BAI KHOA LUN TT NGHIP

Đối với công cuộc đổi mới để phát triển, để chấnhưng đất nước, phát triển dân tộc Lào trong thế kỷ XXI, để mở cửa và hộinhập quốc tế, tiếp xúc và đối thoại với các nền văn hóa, nền chính

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 12

Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ 12

1.1 Khái niệm văn hóa chính trị 12

1.2 Cấu trúc, đặc điểm và chức năng của văn hóa chính trị 30

1.3 Văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo 46

Chương 2 VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA CÁN BỘ LÃNH ĐẠO TỈNH XIÊNG KHOẢNG HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 51

2.1 Cơ sở hình thành văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng hiện nay 51

2.2 Thực trạng văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng hiện nay 61

2.3 Những vấn đề đặt ra trong văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng 80

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA CÁN BỘ LÃNH ĐẠO TỈNH XIÊNG KHOẢNG 87

3.1 Phương hướng nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng 87

3.2 Những giải pháp chủ yếu nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng 94

KẾT LUẬN 107

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

Trong khi thực hiện bài khóa luận của mình, bản thân em đã đọc vàphân tích tài liệu về văn hóa chính trị cũng như có kế thừa những tài liệu

có liên quan đến nội dung bài khóa luận Tuy nhiên với một cách tiếp cậnkhác về văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo, em đã thực hiện nội dung

bài khóa luận “Văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn hiện nay” dưới sự

nghiên cứu một cách nghiêm túc và khoa học

Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân mình và emxin chịu mọi trách nhiệm về nội dung của bài khóa luận do mình đã thực hiện

Sinh viên

Tousorvang Yongneng

Trong quá trình lựa chọn đề tài, lên đề cương và bắt tay vào thực hiệnbài khóa luận của mình tuy vẫn còn hạn chế về ngôn ngữ, về chuyên mônnhưng nhờ nhận được sự giúp đỡ rất tận tình của các thầy cô trong khoaChính trị học - Học viện Báo chí và tuyên truyền em đã hoàn thành bài khóaluận của mình Bản thân em đã rất cố gắng để hoàn thành bài khóa luận mộtcách tốt nhất nhưng do nhiều yếu tố khách quan, ho hạn chế khi là một sinhviên nước ngoài nên bài khóa luận của em vẫn còn nhiều thiếu sót

Qua đây em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoaChính trị học - những người đã nhiệt tình truyền thụ kiến thức cho em Đặcbiệt em xin cảm ơn thầy giáo Th.S Lưu Văn Thắng - người đã rất quantâm giúp đỡ, hướng dẫn, đóng góp và chỉ bảo em, tạo mọi điều kiện để emhoàn thành tốt khoá luận này Đồng thời em cũng xin cảm ơn tới Ban Tổchức tỉnh Xiêng Khoảng đã cung cấp tài liệu cho em để em làm căn cứthực tiễn cho việc phân tích các nội dung của bài khóa luận

Em cũng xin cảm ơn các bạn trong lớp Chính trị học K33 và cácbạn sinh viên Lào trong trường đã luôn nhiệt tình động viên, giúp đỡ emtrong thời gian em làm khóa luận Và trên hết em xin cảm ơn gia đình,cảm ơn Bà nội, Bố mẹ và các anh chị luôn động viên, quan tâm và tạo mọiđiều kiện cho em có thời gian học tập bổ ích tại Việt Nam

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 9 tháng 5 năm 2017

Sinh viên

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

STT Chữ cái viết tắt Nghĩa của từ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn hóa chính trị (VHCT) là chất lượng tổng hòa của tri thức, tìnhcảm, niềm tin chính trị, tạo thành ý thức chính trị công dân, thúc đẩy họ tớinhững hành động chính trị tích cực phù hợp với lý tưởng chính trị của xã hội,

là thói quen và nhu cầu tham gia một cách tự giác chủ động vào các quan hệchính trị xã hội, trở thành giá trị xã hội của công dân, góp phần hướng dẫn họtrong cuộc đấu tranh vì lợi ích chung của xã hội vì tiến bộ và phát triển Dovậy các quốc gia trên thế giới đã và đang chú trọng nâng cao văn hóa chính trịcho người dân nói chung cũng như các cán bộ trong các cơ quan nhà nước đặcbiệt là các cán bộ lãnh đạo

Nước CHDCND Lào là quốc gia có lịch sử lâu đời, có một nền văn hóadân tộc đặc sắc, gắn liền với quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước oanhliệt hàng ngàn đời của nhân dân các bộ tộc Lào Chính những giá trị văn hóanói chung, những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Lào nói riêng, đã đượchình thành và phát triển trong lịch sử dân tộc anh hùng đó, đã góp phần vào

sự nghiệp đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc xây dựng và phát triển đấtnước, là vũ khi để nhân dân Lào thực hiện các cuộc đấu tranh chống những

âm mưu xâm lược, đồng hóa của các thế lực

Sự nghiệp đổi mới của Đảng nhân dân cách mạng Lào được bắt đầu từĐại Hội đại biểu lần thứ IV (1986) của Đảng Đại hội đã dưa ra một cuộc cáchmạng sâu sắc, toàn diện và triệt để nhất, không chỉ trong lĩnh vực chính trị,kinh tế mà cả trong lĩnh vực tư tưởng và văn hóa nhằm đòi hỏi cả đời sống vậtchất - tinh thần trong xã hội Đối với công cuộc đổi mới để phát triển, để chấnhưng đất nước, phát triển dân tộc Lào trong thế kỷ XXI, để mở cửa và hộinhập quốc tế, tiếp xúc và đối thoại với các nền văn hóa, nền chính trị của cácdân tộc trên thế giới đòi hỏi các cán bộ lãnh đạo của nước Lào cần được trang

bị và hình thành các giá trị trong văn hóa chính trị trong các hành động, trongviệc xử lý công việc cũng như trong quan hệ với người dân

Thực tế ở tỉnh Xiêng Khoảng sau 31 năm đổi mới ở Lào, việc triểnkhai thực hiện Nghị quyết Đại hội IV, V, VI, VII và các nghị quyết khác đãgóp phần nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ nói chung cũng như cán bộlãnh đạonói riêng thể hiện ở việc tri thức chính trị của cán bộ lãnh đạo,truyền thống văn hóa, chuẩn mực đạo đức và hành vi và năng lực ứng xửvới cấp dưới và với nhân dân của cán bộ lãnh đạo đã đạt được những hiệuquả rất tích cực

Tuy nhiên trong văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo ở thực tiễn cónhiều vấn đề bức xúc, một số bộ phận cán bộ ý thức tự học, phấn đấu giảmsút, ý thức tổ chức kỷ luật yếu, có tư tưởng phe phái, họ hàng, bạn bề cục bộtrong công việc Những tri thức và kỹ năng lãnh đạo, quản lý của một số cán

bộ ở cấp tỉnh đến huyện còn yếu, có tình trạng thiếu gương mẫu trong lỗisống, phẩm chất đạo đức của một số bộ phận cán bộ, giảm sút tinh thần tráchnhiệm đối với nhiệm vụ của Đảng và nhà nước giao cho

Điều này đã đặt ra vấn đề cần phải được tỉnh Xiêng Khoảng giải quyếtnhằm nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo trong tỉnh đểđáp ứng được với những đòi hỏi và yêu cầu từ thực tiễn khách quan cũng nhưgiúp cho công tác lãnh đạo của các cán bộ lãnh đạo của tỉnh đạt được hiệu quảcao hơn nhằm góp phần giúp cho tỉnh Xiêng Khoảng đạt được những mụctiêu phát triển

Xuất phát từ những vấn đề lý luận cũng như thực tiễn đặt ra do vậy em

dã lựa chọn đề tài: “Văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn hiện nay” để làm đề

tài khóa luận chuyên ngành Chính trị học phát triển với mong muốn hiểu rõhơn về các vấn đề trong văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo cũng như nhằmgóp phần nhận thức lại thực trạng VHCT ở tỉnh Xiêng Khoảng và đề xuất cácgiải pháp nâng cao văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo của tỉnh XiêngKhoảng trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Văn hóa chính trị là một nội dung khá mới trong khoa học xã hội vànhân văn nói chung cũng như trong chính trị học nói riêng Từ khi ra đời, nó

đã thu hút được mối quan tâm của các học giả, các nhà hoạt động chính trị

-xã hội ở nhiều nước trên thế giới cũng như tại Việt Nam Chúng ta có thể kểđến các công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề này đó là:

Thứ nhất, Những công trình nghiên cứu có liên quan về văn hóa chính trị tại Việt Nam

“Phương pháp luận về vai trò của văn hóa trong phát triển”, (1993),

GS Vũ Khiêu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội: Tác giả đã làm rõ nhữngphương pháp luận về cách tiếp cận về văn hóa từ đó phân tích vai trò của vănhóa trong phát triển cũng như từ đó đưa ra được những nhóm giải pháp nhằmnâng cao hiệu quả đóng góp của văn hóa vào sự phát triển của đất nước ViệtNam trong những năm tới

“Văn hóa chính trị và việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước

ta hiện nay” (1995), PGS.TS Phạm Ngọc Quang (chủ biên), Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội: Trong tác phẩm, tác giả đã đề cập khá toàn diện khía niệm,cấu trúc, chức năng, đặc điểm của VHCT, đồng thời khái quát thực trạngVHCT hiện nay ở Việt Nam và tác động của VHCT đối với vấn đề xây dựngđội ngũ cán bộ hiện nay

“Vai trò của văn hóa trong hoạt động chính trị của Đảng ta hiện nay”

(1996), GS.TS Trần Văn Bính chủ biên, Nxb Lao động, Hà Nội: Tác giả đãlàm rõ được vai trò của văn hóa trong hoạt động chính trị của Đảng trong thựctiễn và từ đó tác giả đã đưa ra các phương hướng cũng như đề xuất một sốgiải pháp để nâng cao vai trò của văn hóa trong việc tác động đến các hoạtđộng chính trị của Đảng

“Văn hóa chính trị Việt Nam, truyền thống và hiện đại của GS Nguyễn Hồng Phong”, (1998), Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội Trong cuốn sách tác

giả nhấn mạnh những truyền thống nhân văn, dân chủ mà những tư tưởng tiêu

biểu là nhân nghĩa; lòng yêu nước; lòng dân là ý trời; dân là quý; dân là gốcnước; vua là thuyền, dân là nước, nước chở thuyền, nhưng nước cũng làmđắm thuyền Tác giả đã nghiên cứu sự biến đổi của tương quan giữa quốc gia

- công hữu và tư hữu về ruộng đất trong xã hội Việt Nam suốt thời trung đại.Tác giả khẳng định đặc trưng của văn minh Việt là Làng - Nước (làng - nướcchứ không phải là nước - nhà như Trung Hoa)

“Văn hóa và phát triển”, (2005), GS.TS Đỗ Huy, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội: Qua cuốn sách tác giả đã phân tích lý luận và tác động của vănhóa với sự phát triển cũng như đưa ra được các ví dụ minh họa của các nướctrên thế giới đồng thời đưa ra những nhận định và bài học đối với Việt Namtrên con đường phát triển của mình

“Nâng cao VHCT của cán bộ lãnh đạo quản lý ở nước ta hiện nay của

TS Lâm Quốc Tuấn”, (2006), Nxb Văn hóa - Thông tin và Viện Văn hóa, Hà

Nội: Nội dung cuốn sách đề cập đến VHCT của các chủ thể chính trị mà cán

bộ lãnh đạo là một lớp chủ thể quan trọng Cuốn sách nêu vấn đề nâng caoVHCT của cán bộ lãnh đạo quản lý ở Việt Nam hiện nay góp phần hệ thốnghóa và phân tích những quan điểm, luận điểm cơ bản về VHCT, về tính tấtyếu phải nâng cao VHCT, cũng như phương hướng, nội dung và những giảipháp cơ bản nhằm nâng cao VHCT của cán bộ lãnh đạo quản lý ở Việt Namhiện nay Về cấu trúc VHCT, theo tác giả có thể được xem xét dưới hai góc độtiếp cận cơ bản: VHCT gắn liền với chủ thể chính trị (văn hóa tổ chức, thiếtchế và văn hóa cá nhân) và VHCT với tư cách là hệ giá trị, là một hệ thốngphản ánh đầy đủ các dấu hiệu chân, thiện, mỹ

“Một số cách tiếp cận về văn hóa chính trị” (2008), TS Lưu Văn

Quảng, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, Viện Chính trị học, Học việnChính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội: Trong đề tài tác giả đã làm rõ đượccác khái niệm, cấu trúc, đặc điểm cũng như phân loại được các cách tiếp cận

về văn hóa chính trị của các nhà nghiên cứu đi trước để từ đó có được nhữngnhận thức về cách tiếp cận văn hóa chính trị một cách hợp lý nhất

“Bước đầu tìm hiểu những giá trị văn hóa chính trị truyền thống Việt Nam”, (2009), GS.TS Nguyễn Văn Huyên, PGS.TS Nguyễn Văn Vĩnh và TS.

Nguyễn Hoài Văn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội: Nội dung cuốn sách phântích nhiều giá trị cốt lõi của VHCT truyền thống Việt Nam Cuốn sách cònnêu ra những quan điểm và giải pháp phát triển VHCT Việt Nam trong thời kỳđẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế hiện nay

“Văn hóa chính trị và lịch sử dưới góc nhìn VHCT của PGS, TS Phạm Hồng Tung”, (2010), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội: Công trình đã tập hợp

có hệ thống của 14 chuyên luận, đề cập tới những vấn đề về nghiên cứuVHCT Trên cơ sở của cách tiếp cận VHCT, tác giả làm rõ một số khái niệm

cơ bản được sử dụng phổ biến trong khoa học chính trị phương Tây, giới thiệumột số lý thuyết khoa học, cách tiếp cận và các luận điểm cơ bản của giới họcgiả phương Tây về VHCT Á Đông và chỉ ra những khía cạnh mới, nhận địnhmới về những vấn đề liên quan

Một số công trình khoa học đăng trên tạp chí chuyên ngành: Văn hóa

chính trị, một bình diện hợp thành của đối tượng và nội dung nghiên cứu củachính trị học của Hoàng Chí Bảo trong “Một số vấn đề về khoa học chính trị”(1992), Viện Mác - Lênin; Văn hóa chính trị - một cách nhìn trong thời kỳ đổimới (1998) của Trần Đình Huỳnh, Tạp chí Xây dựng Đảng, số 10,11; Vai tròcủa VHCT trong việc hình thành phẩm chất và năng lực của người cán bộlãnh đạo chính trị (2003) của Nguyễn Văn Vĩnh, Thông tin Chính trị học; Vềvăn hóa chính trị (2004) của Văn Hải, Tạp chí Lý luận chính trị, số 5; “Vănhóa Đảng và xây dựng văn hóa trong Đảng”, Kết quả Tọa đàm của Ban Tưtưởng - Văn hóa số 12/2004 và số 1, 2/2005; Văn hóa Hồ Chí Minh 18 và sựrèn luyện nhân cách văn hóa của thanh niên (2005), T/C Lịch sử Đảng, số 12

và Văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh - giá trị và ý nghĩa (2005) của Phạm HồngChương, Tạp chí Cộng sản, số 15; Tiếp cận triết học về VHCT và xây dựngVHCT Việt Nam hiện nay (2005) của Nguyễn Văn Huyên, Thông tin Chínhtrị học, số 1; Hệ giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong đổi mới và hội

nhập (2009) của Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Cộng sản số 7/97; Tư tưởng về mộtnền chính trị pháp quyền trong VHCT truyền thống Việt Nam (2010), củaNguyễn Hoài Văn, Tạp chí Lý luận chính trị, số 3.

Thứ hai, Các công trình nghiên cứu có liên quan đến văn hóa chính trị tại nước CHDCND Lào

“Nước Lào đang tiến bước trên con đường vẻ vang ở thời đại”, Cay

Xon Phôn Vi Hạn (1975), Nxb Neo Lao Hắc Xạt, Viêng Chăn: Trong cuốnsách Chủ tịch Cay Xon Phôn Vi Hạn đã đề cập đến một nền văn hóa mớitrong thời đại mới đặc biệt là văn hóa của các cán bộ của nước Lào trong quatrình xây dựng chủ nghĩa xã hội tại đất nước Lào trong những năm sau giảiphóng đất nước

“Đất nước Lào, Lịch sử và văn hóa” (1996), GS Lương Ninh, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội: Trong cuốn sách tác giả đã trình bày khái quátlịch sử của nước Lào cũng như phân tích nền văn hóa của đất nước Lào vớinhững riêng biệt Trong đó tác giả cũng đã nhắc đến văn hóa của các cán bộcủa nước Lào trong các hoạt động chính trị của nước Lào

“Tính dân tộc của văn hóa Lào”, (1998), Bua Ban Vola Khun, Nxb

Quốc gia Lào, Viêng Chăn: Tác giả đã làm rõ được những đặc điểm riêng củavăn hóa nước Lào với những ảnh hưởng đến hoạt động sống và làm việc củangười dân Lào cũng như đối với các cán bộ của nước Lào

“Văn hóa nghệ thuật và vai trò của nó trong sự nghiệp đổi mới ở nước CHDCND Lào hiện nay”, (1999), Luận án tiến sĩ triết học của Sỉ Bun Hương

Phan Đa Vông, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội: Tác giả

đã làm rõ việc nghiên cứu toàn diện và sâu sắc về văn hóa nghệ thuật, nhậnthức đầy đủ vai trò và tác động của nó đối với sự nghiệp 20 đổi mới đất nước

là rất quan trọng Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp, nhất là các biện pháp

về phương diện lãnh đạo và quản lý để phát huy sức mạnh của văn hóa nghệthuật trong công cuộc đổi mới hiện nay là một vấn đề vừa có ý nghĩa lý luận,vừa có ý nghĩa thực tiễn, động lực thúc đẩy sự phát triển đời sống vật chất và

tinh thần của nhân dân Lào, tiến lên theo hướng đổi mới đất nước do ĐảngNDCM Lào đề ra.

“Xây dựng và phát triển nền văn hóa thẩm mỹ ở nước CHDCDN Lào trong điều kiện đổi mới và hội nhập quốc tế”, (2001), Luận án tiến sĩ triết học

của Xi Lửa Bun Khăm, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội:Luận án chứng minh rằng, nền văn hóa thẩm mỹ là một bộ phần tinh tế vànhạy cảm của văn hóa tinh thần; nó phản ánh sâu sắc đời sống thẩm mỹ gắnliền với các giá trị đặc thù độc đáo của các dân tộc; do đó văn hóa thẩm mỹ làmột bộ phận quan trọng và tinh tế của văn hóa dân tộc Nền văn hóa dân tộcđược hợp thành bởi sự thống nhất của VHCT, văn hóa đạo đức, văn hóa khoahọc, văn hóa giáo dục và văn hóa thẩm mỹ, tất cả đều hướng tới cái chân, cáithiện và cái mỹ Công trình đã luận giải, trong quá trình xây dựng nền văn hóamới ở Lào, vấn đề xây dựng nền văn hóa thẩm mỹ tiên tiến giàu bản sắc dântộc là một trong những nhiệm vụ cấp bách, góp phần giữ gìn, phát huy truyềnthống thẩm mỹ tốt đẹp của các bộ tộc Lào, xây dựng môi trường thẩm mỹlành mạnh cho sự phát triển thịnh vượng và phồn vinh của đất nước Lào

“Văn hóa chính trị ở nước CHDCND Lào trong giai đoạn hiện nay”,

(2002), Khăm Mặn Chăn Tha Lăng Sỹ, Luận án tiến sĩ Học viện chính trịquốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội: Luận án đã làm rõ những công trình nghiêncứu về văn hóa chính trị đồng thời làm rõ các vấn đề lý luận về văn hóa cũngnhư văn hóa chính trị nói chung, từ đó tác giả đã phân tích thực trạng văn hóachính trị ở nước CHDCND Lào cũng như đưa ra các giải pháp nhằm nâng caovăn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ của nước Lào trong giai đoạn tới

“Văn hóa chính trị của đội ngũ đảng viên tỉnh Xa Văn Na Khẹt, CHDCND Lào hiện nay”, (2004), Băng Lit Khăm Liêng Thi Lạt, Luận văn

thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ ChíMinh: Qua luận văn tác giả đã làm rõ những vấn đề lý luận về văn hóa chínhtrị của đội ngũ đảng viên từ đó tiến hành phân tích thực trạng văn hóa chínhtrị của đội ngũ đảng viên tỉnh Xa Văn Na Khẹt với những ưu điểm và hạn chế

cũng như đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũđảng viên tỉnh Xa Văn Na Khẹt trong các năm tới.

“Vai trò của văn hóa đối với sự phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

ở CHDCND Lào hiện nay”, (2004), Luận án tiến sĩ triết học của Son Tha Nu

Thăm MaVông, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, HàNội: Tác giả làm rõ trong thực tiễn đời sống hiện thực của CHDCND Làotrong 30 năm đổi mới cho thấy vai trò của văn hóa đang được khẳng định nhưnhân tố bên trong của quá trình phát triển kinh tế - xã hội Trên cơ sở làm rõvai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế và thực trạng phát huy vai tròcủa văn hóa đối với sự phát triển kinh tế nhiều thành phần ở CHDCND Lào,luận án đã làm rõ vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế; phân tíchthực trạng phát huy vai trò của văn hóa đối với sự phát triển nền kinh tế nhiềuthành phần ở CHDCND Lào từ năm 1986 đổi mới đến nay; đề xuất một sốnguyên tắc và giải pháp nhằm phát huy hơn nữa vai trò của văn hóa đối với sựphát triển của nền kinh tế nhiều thành phần ở CHDCND Lào

“Văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Khăm Muộn, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào giai đoạn hiện nay”, (2009), Ăm Phay Vanthala, Luận

văn chuyên ngành Chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,

Hà Nội: Luận văn đã làm rõ được những lý luận chung về văn hóa chính trị từ

đó phân tích thực trạng văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh KhămMuồn từ đó đưa ra phương hướng và giải pháp nâng cao văn hóa chính trị củacán bộ lãnh đạo tỉnh Khăm Muồn trong giai đoạn tiếp theo

“Những giá trị văn hóa chính trị truyền thống lào và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào hiện nay”, (2013),

ALoun Bounmixay, Luận án tiến sĩ Chính trị học, Học viện Chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh, Hà Nội: Trong luận án tác giả đã làm rõ được các tổng quantình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài, làm rõ được văn hóa chính trị và

cơ sở hình thành, phát triển văn hóa chính trị truyền thống của Lào Cùng với

đó tác giả đã làm rõ những giá trị tiêu biểu của văn hóa chính trị truyền thống

của Lào Đồng thời làm rõ những ý nghĩa của văn hóa chính trị truyền thốngLào với công cuộc đổi mới ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào hiện nay.

Ngoài ra còn một tài liệu nghiên cứu khác đề cập đến VHCT được công

bố trong các tác phẩm: Tính dân tộc của văn hóa Lào của Bua Ban Vo LaKhun (xuất bản năm 1998); Sự hình thành của các dân tộc Lào, tập I (2006),tập II (2009) của Bun Mi Thạp Si Mương; Tài liệu văn hóa và phát triển(2008), Bộ Văn hóa - Thông tin Lào; Ko Ola Bun về vấn đề tư tưởng chính trị

và văn hóa (2008), Bộ Văn hóa - Thông tin Lào; Tổng kết chiến tranh nhândân dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào từ năm 1945 - 1975(2004), Ban Tuyên huấn Trung ương Lào; Lịch sử Đảng Nhân dân Cách mạngLào (2010), Viện Khoa học Xã hội quốc gia Lào Các công trình nêu trên đãphân tích và khẳng định về giá trị VHCT truyền thống Lào và nêu lên ý nghĩacủa nó đối với công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước Lào hiệnnay

Thứ ba, Các công trình nghiên cứu có liên quan đến văn hóa chính trị của cán bộ tại tỉnh Xiêng Khoảng

Trong những năm qua, vẫn chưa có công trình nghiên cứu về văn hóachính trị của cán bộ tại tỉnh Xiêng Khoảng từ các học sinh, từ các nhà nghiêncứu mà chỉ có các công trình nghiên cứu về các lĩnh vực khác

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến nhiều nộidung khác nhau của văn hóa chính trị, văn hóa chính trị Việt Nam, văn hóachính trị Lào Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu về văn hóachính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng Vì vậy, trên cơ sởtiếp nhận, kế thừa thành tựu nghiên cứu của các tác giả về văn hóa chính trịtuy nhiên với một cách tiếp cận cũng như phạm vi nghiên cứu khác do vậy tác

giả đi sâu vào nghiên cứu “Văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng, Công hòa Dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn hiện nay”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận về văn hóa chính trị, Khóa luận phân tích thực trạngVHCT của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng, chỉ ra những vấn đề còn tồntại đồng thời đưa ra phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao VHCTcủa cán bộ lãnh đạo trong thời gian tới.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ lý luận chung về văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo;

- Phân tích thực trạng VHCT của đội ngũ cán bộ lãnh đạo tỉnh XiêngKhoảng;

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượngVHCT của cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là: Văn hóa chính trị của độingũ cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnh đạotỉnh Xiêng Khoảng

- Phạm vi thời gian: Khóa luận nghiên cứu từ 2011 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của khóa luận

Khóa luận nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Kayson Phomvihan, các chủ chương chính sách Đảng Nhândân cách mạng Lào và Nhà nước Lào về văn hóa và văn hóa chính trị

-Khóa luận sử dụng phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với phương pháp logic - lịch sử, phươngpháp thống kê và so sánh, phân tích và tổng hợp

6 Những đóng góp của khóa luận

Góp phần xác lập những tiêu chí khoa học trong cấu trúc văn hóa chínhtrị của người cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng

Đề xuất những phương pháp, giải pháp chủ yếu để nâng cao VHCT của

cán bộ lãnh đạo tỉnh Xiêng Khoảng.

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khóa luận

7.1 Ý nghĩa lý luận

Khóa luận này khi hoàn thành sẽ góp phần làm rõ những vấn đề lý luậnchung về văn hóa chính trị Đặc biệt là làm rõ hơn các khái niệm về văn hóachính trị, làm rõ cấu trúc, đặc điểm và chức năng của văn hóa chính trị nóichung cũng như nội dung văn hóa chính trị của cán bộ lãnh đạo

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Với những kết quả nghiên cứu đạt được của đề tài khóa luận có thểdùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và học tập trong các chuyênngành khoa học như: Chính trị học, Văn hóa học, Nhà nước pháp luật ở Lào

8 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungkhóa luận được kết cấu thành 3 chương, 8 tiết

NỘI DUNG Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ

1.1 Khái niệm văn hóa chính trị

Để tiếp cận được khái niệm văn hóa chính trị một cách cơ bản, bảnchất nhất, chúng ta cần phải hiểu và làm rõ các khái niệm văn hóa, kháiniệm chính trị

1.1.1 Khái niệm văn hóa

1.1.1.1 Khái niệm văn hóa theo cách tiếp cận phương Tây

Thuật ngữ “văn hóa” xuất hiện từ lâu trong ngôn ngữ nhân loại, xuấtphát từ chữ Latinh “cultus”, nghĩa gốc là trồng trọt, được dùng theo hai nghĩa

“Cultus gari” là “Trồng trọt người đồng” và “Cultus animi” là “Trồng trọt tinhthần” Như vậy nguồn gốc văn hóa có liên quan đến lao động, hoạt động tíchcực cải tạo con người, tức là sự giáo dục, bồi dưỡng tâm hồn con người

Năm 1871, E.B Tylor đưa ra định nghĩa “Văn hóa hay văn minh, theonghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệthuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác đượccon người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội” [24, tr.13] Theođịnh nghĩa này thì văn hóa và văn minh là một; nó bao gồm tất cả những lĩnhvực liên quan đến đời sống con người, từ tri thức, tín ngưỡng đến nghệ thuật,đạo đức, pháp luật

F Boas định nghĩa “Văn hóa là tổng thể các phản ứng tinh thần, thểchất và những hoạt động định hình nên hành vi của cá nhân cấu thành nênmột nhóm người vừa có tính tập thể vừa có tính cá nhân trong mối quan hệvới môi trường tự nhiên của họ, với những nhóm người khác, với nhữngthành viên trong nhóm và của chính các thành viên này với nhau” [19, tr.149].Theo định nghĩa này, mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và môi trường là quantrọng trong việc hình thành văn hóa của con người

Một định nghĩa khác về văn hóa mà A.L Kroeber và Kluckhohn đưa ra

là “Văn hóa là những mô hình hành động minh thị và ám thị được truyền đạtdựa trên những biểu trưng, là những yếu tố đặc trưng của từng nhóm người…

Hệ thống văn hóa vừa là kết quả hành vi vừa trở thành nguyên nhân tạo điềukiện cho hành vi tiếp theo” [21, tr.357]

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin văn hóa gắn liền với sựsáng tạo và năng lực của con người và sức sáng tạo đó bao giờ cũng sáng tạo

từ lao động Theo C.Mác, căn cứ vào mức độ tự nhiên được con người khaithác, cải tạo thì có thể xét được trình độ văn hóa chung của con người

1.1.1.2 Khái niệm văn hóa theo cách tiếp cận phương Đông

Ở phương Đông, văn hóa bắt nguồn từ Trung Quốc với ý nghĩa là mộtphương thức giáo hóa con người Văn trị giáo hóa (đối ngược lại với phươngthức dùng vũ lực) Thuật ngữ văn hóa được sử dụng sớm nhất vào năm 77trước Công nguyên

Văn hóa được hiểu là toàn bộ sản phẩm có giá trị xã hội do con ngườisáng tạo ra trong quá trình hoạt động sống cùng với các phương thức hoạtđộng sống khác của các cộng đồng người tạo nên văn minh vật chất và vănminh tinh thần trong quá trình phát triển xã hội loại người

Văn hóa còn được hiểu là thiên nhiên thứ hai, được loài người sáng tạo

ra trong đó chia thành hai hệ thống hoạt động là hoạt động sản xuất vật chất

và hoạt động sản xuất tinh thần, cốt lõi chi phối các hoạt động này là hệ giá trị

xã hội của nó Văn hóa là môi trường thứ hai, trong đó mỗi người được sinh

ra và lớn lên Môi trường văn hóa tác động trực tiếp tới sự hình thành nhâncách, sự phát huy mọi năng lực sáng tạo, khả năng giao tiếp giữa con ngườivới con người, giữa con người với tự nhiên

1.1.1.3 Khái niệm văn hóa theo cách tiếp cận Việt Nam

Ở Việt Nam, văn hóa cũng được định nghĩa rất khác nhau ở các nhànghiên cứu, chúng ta có thể kể đến một số quan điểm về văn hóa đó là:

Hồ Chí Minh cho rằng “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộcsống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức,

pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinhhoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ nhữngsáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” [10, tr.431] Với cách hiểu này, vănhóa sẽ bao gồm toàn bộ những gì do con người sáng tạo và phát minh ra

Phạm Văn Đồng cho rằng “Nói tới văn hóa là nói tới một lĩnh vực vôcùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiênnhiên mà có liên quan đến con người trong suốt quá trình tồn tại, phát triển,quá trình con người làm nên lịch sử… (văn hóa) bao gồm cả hệ thống giá trị:

tư tưởng và tình cảm, đạo đức với phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm

và sự tiếp thu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh của cộngđồng dân tộc, sức đề kháng và sức chiến đấu bảo vệ mình và không ngừng lớnmạnh” [18, tr.22] Theo định nghĩa này thì văn hóa là những cái gì đối lập vớithiên nhiên và do con người sáng tạo nên từ tư tưởng tình cảm đến ý thức tìnhcảm và sức đề kháng của mỗi người, mỗi dân tộc

Nguyễn Đức Từ Chi xem văn hóa từ hai góc độ Góc độ thứ nhất là góc

độ hẹp, mà ông gọi là “góc nhìn báo chí” Theo góc nhìn này, văn hóa sẽ làkiến thức của con người và xã hội Nhưng, ông không mặn mà với cách hiểunày vì hiểu như thế thì người nông dân cày ruộng giỏi nhưng không biết chữvẫn bị xem là “không có văn hóa” do tiêu chuẩn văn hóa ở đây là tiêu chuẩnkiến thức sách vở Còn góc nhìn thứ hai là “góc nhìn dân tộc học” Với gócnhìn này, văn hóa được xem là toàn bộ cuộc sống - cả vật chất, xã hội, tinhthần của từng cộng đồng [1, tr.565, 565, 570]; và văn hóa của từng cộng đồngtộc người sẽ khác nhau nếu nó được hình thành ở những tộc người khác nhautrong những môi trường sống khác nhau Văn hóa sẽ bị chi phối mạnh mẽ bởi

sự kiểm soát của xã hội thông qua gia đình và các tổ chức xã hội, trong đó cótôn giáo

1.1.1.4 Khái niệm văn hóa theo cách tiếp cận của UNESCO

Định nghĩa văn hóa do UNESCO đưa ra vào năm 1994 TheoUNESCO, văn hóa được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp

Theo nghĩa rộng thì “Văn hóa là một phức hệ - tổng hợp các đặc trưngdiện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm, khắc họa nên bản sắc củamột cộng đồng gia đình, xóm làng, vùng, miền, quốc gia, xã hội Văn hóakhông chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà còn cả lối sống, những quyền

cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống, tínngưỡng…” [ 3].- bổ sung số trang

Theo nghĩa hẹp thì “Văn hóa là tổng thể những hệ thống biểu trưng (kýhiệu) chi phối cách ứng xử và giao tiếp trong cộng đồng, khiến cộng đồng đó

có đặc thù riêng” [7, tr.314]

Tựu chung lại chúng ta có thể xem xét khái niệm văn hóa đó là: Văn hóa là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong hoạt động sống của mình và được truyền từ đời này sang đời khác.

1.1.1.5 Khái niệm văn hóa theo cách tiếp cận của nước Lào

Ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, văn hóa được nghiên cứu từluồng chuyển dịch cư dân Malay O - Pôlinêsian qua đất Lào Những nhữngdấu tích còn lại đều cho biết từ khoảng thế kỷ VIII TCN Nền tảng văn hóa ởLào là nền tảng văn hóa của cư dân Môn - Khơme Trên một nền tảng văn hóaMôn - Khơme, Ngườ Lào - Thái đã đem tới đây kỹ thuật trồng lúa nước vàmột thiết chế xã hội hết sức năng độc, thiết chế bản - mường - liên mường,thêm vào đó là nét bao dung, tính chất hòa đồng của Phật giáo

Khi xem nền văn hóa của dân tộc người Lào, các nhà nghiên cứuthường đặt biệt lưu ý đến ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo trong quá trìnhhình thành và phát triển văn hóa đối với nước Lào Phật giáo giữ vai trò rấtquan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Lào trong đó ngôichùa có một vị trí rất quan trọng trong đời sống của cộng đồng bản (Làng).Chùa là trường học, là bệnh viện, là nơi tu thân tích cực, là nơi hội hè đìnhđám, là nơi bảo tồn và phát triển của công đồng Các nhà nghiên cứu Lào

nhấn mạnh: “Văn hóa là tổng hòa của sự kết nối giáo tiếp và trí tuệ mà được

xã hội đó kế thừa” [29, tr.3].

Trong quá trình phát triển, văn hóa Lào đã tiếp biến và giao lưu với cácnền văn hóa khác Thông qua các quốc gia của người Môn - Khơme, Vươngquốc Lạnxạng của Lào đã tiếp nhận những yếu tố văn hóa Ấn Độ và ảnhhưởng của văn hóa Trung Hoa do chính dân cư Lào - Thái mang lại để xâydựng nên một nền văn hóa dân tộc độc đáo và đa dạng.

Nhờ so sánh với văn hóa Việt Nam và các nước trong khu vực, các nhànghiên cứu của Lào đã phát hiện ra cơ tầng Đông Nam Á trong văn hóa Lào

và quá trình tích hợp văn hóa tộc người nhất là cư dân Môn - Khơme và LàoThái Những nhân tố cơ bản để hình thành nhà nước lạn - xạng trong sự tiếptục với văn hóa Ấn Độ thành một nền văn hóa quốc gia dân tộc có cấu trúcgồm hai dòng: văn hóa bác học chịu ảnh hưởng tử Ấn Độ trên biểu tầng quangười Môn, người khơ me và văn hóa dân gian là dòng đã bảo lưu đượcnhững yếu tố bản địa dưới cơ tầng và mối quan hệ hỗ trợ giữa chúng để tạonên sắc thái riêng biệt của nền văn hóa Lào khác với người đồng tộc của họ ởThái Lan

Trong giai đoạn hiện nay, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã vạch rađường lối văn hóa mới, nhằm xây dung văn hóa có bản sắc dân tộc, nhân dân

và tiến bộ “lịch sử bản sắc văn hóa Lào đã tồn tại và phát triển trong tiến trìnhgiữ gìn và cải thiện đất nước qua nhiều thế hệ” Tình đoàn kết của nhân dâncác bộ tộc Lào đã trở thành văn hóa của người Lào, là chân lý không thể táchrời được

1.1.2 Khái niệm chính trị

Là một lĩnh vực phức tạp nhạy cảm và có vai trò quan trọng, chính trị

đã được nhiều nhà tư tưởng quan tâm nghiên cứu theo nhiều cách tiếp cậnkhác nhau:

1.1.2.1 Khái niệm chính trị theo cách tiếp cận phương Tây và phương Đông

Theo Phương Tây: Thuật ngữ Chính trị (politica) theo nguyên nghĩatiếng Hy Lạp có nguồn gốc từ “thành bang” (polis), nhà nước cổ đại Hy

Lạp nó có nghĩa là một tổ chức xã hội nằm dưới một quyền lực nhất định,trước hết là quyền lực nhà nước Theo cách tiếp cận này “Chính trị là côngviệc nhà nước”.

Theo Phương Đông: “Chính” có nghĩa là ngay ngắn, thẳng thắn, chínhtrực “Trị” là điều khiển, quản lý Chính trị được hiểu là việc làm phải chínhtrực, chính trị là làm sao cho xã hội đi vào nề nếp, ngay ngắn, chính đạo

1.1.2.2 Khái niệm chính trị được hiểu theo cách tiếp cận lịch sử vấn đề

*Thời cổ đại

Platon (Nhà triết học Hy Lạp cổ đại) quan niệm “Chính trị là sự thốngtrị của trí tuệ tối cao, là nghệ thuật cai trị Cai trị bằng sức mạnh là độc tài, caitrị bằng thuyết phục mới đích thực là chính trị”

Arixtot quan niệm: Con người là động vật chính trị (chính trị là tiêu chí

để phân biệt con người với con vật, con người tham gia vào hoạt động chínhtrị) Chính trị là khoa học lãnh đạo con người, khoa học kiến trúc xã hội củamọi công dân (Các công dân như những viên gạch, chính trị sắp xếp các viêngạch đó như thế nào)

Khổng Tử cho rằng: Chính trị là chính đạo, chính danh “Đạo” là

đường, “danh” là tên gọi, tức là làm đúng con đường, đúng trật tự

Mặc tử quan niệm Chính trị là phải yêu thương nhau và cùng nhau

*Thời trung đại

Đây là thời kỳ “đêm trường trung cổ” chứa đầy bạo loạn và những giáođiều cuồng tín, do vậy ở thời kỳ này quan niệm chính trị là quyền lực của

Thượng đế, của Chúa trời

*Thời cận hiện đại

Thời kỳ Phục Hưng Chính trị được coi là hoạt động điều tiết hành độngcủa cá nhân trong xã hội, chính trị là một hoạt động khế ước để mọi ngườisống trong xã hội nề nếp, ổn định.

Mác Vây be (nhà XHH Đức đầu thế kỷ XX) cho rằng Chính trị là khátvọng tham gia vào quyền lực hay ảnh hưởng đến sự phân chia quyền lực giữacác quốc gia, bên trong quốc gia, giữa các tập đoàn người trong một quốc gia

Tôn Trung Sơn quan niệm Chính trị là quản lý việc của dân chúng Và

các nhà nghiên cứu Nhật Bản cho rằng Chính trị là hoạt động nhằm tìm kiếm

khả năng áp đặt quyền lực chính trị

Các quan niệm trên, tuy có chứa một số nhân tố hợp lý nhất định nhưngchưa nêu được nội dung cơ bản nhất của phạm trù chính trị Chính trị là mộtthực thể tồn tại trong đời sống với những cấp độ khác nhau (cá nhân, cộngđồng, giai cấp, dân tộc, nhân loại) liên quan đến công việc nhà nước

1.1.2.3 Khái niệm chính trị theo quan niệm của chủ nghĩa Mác Lênin

-Khắc phục những hạn chế đó, mặc dù chưa đưa ra một định nghĩa hoànchỉnh về chính trị song các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, trongnhững hoàn cảnh cụ thể, đã đưa ra những ý kiến có giá trị định hướng choviệc xác định đúng đắn về chính trị đó là:

Chính trị là lợi ích, quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lợiích kinh tế Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế; là xây dựng nhà nước

về kinh tế Đồng thời chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so vớikinh tế Chính trị vừa là khoa học vừa là nghệ thuật và chính trị là sự tham giacủa nhân dân vào công việc nhà nước Cái căn bản nhất của chính trị là việc

tổ chức chính quyền nhà nước

1.1.2.4 Định nghĩa chính trị

Từ những quan niệm về chính trị đã phân tích ở trên, chúng ta có thểđưa ra một khái niệm tổng quát nhất về chính trị đó là:

Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, các dântộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhànước; là sự tham gia của nhân dân công việc nhà nước và xã hội; là hoạt độngthực tiễn của các giai cấp, đảng phái, nhà nước nhằm tìm kiếm những khảnăng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích.

Là một dạng của quan hệ xã hội, chính trị có cấu trúc riêng của nó Từgóc nhìn cấu trúc, lĩnh vực chính trị gồm có: Chủ thể chính trị, khách thểchính trị, quan hệ chính trị và các hoạt động chính trị

1.1.3 Quan hệ giữa văn hóa với chính trị

Văn hóa và chính trị là hai lĩnh vực hoạt động chủ yếu của xã hội loàingười và có quan hệ hữu cơ với nhau, từ đó nảy sinh vấn đề chính trị trongvăn hóa, chính trị với văn hóa và văn hóa trong chính trị Trong thực tiễn đờisống xã hội đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay văn hóa và chính trị có mốiliên hệ mật thiết với nhau thể hiện ở:

Thứ nhất, vấn đề văn hóa trong chính trị, văn hóa với chính trị

Văn hoá là một kiến trúc thượng tầng, nhưng không thể đứng ngoài, màphải ở trong chính trị Văn hoá có tính tích cực, chủ động, đóng vai trò to lớnthúc đẩy chính trị phát triển như một động lực, “Văn hoá ở trong chính trị”,tức văn hoá phải tham gia vào nhiệm vụ chính trị, tham gia vào cách mạng,kháng chiến và xây dựng chủ nghĩa xã hội

Theo Hồ Chí Minh, văn hoá là biểu hiện bản chất của con người Vănhoá ở trong chính trị, không tách rời chính trị Văn hoá phải soi đường choquốc dân đi thể hiện ở chỗ, văn hoá góp phần nâng cao dân trí, làm cho nhândân tự ý thức được sức mạnh của mình; vị trí, vai trò của mình

Mọi quan điểm và đường lối chính trị, công nghệ chính trị và nhâncách chính trị đều là sự thể hiện trình độ văn hóa của một giai cấp, một tổchức, một cá nhân trong một giai đoạn lịch sử nhất định Trong sự pháttriển của mình, chính trị chỉ được xem là văn hóa khi gắn với trình độ, năng

lực sáng tạo tích cực của con người trong chính trị, thúc đẩy sự phát triểntiến bộ xã hội

Cùng với sự phát triển xã hội, văn hóa trong địa hạt chính trị đã đượcđịnh hình như một vấn đề của nhận thức và thực tiễn khi nhà nước bước vàogiai đoạn hiện đại của nó Ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, ngay từ nhữngnăm đầu hoạt động cách mạng và cho đến ngày nay, nhiều giá trị văn hóa củanhân loại, đặc biệt là Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đã vàluôn là bó đuốc soi dường, làm sáng tỏ nhận thức cách mạng Lào Những conngười cách mạng với lý tưởng xã hội giải phóng áp bức, bóc lột đã hành động

và ứng xử hoàn toàn khác với nền văn hóa phong kiến và tư sản

Ngoài ra văn hóa còn tạo khả năng cho các dân tộc bị áp bức xây dựngtình đoàn kết, vùng dậy với sức mạnh, khả năng sáng tạo và lòng dũng cảm đểtiến hành sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp Trong điều kiệnĐảng cầm quyền, vấn đề đặt ra là phải làm thế nào để ai cũng hiểu và thấmnhuần lý tưởng tự chủ, độc lập, tư do, phải làm thế nào cho toàn thể quốc dân

có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung và quên lợi ích riêng Đồngthời, phải giúp cho nhà lành đạo quản lý và người cầm quyền thực thi quyềnlực thông qua các giá trị văn hóa, đảm bảo các giá trị nhân văn thẩm thấutrong lãnh đạo cầm quyền, trong ứng xử với quần chúng nhân dân, đảm bảocho chính trị và quyền lực chính trị không bị tha hóa, không bị biến dạng…Với ý nghĩa đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng: “Văn hóa nghệ thuật cũngnhư mọi hoạt động khác không thể đứng ngoài mà phải trong kinh tế và chính

trị” [9, tr.368-369].

Thứ hai, vấn đề chính trị trong văn hóa

Văn hóa và tư tưởng là cặp phạm trù sinh đôi, mà chính trị là mặt trựctiếp của hệ tư tưởng Như vậy, chính trị là bộ phận đặc thù trong văn hóa,phản ánh một lĩnh vực hoạt động phức tạp của xã hội thông qua sự in đậm dấu

ấn của mình vào văn hóa theo hướng tích cực hoặc tiêu cực, tùy thuộc vào sự

tiến bộ, cách mạng hoặc lạc hậu, phản động của chính trị Sự biểu hiện nổi bậtcủa chính trị trong văn hóa chính là sự tác động của chính trị vào cơ cấu vănhóa của cá nhân hay xã hội Nó quy định tính giai cấp của các hoạt động vàcác hiện tượng văn hóa.

Như vậy, văn hóa không thể không mang dấu ấn chính trị đặc biệt làkhi xã hội còn phân chia giai cấp, còn đấu tranh dân tộc gắn liền với đấutranh giai cấp Xác định rõ đặc trưng này, trong sự nghiệp cách mạng ViệtNam, Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tư tưởng và hoạt động cách mạng củamình đã khơi dậy và tạo được sự phát triển mạnh mẽ trong văn hóa ViệtNam, làm thay đổi về chất và nền tảng văn hóa Việt Nam thông qua việcxác lập các quan hệ giai cấp trong xã hội và xây dựng lại ý thức chính trịtrong văn hóa theo hệ tư tưởng khóa học và cách mạng - đó là hệ tư tưởngChủ nghĩa Mác - Lênin

Xét trong mối quan hệ với văn hóa (chính trị trong văn hóa, chính trịvới văn hóa) thì chính trị có vai trò kim chỉ nam, mà kim của nó luôn chỉ về

sự sáng tạo và nhân văn Cũng như ở Việt Nam, phương hướng phấn đấu, xâydựng nền văn hóa ở Lào phải hướng trực tiếp về nhân dân, là xây dựng nề vănhóa của dân, do dân, vì dân Chính trị trong văn hóa chính là ở khía cạnh này.Chỉ khi giai cấp và đấu tranh giai cấp mất đi thì đấu tranh dân tộc mới mất đi,

và khi ấy chính trị sẽ không còn, sẽ chỉ còn sự khác biệt về dân tộc trong sự

đa dạng và phong phú về văn hóa của nhân loại

1.1.4 Quan niệm về văn hóa chính trị

Văn hóa chính trị là một bộ phận, một phương diện văn hóa, xuất hiệntrong lịch sử cùng với sự xuất hiện xã hội có giai cấp Tuy nhiên, khái niệmvăn hóa chính trị mới được bàn luận nhiều ở thời kỳ hiện đại với tư cách làmột khái niệm khoa học Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về vănhóa chính trị Điều đó có nguyên nhân là do văn hóa chính trị vốn là một hiệntượng xã hội đa diện, phong phú, phức tạp Mặt khác, các nhà nghiên cứu lại

nhìn nhận văn hóa chính trị ở nhiều góc độ khác nhau Chúng ta có thể xemxét khái niệm văn hóa chính trị dưới một số cách tiếp cận đó là:

1.1.4.1 Quan niệm về văn hóa chính trị theo Phương Tây

VHCT được hình thành và phát triển gắn liền với đời sống chính trị, nó

là những dấu hiệu phân biệt, thể hiện tính đặc trưng cho nhận thức chính trị,cũng như mọi hoạt động chính trị - xã hội của con người trong một xã hội;trung tâm của VHCT không chỉ là tổng số những tri thức của con người vềchính trị, mà còn là những định hướng cho việc lựa chọn chính trị; do đó thểhiện ý thức hệ, thái độ, cách thức phong cách chính trị của các chủ thể chínhtrị, của các cá nhân; VHCT cũng thể hiện khả năng hoạt động chính trị, kể cảnhững ứng xử theo thói quen của họ Những tư tưởng này được nghiên cứu vàxác định rõ dần trong nhiều tác phẩm của các nhà tư tưởng cả ở phương Đông

và cả ở phương Tây

Ý niệm về văn hóa chính trị đã được xuất hiện manh nha từ thời cổ đại.Platon, nhà triết học cổ đại Hy Lạp định nghĩa: “Chính trị là nghệ thuật cai trịnhững con người với sự bằng lòng của họ” [22, tr.67]

Ở phương Tây, Platôn (428 - 328 TCN) và Arixtốt (384 - 322 TCN) lànhững người đầu tiên xem chính trị vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật Mặc

dù triết lý chính trị - xã hội của các ông có những hạn chế lịch sử, nhưng ở đóvẫn chứa đựng hạt nhân hợp lý trong quan niệm về VHCT

Platôn, trong tác phẩm Nền cộng hoà (The Republic) cho rằng, tất cảnhững chế độ chính trị theo truyền thống như dân chủ (democracy), quân chủ(monachy), chính thể đầu sỏ (oligarchy), vốn đã đồi bại, tham nhũng và giờđây, nhà nước nên được điều hành bởi tầng lớp những người cầm quyền mới,

đó là các triết gia được giáo dục tốt Các triết gia là những người được đào tạo

từ thời trẻ và được lựa chọn dựa trên năng lực: “những người có kỹ năng đặcbiệt về quan sát tổng quan xã hội”

Aristốt - triết gia Hy Lạp cổ đại trong tác phẩm Chính trị (The Politic)quả quyết rằng về bản chất, con người là một động vật chính trị Ông cho

rằng, luân thường và chính trị có sự liên kết chặt chẽ với nhau và một đờisống thật sự đạo đức chỉ có thể có ở những người tham gia vào chính trị.Giống như Platôn, Aristốt thấy rằng có nhiều hình thức nhà nước khác nhau

và ông cho rằng hình thức đúng của nhà nước có thể biến thành một hình thứcnhà nước lệch lạc, nơi mà thể chế bị mục nát Theo ông, chế độ quân chủ, cómột người cai trị, sẽ biến thành chuyên chế; chế độ quý tộc, với một nhómnhỏ người cai trị, sẽ biến thành chính thể đầu sỏ; xã hội có tổ chức do nhiềungười dân cùng cai trị thì sẽ biến thành chế độ dân chủ trị

N.Machiavelli, nhà lý luận chính trị người Ý thời Phục Hưng, trong tácphẩm Quân vương (The Prince) của mình đã đề nghị cần có một tầm nhìn thếgiới về chính trị để miêu tả các phương pháp thực tế cho chế độ chuyên quyền

để giành và giữ quyền lực chính trị Ông thường được xem là người phản đốiquan điểm đạo đức truyền thống đối với người cầm quyền Đối vớiMachiavelli, không có nền tảng đạo đức mà ở đó, việc phân xử sự khác nhaugiữa việc sử dụng quyền lực hợp pháp hay bất hợp pháp Thuật ngữ đượcMachiavellian sử dụng đó cũng có nghĩa là hành vi chính trị xảo quyệt, nó đềcập đến một loại người thiếu đạo đức, hay dùng các thủ thuật mánh khoé để

cố thủ quyền hành Học thuyết của ông đã được nhiều nhà lãnh đạo học tập vàthực hành, kể cả những nhà lãnh đạo chuyên chế toàn trị, những người đã biện

hộ cho những hành động tàn bạo của mình và coi đó là vì mục đích an toànquốc gia

Tuy nhiên, các quan niệm có liên quan với VHCT được biết đến nhiềuhơn đối với người phương Tây trong một số công trình nghiên cứu của cácnhà tư tưởng nổi tiếng như G.Bôđanh, S.L.Môngtécxkiơ khi việc nghiên cứuVHCT gắn liền với đạo đức và lịch sử Tuy nhiên, khái niệm VHCT lần đầutiên được biết đến trong tác phẩm Tư tưởng triết học lịch sử của loài người(1784 - 1791) của I.G.Gerzer, khi VHCT được nghiên cứu trong mối quan hệvới tư tưởng, dư luận xã hội, tâm lý cá nhân và tính cách dân tộc

Theo Lucian Pye và Sidney Verba - các nhà khoa học người Mỹ, thì

“Văn hóa chính trị là một hệ thống các niềm tin được hình thành trong thựctiễn chính trị” [23, tr.513]

Đến những năm 1950, hai nhà chính trị học Mỹ H.Almond và H.Paul

đã đưa ra định nghĩa VHCT cho đến nay vẫn được nhiều người đồng tình:

“Văn hoá chính trị là tập hợp các lập trường và các xu hướng cá nhân củanhững người tham gia trong một hệ thống nào đó, là lĩnh vực chủ quan làm cơ

sở cho hành động chính trị và làm cho hoạt động chính trị có ý nghĩa” Nhữngđịnh hướng cá nhân bao gồm một số thành tố; cụ thể là:

Định hướng nhận thức: là hiểu biết đúng sai về các khách thể và các tưtưởng chính trị Những hiểu biết này có thể là hiểu biết trực quan về chính trị,cũng có thể là tư duy chính trị đã được khoa học hóa Định hướng tình cảm:

đó là cảm giác về những mối liên hệ, sự lôi cuốn, về mâu thuẫn với cáckhách thể chính trị nào đó Định hướng đánh giá: là ý kiến, nhận xét về cáckhách thể trên cơ sở căn cứ vào những hệ thống giá trị và tiêu chuẩn để đánhgiá” [14, tr.216]

1.1.4.2 Quan niệm về văn hóa chính trị theo Phương Đông

Ở phương Đông, Khổng Tử (551 - 471 TCN) là một trong những nhà tưtưởng đầu tiên đề cập đến VHCT với cách tiếp cận chính trị - đạo đức Vấn đềcăn bản trong học thuyết của ông là người quân tử (người cầm quyền) vớinhững chuẩn mực cần thiết về ứng xử trong chính trị Niềm tin của ông gắnchặt với luân thường đạo lý và đạo đức cá nhân

Khổng Tử cho rằng, chỉ những người quân tử liêm khiết và tuân theođạo của người quân tử hay là người có văn hóa mới được cầm quyền, tư cáchcủa những nhân vật đó phải kiên định với địa vị trong xã hội Triều đại tốt cốt

ở chỗ: vua làm tròn bổn phận của vua, bề tôi làm tròn bổn phận của bề tôi,cha làm tròn bổn phận cha và con làm tròn bổn phận của con Học thuyếtchính trị - đạo đức này thể hiện VHCT của Khổng Tử qua những nội dungchủ yếu của các phạm trù như “nhân”, “lễ” và “chính danh”, tôn trọng người

hiền Học thuyết tư tưởng thể hiện quan niệm về VHCT của Khổng Tử chứađựng những giá trị nhân văn và ý nghĩa thời đại sâu sắc, gắn liền với VHCT ởTrung Quốc và nhiều nước khác ở phương Đông

Lão Tử (580 - 500 TCN) cũng là nhà tư tưởng đề cập đến đạo trị nướctheo phương châm “vô vi nhi trị” trên cơ sở nhận thức và hành động theo

“đạo” - theo quy luật vận động và phát triển tự nhiên của xã hội Tuy chưa đềcập đến khái niệm VHCT, nhưng điều đó không có nghĩa là Lão Tử không cóquan niệm về VHCT

Khi bàn về chính trị, về kế sách chính trị, về hoạt động chính trị, Lão

Tử đã thể hiện quan niệm về VHCT, về các nội dung của chính trị Phươngchâm “vô vi nhi trị” của Lão Tử, thực chất đã thể hiện một quan niệm mới vềVHCT, nó thể hiện trong cách thức trị nước của Lão Tử theo yêu cầu về cácchuẩn mực ứng xử của người trị nước ở tầm của VHCT

1.1.4.3 Quan niệm về văn hóa chính trị theo chủ nghĩa Mác - Lênin

C Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin tuy chưa đưa ra khái niệm VHCT,nhưng trong hệ thống học thuyết của các ông đều toát lên những tư tưởng,quan điểm cơ bản về VHCT trên mọi khía cạnh đời sống chính trị của giai cấp

vô sản và nhân dân lao động như: vấn đề đấu tranh giành quyền lực, vấn đềcải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới; vấn đề xây dựng con người XHCN;vấn đề dân chủ XHCN

Những nhà chính trị học mác - xít đã đưa ra nhiều định nghĩa về VHCT

do sự khác nhau về cách tiếp cận Trong đó cách tiếp cận được nhiều nhàchính trị đồng ý nhất đó là: “Văn hoá chính trị là trình độ và tính chất củanhững hiểu biết chính trị, những nhận định, những hành vi của công dân, cũngnhư nội dung, chất lượng của những giá trị xã hội, những chuẩn mực xã hội

và sự hoàn thiện của hệ thống tổ chức quyền lực, phù hợp với sự phát triển vàtiến bộ xã hội, góp phần điều chỉnh hành vi và quan hệ xã hội” [17]

Mục đích của VHCT XHCN là hình thành những người cộng sản chânchính, khâu đầu tiên là hình thành ở con người đó tri thức chính trị cơ bản, có

hệ thống mà cốt lõi của nó là những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin về chính trị Đó là trình độ ý thức hệ, tư duy chính trị, phân tích, kháiquát hóa kinh nghiệm xã hội, khả năng nhận thức những hiện tượng mới; làtâm lý, tình cảm, niềm tin đối với những tri thức chính trị và khả năng hoạtđộng chính trị hàng ngày

-1.1.4.4 Quan niệm về văn hóa chính trị của Việt Nam

Trong lịch sử Việt Nam cũng để lại nhiều tư tưởng chính trị quí giá, thểhiện nhãn quan VHCT sâu sắc Tư tưởng về độc lập dân tộc và chủ quyềnquốc gia, tư tưởng “khoan dân”, “nhân nghĩa” đã trở thành triết lý sống củangười Việt Nam, cho đến nay những giá trị đó vẫn còn nguyên ý nghĩa

Đối với Hồ Chí Minh, Người quan tâm giáo dục các mục tiêu củaVHCT theo cả mô thức dân tộc - khoa học - đại chúng trong giai đoạn cáchmạng dân tộc dân chủ nhân dân, đồng thời Người xác lập quan hệ văn hoá -chính trị trên nền tảng dân tộc với nội dung XHCN trong giai đoạn cách mạngXHCN VHCT được tạo lập trong các quan hệ chính trị mới, mà trong nhữngquan hệ đó đánh dấu sự trưởng thành về nhân cách chính trị của nhân dân,làm gia tăng các khả năng sáng tạo của quần chúng nhân dân

Quan điểm nổi bật nhất và đặc sắc nhất trong tư tưởng VHCT của HồChí Minh là xã hội mới phải có con người mới đại diện cho nó: “MuốnXHCN, phải có: người XHCN Muốn có người XHCN, phải có tư tưởngXHCN” [15, tr 228] Đối với Hồ Chí Minh, xây dựng thành công con ngườimới XHCN là xác lập cơ sở bền vững của VHCT mới Sự lựa chọn con đườngkết hợp giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp vô sản là sự lựa chọn mangtính VHCT sâu sắc Quan điểm về một xã hội mới phải là một xã hội không

có áp bức dân tộc, áp bức giai cấp, áp bức con người

Chúng ta có thể xem “Văn hoá chính trị là một lĩnh vực biểu hiện đặcbiệt của văn hóa của loài người trong xã hội có giai cấp được hiểu là trình độphát triển của con người được thể hiện ở trình độ hiểu biết về chính trị, trình

độ tổ chức hệ thống quyền lực theo một chuẩn giá trị xã hội nhất định nhằm

điều hòa các quan hệ lợi ích của giai cấp cầm quyền, phù hợp với xu thế pháttriển và tiến bộ xã hội” [6, tr.229].

Từ cách tiếp cận xem chính trị là lĩnh vực hoạt động gắn liền với nhữngquan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, các tập đoàn xã hội khác nhau mà hạtnhân là vấn đề giành, giữ và thực thi QLNN, sự tham gia vào công việc nhànước, sự qui định các hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nướcđược xem như là cái quan trọng nhất của chính trị Từ đó chúng ta có thể đưa

ra quan niệm chung nhất về văn hóa chính trị đó là: “Văn hoá chính trị là mộtphương diện của văn hóa trong xã hội có giai cấp, nói lên tri thức, năng lựcsáng tạo trong hoạt động chính trị dựa trên nhận thức sâu sắc các quan hệchính trị hiện thực cùng những thiết chế chính trị tiến bộ được lập ra để thựchiện lợi ích chính trị cơ bản của giai cấp hay của nhân dân, phù hợp với sựphát triển của lịch sử VHCT nói lên phẩm chất và hình thức hoạt động chínhtrị của con người cùng những thiết chế chính trị mà họ lập ra để thực hiện lợiích giai cấp cơ bản của chủ thể tương ứng” [16, tr.279]

1.1.4.5 Quan niệm về văn hóa chính trị của nước Lào

Văn hóa chính trị của mỗi quốc gia được nhìn nhận là một cấu trúcphức tạp bao gồm đa dạng tri thức về các lĩnh vực của đời sống chính trị, xãhội; sự định hướng tư tưởng, tình cảm, niềm tin và thái độ, hành vi chính trị.Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, đồng thời cũng là một tế bào -thể chế thu nhỏ của quốc gia Văn hóa chính trị của mỗi quốc gia đều xuấtphát từ văn hóa chính trị của mỗi cá nhân, phụ thuộc rất lớn vào niềm tin,hành vi chính trị của cá nhân

Đối với CHDCND Lào, vấn đề nhận thức và nghiên cứu về VHCT cònrất mới, mặc dù gần đây đã có một số nhà nghiên cứu, đã bước đầu nghiêncứu vấn đề này Trước hết, VHCT được đề cập trong tác phẩm “Sự hình thànhcủa các dân tộc Lào” của Bun My Thệp Si Mương (xuất bản tập I, tập II,

2006, 2010) và tác phẩm “Tính dân tộc của văn văn hóa Lào” của Bua Ban Vo

la Khun (1998)

Trong quá trình nghiên cứu VHCT, các tác giả Lào đã tham khảo thànhtựu của các nước trên thế giới, đặc biệt là của Việt Nam, một nước có truyềnthống văn hóa lâu đời, có nhiều điểm tương đồng và có mối quan hệ hữu nghịđặc biệt với nước CHDCND Lào Các quan niệm về VHCT nói trên tuy có sựkhác nhau ở một hay một vài khía cạnh nào đó, nhưng có thể tìm thấy mạchchung nhất trong tư duy của các tác giả Đó là việc chú ý vào nghĩa hẹp củavăn hóa (văn hóa tinh thần) khi định nghĩa VHCT; xem VHCT là một phươngdiện biểu hiện của văn hóa trong lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội có giaicấp; khai thác và tiếp cận những giá trị tinh thần do con người sáng tạo ratrong lĩnh vực chính trị.

Trong luận án về VHCT ở CHDCND Lào trong giai đoạn hiện nay củaKhăm Mặn Chăn Tha Lăng Sỷ, trên cơ sở tổng hợp các cách tiếp cận khácnhau về VHCT tác giả đã đưa ra khái niệm: “VHCT là một bộ phận của vănhóa dân tộc, phản ánh mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa dân tộc và hoạtđộng chính trị của các giai cấp; nó chỉ ra tác động của một loại hình văn hóa

xã hội nhất định đối với hệ thống chính trị và hành vi chính trị của công dân(bao gồm người dân thường và người lãnh đạo Nhà nước) VHCT thể hiệnqua sự hiểu biết chính trị, tình cảm chính trị, giá trị chính trị, niềm tin và thái

độ chính trị của các công dân đối với các hiện tượng chính trị và hệ thốngchính trị VHCT còn biểu hiện khả năng, mức độ điều chỉnh các quan hệchính trị phù hợp với truyền thống và những chuẩn mực xã hội do nền vănhóa dân tộc tạo ra” [5, tr.24]

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, cùng với việc kế thừa các giá trị trong quan niệm về VHCT của cácnhà nghiên cứu gần đây, có thể khái quát VHCT là tổng hoà những giá trịchính trị (cả giá trị vật chất và tinh thần) do hoạt động chính trị của con người

sáng tạo ra trong xã hội có giai cấp Theo tác giả “VHCT là một bộ phận, một phương diện của văn hóa trong xã hội có giai cấp, nói lên chất lượng tổng hợp những giá trị vật chất và tinh thần với hạt nhân là các giá trị chính trị

nhân văn được con người sáng tạo và sử dụng trong thực tiễn chính trị, để thực thi trong quan hệ về quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước nhằm thực hiện lợi ích chính trị cơ bản của giai cấp hay của nhân dân phù hợp với sự phát triển lịch sử VHCT còn là cái phản ánh trình độ trưởng thành nhân cách chính trị của các chủ thể chính trị trong đời sống xã hội” nguồn trích,, nếu không có thì biến tấu lại thành ngôn ngữ của bản thân

1.1.4.6 Quan niệm chung về văn hóa chính trị

Từ các cách tiếp cận về văn hóa chính trị, chúng ta có thể đưa ra quanniệm chung nhất về văn hóa chính trị đó là:

“Văn hoá chính trị là tổng hợp những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành trong thực tiễn chính trị, nó góp phần chi phối hoạt động của các

cá nhân, các nhà chính trị, góp phần định hướng hoạt động của họ trong việc tham gia vào đời sống chính trị để phục vụ lợi ích căn bản của một giai cấp nhất định Rộng hơn, nó là một trong những cơ sở định hình và định hướng cho các phong trào chính trị, cho từng nền chính trị khác nhau trong lịch sử chính trị” [15, tr.17].

Biểu hiện của văn hoá chính trị thể hiện ở hai phương diện cơ bản:

Một là, chính trị với ý nghĩa là chính trị dân chủ, tiến bộ phải hướng tớimục đích cao nhất là vì con người, giải phóng con người, tôn trọng quyền conngười, tạo điều kiện cho con người phát triển tự do, toàn diện, hài hoà Đây làtính nhân văn sâu sắc của một nền chính trị có văn hoá

Hai là, những tư tưởng chính trị tốt đẹp không phải là những ý niệmtrừu tượng mà phải thiết thực, cụ thể, có khả năng đi vào cuộc sống Nghĩa là

nó phải thấu triệt trong hệ tư tưởng chính trị, thể hiện qua đường lối chínhsách của đảng cầm quyền và nhà nước quản lý, trong ứng xử và trong việctriển khai các kế hoạch cụ thể nhằm phát triển xã hội và phục vụ cuộc sốngcủa cá nhân cũng như của cộng đồng xã hội

Văn hoá chính trị làm cho sự tác động của chính trị đến đời sống xã hộigiống như sức mạnh của văn hoá Đó là loại sức mạnh không dựa vào quyền

lực hay ép buộc mà thông qua cảm hoá, khơi dậy tinh thần sáng tạo, ý thức tựgiác của các tầng lớp xã hội Việc xây dựng văn hoá chính trị phải chú trọngđồng thời cả ba phương diện: giá trị xã hội được lựa chọn, năng lực chính trị

và trình độ phát triển về văn hóa chính trị của chủ thể chính trị

1.2 Cấu trúc, đặc điểm và chức năng của văn hóa chính trị

1.2.1 Cấu trúc của văn hoá chính trị

1.2.1.1 VHCT với tư cách là hệ thống các giá trị

Những giá trị chính trị là lí do, là định hướng và lí giải hành động của chủthể chính trị, thể hiện trạng thái, nhu cầu và triển vọng phát triển của xã hội cũngnhư của các thành viên, các nhóm trong xã hội Với ý nghĩa đó, VHCT là kết quảtổng hợp của các giá trị sau

Thứ nhất, Tri thức và sự hiểu biết chính trị

Đây là giá trị nền tảng của VHCT, được định lượng một cách phổ biến bởitri thức chính trị Tri thức chính trị là trình độ học vấn và sự hiểu biết của conngười về chính trị VHCT luôn cần và cần phải có học vấn chính trị Tuy học vấn

và văn hóa là hai khái niệm không đồng nhất với nhau nhưng chúng có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau Trình độ học vấn giúp cho các chủ thể hiểu biết và nhậnthức rõ hơn về các giá trị văn hóa, từ đó xác định các nguyên tắc, lý tưởng sốngcho bản thân mình, lúc đó trình độ học vấn đã trở thành một khía cạnh của nhâncách văn hóa Ngược lại, văn hóa lại khẳng định những giá trị xã hội của họcvấn, chủ thể nào có trình độ học vấn mà không cống hiến cho xã hội, thậm chíphá hoại xã hội thì học vấn đó đứng ngoài văn hóa Có trình độ học vấn, quầnchúng nhân dân tự giác và nâng cao ý thức trách nhiệm, tham gia tích cực và cóhiệu quả trong thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng

trở thành những giá trị ứng xử của con người dưới dạng nguyên tắc sống hướngtới chân, thiện, mỹ, giúp chủ thể khắc phục căn bệnh chủ quan, duy ý chí.

Trình độ học vấn cũng như trình độ kinh nghiệm thực tiễn chính trị cùng

đi tìm một “mẫu số chung” đó là: Nâng cao nhận thức chính trị cho chủ thể.Nâng cao khả năng đánh giá của chủ thể Nâng cao khả năng ứng xử nhạy béncủa chủ thể

Với ý nghĩa đó, VHCT là tổng hợp các giá trị như: tri thức, kinh nghiệmhoạt động thực tiễn, tình cảm, niềm tin chính trị được hình thành trong thực tiễnchính trị, tạo thành ý thức chính trị của các chủ thể, chi phối hành vi của các chủthể trong quá trình hiện thực hóa lợi ích chính trị căn bản của giai cấp mình, phùhợp với xu thế phát triển của lịch sử, của tiến bộ xã hội

Thứ hai, Niềm tin và tình cảm chính trị

Niềm tin và tình cảm chính trị được hình thành bằng những con đườngkhác nhau, ở mỗi đối tượng cụ thể trong một không gian và thời gian chính trịnhất định Niềm tin và tình cảm chính trị là sự bộc lộ những phẩm chất, sắc thái

cá nhân đối với lý tưởng, chế độ chính trị, nhà nước, chính đảng, đối với các cơquan lãnh đạo, các nhà lãnh đạo

Nếu là kết quả của nhận thức đúng đắn, sâu sắc về lý tưởng chính trị đãlựa chọn, không chịu bất cứ sự áp đặt, cưỡng bức nào thì niềm tin chính trị sẽmang tính ổn định và bền vững, cả khi đời sống chính trị thuận lợi, cả trongnhững lúc biến động nhiều trắc trở, khó khăn Trên ý nghĩa đó, niềm tin chính làmẫu số chung của sự ổn định chính trị Nhưng trong thực tế không có sự ổn địnhchính trị tuyệt đối, vì chính trị là cuộc đấu tranh cho những lợi ích khác nhau, là

sự phản ánh một cơ cấu lợi ích không thuần nhất, thậm chí đối kháng Vì vậy,trong sự ổn định không thể tránh khỏi những mâu thuẫn, bất đồng, thậm chíxung đột ở nơi nào đó, lúc nào đó

Muốn xây dựng VHCT tiến tiến, cách mạng - VHCT XHCN thì phảixây dựng được niềm tin trên cơ sở khoa học, chính nghĩa, tiến bộ, phù hợpvới xu thế phát triển của nhân loại Chính vì vậy, việc nâng cao trình độhọc vấn, đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho các chủ thể

chín trị, đặc biệt là cho quần chúng nhân dân; nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần cho quần chúng; cán bộ thật sự là những tấm gương sáng vìnhân dân chính là những cơ sở cho niềm tin của quần chúng vào Đảng, Nhànước, vào chế độ XHCN

Thứ ba, Các truyền thống chính trị

Cơ sở lịch sử xã hội của VHCT được hình thành từ những nhân tố như:truyền thống, các giá trị chính trị đã được các thế hệ trước tạo ra trong quá trìnhlịch sử, địa chính trị, đạo đức, thẩm mỹ, tôn giáo Tất cả những nhân tố này bổsung cho nhau, quan hệ với nhau một cách biện chứng, hỗ trợ cho việc hìnhthành VHCT của một dân tộc, một quốc gia Đối với mỗi quốc gia, mỗi dân tộctrong lịch sử hình thành và phát triển đều tạo nên những giá trị nhất định (tập tục,truyền thống, thói quen) được cả cộng đồng thừa nhận

Văn hóa nói chung, VHCT nói riêng trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất địnhbao giờ cũng là sự kế thừa và phát triển những giá trị chính trị truyền thống phùhợp với yêu cầu, điều kiện cụ thể Các giá trị VHCT truyền thống không chỉ lànhững “chất liệu” tạo nên VHCT mà còn tạo nên bản sắc dân tộc cho VHCT

Trong thời đại ngày nay, khi mà sự giao lưu giữa các nền văn hóa trở nêncần thiết và mạnh mẽ thì những giá trị truyền thống là căn cứ để phân biệt nhữnggiá trị đích thực của nền văn hóa dân tộc với các nền văn hoá khác Khi đó tínhdân tộc trong VHCT càng phải đề cao hơn bao giờ hết

Thứ tư, Những lý tưởng cao đẹp mà con người phấn đấu đạt tới trong chính trị

Những lý tưởng cao đẹp vừa đóng vai trò là động lực kích thích họat độngchính trị vừa đóng vai trò là xung lực nội tại để hoàn thiện tư chất của chủ thểchính trị vươn tới những giá trị chân, thiện, mỹ trong hoạt động chính trị

Lý tưởng chính trị phụ thuộc phần lớn vào trí tuệ và đạo đức của chủthể Lý tưởng chính trị cao cả, tột bậc của Chủ tịch Hồ Chí Minh “là làm saocho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào aicũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”[15, tr.219]

Để thực hiện lý tưởng chính trị của mình, chủ thể chính trị phải biết lựachọn những phương thức, phương tiện hoạt động chính trị phù hợp Cuộccách mạng XHCN nhằm thực hiện mục tiêu, lý tưởng giải phóng triệt để conngười thì những phương tiện mà chủ thể (giai cấp công nhân và nhân dân laođộng) sử dụng phải đáp ứng được những nhu cầu, khát vọng giải phóng đó

Thứ năm, Quá trình biến những giá trị chính trị đã được thiết lập thành lý tưởng, niềm tin, động cơ, nhu cầu, thói quen chính trị trong hoạt động chính trị của chủ thể

Đây chính là quá trình thực hành VHCT trong hoạt động của chủ thể.Chỉ trên cơ sở này mới tạo cho VHCT sự ổn định vững chắc trong đời sốngchính trị Vì vậy, đây cũng là tiêu chí để đánh giá trình độ trưởng thành vềVHCT của chủ thể

Quá trình biến những giá trị chính trị đã được thiết lập thành lý tưởng,niềm tin, động cơ, nhu cầu, thói quen chính trị trong hoạt động chính trị của chủthể đóng vai trò quan trọng, nó làm cho VHCT hiện diện được trong đời sống xãhội Đó là quá trình hiện thực hóa các giá trị VHCT, biến các giá trị VHCT thànhlợi ích chính trị, thành động lực chính trị

Thứ sáu, Những phương tiện chính trị, những chuẩn mực, những phương thức tổ chức và hoạt động của QLCT được sử dụng để đạt đến mục tiêu chính trị

Hình thức tổ chức của quyền lực nhà nước và của hệ thống chính trị nóichung là những yếu tố cấu thành VHCT dưới dạng thực thể vật chất và tinhthần tiêu biểu của nó Do vậy, sự hoàn thiện của các thể chế chính trị khẳngđịnh sức mạnh, tính hiệu lực, tính pháp lý của các giá trị, chuẩn mực chính trịtrong việc điều chỉnh những hành vi, những quan hệ xã hội - chính trị phù hợpvới những mục tiêu chính trị Đồng thời nó biểu hiện sự kiện toàn và sứcmạnh của hệ thống tổ chức quyền lực trong tổ chức xã hội, trong phối hợphành động, trong sử dụng các thế mạnh kinh tế, chính trị, xã hội để thực hiệncác mục tiêu chính trị

Những yêu cầu chính trị thực tiễn trong mỗi giai đoạn lịch sử sẽ có hìnhthức tổ chức quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước theo một cơ chế vậnhành tương ứng Trong đời sống chính trị hiện đại, muốn đáp ứng yêu cầuVHCT cao thì chúng ta phải đổi mới về tổ chức và phương thức hoạt động của

hệ thống quyền lực của nước ta, trong đó việc đổi mới cơ chế để phát huy quyềnlàm chủ của nhân dân có ý nghĩa quan trọng Việc triển khai thực hiện Qui chếdân chủ ở cơ sở hiện nay cũng hàm chứa những giá trị trên

Thứ bảy, Hệ tư tưởng chính trị

Với tư cách là nhân tố phản ánh khái quát lợi ích của giai cấp cũng nhưphương thức, con đường để thực hiện lợi ích cơ bản của giai cấp, liên minhgiai cấp hoặc của nhân dân lao động nói chung (trong điều kiện của CNXH),

“hệ tư tưởng là yếu tố cốt lõi nhất, là định hướng cơ bản cho đời sống tinhthần xã hội” [4], đóng vai trò hạt nhân của VHCT, giữ vị trí trung tâm, có tácdụng chi phối các nhân tố khác trong VHCT, cũng như trong toàn bộ nềnVHCT nói chung của một thể chế chính trị Nó qui định tính chất, nội dung,khuynh hướng phát triển và tính tích cực của VHCT trong một xã hội nhấtđịnh Ngoài ra còn có nhiều yếu tố khác tham gia vào sự hình thành VHCT,đóng góp vào cấu trúc của VHCT như: bầu không khí tâm lý - đạo đức, tôngiáo; bối cảnh yêu cầu của thời đại

Như vậy, VHCT của bất cứ chủ thể nào cũng là một hệ thống cấu trúc củanhiều nhân tố, có lôgic vận động nội tại Lôgic này phản ánh mối liên hệ, tácđộng, chuyển hóa lẫn nhau giữa các nhân tố cấu thành VHCT Tri thức chính trị,qua thực tiễn chính trị biến thành niềm tin, lý tưởng của chủ thể Từ niềm tin, lýtưởng đó biến thành hành động chính trị thực tiễn, qua đó hình thành nhữngchuẩn mực chính trị, thành nếp sống, thói quen hành vi trong ứng xử chính trị.Chỉ đến khi những chuẩn mực giá trị và sự ứng xử chính trị đó thẩm thấu vào tưchất của chủ thể hoạt động chính trị, làm cho chúng có mặt thường trực tronghành vi xử lý các tình huống chính trị, trong đời sống chính trị hàng ngày thì lúc

đó VHCT mới thực sự được xác lập ổn định trong chủ thể tương ứng

Với tư cách là hệ thống các giá trị, VHCT không tồn tại thuần túy màluôn gắn liền với các chủ thể chính trị xác định Do vậy, những yếu tố cấuthành VHCT cũng như phương thức vận động của VHCT của các chủ thể tuythống nhất nhưng cũng có sự khác biệt nhất định

1.2.1.2 VHCT với tư cách là sản phẩm hoạt động chính trị của các chủ thể chính trị (cá nhân và tổ chức)

VHCT là do con người trong quan hệ với chính trị sáng tạo nên Các giá trịchính trị thể hiện bản chất của các hoạt động chính trị của các chủ thể trong quátrình thực hiện lợi ích giai cấp Chính trong thực tiễn chính trị, các chủ thể tạo chomình hệ thống các giá trị VHCT, tạo nên đặc trưng, bản chất VHCT cho mình

Một là, VHCT cá nhân

VHCT cá nhân thường được nhìn nhận, đánh giá qua những yếu tố như:trình độ hiểu biết và sự giác ngộ chính trị của mỗi cá nhân trong tư cách conngười chính trị của nó (công dân, một người cán bộ, một thủ lĩnh) Trình độ đóđược biểu hiện ở ý thức chính trị, thái độ, lập trường quan điểm chính trị; mức

độ nhận thức, đánh giá các sự kiện, các diễn biến chính trị; sự lựa chọn tham giacủa cá nhân vào các hoạt động chính trị thực tiễn; thái độ và mức độ phản ứnghay hưởng ứng trước một tình huống chính trị nào đó trong đời sống xã hội

VHCT cá nhân vừa góp phần tạo lập các giá trị, vừa góp phần hình thành dưluận xã hội tích cực đấu tranh chống những hành vi gây tổn hại tới lợi ích chungcủa xã hội.

VHCT cá nhân còn là tình cảm và niềm tin chính trị được bộc lộ quanhững phẩm chất, sắc thái cá nhân đối với lý tưởng, chế độ chính trị, với Đảng,Nhà nước, với các cá nhân lãnh đạo Nó được xác định bởi cách thức và sự biểuhiện tính văn hóa trong giao tiếp, ứng xử, trong giải quyết các mối quan hệ giữa

cá nhân với tổ chức, cá nhân với cá nhân, cá nhân với xã hội (và ngược lại) trêncác vấn đề chính trị - xã hội mà các chủ thể cùng quan tâm Hình thức biểuhiện trực tiếp của VHCT trên phương diện này chính là văn hoá đối thoại, vănhóa tranh luận, ở đó những nét tinh tế của VHCT được bộc lộ rõ nét Vì vậy,VHCT có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong hoạt động chính trị của mỗi con người

Trong VHCT cá nhân điều quan trọng hơn cả là trình độ hiểu biết, niềm tin,tình cảm ấy phải được chuyển thành nhu cầu, thành định hướng giá trị, thành cácgiá trị thuộc về phẩm chất cá nhân, phản ánh trình độ phát triển, trình độ trưởngthành về mặt xã hội của mỗi cá nhân, hướng dẫn chi phối cá nhân trong lối sốnghàng ngày, để đạt đến sự thống nhất giữa lời nói và việc làm, động cơ và hiệu quả

Như vậy, VHCT cá nhân là chất lượng tổng hòa của nhiều giá trị và sự thựcthi các giá trị thông qua hoạt động của cá nhân mà trực tiếp và quan trọng nhất làquá trình tiếp thu nền giáo dục của xã hội và sự rèn luyện trong thực tiễn lao động

và đấu tranh cách mạng

Hai là, VHCT của tổ chức (văn hóa tổ chức)

VHCT của tổ chức do VHCT của cá nhân hợp thành Nhưng để tạo nên

sự thống nhất giữa VHCT của các cá nhân trong tổ chức thì văn hóa tổ chứcphải là sự đoàn kết, sự phối hợp, sự thống nhất trong mục tiêu, lý tưởng vàtrong hành động chính trị Do vậy, để duy trì, phát triển văn hóa tổ chức thìphải thực hiện và giữ vững các nguyên tắc chính trị với ý nghĩa là những chuẩngiá trị VHCT