Bài 34 NC sinh trưởng ở thực vật

Hoạt động 1: Tìm hiểu về khái niệm sinh trưởng và phát triển. (12 phút) Mục tiêu: + Phát biều được định nghĩa sinh trưởng, định nghĩa phát triển ở thực vật. + Trình bày được chu kì sinh trưởng và phát triển của cây một năm. + Trình bày được mối quan hệ của sinh trưởng và phát triển. Năng lực: + Năng lực quan sát hình ảnh. + Năng lực phân tích, suy luận, tổng hợp. GV cho xem đoạn phim. Giới thiệu đây là đoạn phim nói về quá trình từ khi cây nảy mầm đến khi cây trưởng thành của cây đậu. + Quan sát và cho biết sư thay đổi về kích thước, khối lượng của cây từ khi nảy mầm đến lúc trưởng thành? + Nhận xét câu trả lời và hỏi theo các em, nguyên nhân của sự tăng lên về kích thước của cây là gì? + Cây tăng lên về kích thước và khối lượng như vậy chính lá cây đang sinh trưởng. Vậy sinh trưởng là gì? + Nhận xét và bổ sung, ghi bảng: Sinh trưởng là quá trình tăng lên về kích thước, số lượng tế bào làm cho cây lớn lên trong từng giai đoạn, tạo cơ quan sinh dưỡng như rễ thân lá và quá trình này diễn ra không thuận nghịch. Hạt đậu khi đang khô, chúng ta ngâm chúng vào nước thì thấy chúng có lớn hơn, có phải hạt đậu đang sinh trưởng không? + Nhận xét và bổ sung: Quá trình đó không phải là sinh trưởng. Hạt đậu lớn lên là do hạt đậu hút nước, nước đầy trong hạt chứ thực chất số lượng tế bào không tăng lên. Khi chúng ta đem hạt chứa đầy nước phơi khô thì chúng lại trở về với kích thước ban đầu khi chưa ngâm nước. Thấy rõ được đây là quá trình thuận nghịch nên không phải là sinh trưởng. Cho HS xem đoạn phim lần 2. Hỏi: Ngoài sự thay đổi về kích thước, khối lượng, cây còn có những thay đổi nào nữa? + Nhận xét, bổ sung: Ngoài sự sinh trưởng, cây còn ra hoa, tạo quả. Tức là cây phân hóa tế bào, mô, phát sinh hình thái, tạo các cơ quan của cơ thể. Đó là quá trình phát triển của cây. Vậy phát triển là gì? + Nhận xét và bổ sung, ghi bảng: Nhấn mạnh phát triển là quá trình biển đổi về chất lượng (cấu trúc và chức năng sinh lý), các thành phần tế bào, mô, cơ quan làm cho cây ra hoa, kết quả, tạo hạt. Quá trình sinh trưởng và phát triển gắn liền với đời sống của cây và tạo thành một chu kì sinh trưởng và phát triển. Chu kì đó như thế nào, chúng ta vào phần tiếp theo + Cho HS quan sát hình 34.1 yêu cầu HS quan sát hình và cho biết trong chu kì của cây một năm có những giai đoạn nào? + Gắn liền với các giai đoạn sống trong chu kì của cây thì có 2 pha: đó là pha sinh dưỡng và pha sinh sản. Nhìn vào hình 34.1. cho biết các giai đoạn nào thì nằm trong pha sinh dưỡng, các giai đoạn nào nằm trong pha sinh sản và vì sao? + Nhận xét, bổ sung, ghi bảng. Từ đó cho biết chu kì sinh trưởng và phát triển là gì? + Nhận xét, bổ sung, ghi bảng Ở một số nhà nông, khi họ trồng đậu xanh, đến một thời điểm nào đó họ thường tỉa một số lá, ngọn trên cây. Hay là ở những nhà có cây hoa mai, người nhà thường tỉa một số lá khi tết sắp đến mà hoa mai chưa có dấu hiệu nở. Vì sao như vậy? + Nhận xét, bổ sung: Khi cây sinh trưởng quá tốt, thời gian sinh trưởng dài thì phát triển sẽ bị chậm lại, nên phải tỉa một số lá, ngọn để giảm sự sinh trưởng, thúc đẩy sự phát triển nhanh hơn cũng như ra hoa, tạo quả sớm hơn. + Vậy mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển là gì? + Hãy phân tích rõ hơn về mối quan hệ đó. + Nhận xét, bổ sung, ghi bảng: Trong đời sống của cây, sinh trưởng và phát triển là hai quá trình liên tiếp và xen kẽ nhau. Từ khi hạt nảy mầm đến khi trưởng thành cây luôn luôn sinh trưởng tăng kích thước – đó là sự biến đổi về chất. Đồng thời cây cũng thay đổi về lượng đặc trưng cho phát triển như các quá trình mọc lá, ra hoa, tạo quả. Như vậy sự biến đổi về số lượng rễ, thân, lá dẫn đến sự thay đổi về chất lượng hoa, quả, hạt. Chính vì vậy cần chọn thời điểm gieo trồng, bón phân tưới nước, xử lý hợp lý để điều chỉnh quá trình sinh trưởng và phát triển một cách hợp lý, đảm bảo tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Cây sinh trưởng thì kích thước, khối lượng sẽ tăng lên. Cho thí nghiệm: Chọn 1 cây lâu năm cao 2m, đóng 2 đinh lớn vào thân cây, 2 đinh đối diện với nhau cách mặt đất 60 cm. Giả sử ở điệu kiện thích hợp, mỗi năm cây đều sinh trưởng tốt. Sau 3 năm sau thì cây cao và to hơn rất nhiều. Dự đoán khoảng cách giữa cây đính với mặt đất và khoảng cách giữa 2 đinh đối diện nhau có thay đổi không? Vậy ý kiến của các bạn đúng hay sai? Tìm hiểu phần tiếp theo sẽ giúp chúng ta giải quyết được. + Dự kiến HS xem phim và trả lời: cây lớn lên = kích thước, khối lượng tăng lên. + Dự kiến HS trả lời: do sự nhân lên của các loại tế bào. + Dự kiến HS trả lời: Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước, số lượng của tế bào làm cây lớn lên trong từng giai đoạn. Dự kiến HS trả lời: Không phải là sinh trưởng. Dư kiến HS trả lời: Cây có ra hoa. + Dự kiến HS trả lời: Phát triển là toàn bộ những biến đổi trong chu kì sống của cá thể bao gồm: sinh trưởng, phân hóa tế bào mô và phát sinh hình thái tạo nên các cơ quan của cơ thể. Dự kiến HS trả lời: Chu kì sinh trưởng và phát triển gồm các giai đoạn: nảy mầm, mọc lá, sinh trưởng mạnh, ra hoa, tạo quả. + Dự kiến HS trả lời: Các giai đoạn nảy mầm, mọc lá và sinh trưởng mạnh là pha sinh dưỡng vì ở giai đoạn này sự sinh trưởng và phát triển của cơ quan sinh dưỡng là chủ yếu. Các giai đoạn ra hoa, tạo quả, quả chín là pha sinh sản vì ở đây sự sinh trưởng và phát triển của cơ quan sinh sản là chủ yếu. Dự kiến HS trả lời: Chu kì sinh trưởng và phát triển ở thực vật có sự kế tiếp các giai đoạn của hai pha sinh dưỡng và sinh sản bắt đầu từ khi hạt nảy mầm đến khi hình thành hạt mới. Dự kiến HS trả lời: Tỉa lá đậu để đậu ra hoa, tạo quả. Tỉa lá cây hoa mai để hoa mai nở đúng tết. + Dự kiến HS trả lời: Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình liên tiếp, xen kẽ nhau trong quá trình sống của thực vật. + Dự kiến Hs trả lời: Sinh trưởng là cơ sở cho phát triển và phát triển là tiền đề cho sinh trưởng. Dự kiến HS trả lời: cả 2 đều thay đồ vì cây sau 3 năm to và lớn hơn nhiều. I. Khái niệm 1. Định nghĩa Sinh trưởng: Sinh trưởng là quá trình tăng lên về kích thước và số lượng tế bào làm cho cây lớn lên trong từng giai đoạn, tạo cơ quan sinh dưỡng như rễ, thân

Chương 3: SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT

SINH TRƯỞNG Ở THỰC VẬTBài 34

I Khái niệm:

1 Định nghĩa sinh trưởng và phát triển:

Sinh trưởng là quá trình tăng

lên về số lượng và kích thước tế bào làm cây lớn lên trong từng

giai đoạn.

I Khái niệm:

1 Định nghĩa sinh trưởng và phát triển:

Phân hóa tế bào, mô

Phát sinh hình thái tạo nên các cơ quan của cơ

thể

Quá trình tăng lên về số lượng và kích thước tế bào làm cây lớn lên trong từng giai đoạn

Biến đổi về lượng

Biến đổi về lượng

Biến đổi về chất

Phát triển là quá trình biến đổi về chất lượng (cấu trúc và chức năng sinh lý) các thành phần tế bào, mô, cơ, cơ quan làm cho cây ra hoa,

kết quả, tạo hạt

I Khái niệm:

2 Mối liên quan giữa sinh trưởng và phát triển

Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình liên tiếp và xen kẽ với nhau trong đời sống thực vật

Pha sinh trưởng phát triển sinh dưỡng hoạt động sinh trưởng, phát triển của cơ quan sinh dưỡng (thân, rễ, lá)

II Sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng thứ cấp ở thực vật

Hình: Các loại mô phân sinh

1 Các mô phân sinh:

Khái niệm: Mô phân sinh là nhóm các

tế bào chưa phân hóa, duy trì được

khả năng nguyên phân làm cho cây

sinh trưởng dài ra hoặc to lên.

lóng Mắt

A- MÔ PHÂN SINH ĐỈNH XUẤT HIỆN Ở ĐỈNH THÂN VÀ ĐỈNH RỄ B - MÔ PHÂN SINH LÓNG ĐẢM BẢO CHO LÓNG SINH TRƯỞNG DÀI

RA

II Sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng thứ cấp ở thực vật

2 Sinh trưởng sơ cấp

Sinh trưởng sơ cấp là sinh trưởng của thân và rễ cây theo chiều dài do hoạt động của mô phân sinh đỉnh.

 Sinh trưởng sơ cấp xảy ra ở đa số cây một lá mầm

 Sinh trưởng sơ cấp xảy ra ở phần thân non, miền sinh

trưởng của rễ cây hai lá mầm

II Sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng thứ cấp ở thực vật

3 Sinh trưởng thứ cấp

Là hình thức sinh trưởng làm cho thân cây to ra do sự

phân chia tế bào của mô phân sinh bên.

 Tầng sinh vỏ cho tế bào vỏ phía ngoài, cho thịt vỏ phía trong và tầng sinh mạch (trụ)

 Tầng sinh mạch nằm giữa mạch gỗ bên trong và mạch rây bên ngoài

 Đa số cây Hai lá mầm có sinh trưởng thứ cấp

II Sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng thứ cấp ở thực vật

Hình: Đặc điểm cây Một lá mầm và cây Hai lá mầm

Các chi tiêu Sinh trưởng sơ cấp Sinh trưởng thứ cấp

Đặc điểm bó mạch - Xếp lộn xộn (ở cây 1 cây lá mầm)

- Xếp theo vòng (ở cây hai lá mầm)

Xếp theo vòng

II Sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng thứ cấp ở thực vật

 Dựa vào hình 34.2 trong SGK , hãy điền nội dung phù hợp vào phiếu học tập sau:

II Sinh trưởng sơ cấp và sinh trưởng thứ cấp ở thực vật

III Nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng

1 Nhân tố bên trong:

2 Nhân tố bên ngoài:

III Nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng

Nội dung Đúng Sai

1 Sự sinh trưởng của cây phụ thuộc vào đặc điểm di truyền và thời kì sinh trưởng nhưng không phụ thuộc vào hoocmon

thực vật.

   X

3 Hàm lượng nước ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của thực vật thông qua ảnh hưởng đến độ no nước của tế bào  X  

4 Ánh sáng tác động đến sinh trưởng của cây chỉ thông qua quá trình quang hợp    X

5 Nồng độ ôxi trong môi trường tăng hay giảm đều không ảnh hưởng đến sinh trưởng của thực vật    X

6 Nếu được cung cấp đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng cây sinh trưởng tốt  X  

III Nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng

CÂU HỎI LUYỆN TẬP

Câu 1: Ở thực vật 2 lá mầm thân và rễ dài ra là hoạt động của:

A Mô phân sinh đỉnh

B Mô phân sinh.

C.Mô phân sinh lóng.

D Mô phân sinh cành.

Câu 2: Loại mô phân sinh chỉ có ở cây 2 lá mầm:

A Mô phân sinh đỉnh thân.

B Mô phân sinh bên.

C.Mô phân sinh lóng.

D Mô phân sinh rễ.

Câu 3: Khi bị vết chấn thương ở thân, cây 2 lá mầm liền lại được còn cây dừa thì không liền

lại được vì:

A Do cây 2 lá mầm sinh trưởng sơ cấp nhanh hơn.

B Do cây 2 lá mầm sinh trưởng thứ cấp nhanh hơn.

C Do cây dừa không có mô phân sinh bên nên không có sinh trưởng thứ cấp.

D Do cây dừa sinh trưởng thứ cấp chậm.