tai lieu ban tay nan bot

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ LỊCH SỬ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN BỘT 1.1. Khái quát về phương pháp “Bàn tay nặn bột” Phương pháp dạy học Bàn tay nặn bột (BTNB), tiếng Pháp là La main à la pâte viết tắt là LAMAP; tiếng Anh là Handson, là phương pháp dạy học khoa học dựa trên cơ sở của sự tìm tòi nghiên cứu, áp dụng cho việc dạy học các môn khoa học tự nhiên. Phương pháp này được khởi xướng bởi Giáo sư Georges Charpak (Giải Nobel Vật lý năm 1992). Theo phương pháp BTNB, dưới sự giúp đỡ của giáo viên, chính học sinh tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra để từ đó hình thành kiến thức cho mình. Đứng trước một sự vật hiện tượng, học sinh có thể đặt ra các câu hỏi, các giả thuyết từ những hiểu biết ban đầu, tiến hành thực nghiệm nghiên cứu để kiểm chứng và đưa ra những kết luận phù hợp thông qua thảo luận, so sánh, phân tích, tổng hợp kiến thức. Mục tiêu của phương pháp BTNB là tạo nên tính tò mò, ham muốn khám phá và say mê khoa học của học sinh. Ngoài việc chú trọng đến kiến thức khoa học, phương pháp BTNB còn chú ý nhiều đến việc rèn luyện kỹ năng diễn đạt thông qua ngôn ngữ nói và viết cho học sinh.

TỔNG QUAN VỀ BÀN TAY NẶN BỘT

I Bối cảnh ra đời:

1 Trước năm 1995, khắc phục yếu kém trong việc giảng dạy khoa học khoa học tự nhiên cho HS, tại Chicago, Mỹ, nhà Vật lý Leon Lederma (GT Nobel 1998) đã xây dựng chương trình thí điểm dạy học, nhằm giúp HS

có một trình độ hiểu biết (tìm chân lý) dựa trên việc tự mình phải bắt tay hành động tìm tòi nghiên cứu Chương trình thí điểm có tên gọi “Hands on”- “ Nhúng tay vào”

TỔNG QUAN VỀ BÀN TAY NẶN BỘT

1.- Năm 1995, Tiếp thu những tư tưởng của

“Hands on” và khắc phục những hạn chế về phương pháp giáo dục ở cấp tiểu học, GS người

cùng một số nhà Khoa học Pháp đã nghiên cứu xây dựng chương trình thí điểm dạy học khoa học có tên “ La main a la pate” có nghĩa là Đặt

“tay” (La main) vào “bột” (la pate), và được hiểu là hãy bắt tay vào hành động, bắt tay vào làm thí nghiệm, bắt tay vào tìm tòi nghiên cứu.

- Tháng 9/1996, cuộc thử nghiệm ở 5 tỉnh, 350 lớp.

TỔNG QUAN VỀ BÀN TAY NẶN BỘT

3.- BTNB đã được nhiều Quốc gia trên thế giới tiếp nhận: Brazil;Bỉ;Colombia; Trung Quốc; Thái Lan; Hy Lạp; Đức…

- Một số quốc gia khác khi dịch sang ngôn ngữ của mình cũng dịch theo từ nguyên bản của Pháp hoặc dịch thoáng ra theo nghĩa tiếng Pháp “ De La main à la tête” (Từ hành động đến suy nghĩ) hoặc theo một nghĩa tiếng anh “Learning by doing” (học bằng hành động).

TỔNG QUAN VỀ BÀN TAY NẶN BỘT

- Việt Nam tiếp nhận BTNB

+ Được sự giúp đỡ của Hội gặp gỡ Việt

Nam tại Pháp

+ BTNB đã được dạy thí điểm

+ Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển quan tâm chỉ đạo trực tiếp

+ Vụ GDTH và Vụ GDTrH phối hợp xây

dựng Đề án

BÀN TAY NẶN BỘT

Georges Charpak – Vi n si Vi n han lâm Phap- ê ê

giai Nobel V t li 1992 â

-Phương phap

dạy học tích cực

-Trên thi nghi m ê nghiên cứu

-Áp dụng môn

khoa học tự

nhiên

-Chú trọng hình

thanh kiến thức

-Bằng cac thi

nghi m, tm toi ê

-Chinh học sinh

tm ra câu tra lời

THÍ NGHIỆM – QUAN SÁT – NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU

– ĐIỀU TRA,…

HỌC SINH ĐƯỢC GÌ KHI THỰC HIỆN BÀN TAY NẶN BỘT?

TRƯỚC ĐÂY VÀ CÓ THỂ HÔM NAY …

Dạy khoa học

ban tay n n b t ă ô

Học khoa học

qua nhìn, xem Học khoa học thông qua

thi nghi m trực tếp ê

Do giao viên

thực hi n la chinh ê

học sinh tự lam

Những đối tượng tham gia

Ban tay

n n b t ă ô GIÁO VIÊN

Đề tai có ở đâu?

1.Tổ chức lớp học

- Bố trí vật dụng trong lớp học

- Không khí làm việc trong lớp học

2.Giúp học sinh bôc lô quan niêm ban đầu

3.Kỹ thuât tổ chức hoạt đông thảo luân cho học sinh

4.Kỹ thuât tổ chức hoạt đông nhóm trong phương pháp BTNB

Kĩ thuật dạy học theo pp

.BTNB

Kĩ thuật dạy học theo pp

.BTNB

5.Kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên

Câu hỏi nêu vấn đề

-Câu hỏi gợi

Một số lưu ý khi đặt câu hỏi cho học sinh

6 Rèn luyện ngôn ngữ cho học sinh thông qua dạy học theo phương pháp BTNB

 Rèn luyện ngôn ngữ nói

 Rèn luyện ngôn ngữ viết

7.Hướng dẫn học sinh sử dụng vở thí nghiêm

- Vở thí nghiệm của học sinh

PHIẾU HỌC TẬP DÀNH CHO CÁ NHÂN (nhóm)

theo phương pháp Bàn tay nặn bột

(kiến thức ở sach giao khoa) Kết qua cua thực nghi m Kết qua cua thực nghi m ê ê

Vở thí nghiệm ghi nhận tiến trình thực nghiệm bằng ngôn ngữ riêng

Tiến trình dạy học theo

phươngpháp BTNB

 Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn

đề

 Bước 2: Bộc lộ biểu tượng ban đầu

 Bước 3: Đề xuất câu hỏi và phương án thí nghiệm

 Bước 4: Tiến hành thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu

 Bước 5: Kết luận, hợp thức hóa kiến thức

Cơ sở khoa học của phương

Những nguyên tắc cơ bản của dạy học dựa trên cơ sở tìm tòi -

nghiên cứu

 Học sinh cần phải hiểu rõ câu hỏi đặt ra hay vấn đề

trọng tâm của bài học

 Tự làm thí nghiệm là cốt lõi của việc tiếp thu kiến

thức khoa học

 Tìm tòi nghiên cứu khoa học đòi hỏi học sinh nhiều

kĩ năng Một trong các kĩ năng cơ bản đó là thực

hiện một quan sát có chủ đích

 Học khoa học không chỉ là hành động với các đồ vật,

dụng cụ thí nghiệm mà học sinh còn cần phải biết lập luận, trao đổi với các học sinh khác, biết viết cho mình

và cho người khác hiểu.

 Dùng tài liệu khoa học để kết thúc quá trình tìm tòi -

nghiên cứu

 Khoa học là một công việc cần sự hợp tác.

Những nguyên tắc cơ bản của dạy học dựa trên cơ sở tìm tòi

- nghiên cứu

CÁC NGUYÊN TẮC CỦA BÀN TAY NẶN BỘT

TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG

1 Quan sát

Vật thật

Hiện tượng

Thực tại Gần gũi Cảm nhận được

2 Học

Lập luận Đưa ra lí le

Thảo luận

Xây dựng kiến thức cho mình

Các ý kiến Kết quả đề xuất

M t hoạt đ ng thi nghi m chi dựa trên ô ô ê sach vở … va kết lu n : ĐỦ hay KHÔNG ĐỦ ? â

CÁC NGUYÊN TẮC CỦA BÀN TAY NẶN BỘT

chu cho hs

4 Thời gian cho

một đề tài

Tối thiểu 2 giờ/tuần

Có thể kéo dai trong nhiều tuần Tinh liên tục cua hoạt đ ng ô Phương phap sư phạm đam bao trong suốt qua trình học t p â

CÁC NGUYÊN TẮC CỦA BÀN TAY NẶN BỘT

Tốt Kha

Trung bình

Ghi

Đối chiếu

Kiểm tra qua trình

Cải tiến Lặp lại Nguyên nhân Đối chiếu dự đoán

Một số phương pháp tiến hành thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu

Ví dụ TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Bước 1: Tình huống xuất phát và câu

hỏi nêu vấn đề

Ví dụ : Bài cấu tạo bên trong Hạt đậu

–Giáo viên đưa ra một vài hạt đậu ngự (loại đậu hạt lớn nhằm mục đích cho học sinh dễ quan sát) Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề “ Theo các em trong hạt đậu

có gì”.

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Bước 2: Bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh

Ví dụ về làm bộc lộ biểu tượng ban đầu:

Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh: “ Bên trong hạt đậu có những gì, em hãy suy nghĩ gì và vẽ vào vở thí nghiệm hình vẽ mô tả bên trong hạt đậu”

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

thiết kế phương án thực nghiệm

Hình vẽ học của học sinh 1, 5,7,9 đều cho rằng trong hạt đậu có nhiều hạt

đậu nhỏ khác.

sinh 2,6,8 đều cho rằng trong hạt đậu

có một cây đậu con với đầy đủ các bộ phận.

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

 Nhóm biểu tượng 3: Hình vẽ của học sinh 3 cho rằng trong hạt đậu có 1 cây đậu con với đầy đủ bộ phận đang nở hoa, ngoài ra còn có nhiều hạt đậu nhỏ

khác.

 Nhóm biểu tượng 4: Hình vẽ của học sinh 4 cho rằng hạt đậu có nhiều hạt đậu nhỏ đang mọc rễ.

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

trong (Lưu ý nếu học sinh dùng những từ

ngữ như vậy thì giáo viên nên chỉnh lại là

TÁCH hạt đậu ra để quan sát chứ không phải BỔ/MỞ/CẮT ĐÔI vì nếu làm như vậy sẽ làm hỏng các bộ phận bên trong và sẽ khó quan sát).

bên trong hạt đậu…

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Bước 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu

-Giáo viên khéo léo nhận xét các ý kiến trên đều có lý nhưng cả lớp sẽ thực hiện phương án tách hạt đậu ra

để quan sát tìm hiểu cấu tạo bên trong hạt đậu

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

-Yêu cầu học sinh vẽ lại hình vẽ quan sát và chú thích các bộ phận bên trong của hạt đậu Nếu học sinh chưa chú thích đúng cho hình vẽ quan sát giáo viên khoan vội chỉnh sửa thuật ngữ.

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Sau khi cả lớp thực hiện quan sát vẽ hình, chú thích xong thì giáo viên cho học sinh quan sát thêm một tranh vẽ phóng to cấu tạo bên trong hạt đậu có chú thích ( phóng lên màn hình bằng máy chiếu hoặc treo tranh) hoặc cho học sinh quan sát hình vẽ trong sách giáo khoa nếu có ( phương pháp nghiên cứu tài liệu) Lúc này học sinh sẽ tự điều chỉnh các thuật ngữ khoa học cần chú thích trong hình vẽ

mà các em làm chưa đúng.

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Bước 5: Kết luận và hợp thức hóa kiến thức

Giáo viên giới thiệu cấu tạo bên trong của hạt đậu với hình vẽ khoa học có sẵn hoặc hình tự vẽ ( nếu trường hợp không có tranh vẽ in sẵn) Giáo viên lưu ý học sinh một số chú thích về thuật ngữ khoa học mà các em đã nhầm lẫn hoặc chưa gọi tên đúng theo thuật ngữ khoa học trong quá trình quan sát vẽ tranh

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Để khắc sâu kiến thức cho học sinh, giáo viên quay lại các biểu tượng ban đầu trước khi học kiến thức của học sinh còn lưu câu hỏi trên bảng cùng các câu hỏi nghi vấn ở bước 3 đã đề xuất

TIẾN TRÌNH BÀN TAY NẶN BỘT

Thông qua đó giáo viên khéo léo nhấn mạnh cho học sinh hoạt động thí nghiệm mà học sinh đề xuất (tách hạt đâu ra để quan sát) chính học sinh có thể tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi nghi vấn đồng thời chỉ cho các em thấy sau quá trình học về cấu tạo bên trong của hạt đậu so với các hình vẽ biểu tượng ban đầu

THỰC HÀNH CÁC THÍ NGHIỆM KHOA HỌC

1 Giới thi u n i dung (Nêu vấn đề Giới thi u n i dung (Nêu vấn đề ê ê ô ô

khoa học)

- Có thể danh cho học sinh đ t câu hoi - Có thể danh cho học sinh đ t câu hoi ă ă

2 Tổ chức cho cac nhóm bao cao

3 Khẳng định kết qua đúng

1 Ca nhóm thao lu n, ghi dự đoan vao Ca nhóm thao lu n, ghi dự đoan vao â â

- Hai học sinh (ho c 3 hs tuy vấn đề) - Hai học sinh (ho c 3 hs tuy vấn đề) ă ă

- M t hs nêu sự vi c xay ra - M t hs nêu sự vi c xay ra ô ô ê ê

- M t hs ghi kết qua vao phiếu - M t hs ghi kết qua vao phiếu ô ô

3 Tìm hiểu nguyên nhân đưa đến kết qua chưa chuẩn (nếu có)

Thí nghiệm 1 : Giấy khô hay ướt ?

Đề tài :

-Vò một tờ giấy khô, nhét chặt vào đáy một cái ly thủy tinh

- Úp ngược miệng ly và nhấn ly chìm hoàn toàn vào một xô

nước

- Từ từ lấy ly ra khỏi xô nước

- Lấy tờ giấy ra ngoài quan sát xem tờ giấy khô hay ướt.

- Giải thích tại sao ?

Kết lu n â đúng : Tờ giấy khô vì không khi chiếm phần thể tích ở đay ly.

?

THỰC HÀNH CÁC THÍ NGHIỆM KHOA HỌC

Thí nghiệm 2 : Nắp chai ở đâu ?

Đề tài :

- Đặt một nắp chai nhựa nổi trên mặt nước

- Dùng ly thủy tinh trong suốt úp lên nắp chai

- Nhấn chìm ly xuống đáy chậu

- Quan sát vị trí của nắp chai và giải thích hiện

tượng.

Khẳng định kết qua đúng: Nắp chai vẫn nằm ở mi ng ly ê Vì không khi chiếm toan b ly ô thuy tnh.?

THỰC HÀNH CÁC THÍ NGHIỆM KHOA HỌC

Thí nghiệm 5:

- Đổ thật đầy nước vào một ly.

- Dùng miếng giấy nhỏ đậy miệng ly

- Dùng lòng bàn tay giữ miếng giấy (đồng thời)

- Dốc ngược ly xuống, nhẹ nhàng buông tay ra

- Quan sát, mô tả và giải thích hiện tượng

Cây con mọc từ hạt

- Hs làm thí nghiệm theo nhóm, ở nhà: + Lấy một cốc thủy tinh trong suốt, đặt sát vào thành cốc một lớp giấy thấm nước (có thể là giấy vệ sinh) dày khoảng 0,5 cm,

không cần cuốn chặt Giữa cốc có một ít

bông thấm nước (có thể thay bằng dăm

bào) Đặt một số hạt đậu ở đáy cốc (nằm

giữa thành cốc và giấy thấm nước)

+ Tưới nước vào giữa cốc để duy trì độ ẩm Không cần đổ đầy nước vào cốc.

+ Theo dõi hạt đậu trong vài ngày.

- Câu hỏi

+ Trong môi trường ẩm, không có đất như trên, hạt đậu có thể phát triển thành cây đậu được

không ?

+ Các hạt đậu có thể phát triển thành cây đậu không ? Dự đoán của em lúc đầu là đúng hay sai ? + Điều kiện cần thiết để hạt có thể nảy mầm là

gì ?

- Liên hệ thực tế

từ hạt “ Cây con mọc lên từ hạt không cần đất để tạo ra thực phẩm nào thường sử dụng trong đời sống ? Mô tả cách làm ra loại thực phẩm đó