ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌCPHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KINH TẾ

Kiến thức - Học viên nắm được mục tiêu, bản chất của nghiên cứu khoa học, áp dụng phương pháp nghiên cứu ứng dụng trong kinh tế và kinh doanh - Hiểu rõ quy trình thiết kế một nghiên cứu

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KINH TẾ

(Ban hành theo Quyết định số /QĐ-ĐHKT ngày tháng năm 20….)

1 Thông tin chung về giảng viên

1.1 Giảng viên 1:

- Họ và tên: Trần Thị Lan Hương

- Chức danh, học hàm, học vị: Nghiên cứu viên, Giảng viên, Tiến sĩ

- Phòng làm việc: Viện Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam; 37 Kim Mã Thượng, Ba Đình, Hà Nội

- Điện thoại: 091 24 23 286

- Hướng nghiên cứu chính: Kinh tế học vĩ mô, Kinh tế Việt Nam, Kinh tế quốc tế

1.2 Giảng viên 2:

- Họ và tên: Đỗ Kim Oanh

- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sĩ

- Phòng làm việc: Khoa Kinh tế Phát triển, Đại học Kinh tế

- Điện thoại: 097 209 56 47

- Hướng nghiên cứu chính: Kinh tế lượng, Kinh tế học vi mô

1.3 Giảng viên 3:

- Họ và tên: Nguyễn Quốc Việt

- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Tiến sĩ

- Phòng làm việc: P306, E4

- Điện thoại: 04 37547506 - 306

- Hướng nghiên cứu chính: Chất lượng thể chế và tăng trưởng kinh tế, quản trị địa phương, phân cấp quản lý, doanh nghiệp xã hội, phân tích kinh tế về luật, chính sách công

1.4 Giảng viên 4:

- Họ và tên: Phan Chí Anh

- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Tiến sĩ

- Phòng làm việc: P301, E4

- Điện thoại: 04 37547506-301

- Hướng nghiên cứu chính: Quản trị chất lượng, quản lý sản xuất, duy trì năng suất tổng thể, mô hình quản lý

1.5 Giảng viên 5:

- Họ và tên: Nguyễn Anh Thu

- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Tiến sĩ

- Phòng làm việc: P407, E4

- Điện thoại: 04 37547506-408

- Hướng nghiên cứu chính: Hội nhập vùng, toàn cầu hóa, thương mại quốc tế, quản trị dựa vào tri thức

2 Thông tin chung về môn học

- Tên môn học: Phương pháp nghiên cứu kinh tế

- Mã môn học: INE1015

- Số tín chỉ: 3

- Các môn học tiên quyết: Kinh tế vĩ mô

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

- Nghe giảng lý thuyết: 27 tiết (60%)

- Thảo luận và làm bài tập trên lớp: 18 tiết (40%)

- Địa điểm học: Giảng đường

3 Mục tiêu của môn học:

3.1 Kiến thức

- Học viên nắm được mục tiêu, bản chất của nghiên cứu khoa học, áp dụng phương pháp nghiên cứu ứng dụng trong kinh tế và kinh doanh

- Hiểu rõ quy trình thiết kế một nghiên cứu và xây dựng báo cáo nghiên cứu

- Hiểu rõ việc lập kế hoạch nghiên cứu, xác định vấn đề và mục tiêu nghiên cứu

- Hiểu rõ cấu trúc cơ bản của một nghiên cứu

- Nắm được các phương pháp thường được sử dụng trong nghiên cứu kinh tế

- Nắm được cách thức thu thập và xử lý số liệu

- Biết cách viết báo cáo một kết quả nghiên cứu khoa học

- Biết cách xây dựng và trình bày một luận văn

3.2 Kỹ năng và thái độ cá nhân, nghề nghiệp

- Phát triển các kỹ năng nghiên cứu các vấn đề kinh tế, xã hội và kinh doanh

- Phát triển kỹ năng tổng hợp, phân tích và ra quyết định

- Nâng cao ý thức độc lập trong nghiên cứu, có thêm sự tự tin trong công việc tìm hiểu và giải quyết các vấn đề

- Có kỹ năng thiết lập đề cương nghiên cứu khoa học ứng dụng trong kinh tế

- Áp dụng các kiến thức thống kê để hình thành các phương pháp tính toán

- Thiết lập câu hỏi điều tra

- Kỹ năng thu thập dữ liệu

- Kỹ năng viết báo cáo nghiên cứu

- Kỹ năng thuyết trình trước đám đông

3.3 Kỹ năng và thái độ xã hội

- Nghiêm túc, chuyên cần, kỹ lưỡng trong công việc

- Có tinh thần khách quan, trung thực trong khoa học

3.4 Năng lực áp dụng kiến thức vào thực tiễn

- Nắm vững và biết cách triển khai các hoạt động nghiên cứu trong nhà trường như viết tiểu luận, làm đề tài nghiên cứu khoa học, viết luận văn

- Có sự chuẩn bị cần thiết để đi sâu vào con đường nghiên cứu sau này, như theo học chương trình Thạc sỹ, Tiến sỹ

4 Tóm tắt nội dung môn học:

Môn học sẽ cung cấp cho sinh viên những kiến thức nền tảng về phương pháp nghiên cứu trong kinh tế học Thông qua môn học, sinh viên sẽ nắm được các nguyên lý cơ bản trong phương pháp nghiên cứu kinh tế, biết được mục đích nghiên cứu là gì cũng như cách thức tiến hành nghiên cứu Sinh viên sẽ nắm được các bước trong một quy trình nghiên cứu, từ việc xác định vấn đề nghiên cứu, đặt câu hỏi nghiên cứu, lập kế hoạch nghiên cứu, cho đến việc tiến hành thu thập và xử lý số liệu, lập đề cương nghiên cứu, viết báo cáo nghiên cứu

và trình bày kết quả nghiên cứu Mỗi kỹ năng sẽ cho ra đời các sản phẩm khoa học cụ thể Thực hiện một nghiên cứu khoa học thực tế là cách tốt nhất để học môn học này Qua đó, sinh viên sẽ có bước chuẩn bị tốt cho việc thực hiện các nghiên cứu khoa học sau này như làm đề tài khoa học, viết luận văn tốt nghiệp cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ

5 Nội dung chi tiết của môn học:

Chương 1: Tổng quan về môn học Phương pháp nghiên cứu kinh tế

1.1 Khoa học và nghiên cứu khoa học

1.1.1 Khái niệm và phân loại khoa học

1.1.2 Khái niệm và phân loại nghiên cứu khoa học

1.2 Phương pháp nghiên cứu khoa học

1.2.2 Các mô hình nghiên cứu cơ bản

1.2.3 Một số phương pháp nghiên cứu cơ bản

1.3 Phương pháp nghiên cứu khoa học kinh tế

1.3.1 Khái niệm khoa học kinh tế

1.3.2 Đối tượng nghiên cứu của khoa học kinh tế

1.3.3 Phân loại phương pháp nghiên cứu khoa học kinh tế

1.3.4 Sản phẩm nghiên cứu khoa học kinh tế

1.4 Quy trình nghiên cứu khoa học

1.4.1 Lựa chọn đề tài nghiên cứu

1.4.2 Xây dựng đề cương và lập kế hoạch nghiên cứu

1.4.3 Thu thập và xử lý thông tin

1.4.4 Viết báo cáo nghiên cứu

1.4.5 Đánh giá, nghiệm thu đề tài

1.4.6 Công bố, bảo vệ, áp dụng vào thực tiễn

1.5 Nhà nghiên cứu khoa học và sinh viên với việc nghiên cứu khoa học

1.5.1 Nhà nghiên cứu khoa học

1.5.2 Tác dụng của nghiên cứu khoa học đối với sinh viên

Chương 2: Lựa chọn đề tài nghiên cứu khoa học

2.1 Lựa chọn và đặt tên đề tài nghiên cứu

2.1.1 Lựa chọn vấn đề nghiên cứu

2.1.2 Từ vấn đề nghiên cứu đến đề tài nghiên cứu

2.1.3 Các tiêu chí lựa chọn đề tài

2.1.4 Sai lầm thường gặp khi chọn đề tài nghiên cứu

2.1.5 Sai lầm thường gặp khi đặt tên đề tài nghiên cứu

2.2 Cách viết Tổng quan tài liệu nghiên cứu

2.2.1 Tầm quan trọng của Tổng quan tài liệu nghiên cứu

2.2.2 Các bước viết Tổng quan tài liệu nghiên cứu

- Xác định chủ đề quan tâm

- Xác định mục tiêu tổng quan tài liệu

- Xác định tiêu chuẩn lựa chọn tài liệu và tiêu chuẩn loại trừ

- Thu thập tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau

- Lựa chọn tài liệu phù hợp với tiêu chuẩn đề ra

- Viết tổng quan tài liệu theo tiêu chuẩn đề ra

- Phát hiện vấn đề, đặt câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu từ tổng quan tài liệu

2.3 Xây dựng luận điểm khoa học và đặt giả thuyết nghiên cứu

2.3.1 Khái niệm luận điểm khoa học

2.3.2 Vấn đề khoa học và mối liên hệ giữa vấn đề khoa học với giả thuyết nghiên cứu 2.3.3 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

2.3.4 Tiêu chí xem xét một giả thuyết nghiên cứu

2.4 Phương pháp chứng minh luận điểm khoa học

2.4.1 Luận cứ khoa học

2.4.2 Phương pháp hình thành và sử dụng luận cứ khoa học

Chương 3: Xây dựng đề cương nghiên cứu và lập kế hoạch nghiên cứu

3.1 Các bước xây dựng đề cương nghiên cứu

3.1.1 Tên đề tài

3.1.2 Dẫn nhập

- Trang bìa

- Mục lục

- Danh mục các chữ viết tắt

- Danh mục bảng (nếu có)

- Danh mục hình (nếu có)

3.1.3 Mở đầu

- Lý do lựa chọn đề tài

- Tổng quan tài liệu nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

- Mục tiêu nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu

- Nhiệm vụ phải giải quyết: Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu

- Những đóng góp mới của đề tài

- Sơ lược kết cấu đề tài

3.1.4 Nội dung

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

- Chương 2: Thực trạng, nguyên nhân

- Chương 3: Xu hướng, khuyến nghị

3.1.5 Kết luận

3.1.6 Phụ lục (nếu có)

3.1.7 Tài liệu tham khảo

3.2 Lập kế hoạch nghiên cứu

3.2.1 Lựa chọn mô hình nghiên cứu

3.2.2 Lựa chọn phương pháp nghiên cứu

3.2.3 Xác định đối tượng và đặc tính nghiên cứu

3.2.4 Lập kế hoạch nghiên cứu

Chương 4: Thu thập thông tin qua phương pháp nghiên cứu tài liệu

4.1 Giới thiệu chung về tài liệu nghiên cứu

4.1.1 Tầm quan trọng của tài liệu nghiên cứu

4.1.2 Mục đích nghiên cứu tài liệu

4.1.3 Các bước nghiên cứu tài liệu

4.1.4 Phân loại tài liệu theo giá trị tài liệu

4.1.5 Ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu tài liệu

4.2 Cách thức thu thập thông tin qua nghiên cứu tài liệu

4.2.1 Nguồn tài liệu từ thư viện

4.2.2 Nguồn tài liệu tại các doanh nghiệp

4.2.3 Nguồn tài liệu từ chính phủ

4.2.4 Nguồn tài liệu từ các tổ chức và hiệp hội

4.2.5 Nguồn tài liệu từ các phương tiện truyền thông

4.2.6 Nguồn tài liệu nước ngoài

4.3 Sắp xếp, tổ chức tài liệu thu thập được

4.3.1 Phân loại tài liệu theo chủ đề

4.3.2 Cách đọc và lấy ý từ tài liệu

4.3.3 Cách ghi chú tài liệu

Chương 5: Thu thập thông tin qua điều tra hiện trường: chọn mẫu, thiết kế bảng hỏi

và tiến hành điều tra

5.1 Giới thiệu chung về thu thập thông tin thông qua phương pháp phi thực nghiệm, ưu điểm và hạn chế của từng phương pháp

5.1.1 Phương pháp quan sát

5.1.2 Phương pháp phỏng vấn

5.1.3 Phương pháp điều tra bằng bảng câu hỏi

5.1.4 Phương pháp hội nghị

5.2 Khái quát về điều tra khảo sát thực tế

5.2.1 Tầm quan trọng của điều tra khảo sát thực tế

5.2.2 Mục đích của điều tra khảo sát thực tế

5.2.3 Ưu điểm và hạn chế của điều tra khảo sát thực tế

5.3 Các phương pháp chọn mẫu và xác định cỡ mẫu

5.3.1 Lý do chọn mẫu

5.3.2 Quy trình chọn mẫu

5.3.3 Các phương pháp chọn mẫu

5.3.4 Các sai lệch liên quan đến chọn mẫu

5.3.5 Cách xác định cỡ mẫu

5.4 Điều tra bằng bảng hỏi

5.4.1 Các yêu cầu cho việc thiết kế bảng hỏi

5.4.2 Quy trình thiết kế bảng hỏi

5.4.3 Các kỹ năng cần thiết khi điều tra bằng bảng hỏi

5.5 Thực hiện điều tra và phỏng vấn trực tiếp

5.5.1 Đặc điểm của việc thực hiện điêu tra

5.5.2 Huấn luyện cán bộ điều tra

5.5.3 Các nguyên tắc khi điều tra

5.5.4 Quy trình phỏng vấn

5.5.5 Các kỹ năng cần thiết khi tiến hành phỏng vấn

Chương 6: Cách thức xử lý thông tin, số liệu

6.1 Các dạng thông tin, số liệu

6.1.1 Thông tin định tính

6.1.2 Thông tin định lượng

6.2 Các phương pháp xử thông tin định tính

6.2.1 Tổng hợp dữ liệu

6.2.2 Mã hóa dữ liệu

6.2.3 Nhập và hiệu chỉnh dữ liệu

6.2.4 Phương pháp xử lý dữ liệu

6.3 Các phương pháp xử lý thông tin định lượng

6.3.1 Con số rời rạc

6.3.2 Sai số

6.3.3 Xử lý con số rời rạc và sai số

6.3.4 Diễn giải, trình bày số liệu định lượng theo nhiều hình thức

6.3.5 Những điều cần tránh trình bày số liệu định lượng

Chương 7: Nhập và xử lý số liệu trên một số phần mềm cơ bản

7.1 Nhập và xử lý số liệu trên phần mềm Stata

7.1.1 Những vấn đề cơ bản về phần mềm Stata

7.1.2 Phân tích dữ liệu bằng Stata

7.2 So sánh tính năng của phần mềm STATA với một số loại phần mềm khác

7.2.1 Giới thiệu phần mềm EVIEW/ SPSS

7.2.2 Ưu điểm và nhược điểm của các phần mềm xử lý số liệu

7.2.3 Cách khắc phục

Chương 8: Viết và trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học

8.1 Chi tiết cách viết phần Dẫn nhập

8.1.1 Trang bìa

8.1.2 Mục lục

8.1.3 Danh mục các chữ viết tắt, danh mục bảng, danh mục hình

8.2 Chi tiết cách viết phần Mở đầu và Kết luận

8.2.1 Chi tiết cách viết phần Mở đầu

8.2.2 Chi tiết cách viết phần Kết luận

8.3 Chi tiết cách viết phần Nội dung

8.3.1 Cách viết các chương

8.3.2 Cách trích dẫn tài liệu nghiên cứu

8.3.3 Cách trình bày bảng, biểu, hộp

8.4 Chi tiết cách viết phần Phụ lục và Tài liệu tham khảo

8.4.1 Cách viết phần Phụ lục

8.4.2 Cách viết phần Tài liệu tham khảo

8.5 Quy cách trình bày báo cáo khoa học và bảo vệ báo cáo khoa học

8.5.1 Quy cách trình bày báo cáo khoa học (kiểu chữ, font chữ, lề, độ dài báo cáo )

8.5.2 Quy cách công bố báo cáo khoa học (cách viết tóm tắt, kiến nghị, cách trình bày trên slide, cách thức bảo vệ kết quả nghiên cứu khoa học)

6 Học liệu

6.1 Học liệu bắt buộc

1 Đồng Thị Thanh Phương và Nguyễn Thị Ngọc An (2010), Phương pháp nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản lao động xã hội, Hà Nội.

2 Vũ Cao Đàm (2006), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, in lần thứ 10, Nhà xuất bản

khoa học kỹ thuật, Hà Nội

3 Nguyễn Thị Cành (2004), Phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu khoa học kinh

tế, Nhà xuất bản đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh.

6.2 Học liệu tham khảo

4 Don Ethiridge (2004), Research Methodology in applied economics: organizing, planning and conducting economic research, Blackwell publishing.

5 Trung Nguyên (2008), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB Giao thông vận tải,

Hà Nội

6 Nguyễn Văn Lê (2006), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB văn hóa thông tin,

Hà Nội

7 Phương Kỳ Sơn (2001), Phương pháp nghiên cứu khoa học, NXB chính trị quốc gia, Hà

Nội

8 Nguyễn Minh Hiếu (2009), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Dự án giáo dục Việt

Nam – Hà Lan, Trường đại học nông lâm Huế

7 Hình thức tổ chức dạy học:

7.1 Lịch trình chung

Tuần Nội dung

Hình thức tổ chức dạy

học (giờ tín chỉ) Tổng Hình thức kiểm tra, đánh giá

Lý thuyết Thảo

luận/bài tập

cương)

cáo theo đề cương đã nộp lần 1)

7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể:

• Tuần 1:

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

(3 giờ tín chỉ)

Giảng đường Chương 1: Tổng quan về môn học Phương

pháp nghiên cứu kinh tế

Giới thiệu cho SV các vấn đề tổng quan về nghiên cứu khoa học, nghiên cứu khoa học kinh

tế, tầm quan trọng của môn học đối với việc trang

bị kiến thức, thực tập tốt nghiệp, nhận định và giải quyết các vấn đề nghiên cứu, các bước cơ bản của một quy trình nghiên cứu

Làm bài tập trên lớp về quy trình nghiên cứu khoa học, giải quyết những khúc mắc trong việc làm khoa học của sinh viên, những đề tài nghiên cứu sinh viên đang quan tâm

Đọc trước tài liệu:

Học liệu 1: Chương 1 Học liệu 2: Phần 1

SV đăng ký danh sách nhóm thảo luận với lớp trưởng để chuyển danh sách nhóm cho giảng viên

đường

Giải đáp cho sinh viên trên lớp sau giờ học qua email

• Tuần 2:

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

chuẩn bị

Ghi chú

Lý thuyết

(3 giờ tín chỉ)

Giảng đường

Chương 2: Lựa chọn đề tài nghiên cứu khoa học

Giảng viên hướng dẫn sinh viên cách phát hiện vấn đề nghiên cứu, cách thức đặt tên đề tài nghiên cứu, cách thức viết Tổng quan tài liệu nghiên cứu, cách đặt câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu

- Làm bài tập về phương thức xây dựng và chứng minh giả thuyết khoa học, trình bày luận cứ khoa học

- Giáo viên hướng dẫn những SV yêu khoa học cách viết 1 bài báo ngắn theo chủ đề cụ thể, giáo viên trực tiếp sửa tin và bài báo đó để hướng dẫn SV cách thức trình bày luận đề, luận điểm, luận cứ khoa học

Đọc trước học liệu 1, từ trang 23 đến trang 49

Học liệu 2: Phần 3 và phần 4

Học liệu 3: Mục 1.2

Sinh viên đăng

ký tên đề tài nghiên cứu theo nhóm Giảng viên sẽ đặt yêu cầu thiết kế đề cương nghiên cứu và viết báo cáo nghiên cứu

Tư vấn Ngoài giảng

đường

Giải đáp cho sinh viên trên lớp sau giờ học qua email

• Tuần 3:

Hình thức tổ

chức dạy học

Thời gian, địa điểm

bị

Ghi chú

Thảo luận/bài

tập (3 giờ tín

chỉ)

Giảng đường Thảo luận nhóm về các nội dung trong chương 1

và 2

Hai nhóm thảo luận và phản biện về nội dung chương 1 và 2

- Giáo viên chỉnh sửa, bổ sung các vấn đề còn thiếu sót của đề cương

Sinh viên chuẩn bị đề cương nghiên cứu theo yêu cầu: đặt tên đề tài nghiên cứu, viết Tổng quan tài liệu nghiên cứu, xác định câu hỏi và giả thuyết nghiên