Qua quá trình thực tập ba tháng tại Trung tâm văn hóa tỉnh Trà Vinh giúp Tôi học hỏi và trao dồi kiến thức trong việc nghiên cứu, khảo sát thực tế về các nền văn hoá của dân tộc Khmer liên quan đến ngành học của tôi. Để có bài báo cáo thực tập cuối khoá như hôm nay, với sự nỗ lực của bản thân. Tôi vô cùng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu Trường Đại Học Văn Hóa TP.HCM, cùng quý thầy cô trong Khoa, và quý thầy cô bên Bộ môn Văn hoá học đã truyền đạt kiến thức quý báo cho tôi trong suốt thời gian qua và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực tập cuối khoá tại Cơ Quan tôi đang công tác.
Trang 1LỜI CẢM ƠN
Qua quá trình thực tập ba tháng tại Trung tâm văn hóa tỉnh Trà Vinh giúp Tôi học hỏi và trao dồi kiến thức trong việc nghiên cứu, khảo sát thực tế về các nền văn hoá của dân tộc Khmer liên quan đến ngành học của tôi Để có bài báo cáo thực tập cuối khoá như hôm nay, với sự nỗ lực của bản thân Tôi vô cùng biết ơn sâu sắc đến Ban Giám hiệu Trường Đại Học Văn Hóa TP.HCM, cùng quý thầy cô trong Khoa, và quý thầy cô bên Bộ môn Văn hoá học đã truyền đạt kiến thức quý báo cho tôi trong suốt thời gian qua và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực tập cuối khoá tại Cơ Quan tôi đang công tác
Ngoài ra, Tôi xin chân thành cảm ơn đến :
- Ban Giám đốc trung tâm văn hóa tỉnh Trà Vinh đã tạo điều kiện cho tôi thực tập tại Trung tâm Văn hóa tỉnh
- ông Ngô Văn Đồng trưởng phòng HCTH Trung tâm văn hóa Đã tận tình giúp
đỡ cung cấp tài liệu và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành tốt đợt thực tập cuối khoá này
- Cũng như sự biết ơn của tôi đến các : Cô, Chú, Anh, Chị,….trong Trung Tâm Văn hóa tỉnh Trà vinh, tận tình chia sẽ các kinh nghiệm quí báu và lời khuyên đẻ hoàn thành tốt hơn bài báo cáo thực tập của mình
Tôi xin chân thành cảm ơn!!
Sv : Nguyễn Trúc Linh
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Có thể nói, lễ hội của người dân tộc Khmer của tỉnh Trà Vinh vô cùng phong phú, đa dạng, đa màu sắc Trong năm, có rất nhiều lễ hội diễn ra với tính chất, qui mô khác nhau không chỉ dành cho người dân tộc Khmer mà còn thu hút sự quan tâm của những đồng bào dân tộc khác Sau đây là giới thiệu khái quát một số lễ hội đặc trưng của người dân tộc Khmer
Lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân Khmer Nam Bộ Hằng năm, có nhiều lễ hội mang đậm nét văn hóa cổ truyền diễn
ra như: Tết Chol-Chnam-Thmây, Đôn-ta, lễ dâng y, lễ đấp núi cát…Nhưng đặc biệt đối với Trà Vinh thì lễ hội Ok-om-bok là được chú ý hơn so với những vùng khác cả
về quy mô lẫn cách thức tổ chức Có thể nói lễ hội Ok-om-bok diễn ra ở đây vừa có nét chung của người Khmer Nam Bộ nhưng lại vừa mang những nét đăc trưng rất riêng của vùng đất này
Các thông tin trong bài tiểu luận chủ yếu trong năm 2016
Ý nghĩa khoa học :Đề tài này có thể giúp khái quát nguồn gốc và đặc trưng về
tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập khu vực và quốc tế
Ý nghĩa thực tiễn :Trong các lễ hội của đồng bào dân tộc khmer thì lễ hội
Ok-om-bok là lễ hội qui mô lớn nhất, thu hút được nhiều cộng đồng khu vực tham gia.ok-om-bok có Ý nghĩa thực tiễn là Lễ hội dân gian có ý nghĩa chung là lễ hội cúng trăng
và còn được biết đến là điểm du lịch hấp dẫn của tinh Trà vinh
CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ LỄ HỘI OK-OM-BOK
1 Tổng quan về về tỉnh Trà Vinh và người Khmer Trà Vinh
1.1 Tổng quan về về tỉnh Trà Vinh
Vị trí địa lí:
Trà Vinh là một tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu
Long; vị trí địa lý giới hạn từ 9°31'46" đến 10°4'5" vĩ độ
Bắc và từ 105°57'16" đến 106°36'04" kinh độ Đông Trà
Vinh cách thành phố Hồ Chí Minh 200 km đi bằng quốc
lộ 53, khoảng cách chỉ còn 130 km nếu đi bằng quốc lộ
60, cách thành phố Cần Thơ 95 km Được bao bọc
bởi sông Tiền, sông Hậu với 02 cửa Cung Hầu và Định
An nên giao thông đường thủy có điều kiện phát triển
Trang 3Trà Vinh là tỉnh duyên hải Đồng bằng sông Cửu Long, phía Đông giáp Biển Đông, phía Tây giáp Vĩnh Long, phía Nam giáp Sóc Trăng, phía Bắc giáp tỉnh Bến Tre, có 65 km bờ biển
- Phía Bắc giáp sông Cổ Chiên thuộc tỉnh Bến Tre
- Phía Tây Bắc giáp huyện Càng Long
- Phía Đông và Đông Nam giáp huyện Châu Thành
- Phía Nam giáp huyện Châu Thành
- Phía Tây và Tây Nam giáp huyện Châu Thành
Địa hình
Trà Vinh nằm ở phần cuối cù lao kẹp giữa sông Tiền và sông Hậu Địa hình chủ yếu là những khu đất bằng phẳng với độ cao trên dưới 1m so với mặt biển ở vùng đồng bằng ven biển nên có các giồng cát, chạy liên tục theo bình vòng cung và song song với bờ biển Càng về phía biển, các giồng này càng cao và rộng lớn
Do sự chia cắt bởi các giồng và hệ thống trục lộ, kinh rạch chằng chịt, địa hình toàn vùng khá phức tạp Các vùng trũng xen kẹp với các giồng cao, xu thế độ dốc chỉ thể hiện trên từng cánh đồng Riêng phần phía nam tỉnh là vùng đất thấp, bị các giống cát hình cánh cung chia cắt thành nhiều vùng trũng cục bộ, nhiều nơi chỉ ở độ cao 0,5-0,8 m nên hàng năm thường bị ngập mặn 0,4-0,5-0,8 m trong thời gian 3-5 tháng
Khí hậu
Nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Trà Vinh cũng có những thuận lợi chung như: có điều kiện ánh sáng bức xạ dồi dào,nhiệt độ cao và ổn định, Tuy nhiên, do đặc thù của vùng khí hậu ven biển tỉnh Trà Vinh có một số hạn chế về mặt khí tượng như gió chướng mạnh, bốc hơi cao, mưa ít Trà Vinh nằm trong vùng nhiệt đới có khí hậu ôn hòa, nhiệt độ trung bình từ 26 27OC, độ ẩm trung bình 80 -85%/năm, ít bị ảnh hưởng bởi bão, lũ mùa mưa từ tháng 5 - tháng 11, mùa khô
từ tháng 12 - tháng 4 năm sau, lượng mưa trung bình từ 1.400 - 1.600 mm có điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư sản xuất, kinh doanh và du lịch
Hàng năm Hạn hán thường xảy ra gây khó khăn cho sản xuất với số ngày không mưa liên tục từ 10 đến 18 ngày, trong đó các huyện như Cầu Kè, Càng Long, Trà Cú là các huyện ít bị hạn Huyện Tiểu Cần hạn đầu vụ khoảng tháng 6 và tháng 7 là quan trọng trong khi các huyện còn lại như Châu Thành, Cầu Ngang, Duyên Hải hạn giữa vụ nhưng tháng 7 và 8 thường nghiêm trọng hơn
Về kinh tế, xã hội văn hóa
Năm 2012, tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 13,5% trở lên Trong đó, giá trị nông nghiệp tăng tăng 2%, lâm nghiệp tăng 5,7%, thủy sản tăng 9%, công nghiệp tăng 15%, xây dựng tăng 27,3% và dịch vụ tăng 20%
Trang 4Thu nhập bình quân đầu người đạt 19,325 triệu đồng, tương đương 920 USD Giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 200 triệu USD, tăng 15,4% so với năm 2011 Thu ngân sách 827 tỷ đồng, tăng 27,2% so năm 2011 Tổng chi ngân sách 4.169 tỷ đồng Huy động vốn đầu tư toàn xã hội 8.700 tỷ đồng
Ngoài ra, tỉnh đặt mục tiêu một số chỉ tiêu xã hội như tạo việc làm mới cho 22.000 lao động, trong đó có 200 lao động đi làm việc ở nước ngoài Tỷ lệ lao động qua đào tạo, bồi dưỡng chiếm 35% Phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo 3%, trong đồng bào dân tộc Khmer 4%
Biển Trà Vinh là một trong những ngư trường lớn của Việt Nam với trữ lượng 1,2 triệu tấn hải sản các loại, cho phép đánh bắt 63 vạn tấn/năm
1.2 Người Khmer ở Trà Vinh
Dân số Trà Vinh chiếm 5,99% Đồng bằng sông Cửu Long (theo điều tra dân số năm 2000), trong đó hơn 87% sống ở khu nông thôn Mật độ dân số 414 người/km²,
tỷ lệ tăng dân số năm 2000 là 1,65
Trên địa bàn Trà Vinh có 3 dân tộc, đó là người Kinh (69%) và người Khmer (29%) và người Hoa chiếm phần còn lại
Theo tài liệu tổng điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 1999, trên địa bàn Trà Vinh
có trên 290,9 nghìn người Khmer, chiếm 30,1% dân số toàn tỉnh và chiếm 27,6%
số người Khmer của cả nước
2 Nguồn gốc hình thành, cấu trúc lễ hội Ok Om Bok
2.1 Nguồn gốc hình thành
Lễ hội Ok Om Bok về mặt ngữ nghĩa tiếng Khmer Ok nghĩa là đút, Om Bok nghĩa là cốm dẹp Lễ hội Ok Om Bok tức lễ hội Đút cốm dẹp Bởi trong lễ hội này, khi thực hiện nghi lễ vị chủ tế phải thực hiện nghi thức đút cốm dẹp bằng cách cho cốm dẹp vào tay rồi cho (đút) vào miệng những đứa trẻ
Ngoài ra, lễ hội Ok Om Bok còn được gọi là Lễ hội cúng trăng, vì trong quá trình lao động sản xuất, cải tạo thiên nhiên xây dựng cuộc sống, người Khmer nhận ra rằng mặt trăng đã chi phối rất nhiều đến các yếu tố thời tiết, thủy văn Cứ theo chu kỳ, lúc trăng tròn nhất và lúc trăng không xuất hiện là thời điểm nước trên các con sông, kênh, rạch dâng cao nhất Và theo quy luật đất trời sẽ chuyển từ mùa nắng sang mùa mưa, rồi mùa mưa sang mùa nắng Cây trái cũng vậy, từ đâm chồi, ra hoa, kết trái, chín, xoay vòng và lập đi lập lại
Do vậy, người Khmer tin rằng mặt trăng là vị thần có nhiệm vụ cai quản, điều tiết thời gian, thủy văn và thời tiết Cũng có nghĩa là thần cai quản và bảo hộ mùa màng trong nền sản xuất nông nghiệp lúa nước giống như vị Thần Nông trong đời sống tín ngưỡng của cư dân người Việt Thần Mặt Trăng mang biểu tượng của âm tính Lễ cúng trăng là sự đưa tiễn mùa mưa, chào đón mùa khô
Trang 5Cũng như nhiều dân tộc thuộc hệ văn minh nông nghiệp lúa nước, thờ thần Mặt Trăng là tín ngưỡng cổ xưa nhất còn tồn tại và đã ăn sâu trong đời sống tâm linh của người Khmer Thần Mặt Trăng được xem là vị thần của mọi vị thần nên được mỗi gia đình, mỗi phum sóc và cộng đồng người Khmer tôn thờ, ngưỡng vọng Tuy nhiên, thần Mặt Trăng không được thờ tại một cơ sở tín ngưỡng cố định nào Từ xưa, hàng tháng cứ vào ngày trăng tròn - ngày rằm, người Khmer đều tổ chức lễ cúng trăng tại nhà, cầu cho vị thần này bảo hộ mùa màng để thóc lúa đầy bồ Đến khi Phật giáo chi phối, người Khmer vẫn chọn ngày trăng tròn và ngày không trăng (ngày rằm và 30 âm lịch) hàng tháng đến chùa nghe kinh, niệm Phật cầu khấn các vị thần linh trong đó có thần Mặt Trăng Và thần Mặt Trăng được người Khmer tiếp nhận qua sự lý giải của Phật giáo bằng sự tích “Con thỏ và mặt trăng”
Truyện kể rằng, ngày xưa ở khu rừng nọ, có bốn con vật sống thành bè bạn thân thiết, đó là con thỏ, con khỉ, con rái và chó sói Một hôm, thỏ bảo ba con vật kia rằng: Ngày mai là ngày rằm, mình không được giết hại bất cứ con gì Vì vậy, ngay ngày hôm nay chúng ta phải đi kiếm thức ăn để dành cho ngày mai Cả nhóm vui vẻ thực hiện Con rái thì kiếm được con cá, con khỉ kiếm được trái xoài, con chó kiếm được gói cơm khô
Hôm sau là ngày rằm, Ngọc Hoàng bèn giả làm người ăn xin thử lòng các con vật Trước tiên Ngọc Hoàng đến chỗ con rái xin ăn Con rái vui lòng bố thí con cá, nhưng người ăn xin nhận mà không ăn và gửi lại nhờ con rái giữ lát sau sẽ lấy Người
ăn xin đến chỗ con khỉ, con chó sói để giả vờ xin ăn và cũng được con khỉ, con chó sói dâng trái xoài cùng gói cơm khô Ông cũng gửi lại cho hai con vật cất giữ Người
ăn xin lại đến chỗ con thỏ, thỏ nghĩ mình là con vật không ăn thịt, chỉ ăn cỏ làm sao
có thịt cá để bố thí cho ông lão Thôi thì chỉ có thịt của chính bản thân ta Nghĩ vậy, thỏ liền nói: Xin ông chờ tôi nhóm lửa, ông sẽ có miếng thịt ngon
Nói xong, thỏ đốt lửa lên, rồi nhảy vào lửa và nói: Mời ngài hãy lấy thịt của tôi
mà ăn
Nhưng Ngọc Hoàng đã kịp dùng phép không cho ngọn lửa đốt cháy thỏ Thỏ nhảy ra, lửa cháy to hơn, rồi nhảy vào nhưng vẫn không hề hấn gì Làm đến lần thứ ba thì Ngọc Hoàng hiện ra và nói: Ta là Ngọc Hoàng, giả làm người xin ăn để thử lòng các ngươi Giờ thì đã rõ lòng hy sinh cao đẹp của ngươi Tấm gương này cần để cho đời noi theo Nói xong, thần hoá phép biến thành người cao lớn đến tận mây xanh và
vẽ hình thỏ lên mặt trăng để nhớ mãi tấm gương hy sinh của thỏ Vì vậy, người Khmer làm lễ cúng trăng, ngoài việc mừng mùa còn để tưởng nhớ đến thỏ là kiếp trước của Đức Phật, cho nên lễ hội luôn được duy trì và ngày càng phát triển đến hôm nay
2.2 Thời gian, địa điểm
Đây là thời gian địa điểm cụ thể của lễ hội Ok-Om-Bok năm trong 2016 của tỉnh Trà Vinh
Trang 6Thời gian Lễ hội: Lễ hội diễn ra từ ngày 30/10/2016 đến ngày 07/11/2016.
Địa điểm tổ chức các hoạt động Lễ hội
Hội chợ Công thương khu vực đồng bằng sông Cửu Long: Khai mạc lúc: 18 giờ ngày 02/11/2016 đến ngày 07/11/2016; tại Trung tâm văn hóa tỉnh;
Triển lãm, trưng bày gian hàng của 08 huyện, thành phố: Từ ngày 02/11/2016 đến ngày 07/11/2016; địa điểm tại khu văn hóa du lịch Ao Bà Om
Lễ hội Ok-Om-Bok: Khai mạc lúc: 20 giờ ngày 06/11/2016 tại khu văn hóa du lịch Ao Bà Om, được truyền hình trực tiếp trên sóng phát thanh - truyền hình tỉnh Trà Vinh
Các giải thi đấu thể dục thể thao và trò chơi dân gian: Từ ngày 30/10/2014 đến ngày 06/11/2016 tại khu Văn hóa du lịch Ao Bà Om, Chương trình khai mạc lễ hội Ok
- Om – Bok diễn ra từ 19 giờ đến 22 giời 30 phút
2.3 Cấu trúc của lễ hội ok om bok:
Lễ hội Ok Om Bok hay còn gọi là lễ cúng trăng, được tổ chức định kỳ đúng vào ngày rằm tháng 10 Âm lịch hằng năm - là một trong ba lễ hội truyền thống và đặc trưng có từ rất lâu đời của đồng bào dân tộc Khmer
Theo quan niệm tín ngưỡng của người Khmer, Mặt Trăng được xem là vị thần cai quản thời tiết, bảo vệ mùa màng tốt tươi và mang đến sự ấm no, hạnh phúc, nên đều được mỗi gia đình, phum sóc và cộng đồng người Khmer suy tôn, thờ cúng
Theo truyền thống, ngoài tham gia cúng trong cộng đồng tại phum sóc, tại chùa, hầu hết các gia đình Khmer ở Trà Vinh đều tổ chức cúng Trăng tại nhà với những nghi thức khá đơn giản được tiến hành như sau: tại sân nhà gia chủ xây dựng một cái cổng, hai trụ làm bằng tre hoặc trúc có trang trí hoa lá, trên cổng giăng một dây trầu gồm 12 lá trầu cuốn tròn tượng trưng cho 12 tháng trong năm và một dây cau gồm 7 quả, được chẻ vỏ như hai cánh ong, tượng trưng cho 7 ngày trong tuần Dưới cổng đặt một cái bàn gồm những sản vật khác nhau như: chuối, dừa, khoai lang, khoai
mì, cam, quít, nhang đèn, Sala tho, nước thơm,… Sản vật cúng trăng tùy theo khả
năng của mỗi gia đình nhưng không thể thiếu cốm dẹp.
Khi trăng lên cao tỏa sáng, các thành viên trong gia đình tập trung làm lễ, gia chủ bắt đầu thắp nhang, nến, rót trà khấn vái bày tỏ lòng biết ơn của họ đối với thần Mặt Trăng, cầu cho mưa thuận gió hòa, phum sóc bình yên, mọi người khỏe mạnh… Sau đó, gia chủ dùng một tay lấy cốm dẹp và một quả chuối đút cho con cháu, tay còn lại đấm nhẹ vào lưng và hỏi những ước nguyện của chúng
Ngoài ra thả đèn nước (Lôi Prôtip) cũng là một trong những hoạt động không kém phần quan trọng trong lễ hội Ok Om Bok Bởi vì, theo truyền thuyết, đèn nước tượng trưng cho dấu chân còn lưu lại của Đức Phật trên sông “Na Mi Thi” hay tưởng nhớ đến một chiếc răng của Ngài được vua các loài rắn Neaka Reach cất giữ Mặt khác, thông qua lễ thả đèn nước người ta muốn tưởng nhớ đến công ơn của đấng thiên
Trang 7nhiên đã phù hộ con người làm ăn sinh sống bình yên và mong muốn điều tốt lành hơn trong năm sau
3 Diễn biến và nghi thức lễ hội :
3.1 Tổ chức tại gia đình:
Công việc chuẩn bị từ buổi chiều 15 tháng 12 âm lịch Khmer, nhà nhà quét dọn sân sạch sẽ rồi đem 03 khúc tre tầm vông hoặc những cây gì đó bằng cổ tay với chiều dài khoảng 02 mét, 02 khúc cậm đứng cách nhau từ khúc này qua khúc kia từ 1,5 đến
02 mét, khúc còn lại đem cột chặt trên 02 đầu khúc kia làm sà ngang Dọc theo sà ngang người ta treo nhiều xâu bông hoa các loại với chiều dài thòng xuống đất từ 0,5 đến 01 mét Người ta chọn 01 cây mía cao nhất đem cột chặt vào theo chiều đứng của cây, lá mía để nguyên và se lại cột ngọn lá liền nhau thành hình bán nguyệt Có gia đình người ta chỉ treo bông hoa vào máy hiên thay cho cây dựng đứng Lễ vật cúng gồm: cớm dẹp, chuối, khoai lang, chè, dừa tươi, các loại trái cây ngon, cơm gạo ngon (gạo lúa mùa) trà, bánh, nhang, đèn cầy Toàn bộ lễ vật cúng được đặt trên bàn, bàn
để giửa sân trước nhà Có nơi, những gia đình không có điều kiện cúng tại nhà thì đem lễ vật đến nhà người thân, dòng họ cùng cúng Sau đó cùng đến chùa cúng
Nội dung nguyện:
“Xin được phép thưa chuyện với Trăng, hôm nay là ngày rằm trăng tròn Khe KĐấc là ngày đẹp nhất trong năm, tôi nguyện xin tưởng nhớ đến công đức của đất trời
và Phật từ bi luôn phù hộ cho chúng sinh tấn tài, tấn lộc, bình an vô sự, mưa thuận gió hoà, sản xuất được trúng mùa, làm lúa được lúa, trồng rau củ được rau củ” Hôm nay chúng con kính ơn thần Trăng, vì thần Trăng đã ban cho mưa thuận gió hoà, làm được mùa, kinh dâng lên thần Trăng những món quả ngon, trái ngọt Kính ơn thần Trăng
Khấn cúng xong, người khấn rót trà vào ly để mới Trăng uống nước và tiếp tục mời Trăng thưởng thức quả ngọt, trái ngon tiếp cho đến 03 lần, mỗi lần cách khoản nhau độ 05 phút Sau 03 lần mời, người khấn dáy nói lời kết thúc: Trăng, Ngài đã nói thưởng thức xong quả ngon, trái ngọt mà chung tôi đã dâng đến, và Ngài đã vui lòng cầu khẩn của chúng tôi, mùa vụ năm tới sản xuất của chúng tôi chắc chắn được trúng mùa để có ngày Ok-Om-Bok no đủ hơn Kính Ngài, Ngài cho phép chúng tôi được
Trang 8thưởng thức vật lễ còn lại để sức khoẻ luôn được dồi dào, thoát khỏi bệnh tật, thoát khỏi khổ não
Sau phần cùng lễ nghi, người lớn bóc 01 nắm cớm dẹp và lột 01 trái chuối lần lượt cùng đúc vào miệng của từng đứa trẻ có mặt, vừa đúc vừa vổ nhẹ vào lưng trẻ, rồi lấy tay chỉ vào hướng mặt trăng và hỏi trẻ Đến khi con lớn lên, con muốn được gì?, có đứa trả lời, muốn được trăng, có đứa trả lời muốn được tiền, vàng, ruộng, trâu bò… tuỳ sự ngẩu hứng của trẻ Cuối cùng người lớn dạy: Các con phải siêng năng học hành, siêng làm để mai sau các con lớn lên ước muốn trởn thành sự thật Sau khi thực hiện lễ nghi cúng xong, trẻ thì đi nhảy cò cò, kéo co, nơi có dàn nhạc ngũ âm thì
tổ chức múa hát,… người lớn thì đàm chuyện chuyện nhà, chuyện sản xuất
3.2 Tổ chức tại chùa:
Để chuẩn bị cho lễ tiến hành tốt, những ngày đầu trước ngày 15 tháng 12 âm lịch Khmer, các vị sư sải tiến hành tổng vệ sinh lễ đường và chung quanh chùa cho sạch sẽ
Tại lễ đường, bàn thờ Phật được bày trí trang nghiêm; nhang đèn, bông hoa được chuẩn bị để tối đêm rằm tiến hành lễ Những gia đình không tổ chức tại gia đình thì đến chùa, có những gia đình tổ chức tại nhà xong cũng đến chùa (ở chùa tổ chức trể hơn ở gia đình) Khi bổn đạo đến đông đủ thì lễ cúng trăng (Ok-om-Bok) tại chùa bắt đầu cử hành đúng theo lễ nghi truyền thống Sau tổ chức cúng xong, tất cả lên lễ đường để hành lễ đúng theo nghi thức tôn giáo (phần nghi lễ cúng trăng giống như ở gia đình) Trong nghi thức lễ, ngoài tụng niệm Phật, thiện Nam tính Nữ còn thỉnh 01
vị sư A Char lên thuyết pháp
Nội dung thuyết pháp: Vị Sư ôn lại truyện trong kinh sách nói về tiền kiếp của đức Phật; đồng thời vị Sư cũng ôn lại về truyện lúc đức Phật còn sinh thời Ngài đã để lại dấu chân ở 05 chổ, trong đó có dấu chân ở bên bờ sông Nam Ma Tca Thả lồng đèn nước là để tưởng nhớ đến dấu chân Ngài Sau khó vị sư cũng ôn lại truyện khi đức Phật đã nhập niết bàn, sau khi hoả thiêu hài cốt, (tất cả xương trong bộ phận cơ thể và tóc) được một vị A Char tên là Tone-Na-Prcạm phân phối cho các vương quốc theo đạo Phật lưu giử Để tránh sự tranh giành của 11 vương quốc theo đạo Phật, tóc và răng nanh thuỷ tinh được phân phối cho Ngọc Hoàng đem về lưu giử thiên đàn tầng thứ V có tên là Trai Trưng Việc phóng ánh lửa lên trời (đốt đèn gió) cũng xuất phát từ
Trang 9đó, nhằm để tưởng nhớ đến Tháp Cholla Mu-Ni-Chêt-Đây, nơi lưu giử tóc và răng nanh của thuỷ tinh của đức Phật
Cũng vào tối đêm đó, người ta tổ chức thả lồng đèn dưới nước mà người Khmer gọi là lễ Loi-Pro-Tiếp; Pro ánh lửa, được thiết kế nhiều loại lớn nhỏ khác nhau
để thả Những nơi có hồ ao thì người ta thiết kế bè bằng nhiều cây chuối ghép lại, hoặc những vật liệu có thể nổi lên mặt nước như: bẹ dừa nước để làm dàn đáy, lấy tre chẻ thành miếng nhỏ dựng đứng, dựng dọc uốn theo hình thù mà họ ưa thích như hình
sư tử, hình rồng, hình ngôi đền…lấy giấy dầy hoặc vải bao bọc chung quanh và sơn phất màu giống như hình người ta thiết kế Sau đó trang trí bông hoa các loại với nhiều màu sắc khác nhau để tăng thêm vẽ đẹp rực rở cho con rồng, con sư tử, hoặc ngôi đền Bên trong họ trang trí cây bông Slate-Tho đẹp nhất và đốt nhiều đèn cầy, nhang Còn những nơi không có điều kiên mặt nước rộng lớn thì họ lấy lá chuối xếp lại bằng chén, bằng tô để không cho nước vào nhanh được gọi là Bane-Tôn rồi họ cắt đèn cầy thành khúc ngắn đê cấm không bị ngã Trước khi thả xuống nước họ tụ tập lại bên ao, hồ dốt đèn cầy, nhang sáng rực cả trong bè và trên thành ao-hồ, sau đó cử người thưa chuyện: Chúng con xin kính báo đến Ngọc Hoàng Thượng Đế và các vị thần tiên ở 16 tầng thiên đàn; hôm nay là ngày 15 rằm trăng tròn, dưới ánh trang sáng mát chúng con xin thả Pro-Tiếp (ánh lửa) để kính bái từ xa đến dấu chân dức Phật bên
bờ sông Nam-Ma-Tca, Ngài đã đi vào cỏi niết bàn, tám muôn bốn ngàn tiết Phật pháp
là chân lý bật diệt mà Ngài đã tìm thấy dưới gốc bù đề bên bờ sông Nê-Ranh-Cha-Rca đang răng dạy chúng sinh đến với con dường siêu thoát bất sinh, bất tử Và cũng ngày hôm nay chúng con là loài người, là người dân trồng trọt sống quanh năm với ruộng vườn Từ cuộc sống thường nhật, chúng con đã có đất, nước, gió, tạo cho mùa màn được tươi tốt Xin các vi thần ghi lòng tạc dạ từ tấm lòng thành kính của chúng con
Năm 2008 trở về trước, hằng năm, vào đêm Ok-Om-Bok, các chùa trong tỉnh đều tổ chức thả đèn gió Thả vào lúc đầu hôm, hay nữa đêm tuỳ theo chiều gió, ổn định hay không ổn định Một bầu trời toả sáng, những lồng đèn lơ lửng lơ lửng rồi vun vút vọt lên cao, bay theo chiều ngọn gió chướng, đến khi trong lồng đèn hết dầu, lồng đèn mới rớt xuống (Lồng đèn được thiết kế bằng vật liệu tre chẻ nhỏ, uốn đan nhiều sợi dây chì như một tấm vỉ và dán bằng giấy mỏng chắn kín gió vòng vách theo hình tròn, bịt kín phía trên không để gió lồng vô lồng đèn, chiết lồng đèn có chiều cao khoảng một mét rưởi, đường kính lồng đèn khoảng 01 mét Ngay giửa vỉ đáy đan dây chì thành lưới như màn nhện bằng hoặc lớn hơn miệng tô tuỳ theo lồng đèn lớn hay nhỏ để đặt nhiên liệu đốt lên Thiết kế xong, người ta lấy bông gòn để trên lưới màn nhện làm tiêm rồi rưới dầu lửa cho thật nhiều để thấm ướt bông gòn)
Trước khi thả lồng đèn, mọi người đến dự thắp nhang, đèn chắp tay xá trời đất
2 đến 3 người cầm lồng đèn thả thì nhìn lồng đèn van váy Khi người ta thả lồng đèn vừa bay lên, nhạc ngủ âm hoà lên cùng với tiếng hô to “Các vị thần tiên hãy đón lấy ánh lửa của chúng con, và ban cho chúng con luôn được phúc đức, làm ăn phát đạt Kính ơn các vị thần linh”
Trang 10Nhằm phát huy những giá trị tốt đẹp của lễ hội Ok-Om-Bok, sau khi tái lập tỉnh Trà Vinh, Tỉnh uỷ, Uỷ Ban Nhân dân tỉnh Trà Vinh chỉ đạo các ngành, các cấp phối hợp tổ chức lễ lội Ok-Om-Bok đúng theo truyền thống và có sự quản lý Nhà nước về
tổ chức các lễ hội, trong đó có lễ hội Ok-Om-Bok Hằng năm Sở Văn hoá-Thông tin nay là Sở Văn hoá-Thể thao và Du lich chủ động với Ban Dân tộc, Sở Công thương, Hội Sư sải đoàn kết yêu nước và Uỷ ban Nhân dân huyện, thị, thành phố trong tỉnh tổ chức lễ hội, quá trình tổ chức đảm bảo được nội dung lễ và nội dung tổ chức hội
Để cho ngày lễ Ok-Om –Bok trong tỉnh tiến hành chu đáo, đoàn kết, vui tươi và
an toàn Uỷ ban nhân dân tỉnh ban hành công văn chỉ đạo và tiến hành thành lập Ban chỉ đạo, Ban tổ chức lễ hội, chương trình lễ hội được tiến hành trong 02 ngày Trước khi tổ chức đêm chính của lễ hội Ok-Om-Bok, Sở Văn hoá-Thể thao và Du lịch tổ chức giải bóng đá, bóng chuyền thanh niên dân tộc, đến ngày 14 (trước diễn ra lễ hội chính 01 ngày) thi đấu tổng kết xếp hạn 02 môn bóng đá và bóng chuyền, tổ chức đua ghe ngo tại sông Long Bình, đồng thời liên tục diễn ra các trò chơi dân gian như: kéo
co, đẩy gậy, đập nồi, hảy bao, đi cà khêu, thi trang phục dân tộc, thi trang trí Slate Tho, thi văn nghệ, thi phụ nữ đẹp, nam duyên dáng thanh lịch, có năm Ban tổ chức tổ chức biểu diễn đường huyền vỏ cổ truyền dân tộc Đoàn nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh dàn dựng chương trình sân khấu hoá “Di tích lịch sử ao Bà Om” và những kịch bản khác phục vụ theo chủ đề của hàng năm Cũng trong dịp này Bảo Tàng dân tộc Khmer cũng mở cửa phục vụ khách tham quan, các nhà nghiên cứu, các sinh viên các trường Đại học trong khu vực Những năm trước đây, sau kết thúc buổi lễ chính, lồng đèn gió của các chùa trong tỉnh đến thi thả lồng đèn tại điểm khu di tích văn hoá ao
Bà Om (Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ năm 2008 đến nay, đèn gió không còn thả, bởi quá trình thả lồng đèn có nhiều rủi ro như: chạm đường dây điện hoặc lên một đoạn, lồng gió bay lên không được rớt trúng khu dân cư gây ra hoả hoạn, rất nguy hiểm Điều đáng ghi nhận là mỗi môn thi vui đều có treo giải thưởng Ngoài ra, tỉnh con tổ chức hội chơ thương mại tại Trung tâm văn hoá tỉnh, hội chơ diễn ra từ 07 đến
10 ngày ( trước, trong và sau tổ chức lễ hội)
Để đảm bảo cho các hoạt động lễ hội được vui tươi, đa dạng, phong phú, Ban tổ chức chỉ đạo mỗi huyện, thị, thành phố trong tỉnh; mỗi địa phương dàn dựng một gian hàng để giới thiệu những sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp của đồng bào Đây cũng là hình thức quản bá rất tốt những sản phẩm làm ra của đồng bào dân tộc Khmer
Điều đáng ghi nhận, đó là, vào những ngày cuối tháng 11 và nữa đầu tháng 12
âm lịch Khmer, các phum, sóc, các làng nghề bà con thu hoạch nếp vừa chính tới, vì nếp vừa chính tới độ dẽo của hạt nếp còn, thu hoạch xong bà con đem về ran vàng và tiến hành bốc vỏ quết đến khi hạt nếp dẹp, đây là món ăn đặc sản của bà con nông dân Khmer Trà Vinh vào dịp mùa lễ hội Ok-Om-Bok Cách pha trộn cốm dẹp: cốm dẹp, đường, dừa nạo (dừa rám, không để quá khô, vì quá khô thì bị hôi dầu); 03 nguyên liêu đó kết hợp trộn chung với nhau, người thích ngọt để nhiều đường, người không thích ngọt để ít đường, muốn ăn liền thì thêm nước dừa vừa đủ vào cốm dẹp, 1 đến 2