Tiểu luận về mĩ học

Đòi hỏi về cái đẹp thể hiện sự tiến hóa vượt bậc và khẳng định bản chất nhân loại – xã hội của con người trong hoạt động thực tiễn.. Theo ông, nghệ thuật là một hình thức sáng tạo đặc bi

PHẦN DẪN NHẬP

Có thể nói nhu cầu về cái đẹp là nhu cầu có tính bản chất của con người Đòi hỏi về cái đẹp thể hiện sự tiến hóa vượt bậc và khẳng định bản chất nhân loại – xã hội của con người trong hoạt động thực tiễn Nhu cầu

về cái đẹp gắn liền với quá trình phát triển thể chất cũng như tinh thần của con người Ở tất cả các lĩnh vực và hoạt động của mình, con người đều tìm cách đáp ứng nhu cầu về cái đẹp Trong đó nghệ thuật là lĩnh vực thể hiện

rõ ràng hơn cả Nghệ thuật là lĩnh vực duy nhất mà sáng tạo thẩm mĩ trở thành mục tiêu bản chất Điều này đã được nhà triết học người Nga Vladimir Soloviev (1853 - 1900) đề cập đến trong chuyên đề “Ý nghĩa chung của nghệ thuật” (trích trong tác phẩm “Siêu lí tình yêu”) Theo ông, nghệ thuật là một hình thức sáng tạo đặc biệt của con người và cái đẹp là một yếu tố của nghệ thuật, nó là một dấu hiệu để nghệ thuật trở thành nghệ thuật

PHẦN NỘI DUNG

Vài nét về tác giả

Vladimir Soloviev (1853 -1900) là mô ̣t trong những triết gia lớn nhất của nước Nga, một tên tuổi xứng đáng đặt ngang hàng với những cây đại thụ của triết học thế giới thuộc mọi thời đại Triết học của ông mang tính nhân bản chân chính, luôn luôn hướng tới cái Chân, Thiện, Mĩ Được phú bẩm nhiều tài năng xuất chúng, Soloviev ngoài địa hạt triết học còn thể hiện mình như một nhà thần học sâu sắc, có tư duy độc lập, một cây bút chính luận kiệt xuất, một nhà mĩ học và phê bình văn học ưu tú và một nhà thơ tài hoa, mà thi phẩm đã trực tiếp cổ vũ sự ra đời cả một trào lưu văn chương mới - chủ nghĩa tượng trưng Nga Quan niê ̣m của ông về cái đe ̣p và nghê ̣ thuâ ̣t đã trở thành mô ̣t lí thuyết quan tro ̣ng của mĩ ho ̣c và khoa nghiên cứu văn ho ̣c

Nghê ̣ thuâ ̣t và cái đe ̣p

Điều đầu tiên mà Soloviev chú ý tới là cái đẹp tồn tại khắp mọi nơi,

nó có trong thế giới vô cơ, thế giới hữu cơ và con người Ở thế giới vô cơ, cái đẹp có được nhờ ánh sáng tỏa ra vật chất Ông nói rằng trong thế giới

vô cơ, cái đẹp thuộc về những vật thể và hiện tượng, mà trong đó hoặc vật chất trực tiếp trở thành chất mang ánh sáng, hoặc cái tự nhiên vô tri vô giác tựa như hấp thụ linh hồn và trong sự vận động của mình biểu lộ những nét của sự sống Cái đẹp vật chất của thế giới vô cơ và một phần trong thế giới hữu cơ hiện ra đầy đủ nhất trong con người Bởi như Soloviev nói: con người là kết quả của tiến trình tự nhiên theo hai nghĩa: thứ nhất, như là một sinh linh tự nhiên đẹp nhất, và thứ hai, như một sinh linh tự giác nhất Với

tư cách thứ hai ấy, con người, từ là kết quả, tự thân trở thành tác nhân của tiến trình thế giới, đáp ứng hoàn hảo hơn cái mu ̣c đích lí tưởng của tiến trình phát triển là sự thẩm thấu lẫn nhau toàn bô ̣ và sự liên kết tự do của tất cả các yếu tố vâ ̣t chất cũng như tinh thần, lí tưởng cũng như thực ta ̣i, chủ

quan cũng như khách quan của hoàn vũ Trong con người, yếu tố vật chất không tách rời mặt ý thức của họ Có ý thức là một tính chất, đặc điểm cực

kì quan trọng của con người và cũng là một nội dung mới trong cái đẹp của con người Ở con người, ý thức gắn liền với cái đẹp, cái đẹp tồn tại trong một thế giới có ý thức Và con người với ý thức của mình, la ̣i sáng ta ̣o ra cái đe ̣p mà nói như Các Mác là sáng ta ̣o theo quy luâ ̣t của cái đe ̣p Cái đe ̣p

do con người ta ̣o ra có vai trò hết sức quan tro ̣ng, bởi nó hướng đến sự hoàn thiê ̣n, hoàn mĩ, thể hiê ̣n khát vo ̣ng lớn lao của con người Soloviev cho rằng nghê ̣ thuâ ̣t là nơi ngự tri ̣ của cái đe ̣p bất hủ và vĩnh cửu

Theo Soloviev, cái đẹp là thành công vĩ đại của sự sáng thế mà tạo hóa đã bắt đầu và nghệ thuật không phải là sự lặp lại hay mô phỏng một cách đơn thuần, mà nó là sự tiếp tục cái sự nghiệp nghệ thuật đã được thiên nhiên khởi thủy – sự thực hiện nối tiếp và đầy đủ hơn Nghệ thuật có ý nghĩa tiếp tục cuộc sáng thế này bằng cách một mặt làm cho cái đẹp vật chất hoàn thiện hơn Nhưng cái lớn nhất của nghệ thuật không phải dừng ở

đó, mà là thổi vào thế giới vô cơ một linh hồn, làm nó đẹp hơn, lộng lẫy hơn Nghệ thuật là sự hoàn thiện của cái đẹp vật chất và cái đẹp tinh thần

Nó là sự sáng tạo có mục đích của con người Nghê ̣ thuâ ̣t làm cho cái đe ̣p trở nên bất tử và vĩnh cữu Soloviev nói: “Cái đe ̣p bất hủ và vĩnh cửu có thể chiến thắng cái ác tinh thần và là yếu tố cần thiết cho sự thực hiê ̣n cái thiê ̣n trong thế giới vâ ̣t chất, bởi lẽ chỉ có nó mới làm sáng và chế ngự đươ ̣c bóng tối không lành của thế giới này” Nghê ̣ thuâ ̣t do đó đảm nhâ ̣n nhiê ̣m vu ̣ hết sức lớn lao

Nghê ̣ thuâ ̣t có ba nhiê ̣m vu ̣:

Thứ nhất: khách thể hóa trực tiếp những đi ̣nh nghĩa và phẩm chất

nô ̣i ta ̣i sâu sắc nhất của ý tưởng sự sống, mà không thể được thể hiê ̣n trong

giới tự nhiên Nó làm cho ta có thể nhìn thấy được, cảm thấy được mô ̣t cách cảm tính Ở đây cần nói đến vai trò sáng ta ̣o của người nghê ̣ sĩ Nói như nhà phê bình Lan Khai: “Nghệ sĩ cũng muốn sáng tạo như hóa công vậy Nghê ̣ sĩ đã tìm cách để ghi la ̣i, để làm thành vĩnh viễn hẳn cái tra ̣ng thái đă ̣c biê ̣t và mong manh của thế giới bao la, nó đã khiến nghê ̣ sĩ chú ý và đã gợi mối đồng cảm, đồng tình Nghê ̣ sĩ cố gắng diễn tả nó bằng nét màu trên vải, bằng hình dáng trong đất hay đá, hoă ̣c ở trên giấy, bằng tiếng hay dấu Làm thế, nghê ̣ sĩ cứu cho mô ̣t khoảnh khắc của đời sống vũ tru ̣ khỏi phải tàn phá đi mãi mãi” Xuân Diê ̣u thâ ̣t không khó hiểu chút nào khi ông nói:

Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi.

Và như thế nghê ̣ thuâ ̣t đem đến cho con người những khoái cảm thẩm mĩ

vô cùng tinh tế

Thứ hai: nghê ̣ thuâ ̣t làm cái đe ̣p vô cơ thấm nhuần ý tưởng (tức là

nó phải chuyên chở mô ̣t thông điê ̣p nào đó) Cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t bao giờ cũng gắn liền với những tình cảm hay mô ̣t tư tưởng nào đó, bởi đây là cái đe ̣p nhân ta ̣o, cái đe ̣p do nghê ̣ sĩ ta ̣o nên để ghi la ̣i cái đe ̣p trong đời, để diễn đa ̣t cảm xúc thẩm mĩ đang dâng lên trong lòng mình hoă ̣c để mượn nó, thông qua nó mà gửi đến người khác những điều mình đang nung nấu, yêu thương, căm thù hay đau khổ Vì thế, các nhân tố vật chất tạo thành cái đẹp trong nghệ thuật thường mang sắc thái biểu cảm rất rõ Mô ̣t chiếc lá rơi, mô ̣t bông hoa ru ̣ng trong tự nhiên có khi chẳng chứa đựng gì nhưng khi đi vào nghê ̣ thuâ ̣t nó bỗng nhiên chất chứa bao nỗi niềm tâm sự, có khi

la ̣i bao hàm cả những cảm hứng thế sự lớn lao Ngô Thì Sĩ (1726 – 1780) đã từng nói: “Năm tháng tuy không tùy ý, cảnh tiết đầy vơi không tùy mình, nhưng chiếm giữ được sao sáng, gió thưa, đêm tàn rượu đâ ̣m, thì mùa thu há la ̣i không ở trong ta hay sao?” Mùa thu ở ngoài đời, cái đe ̣p ở ngoài đời là mô ̣t viê ̣c, còn mùa thu trong văn thơ la ̣i là mô ̣t viê ̣c khác Trong nghê ̣ thuâ ̣t cái đe ̣p gắn bó chă ̣t chẽ với sức truyền cảm

Aristole cho rằng nghê ̣ thuâ ̣t là sự mô phỏng ta ̣o hóa Tuy nhiên đó hoàn toàn không phải là sự sao chép thu ̣ đô ̣ng, mà là sự mô phỏng trong tính sáng ta ̣o, trong khả năng thiên biến va ̣n hóa, sinh sôi nảy nở không ngừng của đời sống Ngoài viê ̣c phản ánh cái đe ̣p trong đời sống, nghê ̣ sĩ còn sáng ta ̣o ra mô ̣t cái đe ̣p mới, vốn không có trong hiê ̣n thực Mỗi tác phẩm nghê ̣ thuâ ̣t đều là kết quả sáng ta ̣o đô ̣c đáo của nghê ̣ sĩ sau quá trình công phu nghiên cứu đời sống và nhào nă ̣n chất liê ̣u tự nhiên Nó không chỉ chứa đựng cái nhìn mới của nhà văn về thế giới mà còn mang la ̣i mô ̣t vẻ đe ̣p mới của âm thanh, màu sắc, hình khối, ngôn ngữ Thường thì những cái vốn đã đe ̣p trong hiê ̣n thực, khi bước vào tác phẩm càng trở nên lung linh hơn; và cũng có khi những cái vốn bình thường được bàn tay của nghê ̣ sĩ thổi hồn vào la ̣i trở nên sống đô ̣ng, đáng yêu và mĩ lê ̣ Nghệ thuật chính là sự rung cảm thẩm mĩ của nhà văn trước hiê ̣n thực

Thứ ba: từ viê ̣c làm cho cái đe ̣p tự nhiên thấm nhuần ý tưởng mà

nghê ̣ thuâ ̣t có thể vĩnh cửu hóa những hiê ̣n tượng cá thể của nó Vâ ̣t chất cá thể trong tự nhiên có thể bi ̣ bào mòn theo thời gian nhưng khi vâ ̣t chất này thẩm thấu vào ý tưởng thì nó trở nên bất tử Nhờ ý tưởng mà vâ ̣t chất trở nên bất tử; và ngược la ̣i, nhờ vâ ̣t chất mà ý tưởng có hình hài Soloviev nói:

“Đây là viê ̣c biến sự sống vâ ̣t chất thành sự sống tinh thần, tức là sự sống mà, thứ nhất, tự nó có lời khải huyền của nó, có khả năng tự biểu hiê ̣n trực

tiếp ra bên ngoài, thứ hai, nó có khả năng trở thành hiê ̣n thân của tinh thần và, thứ ba, nó đã thoát khỏi quyền lực của quá trình vâ ̣t chất và vì thế mà tồn ta ̣i vĩnh viễn Sự thể hiê ̣n hoàn hảo tính viên mãn tinh thần ấy trong thực ta ̣i của chúng ta, sự thực hiê ̣n ở đây cái đe ̣p tuyê ̣t đối hay là sự kiến

ta ̣o mô ̣t cơ thể tinh thần hoàn vũ là nhiê ̣m vu ̣ cao nhất của nghê ̣ thuâ ̣t” Ở đây nghê ̣ thuâ ̣t trở thành mô ̣t công viê ̣c quan tro ̣ng và giàu tác du ̣ng giáo

du ̣c Trong nhiê ̣m vu ̣ cuối cùng của mình, nghê ̣ thuâ ̣t hoàn hảo “phải làm cho lý tưởng tuyê ̣t đối hiển hiê ̣n không chỉ trong trí tưởng tượng, mà cả trong đời thâ ̣t – nó phải làm cho nhuần thấm tinh thần, làm hóa hình biến thể cái thực ta ̣i của chúng ta” Điều này chúng ta thấy rất rõ trong những hình tượng lấy mẫu từ trong đời thực của tác phẩm văn chương Mô ̣t chi ̣ Út

Ti ̣ch ngoài đời có thể sống được vài mươi năm rồi chết, nhưng mô ̣t chi ̣ Út

Ti ̣ch với những phẩm chất anh hùng và cái câu nói nổi tiếng “còn cái lai quần cũng đánh” trong tác phẩm “Người me ̣ cầm súng” của Nguyễn Thi thì vẫn còn sống mãi Mỗi lần giở những trang sách ấy, ta vẫn thấy chi ̣ Út đi về, nói năng, nuôi con và đánh giă ̣c Và cái tinh thần bất khuất, kiên trung của người phu ̣ nữ ấy trở thành tiếng nói yêu nước tiêu biểu cho những người phu ̣ nữ Viê ̣t Nam Cái tinh thần ấy vẫn còn tiếp nối ở những thế hê ̣ mai sau

Trong những tác phẩm vĩ đa ̣i nhất của mình, nghê ̣ thuâ ̣t không chỉ có khả năng “nắm bắt và nối dài thêm những tia sáng của cái đe ̣p vĩnh cửu trong thực ta ̣i hôm nay”, mà chúng còn “dự báo tương lai, làm cầu nối giữa cái đe ̣p tự nhiên và cái đe ̣p của cuô ̣c sống tương lai” Dự cảm, dự báo không phải là độc quyền hay ưu thế tuyệt đối của riêng nghệ thuật Và cũng như bất cứ tư tưởng khoa học tiên tiến nào, nó là cái vốn có của ý thức thẩm mĩ chân chính khi nghệ sĩ nhận thức và phản ánh đúng đắn

những điều trông thấy trong đời sống xã hội và xu hướng biến đổi tất yếu khách quan của nó Nghệ thuật không chỉ tiên đoán, dự báo về sự nảy sinh, phát triển và chiến thắng của cái mới, cái đẹp mà còn dự đoán quá trình cái

cũ, cái xấu sẽ tàn lụi, mất đi dù hôm nay nó đang hoành hành Tính đi trước của tư tưởng khoa học ở chỗ chỉ ra con đường thực tiễn và cái đích,

đi tới của sự phát triển xã hội do nắm bắt được những nhu cầu đã chín muồi của đời sống hiện thực, vì vậy, nó có ý nghĩa lớn lao trong việc hướng dẫn tổ chức và giáo dục quần chúng lao động và các lực lượng tiến

bộ giải quyết những nhiệm vụ mới do chính đời sống thực tiễn đề ra Còn nghệ thuật lại hình tượng hóa dự cảm để bộc lộ cụ thể, sinh động lý tưởng thẩm mỹ, trong đó cái đẹp cần có sẽ có vai trò trung tâm, hạt nhân hợp lý, tập trung và chi phối toàn bộ dự cảm nghệ thuật Trong dự cảm này chất tư tưởng khoa học tiên tiến về những quan hệ xã hội vừa là cơ sở khách quan trực tiếp vừa được hoà tan vào chất thẩm mĩ của cái đẹp được diễn tả Đối với công chúng, dự cảm nghệ thuật đem lại chân lý, niềm tin của sự vươn tới về cái đẹp, gợi mở và thôi thúc hiện thực hóa nó thông qua sự tự thanh lọc, tự đồng hóa bằng chất men tình cảm và ý thức xã hội của chủ thể thưởng thức

Cái đe ̣p chân chính, viên mãn đòi hỏi đô ̣ tự do lớn hơn cho yếu tố con người và sự phát triển đời sống xã hô ̣i cao hơn, phức ta ̣p hơn cái mức có thể đa ̣t được trong văn hóa nguyên thủy Cho nên, đến với nghê ̣ thuâ ̣t, con người như được giải thoát khỏi mo ̣i ràng buô ̣c và được tự do tái ta ̣o đời sống theo lí tưởng của mình Như Mác nói nghê ̣ thuâ ̣t là niềm vui lớn nhất mà con người có thể tự ta ̣o ra cho mình Đó là niềm vui trước sự sáng ta ̣o và được tham gia vào sự sáng ta ̣o này, bởi nghê ̣ thuâ ̣t là mô ̣t hình thức có thể “ tác đô ̣ng đến tình cảm, lí trí của con người như mô ̣t sức ma ̣nh kích

thích ở con người sự nga ̣c nhiên, lòng tự hào và niềm vui trước khả năng sáng ta ̣o của mình” (Gorki)

Từ đó Soloviev đưa ra kết luâ ̣n "Mọi sự miêu tả cảm tính bất kỳ một vật thể sống hay hiện tượng nào từ giác độ trạng thái cuối cùng của nó, hay

là dưới ánh sáng của thế giới tương lai, sẽ là tác phẩm nghệ thuật.”

Nghê ̣ thuâ ̣t là cái đe ̣p hoàn hảo

Như vâ ̣y, có thể nói, nghê ̣ thuâ ̣t là cái đe ̣p hoàn hảo Bởi vì nó chứa đựng những điều kiê ̣n cần có để cái đe ̣p hoàn hảo có thể hiê ̣n diê ̣n đầy đủ Những điều kiê ̣n đó thứ nhất là: sự vâ ̣t chất hóa trực tiếp bản chất tinh thần và thứ hai là: sự tinh thần hóa đến cùng hiê ̣n tượng vâ ̣t chất với tư cách là hình thức đích thực không thể tách rời của nô ̣i dung lý tưởng Ở đây cái

đe ̣p đích thực và hoàn hảo thể hiê ̣n sự liên kết triê ̣t để và sự thẩm thấu lẫn nhau giữa hai yếu tố vâ ̣t chất và tinh thần

Nghê ̣ thuâ ̣t là cái đe ̣p hoàn hảo xét về phương diê ̣n nó là sự tiếp tu ̣c của hoa ̣t đô ̣ng sáng thế mà tự nhiên khởi thủy; nhưng về phương diê ̣n khác nghê ̣ thuâ ̣t luôn vươn đến sự hoàn hảo bởi vì sự sáng thế là sự vươn lên không ngừng, là cuô ̣c tìm kiếm không ngừng Lý tưởng là vô cùng Nghê ̣ thuâ ̣t không chỉ theo đuổi sự không cùng của thế giới vâ ̣t chất mà còn theo đuổi sự không cùng của lý tưởng Do đó, nghê ̣ thuâ ̣t là cái đe ̣p hoàn hảo và cũng luôn luôn là sự theo đuổi cái đe ̣p hoàn hảo

Nghê ̣ thuâ ̣t là cái đe ̣p hoàn hảo bởi vì nó chính là hình thức sáng ta ̣o đă ̣c biê ̣t của con người, sự sáng ta ̣o luôn tuân theo quy luâ ̣t của cái đe ̣p Vâ ̣y cái

đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t có những đă ̣c điểm gì?

Những đă ̣c điểm của cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t:

Khi con người sáng ta ̣o ra sản phẩm để dùng, người ta không quan tâm đến những gì ngoài lợi ích của nó Nhưng khi phát triển đến mô ̣t trình

đô ̣ nào đó, con người ngoài viê ̣c quan tâm đến lợi ích còn sáng ta ̣o sản phẩm có yếu tố cái đe ̣p Đến mô ̣t trình đô ̣ cao hơn, bên ca ̣nh những sản phẩm để dùng, những sản phẩm vừa để dùng vừa đe ̣p, người ta còn sáng

ta ̣o ra sản phẩm mà ở đó có chứa cái đe ̣p mang tính chất khác biê ̣t Đó là cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t Cái đe ̣p trong sáng ta ̣o nghê ̣ thuâ ̣t khác cái đe ̣p trong các sản phẩm khác ở ba yếu tố:

Thứ nhất: cái đe ̣p trong sáng ta ̣o nghê ̣ thuâ ̣t trở thành mu ̣c đích tự

thân, mu ̣c đích cuối cùng, mu ̣c đích cao nhất Vi ̣ trí của cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t khác hẳn vi ̣ trí của nó trong các sản phẩm khác Yêu cầu về tính thẩm mĩ trong các sản phẩm trước có thể là ít hoă ̣c nhiều lắm là năm mươi, trong tác phẩm nghê ̣ thuâ ̣t cái đe ̣p là mô ̣t sự bắt buô ̣c đầu tiên Cái khác ở đây là liều lươ ̣ng và vi ̣ trí của cái đe ̣p Sáng ta ̣o nghê ̣ thuâ ̣t, dù cũng là mô ̣t hoa ̣t

đô ̣ng thẩm mĩ như nhiều hoa ̣t đô ̣ng khác, nhưng ở đó tỉ lê ̣ thẩm mĩ cao hơn,

vi ̣ trí của cái đe ̣p quan tro ̣ng hơn, quan hê ̣ của cái đe ̣p với các chức năng khác cũng bình đẳng hơn Trong nghê ̣ thuâ ̣t, cái đe ̣p là yếu tố trung tâm, nó là mô ̣t trong những mu ̣c tiêu chủ yếu mà nghê ̣ sĩ đă ̣t ra ngay từ đầu Nhà

mĩ học người Nga Biêlinxki đã nói: “Cái đẹp là điều kiện không thể thiếu được của nghệ thuật, nếu thiếu cái đẹp thì không có và không thể có nghệ thuật, đó là một định lí”

Thứ hai: cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t được tâ ̣p trung trau chuốt, mài

giũa nhiều hơn Nó tinh túy, tinh vi hơn, được du ̣ng công nhiều hơn Nhờ quá trình sáng ta ̣o theo nguyên tắc điển hình hóa mà cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t trở nên lung linh kỳ diê ̣u; nghê ̣ sĩ thường thâu tóm cái đe ̣p khắp nơi

để ta ̣o ra cái đe ̣p cho tác phẩm của mình, bởi vâ ̣y tác phẩm thường có được vẻ hoàn thiê ̣n và hấp dẫn Nói như Hoàng Đức Lương ở thế kỷ XV đó là

“sắc đe ̣p ngoài cả sắc đe ̣p, vi ̣ ngon ngoài cả vi ̣ ngon, không thể đem mắt tầm thường mà xem, miê ̣ng tầm thường mà nếm được” Đó không chỉ là cái đe ̣p ở bề ngoài mà còn là cái đe ̣p ở bên trong, không chỉ đến với ta bằng cảm giác đơn thuần mà còn là niềm vui tinh khiết, là rung đô ̣ng thẩm mĩ, cảm xúc thẩm mĩ, khoái cảm thẩm mĩ Đó không chỉ là bữa tiê ̣c của âm thanh, màu sắc, vi ̣ ngon cho giác quan, mà còn là mô ̣t món ăn tinh thần, là cảm giác mà cũng là siêu giác, hữu hình, hữu ha ̣n nhưng cũng vô hình, vô

ha ̣n Chính ở đă ̣c điểm này mà cái đe ̣p trong tự nhiên và cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t có sự phân biê ̣t rõ ràng Câu thơ cũng là mô ̣t kiểu lời nói, nhưng là

mô ̣t kiểu lời nói được trau chuốt, go ̣t giũa, nhiều cảm xúc, dư ba Vẻ đe ̣p của lời thơ là vẻ đe ̣p của vàng đã tinh luyê ̣n, của ngo ̣c đã mài, của nước nho đã chưng cất thành rượu, được truyền tu ̣ng qua bao đời mà vẫn làm say đắm lòng người

Thứ ba: cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t không tồn ta ̣i riêng biê ̣t mà gắn

chă ̣t với những yếu tố khác, cái mà Soloviev go ̣i là ý tưởng, lý tưởng, ý thức hay sự tiên tri dự báo Có thể nói cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t là sự thống nhất cao đô ̣ giữa nô ̣i dung và hình thức So với cái đe ̣p trong tự nhiên, cái

đe ̣p nghê ̣ thuâ ̣t là cái đe ̣p có tính nô ̣i dung Tính nô ̣i dung này thể hiê ̣n không phải chỉ ở chỗ, cái đe ̣p trong nghê ̣ thuâ ̣t nằm cả trong hình thức và

nô ̣i dung đươ ̣c thể hiê ̣n, mà còn ở chỗ, bản thân hình thức nghê ̣ thuâ ̣t cũng mang tính nô ̣i dung