vệ khỏi các hoạt động lạm dụng, lãng quên hay bị bóc lột;

- Mọi quyết định liên quan đến thân chủ từ các hoạt động công tác xã hội, quản trị, sự vận hành của các dịch vụ xã hội đều cần minh bạch, rõ ràng từ việc ra quyết định, lập kế hoạch, vận hành và đánh giá; các mạng lưới dịch vụ xã hội cần đảm bảo được kỹ năng dễ tiếp cận cho thân chủ;

- Tôn trọng sự đa dạng và thúc đẩy công bằng xã hội cho mọi thân chủ, cộng đồng thân chủ và gia đình thân chủ;

Ngoài những nguyên tắc trên mang định hướng đảm bảo các chức năng cơ bản của công tác xã hội, một số các câu hỏi sau cũng sẽ giúp cho nhà quản trị công tác xã hội luôn xác định quá trình vận hành các hoạt động cần được thống nhất và lấy sự tự vận động của thân chủ làm trung tâm:

- Tại sao dịch vụ, hoạt động công tác xã hội được cung cấp cho thân chủ? Và chúng được cung cấp như thế nào?: Các câu hỏi này nhấn mạnh đến khía cạnh tạo sự thay đổi;

- Những hoạt động được đưa ra được so sánh với các hoạt động khác qua các tiêu chí gì?

- Những đối tượng nào được hưởng lợi chính tức các hoạt động công tác xã hội, dịch vụ công tác xã hội đó?

- Những mục tiêu gì có thể đạt được từ các hoạt động, dịch vụ đó?

Trong quá trình vận hành các hoạt động trong quản trị công tác xã hội, việc xác định và đề cao các nguyên tắc đạo đức này cần được lồng ghép vào các chuẩn mực mang tính đạo đức nghề nghiệp, các chuẩn mực thực hành nghề nghiệp cũng như hệ thống giá trị của thân chủ và của xã hội Các nguyên tắc này được thực hiện nhằm đảm bảo quá trình quản trị các hoạt động công tác xã hội luôn đáp ứng các quy điều về mặt đạo đức và định hướng về giá trị của xã hội

Các đặc trưng của quản trị công tác xã hội

 Là một tiến trình liên tục, năng động để sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức

 Là sự phối hợp, hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và lượng giá các hoạt động nhằm thực hiện hiệu quả chức năng quản lý trong một cơ quan, tổ chức hoạt động công tác xã hội

 Là hành động có mục đích, có tổ chức của các nhân viên công tác xã hội và các nhà lãnh đạo, quản lý cơ sở để chuyển đổi các chính sách xã hội thành các dịch

vụ xã hội hỗ trợ giúp đỡ cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết các khó khăn

8

Các hoạt động

Theo Trecker những hoạt động chủ yếu thuộc về trách nhiệm quản trị bao gồm:10

2 Xác định mục đích của cơ sở để chọn lựa

3 Cung cấp các nguồn tài chính, lập ngân sách và kế toán

4 Triển khai các chính sách của cơ sở, các chương trình và biện pháp thực hiện

5 Làm việc với ban lãnh đạo cơ sở, nhân viên chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp, ban điều hành, các ủy ban chuyên môn và những người tình nguyện

6 Cung cấp và bảo trì máy móc, thiết bị và hàng hóa vật dụng

7 Triển khai kế hoạch, thiết lập và duy trì các mối quan hệ hiệu quả với cộng đồng và các chương trình tăng cường sự hiểu biết với cộng đồng

8 Giữ gìn đầy đủ và chính xác các tư liệu hoạt động của cơ sở và lập báo cáo đều đặn

9 Lượng giá liên tục chương trình hoạt động vànhân sự, kế hoạch và tổ chức nghiên cứu khảo sát

Công tác xã hội

Các khía cạnh

Các khía cạnh của quản trị công tác xã hội bao gồm chức năng, cơ cấu tổ chức và tiến trình

Chức năng

Quản trị công tác xã hội có các chức năng sau :

10

Trecker, Harleigh B (1971).Social Work Administration New York: Association Press, pp 24-25

1 Là phương tiện giải quyết các nhu cầu xã hội được nhận diện thông qua các dịch vụ xã hội công hoặc tư

2 Đó là hành động xã hội để cải tiến hoặc đưa ra các dịch vụ mới đáp ứng nhu cầu của các nhóm thân chủ cụ thể hay của một cộng đồng

3 Đó là việc ra quyết định ở mọi cấp quản trị

Cơ cấu tổ chức

Cấu trúc tổ chức bao gồm những bộ phận/đơn vị khác nhau của cơ sở thực hiện các nhiệm vụ để đạt mục tiêu của tổ chức Nó bao gồm :

1 Nghiên cứu cấu trúc tổ chức như là một thành phần của tổ chức

2 Hiểu rằng cơ sở an sinh xã hội có đề ra một cấu trúc tổ chức để quản trị

Tiến trình

Quản trị công tác xã hội là một tiến trình liên tục, năng động và toàn bộ nhằm tập hợp con người, nguồn tài nguyên và mục đích nhằm hoàn thành mục đích của tổ chức là cung ứng các dịch vụ xã hội Nó dựa vào kiến thức về bản chất con người và tổ chức phục vụ con người để thiết lập và duy trì một hệ thống nỗ lực tham gia và hợp tác ở tất cả các cấp trong tổ chức

Trecker chỉ ra rằng tiến trình quản trị công tác xã hội có ít nhất ba chiều kích quan trọng :

1 Nội dung trọng tâm là nhiệm vụ công việc phân công trong cơ sở Sự giao phó trách nhiệm rộng rãi trong cơ sở như phân công công việc và chức năng cho mỗi cấp

2 Cộng đồng nơi cơ sở hoạt động có ảnh hưởng đến mục đích và các chương trình của cơ sở vì nó vừa là nguồn hỗ trợ vừa là đối tượng của các dịch vụ

3 Bầu không khí tâm lý trong đó con người bày tỏ cảm nghĩ và sự tích cực một khi đuợc nhà quản trị khai thác thích hợp sẽ tạo nên sức mạnh để đạt được mục đích của cơ sở

10

Hình 1 Sơ đồ các bước tiến trình quản trị công tác xã hội cụ thể

Lập KH chiến lược

Vận hành KH

Biện pháp tiến hành

Tổ chức

Kiểm soát Ngân sách Chất lượng

Duy trì

sự giám sát

và đánh giá

Thay đổi cách quản lý

Quản lý ranh giới/ đường biên

Truyền thông và lãnh đạo

Sơ đồ này thể hiện các bước tiến trình quản trị công tác xã hội sẽ đi theo vòng tròn, từ bước lập kế hoạch đến bước thay đổi cách quản lý, các bước này

có mối liên quan chặt chẽ và ảnh hưởng lẫn nhau và đều dưới sự tác động của công tác truyền thông và lãnh đạo Vì vậy có thể nói truyền thông và lãnh đạo là nhiệm vụ chủ chốt trong tiến trình này Ngoài ra các bước tiến trình này cũng được thực hiện trong giới hạn sự quản lý của ranh giới hay nói cách khác là các đường biên, Đường biên của cơ sở, tổ chức được thiết lập thông qua quá trình đàm phán, sự phối kết hợp, đánh giá, có được sự tán thành từ người dùng dịch

vụ và những người quan tâm và thiết lập sự liên kết với những nhân tố liên quan trong môi trường…Tuân theo sơ đồ này, nhà quản trị công tác xã hội sẽ có những bước đi tương đối đầy đủ và chặt chẽ, mang lại hiệu quả khả quan cho tổ chức của mình